Oog in oog met
Oog in oog met
Alles over minder bekende theropoden, sauropoden, pterosaurussen, vliegende reptielen en de eerste vogels!
‘De illustraties zijn prachtig. Dit is een boek dat jongeren zullen koesteren en zich blijven herinneren, en volwassenen graag aan hun collectie willen toevoegen.’ - S Y LV I A C Z E R K A S , AU T E U R E N D I R E C T E U R VA N H E T D I N O S AU R U S M U S E U M I N U T A H
––––––– ‘Door zich te concentreren op het vroege krijt, zetten de auteurs de schijnwerper op soorten die in andere boeken niet voorkomen – waardoor dit een must have is voor elke dinofan.’ - P H I L H O R E , N AT I O N A A L D I N O S AU R U S MUSEUM IN AUST RALI A
UITZONDERLIJKE DINO’S EN VLIEGENDE REPTIELEN
Hoe zou het zijn om een levende dinosauriër te zien? De laatste paleontologische ontdekkingen gecombineerd met zeer gedetailleerde tekeningen, nemen je mee op een reis door de tijd en brengen je dichter bij prehistorisch leven dan ooit tevoren. Stap 120 miljoen jaar terug in de tijd, in de uitgestrekte wouden en oneindige woestijnen van de prehistorie. Stel je voor: je vliegt met de eerste vogels, je verbergt je voor gevaarlijke tweevoetige roofdieren en je loopt mee met kuddes zachtaardige bladetende reuzen. Dit bijzondere boek leert je iets over de dinosauriërs en het leven van wilde dieren tijdens het vroege krijt, en laten je in de ogen kijken van de meest uitzonderlijke wezens die ooit op aarde hebben rondgelopen.
Oog in oog met
dino’s uit het vroege krijt
UITZONDERLIJKE DINO’S EN VLIEGENDE REPTIELEN Carcharodontosauridae
Extreem agressief, solitair Twee lage kammen boven op de kop
12 meter 6 ton
Wordt geboren met donzige veren voor de isolatie. Lange poten, kan daardoor hard rennen
Veren en vacht worden vervangen door schubben
Kan jagen op zijn eigen prooi NUR 223
Marokko, Afrika 9 789021 563831 www.kosmosuitgevers.nl
Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen
do or J uan C arlo s Alon so & Gregory S. Paul
kosBOooginoogmetdinos0616.indd 1
09-06-16 12:47
Oog in oog met
UITZONDERLIJKE DINO’S EN VLIEGENDE REPTIELEN
door juan carlos alonso & gregory s. paul
Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen
AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 1 AEJ1.Interior.r16.indd 1
09/06/16 13:04 17/6/16 2:34 pm
Voor Dali, dat je nooit je gevoel voor verwondering verliest. Liefs, pappa.
Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen www.kosmosuitgevers.nl
Oorspronkelijke uitgave: © 2015 Quatro Publishing Group USA Inc. Gepubliceerd door Walter Foster Jr., een imprint van Quarto Publishing Group USA Inc. Alle rechten voorbehouden. Walter Foster Jr. is een handelsmerk. Geschreven door Juan Carlos Alonso en Gregory S. Paul Illustraties © Juan Carlos Alonso Dit boek is geproduceerd ter ondersteuning van de kunstenaar. Reproductie van het werk voor studie of afgeronde illustraties is toegestaan. Geproduceerde illustraties of fotomechanische reproducties van deze publicatie ten behoeve van commerciële doeleinden is niet toegestaan zonder schriftelijke toestemming van de uitgever, Walter Foster Publishing. Nederlandse uitgave: © 2016 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Vertaling Marian van Ham Opmaak Garage BNO ISBN 978 90 2156 3831 NUR 223 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 2 AEJ1.Interior.r16.indd 2
09/06/16 13:04 27/6/16 1:19 pm
Inhoud Voorwoord door Philip J. Currie en Matthew T. Mossbrucker......4 Inleiding......6
De theropoden ....................................10
De ornithischia .......................................74
Acrocanthosaurus atokensis ....................16
Gastonia burgei.........................................78
Baryonyx walkeri ......................................20
Iguanodon bernissartensis ........................82
Beipiaosaurus inexpectus .........................24
Ouranosaurus nigeriensis ............................ 86
Carcharodontosaurus saharicus ..............28
Psittacosaurus mongoliensis....................90
Concavenator corcovatus .......................32 Microraptor gui ........................................36 Scipionyx samniticus ................................40 Utahraptor ostrommaysorum ...............44
De pterosaurussen .................................94 Anhanguera blittersdorffi........................98 Tapejara imperator ................................103
