Issuu

Op basis van hun eigen ervaringen, de meest recente onderzoeken én met veel humor laten MARINA VAN DER WAL en BRAM BAKKER zien hoe je om moet gaan met de gevreesde vraag ‘Waar komen de baby’s vandaan?’ Maar ook onderwerpen als het kopen van de eerste condooms, porno en Facebook, geaardheid, verliefdheid en liefdesverdriet komen aan bod.

‘Over seks praten met je kinderen....

Seksuele voorlichting is namelijk niet alleen het verhaal van de bloemetjes en de bijtjes, maar vooral ook de manier waarop je als ouders met elkaar en met je kinderen omgaat: met liefde, medeleven, zelfvertrouwen en respect. En dat begint al bij de geboorte!

niet ingewikkeld hoeft te zijn.’

vroeg of laat zul je wel moeten. Spannend vinden we het allemaal. Marina en Bram leiden je in een scherp geschreven en openhartig boek langs alle valkuilen en geven een verhelderende kijk op het hele proces van ontluikende seksualiteit.’

‘Wat een fijn nuchter en vrolijk boek over een onderwerp dat echt Elsbeth Teeling, auteur van Relax, mama en mede-auteur van Van achter het behang tot over je oren en Samen spelen, wat nou delen?

NUR 770/854

BRAM BAKKER is psychiater. Beiden zijn veelvuldig als deskundige in het nieuws en hebben diverse succesvolle boeken op hun naam staan.

Marina van der Wal en Bram Bakker

Barry Atsma, acteur en vader van twee dochters

MARINA VAN DER WAL is opvoedkundige, KOSMOSUITGEVERS.NL

VRIJ(BE)WIJS

GOED NIEUWS VOOR ALLE OUDERS: SEKSUELE VOORLICHTING WAS NOG NOOIT ZO GEMAKKELIJK!

HELP JE KIND EN PUBER OP WEG BIJ LIEFDE EN SEKS Marina van der Wal en Bram Bakker

Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen

Website www.kosmosuitgevers.nl Facebook /kosmos.uitgevers Instagram @kosmosuitgevers

© 2017 Marina van der Wal, Bram Bakker en Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Omslagontwerp en lay-out binnenwerk: Autobahn, Utrecht Foto auteurs: Hester Doove, Amsterdam ISBN 978 90 215 6300 8 ISBN e-book 978 90 215 6301 5 NUR 770/854 ALLE RECHTEN VOORBEHOUDEN / ALL RIGHTS RESERVED

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

INHOUD VOORWOORD

43 Mijn vader kijkt porno. Is dat normaal? 44 Ben jij een seksbom? 49 Wij vinden iets niet zo snel gek 51 Het nieuwe lief-zijn voor elkaar 54 Handje geven en sorry zeggen 58 Hou van je zelf! 61 GOEDE VOORBEELD

5 INHOUD

13 Clearblue zegt ‘ja’! 14 Kijk eens in de poppetjes van mijn ogen 18 Plons! 22 Koester knuffelbehoefte 25 Even serieus 28 Me and myself 31 Echte liefde vind je in de hondenmand 33 Laat ons knuffelen 36 Die eerste keer blijft een herinnering 38 Kinderen willen geen qualitytime 41 KOESTEREN

VRIJ(BE)WIJS

EIGEN OPVOEDING 65 Omdat je het waard bent, dus 66 Over tuinbroeken, korte haren en het glazen plafond 69 Je bent te laat als ze zeggen ‘joh, dat weet ik al’ 72 Wij denken daar toch iets anders over 75 Seks na het huwelijk (hoe houd je het leuk) 78 Tweedehandsdromen 81

INHOUD

VRIJ(BE)WIJS

83 Groot worden doe je niet alleen in centimeters 84 Complimenten geven 88 Waar je mee omgaat… 93 Schoolstrijd 96 Ben je bang dat je te streng bent? 98 Los! 100 STEVIG IN JE SCHOENEN

LICHAMELIJKE ONTWIKKELING

103

Lijf en leden 104 Je staat erbij en je kijkt ernaar 106 Puberteit 109 Eerste bh kopen, natte dromen & zaadlozing 111 Groot Meisje 115

