Skip to main content

Wat & Hoe - Stad&Streek Mecklenburg-Vorpommern

Page 1

Het magazine 5

Het magazine 5

Je draai vinden 23

Je draai vinden 23

Oostzeekust Mecklenburg 35

Oostzeekust Mecklenburg 35

Oostzeekust Vorpommern 57

Oostzeekust Vorpommern 57

Mecklenburger Merenplateau 111

Duidelijke indeling op kleur Romantische villa’s aan zee, krijtrotsen en elegante • Uitgebreide plattegronden paviljoens sieren de Oosten gedetailleerde kaarten zeekust van Mecklenburg• Verrassende wandeltochten Vorpommern. Het binnen• Top 10 hoogtepunten land is uitnodigend en met •

duizenden kilometers aan wandel-, fiets- en vaarroutes, bijzondere logeeradressen en gemoedelijke kroegjes is de streek een onvergetelijke bestemming.

MECKLENBURGVORPOMMERN

Rügen 85

MECKLENBURG-VORPOMMERN

MECKLENBURGVORPOMMERN

Rügen 85 Mecklenburger Merenplateau 111

www.watenhoe.nl

Zuidwest-Mecklenburg 139

Zuidwest-Mecklenburg 139

Wandelingen & tochten 155

Wandelingen & tochten 155

Kaarten 177

NUR 512

Kaarten 177

WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN

W&H 2019 MECKENBURGH.indd 1-5

16-04-19 16:44


6

Het magazine

Het

‘MOOIE TIJDPERK’ langs de Oostzee

Witte droomvilla’s, houten pieren die ver in zee steken en strandkorven waarin je kunt verdwijnen. Maar ook wandelpromenades, muziekpaviljoens en casino’s. De badplaatsen langs de Duitse Oostzeekust stralen ouderwetse grandeur uit. Soms een kwestie van vergane glorie, maar veel vaker dik in de verf en klaar voor een mooie toekomst. Waar een schitterend gebouw als het Scheveningse Kurhaus omringd wordt door lelijke nieuw- en hoogbouw, lijkt de Bäder Architektur van Mecklenburg-Vorpommern nauwelijks aangetast door de moderne tijd. Veel gebouwen hadden aan het eind van de DDR-periode wel een ingrijpende opknapbeurt nodig, maar de contouren waren nog altijd als in de 19e eeuw. Dus toen het met de komst van westerse toeristen de moeite waard werd om de badplaatsen nieuwe allure te verschaffen, stonden hotelketens, projectontwikkelaars en plaatselijke ondernemers snel klaar met hun plannen. Nog altijd kent bijna elke badplaats wel een of meer ooit prachtige gebouwen met afbladderend pleisterwerk, gebroken ruiten en hoog opschietend onkruid, maar het lijkt een kwestie van tijd tot zich ook hier een nieuw hotel of restaurant gaat vestigen. De ‘belle époque’ van de Duitse Oostzeekust ontstond rond de eeuwwisseling van de 18e naar de 19e eeuw. In die tijd ontdekte men de heilzame werking van het Het strand van Binz met op de achtergrond baden in zee en laste de aristocratie regelHotel Kurhaus matig een verblijf aan zee in hun drukke

