BSM_Bali_001-200.indb 4
06-09-18 15:1
Mis ze niet! In onze top 10-lijst vind je de belangrijkste bezienswaardigheden, van de absolute nummer 1 tot en met nummer 10.
UBUD P74 Aan de rand van het hoogland, in een exotisch landschap van groene rijstterrassen waar de vulkaan Gunung Agung hoog boven uitsteekt, klopt het kunstzinnige en culturele hart van het eiland.
PURA LUHUR ULU WATU P50 Deze tempel hoog op de rotsen en de golven die 100 meter daaronder tegen de kust slaan, vormen samen een onvergetelijk panorama.
PURA TANAH LOT P48
DANAU BRATAN P137
Voor velen de indrukwekkendste Balibeleving: de door de Indische Oceaan omgeven zeetempel, met op de achtergrond de ondergaande zon.
Wie over dit in het regenwoud ingebedde, door vulkanen omringde bergmeer kijkt, begrijpt meteen waarom de Danau Bratan heilig is voor de Balinezen.
GUNUNG BATUR & DANAU BATUR P132
BANGLI P80
Een van de fraaiste vulkaanlandschappen ter wereld is het Baturmeer, waaruit de gelijknamige vulkaan oprijst (afb. links).
Dit voormalige koningsstadje herbergt een van de drie heiligste tempels van het eiland, betoverend mooi en onvergelijkbaar, midden in de weelderig groene natuur.
PURA BESAKIH P104
PULAU MENJANGAN P156
Het uit circa 30 afzonderlijke bouwwerken met meer dan 200 gebouwen bestaande tempelcomplex Pura Besakih is als ‘Moeder aller tempels’ het religieuze centrum van Bali.
De beste duikplek van Bali. Voor dit eiland, dat beschermd natuurgebied is, heb je zelfs op 40 meter diepte nog een heldere blik op een sprookjesachtige onderwaterwereld.
TIRTAGANGGA P109
KUTA P53
De uitzichten over rijstterrassen en de zee tot aan buureiland Lombok maken vanTirtagangga een geweldig filmdecor en zouden een Oscar waard zijn.
Zon, strand en plezier: de drie elementen waarvan iedereen droomt die naar Kuta reist – Kuta is misschien wel de turbulentste ‘vakantiefabriek’ van Zuidoost-Azië.
BSM_Bali_001-200.indb 5
06-09-18 15:1
Kaarten Hoofdstukindeling: zie binnenkant vooromslag 188/189
186/187
Pulau Menjangan
Sangsit Banyupoh
Gilimanuk
Penulisan
Seririt Munduk
Negara
Singaraja
Kalibukbuk
Tulamben
Bedugul
Penelokan
Culik
Mendoyo Penebel
Amlapura
Bangli
Ubud Tabanan
184/185
Amed
Klungkung
Gianyar
Batubulan
Tanah Lot
Denpasar
Legian Kuta
Sanur
Nusa Penida
Nusa Dua Ulu Watu Bukit Badung
190/191
192
Legenda Snelweg
Balinese tempel
Afgelegen weg
Chinese tempel
Hoofdweg
Boeddhistische tempel
Zijstraat
Museum
Weg in aanbouw/gepland
Bezienswaardigheid
Onverharde rijweg
Badstrand
Weg
Busstation
Voetpad
Golfbaan
Veerboot
Waterval
Provinciegrens
Grot
Districtsgrens
Natuurpark
Nationaal park
Bergtop, hoogste punt
Vliegveld
1
TOP 10
Warmwaterbron, windsurfen
26
Hoogtepunten
Rif
22
Verder ontdekken
Haven
1 : 250.000 0 0
BSM_Bali_001-200.indb 183
5 2.5
10 km 5 mi
06-09-18 15:1
g
Tanjung Pasirputih
Teluk Tanjung Kelor Bedak
9
Pulau Menjangan
Tanjung Pulaki Teluk
Tanjung Batulicin
Tanjungg Sendangg
Pegametan
Gunung Prapat Agung Gawana
Teluk
Terima
il i m
an
Makam Jayaprana
Sumberkerta
Labuhan Lalang
B
Pemuteran
Banyuwedang
41
u
Pura Bakungar
B
Cekik
U
Gunung Kelatakan
Gereja Santo Fransiskus
1386 386 m
S.
