het allerleukste
voetbalboek
wie scoorde de snelste hattrick? waar bevindt zich de oudste voetbalclub ter wereld?
De antwoorden op al deze vragen en veel meer vind je in dit boek. Alle feiten en weetjes zijn verwerkt in sprekende en leuke afbeeldingen en ook komen vragen aan de orde als: wie is er beter, Ronaldo of Messi? Welke keeper heeft de meest klemvaste handen? Hoe doe je een Cruijff-draai? De beeldende statistieken en de bonte verzameling fascinerende en vermakelijke feiten en wetenswaardigheden uit alle delen van de wereld maken dit tot Het allerleukste voetbalboek voor iedere voetballiefhebber van jong tot oud. JOHN ANDREWS is al schrijver en redacteur sinds de tijd dat Everton nog wel eens won. Hij leverde bijdragen aan tal van restauranten reisgidsen, zoals de Good Food Guide, schreef over sport, muziek, geschiedenis en popcultuur voor Reader’s Digest en bedacht ontelbare quizvragen over alles wat met sport te maken heeft.
NUR 480 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
Voetbal-Cover_NL.indd 1
DANIEL NYARI is een veelzijdig illustrator en woont in New York. Hij is creatief directeur bij FutbolArtistNetwork en is medeoprichter van en ontwerper bij Supporters.Pro. Werk van hem is verschenen in The New York Times, FourFourTwo, Wired, Süddeutsche Zeitung, de Guardian en tal van andere internationale media.
JOHN ANDREWS & DANIEL NYARI
wie is wereldrecordhouder bal in de lucht houden?
h et alle rle ukste voetbalboe k
wat staat er op de linkerkuit van lionel Messi getatoeëerd?
vol verrassende feiten en weetjes
joh n andrews
M et i llustrati es van dani e l nYari
www.kosmosuitgevers.nl
24-06-16 16:11
TBG_BOOK.indb 2
24-06-16 17:54
HET ALLERLEUKSTE
VOETBALBOE K JOH N AN DREWS M ET I LLU S T RAT I E S VA N
DA N I E L N YA R I
Utrecht/Antwerpen
TBG_BOOK.indb 3
24-06-16 17:54
INHOUD HET BEGON ALLEMAAL IN SHEFFIELD
8
De oudste voetbalclubs ter wereld
WAAR IS JE PETJE, KNUL?
10 12
De grote clubcompetities van Europa
HET EUROPESE KAMPIOENSCHAP COMPLEET
14
16 18
De allerbeste keepers en hun prestaties
biljartballen op de groene mat
20
22 24
De grootste nederlagen uit de voetbalhistorie
AL DROOG ACHTER DE OREN?
26
Wie waren de jongste voetballers?
OUD, MAAR NOG NIET UITGESPEELD
28
Wie waren de oudste voetballers?
VOETBALSCHORREMORRIE Gele kaarten, rode kaarten, bijten en meer; spelers die zich misdroegen
36
REUZEN EN DWERGEN
38
DE ANGST VOOR DE DOELSCHOP 40 Strafschoppenseries tijdens het WK – gierende zenuwen
GELD STINKT NIET
42
REUZEN VAN EUROPA
44
De topcompetitieclubs van Europa en hun overwinningen
Hoe twee continenten het WK overheersten
GENADELOOS AFGESTRAFT
MAG IK ‘M OP MIJN HOOFD?