NEW MeckPom NEW binnenwerk p1-35.indd 6

29/04/2019 14:39


Het magazine

7

programma in. De bakermat van de kuurtraditie werd Heiligendamm (P 42), naar zeggen de oudste Duitse badplaats. Hertog Friedrich Franz I stichtte de plaats in 1793 en liet in een halve cirkel aan zee een reeks classicistische witte gebouwen neerzetten. Het vlak erachter gelegen Bad Doberan (P 44), waar de hertog zelf zijn paleis had, fungeerde als culturele achtervang. Hier konden de kuurgasten naar het theater en de paardenrennen, hier konden ze wandelen in het groen. In de loop van de decennia erna ontstonden overal langs de kust en op de eilanden badplaatsen voor de rijken. Men nam zijn intrek in een witte villa of een kuurhotel aan zee en bleef er, soms maandenlang, als de gezondheid dat vroeg. De fraaiste voorbeelden van de 19eeeuwse badcultuur vind je op Rügen: Binz (P95) en Sellin (P 104), en op Usedom: de Kaiserbäder (P74). In het kielzog van de rijken kwamen de kunstenaars naar de kust. Zo maakte de schilder Caspar David Friedrich zijn grand tour niet naar het gebruikelijke Italië, maar naar Rügen. Toen de wegen beter en geïsoleerde eilanden bereikbaar werden, ontdekten kunstenaars de betoverende lichtval en de schilderachtige huizen van Ahrenshoop op Fischland-Darß-Zingst (P62) en het eiland Hiddensee (P68). Nog altijd heerst op deze plekken een artistiek klimaat. Flaneren deden de badgasten niet alleen op de groene wandelpromenades langs het strand. Al snel staken houten pieren honderden meters de zee in en kon men daar wandelen en op bankjes zitten, terwijl een zeebriesje het gezicht verkoelde. Tegenwoordig kan geen enkele zichzelf respecterende badplaats nog zonder Seebrücke. Rondvaartboten leggen er aan, liefhebbers werpen hun hengel over de reling, wandelaars genieten er van het uitzicht. En soms kun je er iets eten en drinken. De pieren met een stijlvol paviljoen zijn de mooiste van Mecklenburg-Vorpommern. Je vindt ze in Sellin (P104) en Ahlbeck (P74).

‘De pieren met een paviljoen zijn de mooiste van Mecklenburg-Vorpommern’

TJOEKETJOEK Twee spoorlijnen hebben we te danken aan de vorstelijke eigenzinnigheid om een badplaats landinwaarts te bouwen en de badgasten per trein naar zee te vervoeren. Van Bad Doberan naar Heiligendamm (en Kühlungsborn) rijdt sinds 1886 stoomtrein Molli (P44), en van Putbus naar Binz (plus Sellin en Göhren) rijdt sinds 1895 ‘der Rasender Roland’ (P97). Waar vergelijkbare spoorlijnen in de tweede helft van de vorige eeuw het loodje legden, stomen Molli en Roland nog altijd fluitend door het landschap.

NEW MeckPom NEW binnenwerk p1-35.indd 7

29/04/2019 14:39


Kaarten

177

Rostock 184 Rostock 184

Rostock 184

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 177

29/04/2019 15:33


Marstal

Stokkemarke

Nakskov

A

Humble

Ristinge

Bandholm

Langø

Eskilstr ølle

Majbølle

B

C

Ting

Østofte

178

Ryde

Dannemare

Bagenkop Maglehøj Strand

5

Kramnitse

Sundby Toreby

Sundbyy Toreby

Maribo

Hillested

VesterSkørringe

Nykø

Godsted

Rødby

Nysted

Nysted

Errindlev

Rødbyhavn

Fugls

sang Fuglsang

Øster Ulslev

ødsand

Rødsand

G

Ged Westermarkelsdorf Petersdorf

Gammendorf Puttgarden

4

arn

Bucht

Helligenhafen

E47

Staberdorf - su nd Ostsee

Gremersdorf

Hohwacht

u

Burg a. Fehmarn

Fehm

Hohwachter

Bannesdorf

Landkirchen

Orth

Lütjenburg

Oldenburg in Holstein

Blekendorf Högsdorf

Kellenhusen

Malente

3

Eutin

Meschendorf

Neustadt

Tavemünde

Ratekau

Bad Schwartau

Kalkhorst

Damshagen

ckelsdorf

Grevesmühlen Lüdersdorf

Elbe-Lübeck

desneben

Zickhusen

Kanal

Boddin

Schweriner See

Wittenburg

Wendorf Leezen

Pampow

Sternberg

Jülchendorf ndorf

Gammelin

Sc ha ale

Gresse

A

Vellahn

Boizenburg / E

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 178

Jülchen

Raben Steinfeld

Crivitz

Weberin Demen H Prestin Bülow Mestli Mestlin Crivitz

Banzkow

Tramm

Friedrichsruhe iedrichsruhe Tramm

Schweriner See

Schwerin

Weberin

D

B

Fr

Hoort

Gallin

Büchen

Neukloste G

Bü

Gross

Cambs

Zarrentin E26

E22

Klein Sien

Baum Baumgarten mgarten Wa Warin Warin Groß Großß Labenz w Wa Groß Gör Brüel Brüel Wit Witz en Kuhlen