117 Uit de kast / in de kast 118 Voor de gek gehouden 122 GEAARDHEID

VOORWOORD

VRIJ(BE)WIJS

E KINDEREN OPVOEDEN tot een beetje gelukkige, zelfstandige

volwassenen dat is niet zo maar iets. Inmiddels zijn er boeken over volgetikt hoe je dat varkentje zou moeten wassen. Streng zijn, toegeeflijk zijn, positief opvoeden, veel complimenten, juist een strenge, strakke en veeleisende opvoeding aan je kinderen geven zoals Tijgermoeders dat zouden moeten doen. En tussen al dit ‘huis-tuin-en-keukenopvoeden’ door, komt dan ook nog die seksuele opvoeding. Maar vaak ook niet: veel ouders gaan er vanuit dat hun kinderen ‘het’ wel op school horen. En dat klopt. Met de biologieles in de tweede klas van het middelbaar onderwijs krijgen onze kinderen (gelukkig!) de les van de bijtjes en de bloemetjes. Vaak inclusief een grote koffer waaruit de docent een keur aan voorbehoedmiddelen kan halen en zelfs op een heuse namaakpiemel condooms kan laten schuiven. Met of zonder blinddoek. En je kunt je misschien nog de discussie over het jeugdprogramma van dr. Corrie van de NTR herinneren. Nederland was even te klein. Dokter Corrie was te grof, te open en na het tongzoenen met een geraamte uit het biologielokaal was voor veel ouders de maat vol. Praten over seksuele voorlichting bleek in ons altijd tolerante en open land opeens een taboe van de bovenste plank en ouders waren zelfs bereid om een handtekeningenactie te starten om het programma te stoppen. Onze vraag is of het voordoen van een tongzoen en het uitleggen hoe vrijen in zijn werk gaat nu werkelijke seksuele opvoeding is. En de

vraag is eigenlijk meteen ons antwoord: nee, dat is het niet. Seksuele opvoeding gebeurt natuurlijk allereerst thuis. En geloof ons, niet op het moment dat jouw zoon of dochter je de langverwachte vraag ‘Waar komen de baby’tjes vandaan?’ stelt. Als je op dat moment wacht dan ben je te laat. Maar dat snap je zelf natuurlijk ook wel.

Seksuele voorlichting is niet het verhaal over de bijtjes en de bloemetjes. Er is veel meer. Seksuele voorlichting is de manier waarop je voorleeft hoe je met elkaar omgaat. En de manier waarop je vormgeeft aan de intimiteit die je voor je kind voelt en dat doe je vanaf het allereerste contact met je kindje. Liefde, medeleven, zelfvertrouwen en bijvoorbeeld het leren aangeven van je grenzen en het respecteren van de grenzen van een ander. We hebben meteen goed nieuws voor je: vanaf vandaag is het geven van seksuele voorlichting aan je kinderen makkelijker dan ooit! Bloemendaal, Bram Bakker Castricum, Marina van der Wal

11 VOORWOORD

En dat start eigenlijk al op het moment dat jij jouw kindje na de geboorte in de armen sluit. Of misschien al eerder: die lange negen maanden dat je wacht op de eerste kennismaking met dat nieuwe leven wat al zolang bij je groeide. De keren dat je liefdevol over je buik heen aaide, muziek maakte voor de baby en een partner die gekke dingen tegen dat nog onbekende mensje vertelde.

VRIJ(BE)WIJS

Wij durven te stellen dat kinderen gelukkiger mensen en later gelukkiger partners (en opvoeders) zullen zijn, als ze vanaf het allereerste begin hebben geleerd wat intimiteit is. Hoe belangrijk het ervaren van intimiteit is voor een gezonde ontwikkeling tot volwassene.

KOESTEREN 13

KOESTEREN

1 KOESTEREN

CLEARBLUE ZEGT ‘JA’!

VRIJ(BE)WIJS

AAR STA JE DAN, met een tester in je hand. Nou ja, de

derde tester in je hand. Want de eerste, die ‘positief!’ aangaf, die geloofde je natuurlijk niet. En de tweede... die zat in hetzelfde doosje dus zou ook onbetrouwbaar kunnen zijn. De derde dus. En die vertelt je de waarheid: zwanger. Een kindje. Een baby’tje. Een klein larfje dat elke dag een stukje groter groeit. En dat op een mooie dag vrolijk zingend door de kamer huppelt. Een ander plot: de eerste test. Je schrikt je werkelijk rot! Zwanger. O help. Je weet even niet waar je het zoeken moet. En ‘even’, dat is een week of vier, vijf. Je wilt helemaal niet dat je leven overgenomen wordt door zo’n klein monstertje dat elke dag een stukje meer van jouw lijf inneemt. Je wilt niet zwanger zijn, je wilt geen kind en je ziet het al helemaal voor je: zo’n kleine dreumes die tijdens een rondje rennen in één klap de hele inhoud van je boekenkast meeneemt. Troep, ellende. Zorgen.