Belimbingsari
Warnasari
Cangkupkemuning
ni n iku SarManis Tutu
ya Da
Ekasari
Da
Nusasari
Candi Kesumah
Tuwed
Tanjung Pasir
at ar
Pangkung
aB
Banyubiru Tukaddaya
Berangbang
Banyubiru Kaliakah
Rening
Tegalbanteng
Yembrana
Pengambengan
42 Sebual a Pesantren
Loloan PangkungMertasari Sangkaragung gondang Budeng
Fishing Port Tanjung Pengambengan
Banjabat baleagun
Banjabaterbaleagung
42 Negara
Baluk
Cupel
BSM_Bali_001-200.indb 184
J E M
Pangkunglaten
Ay
Berawan Tangi
1
N a s i oN a
g
Melaya
T a m a n ya
Pelasari
Gunun 13
1305 m
S.
Sumber Sari
ang Gunung ng Merbuk
1004 m
Pelasari Reservoir
184
E B
Gunung Sangiang Sa ng ian g
S. M
elay a
698 m
Klatakan
L
1178 m
Kantor Informasi Taman Nasional Bali Barat Penginuman
Pem
Pura Pulaki
Sumberklampek
k
Gilimanuk
S
S. B an yu p
Teluk G
375 m
n
Taman Rekreasi Pura Ancak
Perancak Tanjung Perancak
Tegacantel acantel Yehkuning ning Lemondang ondang
Samudera Hindia
Yem
Loloan asariMe Sangkara
Mendoyodagintukad Budeng c Dlodbraw
MundukPerancak
k
Tanjung Peranca
ndi
06-09-18 15:1
Het noorden
Even oriënteren Het panorama is perfect voor films! Lavakleurige maanlandschappen rondom de Baturvulkaan, in nevel verscholen regenwouden en groenblauw ogende kratermeren, klaterende watervallen en de vaak spiegelgladde Balinese zee boven de uitgestrekte koraaltuinen, voor een decor van bizar zwarte stranden: je zou het noorden van Bali zó een Oscar willen uitreiken.
Sa
Sa
Het landschap in het noorden van Bali biedt achter elke bocht weer nieuwe impressies. In deze regio draait het dan ook in eerste instantie om adembenemende natuurbelevingen (hoewel er ook wel wat cultureel aanbod is). Hier zijn de kilometerslange stranden van de vaak nog ongerepte kusten, hier is het steil tot 2000 m oplopende binnenland Sangsit Sangsit Kubutambahan Kubutambahan waarin zich een van de grootste SingarajaSingarajavulkaanlandschappen ter Pabeanbuleleng Pabeanbuleleng Balian Balian wereld uitstrekt als Galiran Galiran 37 Tamblang Tamblang 37 Singaraja Suwug Suwug Singaraja een voornameSawan Sawan lijk groen LovinaLovina Beach Beach 35 35 sit
ng
sit
ng
Bu
Bu
Tukad Tukad
5 km
0 TigawasaTigawasa 39 Banjar 39 Banjar
0
3 mi
PaternonPaternon
1087 m 1087 m CempagaCempaga 1232 m 1232 m 922 m 922 m
ba
ba
Sa
Sa
Sum b
Sum b
ul
Silangayang Silangayang Air Terjun Air Terjun Gitgit Gitgit 1219 m 1219 m1140 m 1140 m 36 36 3 mi 5 km
Rangdu Rangdu 623 m 623 m
KeberanKeberan
Pakisan Pakisa
g
g
0
en
en
Pengayaman Pengastulan PengastulanPengayaman 0 Seririt Seririt
lel
lel
Sambangan SambanganPadangbulia Padangbulia Kalibukbuk KalibukbukAnturanAnturan Bebetin Bebetin
GunungGunung Catur Catur 2098 m2098 m
Amerta Amerta 34 Danau 34 Danau Sari Sari BuyanBuyan 34 34 Tamblingan Tamblingan 38 38 DanauDanau Munduk Munduk GunungGunung 7 Danau 7 Danau Lesong Lesong BratanBratan UmajeraUmajera 1860 m 1860 m
BedugulBedugul
ul
Contrastrijk Bali: stranden met donker zand...