Hundorf

Lützow Krembz Renzow

See

1

Lauenburg

Bobitz

Brüsewitz

Schaal

üsow Gnemme

E22

Neukloster er Göllin

Zurow

Rade

rf

Lübow DorfMecklenburg Ventschow Bad Kleinen

Vietlübbe

Ratzeburg

Schwarzenbek ht

Upahl

Wedendorf

Gadebusch

Mölln

Wismar

Gressow

nit

burger See

Radegast egast

uch

Gägelow

pe Ste

Hanshagen Carlow

Fährdorf Gr. Strömkendorf NeuburgZüsow Gramkow t Steinhausen arb

Plüschow

E22

Kamin

Blowatz

Wi sm

Altenhagen Bö Neubukow Satow Kamin

Neubukow

Kirchdorf

Timmendorf

Klütz en Slot Bothmer

Rankendorf

Mallentin Warnow

Utecht Groß Sarau Ratze-

lzh

aff

Elmenhorst Boltenhagen

Dassow

Lübeck

w Biendorf Kröpelin Retsc w

Pepelow

Gollwitz

Timmendorfer Strand

E47

Sa

Insel Poel

Bucht

Scharbeutz

Ahrensbök

Bad D

Bad Doberan Wustrow Biendorf

Lübecker

u

2

Heiligen

Rerik

zfeld

d

Nienha Kühlungsborn

Kühlungsborn Grömitz

Körchow

Elde

Fahrbinde

B

Hagenow

C

Neustadt-Glewe R d f

kana

MatzlowGarwitz

Elde

l

kana l

Matzlow-

Garwitz Parc e

29/04/2019 15:33

Sigg


36

Oostzeekust Mecklenburg

Even oriënteren De kuststrook van Mecklenburg herbergt traditie, natuurschoon en onvervalst strandplezier. Met twee historische Hanzesteden, het oudste zeebad van Duitsland, een barok slot en grafkelders uit de steentijd vind je hier als liefhebber van geschiedenis hier veel van je gading. Een prachtig eiland en enkele badplaatsen vol vertier zorgen ervoor dat ook rust en sportieve activiteit ruim voorhanden zijn. De geschiedenis ligt op straat in Hanzestad Wismar, waar de andere Hanzestad uit de regio, Rostock, vooral is doorontwikkeld als havenstad en een kosmopolitische sfeer te bieden heeft. Ook de badplaats Heiligendamm kent zo’n internationale sfeer. Hier kwamen vroeger de groten der aarde kuren en baden. En de eerste bouwheer van slot Bothmer in Klütz was degene die als Brits premier het beroemde ‘Downing Street 10’ liet bouwen en inrichten. Intiemer is de sfeer in plaatsen als Bad Doberan, waar stoomrein Molli als een gezellig klingelende tram door de straten rijdt. Of in de bossen bij Grevesmühlen, waar tussen de bomen gave hunebedden te vinden zijn uit de steentijd. Ook badplaatsen als Boltenhagen, Rerik en Graal-Müritz hebben hun kleinschalig karakter weten te behouden. Wandelaars, fietsers en watersporters kunnen hun hart ophalen in deze kuststrook. De Europese kustroute is goed gemarkeerd en het wegdek wordt keurig bijgehouden. Op Insel Poel zijn tal van wan6 del- en fietsroutes uitgezet en op vele plekken kun je kano’s, surfplanken en zeilboten huren.

5 1 2

4 3

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 36

29/04/2019 15:30


Even oriënteren Verder ontdekken

B Boltenhagen P48 C Klütz en Slot Bothmer P48 D Grevesmühlen P49 F Insel Poel P49 G Rerik P49 J Warnemünde P50 L Graal-Müritz P50 M Openluchtmuseum Klockenhagen P51

37

★ Hoogtepunten

E�Wismar P40 H�Heiligendamm P42 I�Bad Doberan P44 K Rostock P46

9

10

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 37

Grote foto: Zicht op Wismar Onder: Oud huis in Rostock

29/04/2019 15:30


10

Het magazine

Achter het

IJZEREN GORDIJN Sinds 1990 is Mecklenburg-Vorpommern een deelstaat van de Bondsrepubliek Duitsland. De veertig jaar dat het gebied bij de socialistische DDR hoorde, zijn echter nog niet uitgevlakt. Wat is er over van de jaren achter het IJzeren Gordijn? En wat merk je daar als toerist van?