Twee toekomstverwachtingen van moeders. Ik laat de vaders gemakshalve nog even buiten beschouwing. Hoe dit allemaal in een mannenbrein werkt: geen idee! BRAM

In de ontwikkeling van de hersenen spelen hormonen een belangrij ke rol. Niet direct in de eerste weken, maar na ongeveer twee maan den worden er onder invloed van het hormoon testosteron geleidelijk steeds meer verschillen duidelijk tussen de mannelijke en de vrouwelijke foetus. Je zou kunnen zeggen: testosteron bepaalt het verschil, als dat er niet bijkomt blijft de foetus vrouwelijk.

15 1 KOESTEREN

Om te beginnen iets over de objectieve, biologische feiten: alle beken de hormonen komen zowel bij vrouwen als mannen voor. Ook mannen hebben ‘vrouwelijke’ hormonen als oestrogeen in hun lichaam. En het mannelijke testosteron speelt ook bij vrouwen een rol in het lichamelijk functioneren. De hoeveelheden mogen dan misschien verschillen, het is niet zo dat er exclusieve verschillen bestaan in het soort hormonen.

VRIJ(BE)WIJS

Er zijn ongelooflijk veel artikelen, boeken, televisieprogramma’s, speel films en theatervoorstellingen gemaakt over de verschillen tussen mannen en vrouwen. Op zichzelf begrijpelijk, want er zijn natuurlijk ook verschillen, zowel uitwendig als binnen in het lichaam. Tegelijkertijd zijn er geen twee vrouwen identiek aan elkaar en ook geen twee mannen. Soms zijn de verschillen tussen twee mensen van hetzelfde geslacht nog veel groter dan die tussen twee mensen van een verschillend geslacht… Dat roept de vraag op: hoe belangrijk zijn die verschillen nu eigenlijk, tussen de seksen, en doen we er goed aan ze zo te benadrukken?

1 KOESTEREN

Een populaire verklaring voor het feit dat er bij mannen veel meer seksuele afwijkingen voorkomen dan bij vrouwen, kan volgens veel neurobiologen hierin worden gevonden: als er in de interactie tussen het brein en de testosteron iets misgaat kan dat resulteren in afwijkin gen, zoals pedofilie, een extreem zeldzame stoornis onder vrouwen.

VRIJ(BE)WIJS

Zonder in twijfel te trekken dat er biologische verschillen bestaan tus sen mannen en vrouwen, is het echter wel belangrijk om te wijzen op de grote invloed die omstandigheden hebben. In overgrote meerder heid hebben jongens en meisjes dezelfde ambities, en die gaan bijna altijd ‘gewoon’ in de richting van ‘huisje, boompje, beestje’. Dat er verschillen kunnen bestaan in de seksuele behoeften binnen een relatie zal niemand durven betwisten. Sterker nog: hoe langer de relatie duurt, hoe groter de kans dat dit het geval is. Dat er daarbij sprake zou zijn van een stereotype rolverdeling (‘hij wil steeds, zij heeft altijd hoofdpijn’) is een mythe. Wat dat betreft heeft de emancipatie echt wel iets opgeleverd: meisjes en vrouwen durven steeds beter hun seksuele behoeften expliciet kenbaar te maken. En veel jongens vinden dat best eng, iets dat niet erg goed werkt in de seks… Ten slotte nog iets: als het gaat over seksualiteit wordt vaak verge ten dat de meeste mensen seks hebben binnen een intieme relatie. De intimiteit is voor zowel vrouwen als mannen vrij zeker de grootste lustopwekker. In plaats van de verschillen te benadrukken zou de over eenkomstige behoefte aan intimiteit wel wat meer aandacht mogen krijgen, in tijdschriften en films…

Wat ik inmiddels wel weet, is het feit dat kinderen een warm welkom in deze wereld hard nodig hebben. Om hun zelfbeeld een beetje fijn te ont-

GOEDE VOORBEELD 43

2 GOEDE VOORBEELD

GOEDE VOORBEELD

VRIJ(BE)WIJS

MIJN VADER KIJKT PORNO IS DAT NORMAAL?