Yutyrannus huali .....................................48
De eerste vogels ................................... 106
De sauropoden ...................................... 52
Confuciusornis sanctus ..........................108
Amargasaurus cazaui ...............................58
Enaliornis barretti...................................110
Argentinosaurus huinculensis ..................62 Nigersaurus taqueti ..................................67
Uitspraak ..................................................112
Sauroposeidon proteles ...........................70
AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 3 AEJ1.Interior.r14.indd 3
09/06/16 13:04 5/19/15 4:14 PM
Voorwoord Philip J. Currie, MSc, PhD, FRSC Professor en Canada Research Chair, dinosaurus paleobiologie Universiteit van Alberta, Edmonton, Canada
O
oit was het vroege krijt een donkere periode in de geologische geschiedenis van de aarde, maar nu wordt het snel een van de best begrepen perioden van het mesozoïcum (vaak het tijdperk van de reptielen genoemd). Het vroege krijt zit tussen het spectaculaire late juraen de late krijtperioden in. Plaatsen waar fossielen liggen, duiden erop dat er in deze periode grote veranderingen zijn geweest in de fauna en flora. Kort gezegd, de belangrijkste transformaties vonden plaats in het vroege krijt, en ze waren het teken voor het begin van de moderne wereld. Gedurende de laatste twintig jaar zijn er overal ter wereld ongelooflijke fossielen gevonden uit deze periode. Gedreven door het ontstaan en de opkomst van bloemdragende planten gingen omgevingen er steeds ‘moderner’ uitzien en vormden op ongekende schaal een stimulans voor de evolutie van insecten, hagedissen, slangen, dinosauriërs, vogels, en zoogdieren. Maar het zou nog meer dan 50 miljoen jaar duren voordat niet-vliegende dinosauriërs, vliegende reptielen en zo veel andere dieren zouden uitsterven. Als paleontoloog die voornamelijk werkt met late krijt dinosauriërs zou ik heel graag met een tijdmachine honderd miljoen jaar teruggaan. Zittend in een woud van het vroege krijt met mijn potlood en notitieboekje, camera en schetsboek, zou ik de op handen zijnde grote veranderingen proberen te begrijpen. Dinosauriërs stonden op het punt om voor de laatste keer een bloeiperiode door te maken terwijl totaal verschillende dingen plaatsvonden in het noordelijk en zuidelijk halfrond. Ik zou natuurlijk goed oppassen voor de gevaarlijke dinosauriërs, vooral de roofdieren zoals de deinonychus, die de grootte van een hond had, en de reusachtige acrocanthosaurus. (Maar dat zou misschien niet meevallen, omdat het fascinerend zou zijn om te zien hoe de kleine gevederde theropoden zoals de microraptor op hagedissen, zoogdieren en vogels jaagden, terwijl vluchten hoofdzakelijk moderne vogels samen vlogen met hun primitievere familieleden met tanden of een lange staart! Hoewel ik fysiek nooit terug kan reizen naar die geweldige tijd, kan Oog in oog met uitzonderlijke dino's en vliegende reptielen zulke illusies en dromen oproepen, omdat het lijkt op een natuurwetenschappelijk notitieboek. Ik hoop dat deze prachtige afbeeldingen hetzelfde effect op jou hebben!
4 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 4 AEJ1.Interior.r14.indd 4
09/06/16 13:04 5/19/15 4:14 PM
Acrocanthosaurus atokensis Oklahoma, Texas en Wyoming, Verenigde Staten Familie: Carcharodontosauridae Lengte: 11 meter Hoogte: 4,5 meter Gewicht: 4,4 ton Temperament: Solitair, zeer agressief Waargenomen in:
Huidgroei op kop
Verlengde richels vormen een zeil langs de rug en de bovenkant van de staart
Krachtig gebouwd met kleine handen en armen Gespierde poten
16 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 16 AEJ1.Interior.r14.indd 16
09/06/16 13:04 5/19/15 4:15 PM
Kleine ogen
Twee ongelijkmatige kammen langs bovenkant kop
Grote gekartelde tanden, gedeeltelijk bedekt door de lip
Grote kaakspieren
1,82 m 91 cm De acrocanthosaurus is het hoofdroofdier van zijn gebied
AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 17 AEJ1.Interior.r14.indd 17
17 09/06/16 13:04 5/19/15 4:15 PM
De Sauropoden
T
erwijl je door het vroege krijt landschap loopt, zie je een open plek tussen de bomen. Vlak voor je ligt de bedding van een droog meer.