Tussen Lübeck en Wismar passeer

De geschiedenis in een notendop. Na de Tweede Wereldoorlog deelden de geallieerden OostDuitsland op in vier bezettingszones. De bekoelde relatie tussen het Westen en Rusland leidde al snel tot een ‘koude oorlog’ en de oprichting van de DDR, die zich letterlijk afsloot van het Westen en aansluiting vond bij het Oostblok. Privéeigendom werd opgeheven, land onteigend en de economie gepland in vijfjarenplannen. Miljoenen inwoners vluchtten via West-Berlijn naar het Westen, maar met de bouw van de Berlijnse Muur werd die route in 1961 afgesloten. Pas de glasnost (openheid) en perestrojka (herstructurering) van Sovjetleider Gorbatsjov opende vanaf 1985 de poort.

je de vroegere grens

PRO EN CONTRA DDR Dat het leven in de DDR niet altijd zo slecht was als men in het Westen geneigd is te denken, bleek in 2003 uit de vrolijke film Goodbye, Lenin!. Een tragikomedie vol (n)ostalgie naar Spreewaldgurken en Rotkäppchensekt. De film gaf een ideaalbeeld dat nooit had bestaan, al bleken in de loop der jaren heel wat ‘ossi’s’ heimwee te hebben naar de sociale zekerheid van de DDR. Het evengoed grimmige beeld van de DDR stond later centraal in de films Das Leben der Anderen (2006) en Barbara (2012). Waarin een Berlijnse regisseur dag en nacht wordt afgeluisterd door een medewerker van de Stasi en een kritische arts verbannen naar het platteland.

NEW MeckPom NEW binnenwerk p1-35.indd 10

29/04/2019 14:39


Het magazine

11

Tegen het eind van dat decennium brak de Muur in stukken en konden Oost- en West-Duitsland herenigd worden. Grauwe betonnen woonkazernes zijn in in vele plaatsen nog te zien en historische panden wachten op een opknapbeurt, nadat ze als collectief eigendom in de DDR verwaarloosd en Trabantjes zijn populair uitgewoond geraakt waren. Maar wat is er al veel gebeurd en wat worden overal monumentale gebouwen gerestaureerd! Onder het stof vandaan komen prachtige historische binnensteden tevoorschijn, niet ontsierd door de vernieuwingsdrang die in het Westen zo veel lelijkheid heeft opgeleverd. Ook de natuur is in Mecklenburg-Vorpommern opvallend onaangetast. Niet alleen lieten grootindustriëlen het gebied altijd links liggen, ook waren in de DDRtijd veel natuurgebieden niet toegankelijk, omdat er militaire oefenterreinen waren of omdat de partijtop er vakantie vierde. Nu mogen toeristen er komen en treffen ze er uitgestrekte bossen, heidevelden, meren en moerassen aan. En dan is er nog de knipoog, waarmee de bewoners terugkijken op de DDR-tijd. Felgekleurde Trabantjes rijden trots rond en overal knappen leden van Trabant-clubs hun kunststofauto’s met veel liefde op. Zelfs de Trabant-cabrio is gesignaleerd! En in Wismar kun je DDR-sfeer opsnuiven in Café Volkskammer, waar de ‘zes wonderen van het socialisme’ nog altijd aan het raam geplakt zijn (P41).

DDR-MUSEA Twee musea in Mecklenburg-Vorpommern houden de herinnering levend. Het Grenzhus is een voormalige grenspost tussen Oost en West, gelegen in het dorpje Schlagsdorf, waar de inwoners ooit gescheiden werden van hun buren. Bezoekers ervaren hier het bestaan door de ogen van een gewone burger, een grenssoldaat en een vluchteling. Ook gaat de expositie in op de vroegere tweedeling: sociale zekerheid in de DDR versus vrijheid in de BRD (BNeubauernweg 1 C038875-20326; www.grenzhus.de DDagelijks 10-16.30 uur JGemiddeld). In Bunker 302 kom je terecht in een nucleaire bunker uit de tijd van de koude oorlog. Je beleeft een gesimuleerde atoomoorlog, te midden van militairen, hoort hun bevelen en hun gebeden. De laatste tien seconden worden afgeteld… (BEichentalerweg 7, langs de A20 (Rostock-Grimmen) tussen Lindholz en Tribsee C038320-649866; www.bunker-302.de DZa-do 10.30-18 (apr-okt, daarbuiten op afspraak ) JGemiddeld).