De Top 20 van de rijkste clubs van de wereld
Een fantasie-elftal van kale voetballers
HEERSERS VAN DE WERELDBEKER
34
Africa Cup of Nations – de toernooien en de winnaars
Een ploeg met de grootste en kleinste voetballers van de wereld
De top 10 snelste voetballers
KEEPERS ZIJN ANDERS
AANSTORMEND AFRIKA
Gedenkwaardige WK-kopballen
Alle landen die in een EK hebben gespeeld, en wanneer
DRIESTE DRIBBELAARS
32
Iconische stadions van de wereld
Spelregels uit de oertijd
DE DOOD OF DE GLADIOLEN
THEATERS VAN DE NATIONALE DROOM
30
SORRY, hoe zei je ook alweer 46 dat je heette? Club- en spelersnamen - kort, lang en merkwaardig
SNELLE JONGENS
48
De snelste voetballers en hoe ze het doen ten opzichte van andere topsporters
WK-MAGIËRS
50
De topscorers van het WK
STRIKT LATINO
52
Copa América, de grootste internationale competitie van Zuid-Amerika
4
TBG_BOOK.indb 4
24-06-16 17:54
DIEP IN DE BUIDEL
54
De oplopende transferbedragen
VOETBALLERSKAPSELS
De grote regelaars van het voetbal
56
Spectaculaire en gênante voetbalcoiffures
GROTE COACHES
58 60
Vreemde en absurde WK-mascottes
DE RIJKAARDS
62
Voetbaltrainers – kortblijvers, langblijvers en nationale helden
MESSI-RONALDO, MAGIE-BRANIE 84 Wie is nu de beste? Eigenlijk niet veel verschil
AFKNAPPERS
VOOR ZE BEROEMD WERDEN
De twee beste ploegen die nooit een WK wonnen?
64
Beroemdheden die voetballers hadden kunnen zijn
BEN JE BLIND, SCHEIDS? 66
Internationale Twittervolgers van de populairste clubs in de Premier League
VOOR ELKAAR GEMAAKT
68 70
72
Engeland en Duitsland in statistieken
90
De SCHOEN MAakt DE MAN
92
IN eigen DOEL
94
DE OPSTELLING
96
De veranderende dynamiek van het voetbalspel
74
De opstelling voor alle WK’s
DE PREMIER LEAGUE/ BUNDESLIGA IN CIJFERS
VALLEN IN STIJL
Een gênante opsomming van WK-goals in eigen doel
Alle landen die aan het WK hebben meegedaan en wanneer
OPSTELLINGEN IN FINALES
88
Onvergetelijke blunders van scheidsrechters
De evolutie van de voetbalschoen
De belangrijkste continentale en nationale voetbalbekers van de wereld
HET WK COMPLEET
86
De onvergetelijkste schwalbes
Perfect op elkaar ingespeelde koppels
EEN echte WERELDSPORT
82
SUCCES OF DE ZAK
Wie zijn de rijkste voetballers van de wereld?
VIRTUELE FANS
80
WIE HEET ER NOU PSYCHO? Bijnamen die blijven hangen
De beste trainers en coaches van de wereld
LEEUWEN EN GORDELDIEREN
MAESTRO’S op HET MIDDENVELD 78
JONGLEREN MET DE BAL
98
De verrukkelijkste voetbalkunstjes
76
HET ULTIEME DROOMELFTAL
100
De beste WK-voetballers? Daar valt over te praten…
5
TBG_BOOK.indb 5
24-06-16 17:54
HET BEGON ALLEMAAL IN SHEFFIELD
11 OUDSTE CLUBS VAN DE WERELD* Niet verbonden aan scholen, universiteiten of het leger, en doorlopend actief. Alle in Engeland, behalve Wrexham (Wales) en Queen’s Park (Schotland).
1857 1860 1860 1861 1862 1863 1864 1864 1865 1867 1867
Sheffield FC Hallam FC Cray Wanderers FC Worksop Town FC Notts County FC ** Stoke City FC Brigg Town FC Wrexham FC Nottingham Forest FC queen’s Park FC Sheffield Wednesday FC
OUDSTE CLUB VAN ITALIË 1893 Genoa CFC
Oorspronkelijk de Genoa Cricket and Athletic Club, opgericht door Britse expats.
OUDSTE CLUB VAN DUITSLAND 1888 BFC Germania 1888 (Berlijn) Laat je niet misleiden door namen als TSV 1860 München en SSV Ulm 1846; veel Duitse teams werden opgericht als gymnastiek- of atletiekclub en begonnen pas later met voetbal.
* sommige oprichtingsdatums zijn enigszins discutabel ** de oudste profcompetitieclub
OUDSTE CLUB VAN FRANKRIJK 1872 Le Havre AC OUDSTE CLUB VAN NEDERLAND 1879 Koninklijke HFC (Haarlem) De oudste Nederlandse profclub is Sparta Rotterdam, opgericht in 1888.