128 SpiralloSpirallo Relaunch Relaunch 2014 Bali, 2014 Großausschnitt Bali, Großausschnitt 04 Nordbali, 04 Nordbali, Stand 08.07.2016 Stand 08.07.2016 B C M YB C M Y
BSM_Bali_001-200.indb 128
06-09-18 15:1
Even oriĂŤnteren
... en dichte, weelderig groene regenen nevelwouden domineren het landschap
butambahan ahan Balian Balian
Tamblang blang
n
Tetajun Tetajun Madenau Madenau
Pakisan Pakisan
1399 m 1399 m
UNESCO UNESCO Muntigunung Global Geopark Global Geopark Muntigunung Mount Batur Mount Batur Penulisan Penulisan BelantihBelantih 1308 m 1308 m Songan Songan CalderaCaldera
g 1255 m 1255 umng un Ay Ay
Gunung Gunung Batur Batur
1325 m 1325 m
3 m 3 Kintamani Kintamani 1717 m 1717 TrunyanTrunyan DanauDanau Batur Batur 3 1073 m 1073 m
7 Danau nau tanBratan
Batur Batur 3Abang Abang
Penelokan PenelokanKedisanKedisan
GunungGunung Abang Abang 2153 m2153 m
ya
unung Catur Catur
am2098 m
Tembok Tembok
Da
m1140 m 1140 m
Kembangsari Kembangsari Gunung Gunung Penulisan Penulisan 1745 m 1745 m
ya
ang
Da
etin
regen- en nevelwoud. Elke meter hoger is het klimaat aangenaam koeler; veel Balinezen van het vlakke land krijgen daar de rillingen van. De ochtenddauw vlijt zich over de groene bodem, nevel en diep daarin doordringende wolken omhullen een heuvellandschap, waarin op grote velden aardbeien groeien. En altijd weer zijn er uitkijkjes met onvergelijkelijk mooie panoBangkanBangkan rama’s, die niet alleen op Bali geen gelijke TejakulaTejakula kennen. SembiranSembiran
1388 m 1388 m
TOP 10
# Gunung Batur & Danau Batur P132 ' Danau Bratan p137
Hoogtepunten B Danau Buyan & Danau Tamblingan P139 C Lovina Beach p141
Verder ontdekken D Air Terjun Gitgit P143 E Singaraja P143 F Munduk P144 G Banjar P145 129
BSM_Bali_001-200.indb 129
06-09-18 15:1
Het magazine
GLIMLACHEN en het voorkomen van FLATERS
Eiland van
Op Bali wordt het interpersoonlijke leven gekenmerkt door het rekening houden met de gevoelens van anderen. Het is daarbij belangrijk de ontelbaar vele valkuilen uit de weg te gaan waardoor men als buitenlander gemakkelijk flaters kan slaan. In het Westen leven de nodige clichĂŠs over Bali, zoals het schijnbeeld van een romantisch tropisch paradijs waar de mensen altijd glimlachen en gelukkig zijn. Het klopt: Balinezen hebben een glimlach in hun gezicht geĂŤtst, maar voor hen is dit een soort bescherming tegen conflicten. De glimlach verhult emoties en helpt bij het maskeren van onzekerheid of verlegenheid. Men glimlacht om verschillende redenen, maar in tegenstelling tot westerse praktijken wordt nooit over iets en al helemaal niet om een andere persoon gelachen.