NEW MeckPom NEW binnenwerk p1-35.indd 11

29/04/2019 14:39


160

Wandelingen en tochten

2

FISCHLAND-DARß-ZINGST:

4

rondje Ahrenshoop Wandeling

AFSTAND 6 km DUUR 2 uur BEGIN- EN EINDPUNT Kurverwaltung, Kirchnersgang 2 in Ahrenshoop (achter strandovergang 12) A179 E4

Kunstenaars ontdekten aan het eind van de 19e eeuw de schoonheid van het vissersdorp Ahrenshoop op de grens van Fischland-Darß. Niet alleen de lichtinval, ook het fraaie strand, de ‘Bodden’ tussen het eiland en het vasteland en de romantische rietgedekte huisjes. Een rondwandeling verbindt deze elementen met elkaar. De wandelroute voert over goed begaanbare wandel- en fietspaden. Alleen het laatste stuk loop je eerst een eind langs de wat brokkelige

steile oever boven zee en later over het rulle zandstrand. Onderweg kun je regelmatig genieten van prachtige vergezichten. Trek dan ook ruim de tijd uit voor deze tocht. Tip: maak de wandeling vroeg in de ochtend of tegen de avond. Dan is de lichtinval op zijn mooist.

1-2

Ga, als je met je rug naar de ingang van de Kurverwaltung staat, rechtsaf en in de Dorfstrasse opnieuw rechtsaf. Steek de weg over en sla links af de Feldweg in. Na een bocht naar

‘Gouden uurtje’ op het strand van Ahrenshoop

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 160

29/04/2019 15:33

H

NIE


Insel Poel

161

4

5

1 WEG

DORFSTRAßE

LD

-SEITZBERNH A R D WEG F E

2 E

Aß

EG W EN

N

DD BO

TR

RS

GE

Ä IEH

0

500 m

3

rechts eindigt de bestrating en wordt de weg onverhard. Houd bij een Y-splitsing rechts aan, richting Neues Kunsthaus. Houd na een bruggetje over een nauwelijks zichtbaar watertje opnieuw rechts aan en negeer een volgende weg naar rechts. Je loopt op de Bernhard-Seitz-Weg en passeert fraaie rietgedekte huizen met kleurige muren. Sla na het Altes Kapitänshaus en het ernaast gelegen roodgepleisterde huis nr 8 links af, een smal wandelpad langs een bomenrij in.

2-3

Je komt uit op een open veld, waar je het pad met een bocht naar rechts volgt. Ga op een verhard pad rechtsaf en verderop bij een Y-splitsing links, een ruiterpad richting Hafen Althagen. Dit pad eindigt voor de schilderachtige en beschutte haven aan de Saaler Bodden. Sla voor het water rechts af en ga voorbij het restaurant opnieuw naar rechts, de bestrate weg op. Ga vlak voor het Bodden-Haus linksaf een

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 161

fiets- en wandelpad op. Dit smalle pad volg je zo’n 1,5 kilometer. Links zie je door de lage begroeiing heen regelmatig de Bodden, rechts zijn (vaak verscholen in het groen) mooie huizen te zien. Vlak voor een bruggetje gaat het pad naar rechts.

Even rusten

Twee horecagelegenheden onderweg zijn de moeite van een pauze waard. In de haven van Althagen heb je vanaf het terras van het Räucherhaus (P82) een schitterend uitzicht over het water en kun je genieten van gerookte vis (en tal van andere lekkernijen). Terug in Ahrenshoop is het goed bijkomen in het vriendelijke café Pieni (P 82), waar je geniet van ontbijt, goede koffie met taart en warme Flammkuchen.

29/04/2019 15:33


60

Oostzeekust Vorpommern

In vijf dagen Het aantal bestemmingen in dit deel van Mecklenburg-Vorpommern is niet eens zo groot. Toch heb je voor het gebied zeker vijf dagen nodig om alle plekken op je gemak te bekijken en tijd over te houden voor een wandeling, fietstocht of zonnebad. De afstanden zijn vrij groot en, zelfs als je er met de auto heen gaat, het verkennen van drie eilanden kost relatief veel tijd.