Voetbalplaatjes met dank aan Alan Jenkins: http://cartophilic-info-exch.blogspot.co.uk
Het huidige voetbal begon ergens in de jaren 40 van de 19e eeuw aan de Universiteit van Cambridge, waar de eerste spelregels (de Cambridge Rules) werden opgesteld. Maar het echte clubvoetbal begon in 1857 in Sheffield in Yorkshire en verspreidde zich van daaruit snel over het industriële hart van Engeland en toen over de hele wereld.
OUDSTE CLUB VAN SPANJE 1889 Recreativo de Huelva
Sevilla FC, opgericht in 1890, is de oudste topclub van Spanje.
8
TBG_BOOK.indb 8
24-06-16 17:54
Voetbalplaatjes met dank aan Alan Jenkins: http://cartophilic-info-exch.blogspot.co.uk
OUDSTE CLUB VAN PORTUGAL 1887 Associação Académica de Coimbra
OUDSTE CLUB VAN BELGIË 1880 Royal Antwerp FC
OUDSTE CLUBS VAN ZUID-AMERIKA 1875 1891 1892 1895 1902
Club Mercedes (Argentinië) Albion FC (Uruguay, Montevideo) Santiago Wanderers (Chili) Flamengo (Brazilië, Rio de Janeiro) Club Olimpia (Paraguay, Asunción)
Lima CPC (Peru) beweert te zijn opgericht in 1859 en zou daarmee de op een na oudste club ter wereld zijn. Documenten hierover uit die tijd zijn er echter niet.
OUDSTE CLUBS VAN AZIË 1886 1889 1904 1917
Hong Kong FC (China, Hongkong) Mohun Bagan AC (India, Kolkata) South China AA (China, Hongkong) Tokyo Soccer Club (Japan)
OUDSTE CLUBS VAN NOORD-AMERIKA
OUDSTE CLUBS VAN AFRIKA 1907 1911 1911 1911 1914 1919
Al Ahly SC (Egypte, Cairo) FC Barreirense (Kaapverdië) Zamalek SC (Egypte, Giza) Accra Hearts of Oak SC (Ghana) Al-Ittihad (Egypte, Alexandrië) Espérance Sportive de Tunis (Tunesië)
1898 Beadling Soccer Club (VS, Pittsburgh)
1901 CF Pachuca* (Mexico) 1909 United Weston FC (Canada, Winnipeg) *opgericht door mijnwerkers uit het Britse Cornwall
OUDSTE CLUBS VAN OCEANIË 1883 Balgownie Rangers FC (Australië) 1887 North Shore United AFC (Nieuw-Zeeland)
9
TBG_BOOK.indb 9
24-06-16 17:55
MAG IK ‘M OP MIJN HOOFD? Sommige voetballers scoren zelden met hun hoofd, terwijl andere, meestal wat langere types, erin gespecialiseerd zijn. Net als bij een geslaagde pass, schot of doortik is het een kwestie van vaardigheid en techniek en een vliegende kopbal kan net zo fraai zijn als een perfecte lob uit een vrije schop. Chapeau voor deze klassieke WK-voorbeelden van inkoppers.
UWE SEELER
ZINÉDINE ZIDANE
West-DuitslandEngeland 3-2, Mexico 1970
Frankrijk-Brazilië 3-0,
Een lange trap in het strafschopgebied wordt opgepakt door Seeler die van het doel wegkijkt, maar net op tijd de bal met een boog over Peter Bonetti in het Engelse doel kopt en de score 8 minuten voor tijd op 2-2 brengt.
De WK-finale en het gastland speelt tegen de favorieten; een ideale ambiance voor glorieuze momenten. Deze keer voor Zidane die Brazilië in de eerste helft twee keer met twee fraai ingekopte ballen aan het wankelen brengt.
Frankrijk 1998
PELÉ
Martin Dahlin
Brazilië-Italië 4-1, Mexico 1970 Rivelino speelt vanaf links de bal naar Pelé, die hem met een fantastische opverende sprong in de richting van de verste paal inkopt en zo de eerste goal in de finale tegen Italië scoort. Het is de 100e goal van Brazilië in een WK.
Zweden-Rusland 3-1, VS 1994 Zweden bereikte de halve finale in de VS en speelde na een nederlaag tegen Brazilië om de derde plaats. In de groepsfase tegen Rusland stort Dahlin zich vanuit het strafschopgebied op de bal en kopt die met een spectaculaire duik in.