OIT STOND DEZE VRAAG in het Volkskrant Magazine. Een dochter die haar vader had betrapt op het verzamelen en kijken (dat laatste was dan toch erger, schreef ze) van porno. ‘Dan kijk je opeens heel anders naar je vader.’ Goh. De kans is heel erg groot dat deze vader het ook onprettig vindt dat zijn dochter deze beelden gevonden en gezien heeft. Bijna alle ouders – als je uitgaat van de 85% ouders die dit aangeeft – vinden dat porno een verkeerd beeld geeft van seksualiteit. Er is dus een mogelijkheid dat jij dit ook vindt… Sterker nog: er is zelfs nog een kans dat jij bij de groep van ruim 40% hoort die het nogal schokkend vindt dat hun kind pornobeelden heeft gezien.

Ik hou niet van porno. En dat zal vast door mijn overdadige christelij ke opvoeding komen. Of door mijn eigen ongemak bij het zien van al dat blote vlees driftig aan het werk, gekeurd door de kijker. Sommige dingen wil je gewoon niet van andere mensen weten. En de andere kant: het blijft een feit dat jongens en mannen getrokken worden door al die beelden van bloot, naakt en geilheid. Veel vrou wen ook trouwens. Ook zo’n fabeltje, dat vrouwen niet opgewonden zouden raken door beelden van vrijende stelletjes. Onderzoek heeft inmiddels ook dat fabeltje voor altijd naar de eeuwige jachtvelden geholpen. Maar porno, daar zijn we ondanks onze vrijheid nog steeds belachelijk hypocriet over.

45 2 GOEDE VOORBEELD

MARINA

VRIJ(BE)WIJS

Nog niet zo lang geleden ging de verkoop van al deze literatuur nog ‘onder de toonbank’. Rondom porno hing een sfeer van geheimzinnigheid. De voorstanders van porno zullen de vrijheid die er nu heerst vast met hart en ziel kunnen verdedigen. De vraag blijft wat het uiteindelijk met je beeld van intimiteit (en privacy) doet als je veel naar dergelijke beelden kijkt. Daar zijn de meningen natuurlijk verdeeld over. De fanatieke tegenstanders zullen onmiddellijk roepen dat het vreselijk is en een negatieve invloed heeft op de ontwikkeling van kinderen als het om seksualiteit gaat. De voorstanders die volledig aan de andere kant van het spectrum staan, weten je te vertellen dat het allemaal wel meevalt en zelfs een positieve invloed kan hebben. Zie het als een stukje ‘praktische voorlichting’. Aan jou de keus bij welk kamp je wilt horen. Als je al bij een kamp zou wíllen horen, want de waarheid zou zo maar in het midden kunnen liggen. Of op z’n minst daar niet heel ver van af.

2 GOEDE VOORBEELD VRIJ(BE)WIJS

Als de borsten zo groot als de grootste meloenen op de groenteafdeling voor jou als ‘normale afmeting’ gaan gelden omdat je dit als meisje regelmatig op tv of je beeldscherm hebt gezien, dan kan dat iets doen met je vrouwbeeld. En zelfs met je zelfbeeld. Volgens Rutger WPF, de welbekende stichting van de ‘Wij egeltjes doen het heel voorzichtig’-campagne, kijkt een flink aantal kinderen van rond de 12 jaar (ongeveer 25%) porno via internet. Dat kinderen hier ideeën of meningen vandaan halen is dan ook niet zo heel verwonderlijk. De mening ontwikkelen ze door deze beelden zelf te hebben gezien of door gesprekken met leeftijdgenootjes. En hoe lastig we dat ook vinden: het is verstandig om daar als ouders rekening mee te houden. Inmiddels weten we dat pubers die meer naar porno kijken ook onzekerder zijn over hun eigen seksualiteit. Het zien van blote beelden heeft op jongens én meisjes invloed. Als jij als jongen het idee krijgt dat jouw puberpiemel de hele dag in standje ‘klaar af!’ moet kunnen staan, dan is het op z’n minst handig als je van één van je ouders hoort dat dit dus zo’n onderdeel van de Grote Fantasie is. En wat dacht je van de boodschap, dat je als meisjes altijd zin moet hebben? En dan natuurlijk ook in álle standjes. Er gaan steeds meer stemmen op om kinderen al ver voor de puberteit te vertellen over porno. Niet zo verwonderlijk want uit onderzoek van SIRE blijkt dat 52% van de 13-minners al eens met seksbeelden op zijn of haar computer is geconfronteerd. Een groot deel van deze groep blijkt het ook nog eens niet uit zichzelf aan de ouders te vertellen als ze iets vreemds of onprettigs hebben gezien. Dat is misschien wel de meest vervelende uitkomst van dit onderzoek: weten dat je als ouders de kans loopt dat je kind iets ziet en het daar niet met je over wil hebben of het niet durft. Het hoort erbij, het geïnteresseerd zijn in blote beelden. Sterker nog: het maakt deel uit van de seksuele ontwikkeling van jongeren die uiteinde-