Dag 1 ’s Morgens

Begin je bezoek aan de oostelijke Oostzeekust met B Ribnitz-Damgarten (P77). Vanaf de kerktoren kijk je uit over het Boddenlandschap, dat je ook met een rondvaart kunt bezoeken. Lunch aan de haven.

’s Middags

Na de lunch rijd je naar C FischlandDarß-Zingst (P62), de drie eilanden die niet alleen met elkaar maar ook met het vasteland verbonden zijn. Na een bezoek aan Wustrow overnacht je in Ahrenshoop.

’s Avonds

Ahrenshoop is uitgangspunt van een wandeling langs kunstenaarshuizen, de Boddenkust en de Oostzeekust (P160). De tocht is extra mooi bij avondlicht.

Dag 2 ’s Morgens

Over de eilandweg rijd je langs de badplaatsen Prerow en Zingst naar het weer op het vasteland gelegen D Barth (P77).

’s Middags

In de loop van de middag rijd je naar E Stralsund (P65). Maak een stadswandeling en neem een kijkje bij de levendige haven.

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 60

29/04/2019 15:31


In vijf dagen

61

Dag 3 ’s Morgens

Vanochtend kun je nog een museum bezoeken of de toren van de St. Marienkirche beklimmen.

’s Middags

Aan het eind van de ochtend of begin van de middag neem je de veerboot naar F Hiddensee (links, P68). Neem hier je intrek en verken het eiland te voet of per fiets.

Dag 4 Overdag

Aan het eind van de ochtend vaar je terug naar Stralsund en rij je, eventueel via G Grimmen (P78) en H Griebenow (P78), naar I Greifswald (P71).

’s Avonds

Maak een avondwandeling door Greifswald of rijd naar de bijna aan de stad vastgeklonken haven Wieck en kloosterruïne Eldena.

Dag 5 ’s Morgens

Via het charmante stadje J Wolgast (P78) rijd je K Usedom (boven, P74) op.

’s Middags

Geniet van de gemoedelijke badplaatsjes en de uitgestrekte natuur op Usedom. Neem je intrek in een van de meest oostelijk gelegen badplaatsen: Heringsdorf of Ahlbeck.

’s Avonds

Een uitstekende plek om van het strand, de zee en de ondergaande zon te genieten is het paviljoen op de pier van Ahlbeck.

NEW MeckPom NEW binnenwerk p36 ev-.indd 61

29/04/2019 15:31


Het magazine 5

Het magazine 5

Je draai vinden 23

Je draai vinden 23

Oostzeekust Mecklenburg 35

Oostzeekust Mecklenburg 35

Oostzeekust Vorpommern 57

Oostzeekust Vorpommern 57

Mecklenburger Merenplateau 111

Duidelijke indeling op kleur Romantische villa’s aan zee, krijtrotsen en elegante • Uitgebreide plattegronden paviljoens sieren de Oosten gedetailleerde kaarten zeekust van Mecklenburg• Verrassende wandeltochten Vorpommern. Het binnen• Top 10 hoogtepunten land is uitnodigend en met •

duizenden kilometers aan wandel-, fiets- en vaarroutes, bijzondere logeeradressen en gemoedelijke kroegjes is de streek een onvergetelijke bestemming.

MECKLENBURGVORPOMMERN

Rügen 85

MECKLENBURG-VORPOMMERN

MECKLENBURGVORPOMMERN

Rügen 85 Mecklenburger Merenplateau 111

www.watenhoe.nl

Zuidwest-Mecklenburg 139

Zuidwest-Mecklenburg 139

Wandelingen & tochten 155

Wandelingen & tochten 155

Kaarten 177

NUR 512

Kaarten 177

WAT & HOE MAAKT DEEL UIT VAN KOSMOS UITGEVERS, UTRECHT/ANTWERPEN

W&H 2019 MECKENBURGH.indd 1-5

16-04-19 16:44


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Wat & Hoe - Stad&Streek Mecklenburg-Vorpommern by Veen Bosch & Keuning uitgeversgroep - Issuu