36
TBG_BOOK.indb 36
24-06-16 17:58
ROBIN VAN PERSIE Nederland, Feyenoord, Arsenal, Manchester United, Fenerbahçe De spectaculaire vliegende kopbal waarmee Robin van Persie vanaf de rand van het strafschopgebied de gelijkmaker tegen Spanje scoorde, was een van de hoogtepunten van het WK van 2014 in Brazilië.
JORDAN LETSJKOV Bulgarije-Duitsland 2-1, VS 1994 Lang vóór Van Persie werd de fraaiste duikkopbal tijdens een WK gemaakt; de loeiharde inkopper van Letsjkov besliste de kwartfinale. De eerste goal van de Bulgaren was een schitterende vrije schop van Christo Stoitsjkov.
CARLES PUYOL
PAOLO ROSSI
Spanje-Duitsland 1-0, Zuid-Afrika 2010 Er was een bijzondere goal voor nodig om de hechte verdediging van Duitsland te doorbreken en Spanje naar zijn eerste WK-finale te helpen. Die treffer kwam van Puyol, die in het Duitse strafschopgebied een aangespeelde cornerbal snoeihard inkopte.
Italië-Brazilië 3-2, Spanje 1982 Rossi’s verrukkelijke kopbal in een van de gedenkwaardigste WK-wedstrijden ooit, ontstond al na 5 minuten uit een perfecte voorzet van Antonio Cabrini en maakte deel uit van een hattrick. Rossi scoorde ook als eerste in de finale.
JARED BORGETTI Mexico-Italië 1-1, Zuid-Korea en Japan 2002 Borgetti maakte 46 goals voor Mexico, maar dit zou zijn beste worden. Zwaar gedekt, met zijn rug naar het doel tartte hij met een draaisprong alle natuurwetten en stuurde een schitterende kopbal langs Gianluigi Buffon.
37
TBG_BOOK.indb 37
24-06-16 17:58
REUZEN EN DWERGEN Voetballers zijn er in allerlei vormen en maten. Lang en dun kan een voordeel zijn in het doel, terwijl een klein postuur en een laag zwaartepunt soms handig is om een verdediger gek te maken. Dat laatste kon niemand beter dan Maradona, die 1,65 m lang is. Hier een aantal van de langste en kortste voetballers ter wereld, van reus tot kleintje.
SANTI CAZORLA MARCIN GARUCH 1,54 m
Polen: middenvelder Mied z´ Legnica
DANIEL VILLALVA 1,55 m
Argentinië: aanvaller Veracruz
éLTON 1,59 m
Brazilië: middenvelder Al-Fateh
MADSON 1,60 m
Brazilië: middenvelder Al-Khor
1,68 m
Spanje: middenvelder Arsenal
LIONEL MESSI 1,69 m
Argentinië: aanvaller Barcelona
38
TBG_BOOK.indb 38
24-06-16 17:58
PETER CROUCH 2,01 m
Engeland: aanvaller Stoke City
COSTEL PANTILIMON 2,03 m
Roemenië: keeper Sunderland
YANG CHANGPENG
KRISTOF VAN HOUT
2,05 m
China: aanvaller Yinchuan Helanshan
2,08 m
België: keeper Westerlo
2m
er
1,75 m
1,5 m
1,25 m
1m Langste en kortste bij het WK van 2014 in Brazilië FRASER FORSTER (Engeland) 2,01 m LORENZO INSIGNE (Italië) 1,63 m LANGSTE ELFTAL: DUITSLAND gemiddeld 1,85 m KORTSTE ELFTAL: CHILI gemiddeld 1,76 m
0,75 m
0,5 m
0,25 m
0m 39
TBG_BOOK.indb 39
24-06-16 17:58
AZIË & OCEANIË
KAMEROEN
Egypte
SAuDI-ARABIË
NOORD-KOREA
Dem. REPubliek CONGO
KOEWEIT
ZUID-KOREA
zuid-afrika
Ver. arabische emiraten
Japan
MAROKKO
IRAK
INDONESIË
ALGERIJE
Iran
AUSTRALIË
TUNESIË
China
NIEUW-ZEELAND
191
TBG_BOOK.indb 191
24-06-16 18:16