Je kijkt omhoog en je ziet een dier dat zo groot is als een gebouw en zo breed als een walvis! De aarde beeft als het wezen zijn grote poot op de grond zet. Om je heen zijn honderden van deze dieren die samen in een grote kudde door het landschap lopen op zoek naar voedsel. Hun grote nek zwaait langzaam naar voren bij elke stap. Je voelt het onophoudelijke gedreun onder je voeten en af en toe hoor je getrompetter alsof ze hun komst aankondigen. Je staat bij de grootste dieren die ooit op de aarde hebben rond gelopen, de sauropoden.
1,82 m 91 cm
52 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 52 AEJ1.Interior.r14.indd 52
09/06/16 13:04 5/19/15 4:18 PM
De sauropoden zijn een buitengewone groep dinosauriërs die horen bij de saurischia-familie, vernoemd naar de reptielachtige bouw van hun heupen. De naam sauropode, dat ‘reptielvoetige’ in het Grieks betekent, werd in 1878 gegeven door de paleontoloog O.C. Marsh, nadat hun grote poten en voeten waren ontdekt. Door hun lange nek en zweepachtige staart zijn ze gemakkelijk te herkennen. Ze stonden allemaal op vier poten, sommige hadden een lengte van meer dan 30 meter en wogen meer dan 50 ton. (Dat is langer dan elk dier dat ooit heeft geleefd, met inbegrip van de blauwe vinvis!) De eerste sauropoden verschenen in het late trias.
53 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 53 AEJ1.Interior.r14.indd 53
09/06/16 13:04 5/19/15 4:18 PM
Confuciusornis sanctus Liaoning, China Familie: Confuciusornithidae Lengte: 70 cm spanwijdte Hoogte: 22 cm lichaamslengte Gewicht: 180 gram Temperament: Heel sociaal Waargenomen in:
Groot oog
Brede, tandeloze snavel
91 cm
De confuciusornis is ongeveer net zo groot als een blauwe gaai
108 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 108 AEJ1.Interior.r14.indd 108
09/06/16 13:04 5/19/15 4:21 PM
Twee lange veren om partners aan te trekken
Mannetje confuciusornis
Drie klauwen op de vleugel
Vrouwtje confuciusornis
Belangrijkste vliegveren, extreem lang vergeleken met hedendaagse vogels
Detail vleugel (onderkant)
109 AEJ1-TR.Interior.r14MIRON.indd 109 AEJ1.Interior.r14.indd 109
09/06/16 13:04 5/19/15 4:21 PM
Oog in oog met
Oog in oog met
Alles over minder bekende theropoden, sauropoden, pterosaurussen, vliegende reptielen en de eerste vogels!
‘De illustraties zijn prachtig. Dit is een boek dat jongeren zullen koesteren en zich blijven herinneren, en volwassenen graag aan hun collectie willen toevoegen.’ - S Y LV I A C Z E R K A S , AU T E U R E N D I R E C T E U R VA N H E T D I N O S AU R U S M U S E U M I N U T A H
––––––– ‘Door zich te concentreren op het vroege krijt, zetten de auteurs de schijnwerper op soorten die in andere boeken niet voorkomen – waardoor dit een must have is voor elke dinofan.’ - P H I L H O R E , N AT I O N A A L D I N O S AU R U S MUSEUM IN AUST RALI A
UITZONDERLIJKE DINO’S EN VLIEGENDE REPTIELEN
Hoe zou het zijn om een levende dinosauriër te zien? De laatste paleontologische ontdekkingen gecombineerd met zeer gedetailleerde tekeningen, nemen je mee op een reis door de tijd en brengen je dichter bij prehistorisch leven dan ooit tevoren. Stap 120 miljoen jaar terug in de tijd, in de uitgestrekte wouden en oneindige woestijnen van de prehistorie. Stel je voor: je vliegt met de eerste vogels, je verbergt je voor gevaarlijke tweevoetige roofdieren en je loopt mee met kuddes zachtaardige bladetende reuzen. Dit bijzondere boek leert je iets over de dinosauriërs en het leven van wilde dieren tijdens het vroege krijt, en laten je in de ogen kijken van de meest uitzonderlijke wezens die ooit op aarde hebben rondgelopen.
Oog in oog met
dino’s uit het vroege krijt
UITZONDERLIJKE DINO’S EN VLIEGENDE REPTIELEN Carcharodontosauridae
Extreem agressief, solitair Twee lage kammen boven op de kop
12 meter 6 ton
Wordt geboren met donzige veren voor de isolatie. Lange poten, kan daardoor hard rennen
Veren en vacht worden vervangen door schubben
Kan jagen op zijn eigen prooi NUR 223
Marokko, Afrika 9 789021 563831 www.kosmosuitgevers.nl
Kosmos Uitgevers Utrecht/Antwerpen
do or J uan C arlo s Alon so & Gregory S. Paul
kosBOooginoogmetdinos0616.indd 1
09-06-16 12:47