Harmonie boven alles Glimlacht een Balinees wanneer je de weg vraagt, maar antwoordt hij vervolgens niet? Vermoedelijk begrijpt hij geen Engels. Om geen gezichtsverlies te lijden, zal hij er iemand bij halen die de vraag misschien toch kan beantwoorden. Als het nodig is, wijst hij je een willekeurige richting, alleen Zelfs het onderhandelen op de markt gebeurt steeds met een glimlach
13
BSM_Bali_001-200.indb 13
06-09-18 15:1
Het magazine
Met een glimlach reis je nog veel prettiger door Bali
maar om zijn gezicht te redden. Je wilt een ander geen gezichtsverlies laten lijden, maar wilt dat zelf ook niet: dat is kort samengevat de belangrijkste beweegreden achter veel gedragsregels. Niets is erger dan gezichtsverlies. Algemeen geldt dat wie zich agressief gedraagt, emoties toont of onnodig hard spreekt, de harmonie verstoort en aan aanzien inboet.
Met handen en voeten Maar er zijn ook andere regels die je onwillekeurig zomaar met voeten treedt. De linkerhand geldt bijvoorbeeld als ‘onrein’. Daarom mag je die hand nooit gebruiken bij het eten of om een geschenk te overhandigen. Je handen in je broekzakken houden geldt als teken van agressie, de handen op de heupen of gekruist voor de borst eveneens. Ook wijs je niet met een gestrekte vinger naar mensen. En gooi je iets naar iemand, dan is dat ook pijnlijk: iets gooien doe je alleen naar dieren. De voeten op de tafel? Haal het niet in je hoofd. Je kruist je benen ook niet over elkaar en gaat niet met gestrekte benen op de grond zitten. Dan het hoofd: als zetel van de geest en de ziel is dat heilig voor Balinezen. Daar zit je niet aan, dat zou een belediging zijn. Het is dan ook taboe om een kind over het hoofd te aaien.
Nog meer struikelblokken Rechtstreekse kritiek op iemand uiten, vooral in het bijzijn van derden, wordt gezien als een milde vorm van gewelddadig gedrag. Partners geven elkaar in het openbaar geen tekens van affectie, dat is ook taboe. Verder het binnenland in kun je als vrouw geen naveltruitjes of korte shirts dragen, net zo min als strakke shirts of hemdjes. En voor mannen én vrouwen geldt het als aanstootgevend wanneer je skinny jeans en korte broeken draagt. Ook vuile en gescheurde kleding worden beschouwd als een teken van minachting. 14
BSM_Bali_001-200.indb 14
06-09-18 15:1
2
BEKLIMMING VAN DE GUNUNG BATUR
BEKLIMMING VAN DE GUNUNG BATUR Wandeling
V
DUUR: 4–6 uur (heen & terug) HOOGTEVERSCHIL: ca. 600 m BEGIN-/EINDPUNT: Pura Jati A188 B3
De vele bizarre vulkaanlandschappen op aarde hebben een trouwe schare fans. Maar al hoor je daar niet bij, dan raak je er bij de beklimming van de 1717 m hoge Gunung Gunung Batur Batar wel van in de 4 1717 m ban. Het is zeker geen gemakkelijke onder3 Cabin neming om tegen de lavahelling op 2 Cabin te wandelen – onderweg zul je er misschien enkele momenten spijt Pura Jati 1 van hebben. Maar 1073 m ben je eenmaal boven en zie je de Kedisan wereld aan je voeten, terwijl boven Buahan jou de roodgouden, gloeiende zon opkomt, dan ben je al die inspanningen al snel vergeten.