VERANTWOORDING Nuttige websites De volgende websites geven goede informatie over alles wat met voetbal te maken heeft. Bestuursorganen: fifa.com; uefa.com; cafonline.com; conmebol.com; concacaf.com; the-afc.com Competities premierleague.com; bundesliga.com; laliga.es; ligue1.com; cbf.com.br; mlssoccer.com; jleague.jp; kleague.com; a-league.com.au Media: bbc.co.uk/sport/0/football; espnfc.com; fourfourtwo.com; francefootball.fr; skysports.com/football; talksport.com; worldsoccer.com Online statistieken en feiten: 11v11.com; 90min.com; bleacherreport.com/world-football; caughtoffside.com; footballdatabase.eu; forbes.com/sportsleisure; goal.com; guinnessworldrecords.com; livestrong. com/sscat/soccer; planetworldcup.com; shortlist.com/ entertainment/sport; soccerlens.com; stadiumguide.com; statbunker.com; therichest.com/category/sports/soccer-sports; totalsportek.com/category/football; tsmplug.com/category/ football; whoateallthepies.tv; whoscored.com Fotoverantwoording: Tim Brown: 12, 13, 160, 161 Bill Donohoe: 12, 13, 60, 61, 64, 65, 70, 71, 80, 92, 93, 104, 126, 127, 136, 137, 151 © Daniel Nyari: 1, 2, 16, 31, 37, 40, 54, 56, 59, 68, 69, 79, 84, 85, 90, 103, 107, 109, 124, 129, 140, 145, 154, 163, 167, 173, 174, 180, 185, 186 Paul Oakley: 11, 12, 36, 54, 55, 56, 57, 94, 128, 129 Alle andere beelden: Artworks © Shutterstock.com
www.kosmosuitgevers.nl Oorspronkelijke titel: The Beautiful Game Oorspronkelijke uitgever: © Aurum Press Ltd. 2016, Londen Tekst: John Andrews Ontwerp: www.fogdog.co.uk Spelersportretten: Daniel Nyari Illustraties: Tim Brown, Nick Clark, Bill Donohoe, Jane McKenna, Paul Oakley Productie Nederlandstalige editie: Deul & Spanjaard, Groningen Vertaling: Willem Witteveen © 2016 voor de Nederlandse taal: Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen ISBN 978 90 2156 388 6 NUR 480 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.
192
TBG_BOOK.indb 192
24-06-16 18:16
het allerleukste
voetbalboek
wie scoorde de snelste hattrick? waar bevindt zich de oudste voetbalclub ter wereld?
De antwoorden op al deze vragen en veel meer vind je in dit boek. Alle feiten en weetjes zijn verwerkt in sprekende en leuke afbeeldingen en ook komen vragen aan de orde als: wie is er beter, Ronaldo of Messi? Welke keeper heeft de meest klemvaste handen? Hoe doe je een Cruijff-draai? De beeldende statistieken en de bonte verzameling fascinerende en vermakelijke feiten en wetenswaardigheden uit alle delen van de wereld maken dit tot Het allerleukste voetbalboek voor iedere voetballiefhebber van jong tot oud. JOHN ANDREWS is al schrijver en redacteur sinds de tijd dat Everton nog wel eens won. Hij leverde bijdragen aan tal van restauranten reisgidsen, zoals de Good Food Guide, schreef over sport, muziek, geschiedenis en popcultuur voor Reader’s Digest en bedacht ontelbare quizvragen over alles wat met sport te maken heeft.
NUR 480 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
Voetbal-Cover_NL.indd 1
DANIEL NYARI is een veelzijdig illustrator en woont in New York. Hij is creatief directeur bij FutbolArtistNetwork en is medeoprichter van en ontwerper bij Supporters.Pro. Werk van hem is verschenen in The New York Times, FourFourTwo, Wired, Süddeutsche Zeitung, de Guardian en tal van andere internationale media.
JOHN ANDREWS & DANIEL NYARI
wie is wereldrecordhouder bal in de lucht houden?
h et alle rle ukste voetbalboe k
wat staat er op de linkerkuit van lionel Messi getatoeëerd?
vol verrassende feiten en weetjes
joh n andrews
M et i llustrati es van dani e l nYari
www.kosmosuitgevers.nl
24-06-16 16:11