!–" In totaal zijn er drie verschillende routes die je van Danau Batur naar de top van de Gunung Batur brengen. De tocht die in Pura Jati aan de weg langs het meer begint is veruit de gemakkelijkste en wordt daarom door de verplichte gidsen (P149) het vaakst gekozen. Je kunt je auto parkeren bij Pura Jati (maar neem beslist alle waardevolle spullen mee!). Net als bij de Gunung Agung geldt hier: neem drinkwater, een zaklamp, stevige schoenen en warme, waterdichte kleding mee.
Songan
Toya Bungkah
1325 m
Trunyan
Danau Batur 0 0
1 km 0,5 mi
Abang
1388 m
Hoogtevrees komt niet voor in het woordenboek van de gidsen op de Gunung Batur
Spirallo Relaunch 2014 Bali, WT 22 Gunung Batur, Stand 18.08.2016 B C M Y
169
BSM_Bali_001-200.indb 169
06-09-18 15:1
Wandelingen & tochten
‘Grote broer’ Gunung Agung kun je vanaf de Batur het allerbeste zien
Hoewel het onwennig is om in het schijnsel van zaklampen over de zachte, als zand aanvoelende lava te lopen, ga je goed vooruit. Na ongeveer een uur kom je bij een houten hut, die pas vanaf ca. 7 uur als kiosk dient. Hier wordt meestal een korte adempauze ingelast.
"–# Nog een minuut of 20 gaat het redelijk gemakkelijk. Dan wordt het steil tot zeer steil en glad tot zeer glad. Ben je op pad gegaan met gewone gympies of zelfs dagelijkse schoenen, dan heb je daar nu grote spijt van. Je moet voortdurend je handen gebruiken om omhoog te komen en af en toe uitglijden hoort erbij. Dan doemt van het ene op het andere moment een vierkante schaduw voor je op in het diffuse licht. En voor je het weet heb je, na in totaal een uurtje of twee, weer een houten hut bereikt. Voor de meeste wandelaars is dit het ‘einde van de marteling’: deze hut ligt aan de onderste oostelijke kraterrand van de vulkaan, op ca. 1500 m hoogte – daarmee is dit punt hoog genoeg om de zonsopgang te zien en je hebt hier een betoverend uitzicht over grote delen van het eiland, de Straat van Lombok en tot aan Lombok. Ook de kraterketel is vanaf dit punt toegankelijk. Daar sist en
piept het uit ontelbaar vele fumarolen – vele stukken weg zijn zo heet dat je het dwars door je schoenzolen heen kunt voelen.
#–$ Een enkeling heeft hier nog de energie om door te gaan tot aan de eigenlijke top, waarvoor je nog eens 200 hoogtemeters moet zien te overwinnen. Je kunt je niet vergissen: de weg omhoog begint meteen bij de hut en gaat als een smal, deels ook onbeschermd spoor omhoog aan de linkerzijde van de oprijzende kraterrand.
K
$–! Bij de top aangekomen kun je om de bovenste krater heen. Aansluitend ga je via slakken velden weer terug naar de onderste kraterrand, en ten slotte terug naar het beginpunt. EVEN RUSTEN De kraterrand is het eigenlijke doel van de wandeling. Hier haalt de gids meestal ook een paar eieren uit zijn rugzak, die hij dan in een hete bron kookt en opdient als ontbijt, samen met brood en bananen. Wil je iets anders eten, dan moet je het zelf meenemen of genoegen nemen met biscuitjes die je vanaf ongeveer 7 uur ’s ochtends in de ‘kiosken’ langs de weg kunt kopen.
170
BSM_Bali_001-200.indb 170
06-09-18 15:1
Het noorden
In vijf dagen Voor deze ontdekkingstocht door Noord-Bali moet je minimaal vier dagen – en dan nog een ochtend – inplannen. Dat ligt niet alleen aan de deels erg smalle bergwegen, waarop je vaak maar langzaam vooruitkomt, maar vooral aan het unieke vulkaanlandschap van dit deel van het eiland. Om zo mobiel mogelijk te zijn heb je een huurauto met of zonder chauffeur nodig.
Eerste dag ’s Morgens
Begin je ontdekkingstocht met een ritje over het dak van het eiland, waarbij je tussen Penelokan en Penulisan op meer dan 1400 m hoogte over een van de grootste caldera’s ter aarde van het ene prachtige uitzicht naar het andere rijdt. De #Gunung Batur en de Danau Batur (P132) vormen hier een fascinerend decor.
35
37 Singaraja 0
5 km
Air Terjun 0 36 Gitgit 39 Danau Banjar Danau Tamblingan 34 Buyan 34 Danau Munduk 38 7 Bratan
3 mi
Lovina Beach
Gunung Batur 3 Danau Batur 3
’s Middags
Minder is soms meer. Volg de weg langs de kust tot aan het eind, ga mee met een tochtje op zee en vergaap je de rest van de dag aan de schoonheid van dit stukje wereld.
Tweede dag ’s Morgens
De volgende dag moet je om 3 uur opstaan om de top van de Gunung Batur (P132) vóór zonsopgang te kunnen bereiken, maar iedereen die daar bovenop heeft gestaan, tegenover de boven Lombok opkomende zon, is voor de moeite van deze klim beloond met onvergetelijke herinneringen. Na de afdaling en een verkwikkende douche is het aan te raden een tweede ontbijt te nemen en een dutje te doen in Penelokan.
Spirallo Relaunch 2014 Bali, Halbausschnitt 04 Nordbali, Stand 18.08.2016 B C M Y
’s Middags
Je rit over de weg op de kraterrand brengt je naar Penulisan, daarna ga je constant bergafwaarts, steeds met je blik op zee gericht. Zo kom je in Kubutambahan en verderop aan de kust in ESingaraja (P143). Op de weg terug naar het hart van het eiland passeer je de waterval DAir Terjun 130
BSM_Bali_001-200.indb 130
06-09-18 15:1
In vijf dagen
Gitgit (P143), en vervolgens bereik je bij Wanagiri het hoogste punt van de route, het einddoel van deze etappe: Danau Bratan.
Derde dag ’s Morgens
Ook verstokte uitslapers moeten soms vroeg opstaan, zodat ze de zonsopgang boven de 'Danau Bratan (P137) kunnen zien. Het is een subliem gezicht wanneer je de tempeltorens van de Pura Ulun Danu Bratan voor de oplichtende hemel ziet opdoemen. Bijna net zo mooi is de zuidelijker gelegen botanische tuin Kebun Raya Eka Karya (P138). Geniet van een picknick met fruit, die verkrijgbaar is in Candikuning (P138; boven) – gewoon perfect!
’s Middags
Bij de tweelingmeren BDanau Buyan en Danau Tamblingan (P139) en vooral in het nabijgelegen FMunduk (P144) vind je geweldig mooie accommodaties en uitstekende restaurants.
Vierde dag ’s Morgens
Continu wisselende landschappen begeleiden de circa 20 km lange rit van Munduk naar de kust bij Seririt. Volg hierna de hoofdweg naar rechts en dan wordt GBanjar (P145) al snel aangegeven. Je kunt hier eerst Brahma Vihara Arama bezoeken en daarna de warme bronnen van Komala Tirta.
’s Middags
Geniet van een luie namiddag aan het strand van CLovina (P141). Hier zijn ook tientallen dinermogelijkheden.
Vijfde dag Geen verblijf in Lovina is compleet zonder mee te doen aan een dolfijnentocht. Omdat je daar rond 9 uur al mee klaar bent, heb je nog ruim de tijd om te ontbijten en kun je de rest van de dag heerlijk ontspannen doorbrengen. 131
BSM_Bali_001-200.indb 131
06-09-18 15:1