STEVIG IN JE SCHOENEN 83

4 STEVIG IN JE SCHOENEN

STEVIG IN JE SCHOENEN

VRIJ(BE)WIJS

GROOT GROEIEN DOE JE NIET ALLEEN IN CENTIMETERS

OOR DE MENSEN DIE NIET VOORAAN IN DE RIJ HEBBEN

GESTAAN op het moment dat de lange benen zijn uitgedeeld, is er troost: uiteindelijk gaat het niet om de centimeters die je gegroeid bent maar vooral om de ‘emotionele ontwikkeling’ die je in je leven doormaakt. Laten we het wijzer worden noemen, of volwassenheid… Schrale troost misschien. Maar toch troost.

MARINA

BRAM

Als het over pubers gaat denkt iedereen meestal vooral aan de licha melijke groeispurt en de bijbehorende veranderingen die zich in deze leeftijdsfase voordoen. Dat is begrijpelijk, omdat het zo waarneembaar is, maar aan de binnenkant van het lichaam gebeurt ook van alles. Met name in de hersenen spelen zich veel veranderingen af. De geslachts kenmerken die ineens zo duidelijk waarneembaar worden, ontstaan onder invloed van hormonen die in het brein worden geproduceerd. Maar er gebeurt veel meer: de seksuele identiteit krijgt vorm, onder meer doordat er ineens de behoefte ontstaat om relaties aan te gaan

85 4 STEVIG IN JE SCHOENEN

Opvallend is dat mensen over het algemeen dezelfde stappen maken in hun ontwikkeling. Onze individuele hersenen blijken niet zo uniek te zijn als we zouden willen geloven. Daarmee is dan ook meteen verklaard dat je merkt dat de leeftijdgenootjes van je eigen kinderen zo ongeveer met eenzelfde ontwikkeling bezig zijn. Je herkent het gedrag en de reacties van je eigen kinderen ook door het kijken naar de vriendjes en vriendinnetjes. En er zijn dan van die momenten dat dit dan ook nog een geruststelling is!

VRIJ(BE)WIJS

Wij hebben tot op de dag van vandaag een meetlat in onze bijkeu ken hangen. Al heel jong hadden de kinderen er lol in om te kijken of ze gegroeid waren. En als er centimeters bij waren gegeten, dan was het altijd weer spannend hoeveel dat er waren. Groter groeien is bij kinderen vooral het groeien van hun lijf. Het is natuurlijk ook het meest zichtbare. Ik denk dat jij en ik samen al die oude tantes de kost niet willen geven met hun jaarlijkse opmerking: ‘Wat ben jij alweer ge groeid, kind!’

4 STEVIG IN JE SCHOENEN VRIJ(BE)WIJS

en het vrijen te verkennen. Het denken over de eigen identiteit veran dert, en daarmee ook de relatie met de ouders. Bij sommige pubers krijg je de indruk dat het gehele karakter een enorme verandering on dergaat. Kortom: de puberteit is een levensfase waarin ook de emotio nele ontwikkeling vaak in een stroomversnelling raakt. Om te beginnen is het van belang dat je je daar bewust van bent. Wat minstens zo belangrijk is, is dat je moet beseffen dat lichamelijke en emotionele ontwikkeling redelijk onafhankelijk van elkaar verlopen. Vaak is de groeispurt er eerder dan het mentaal volwassen worden, maar het omgekeerde kan ook voorkomen: de groei van het lichaam volgt op een emotionele ontwikkeling. Voor eventuele stoornissen in de ontwikkeling geldt hetzelfde: als de lichamelijke ontwikkeling achterblijft, is daarmee niet automatisch ge zegd dat hetzelfde geldt voor de emotionele ontwikkeling. En omge keerd. Voor het welbevinden van een puber of jonge volwassene is het van het grootste belang dat de emotionele ontwikkeling een beetje goed is verlopen. Bij veel volwassen mensen die later in het leven bij een psycholoog of psychiater terechtkomen, kan worden vastgesteld dat de emotionele ontwikkeling tijdens de puberteit niet goed is verlopen. Bij voorbeeld doordat er een ouder overleed, en daarmee de mogelijkheid verdween om zich op een gezonde manier los te maken van de ouders…

Eenzelfde ontwikkeling doormaken betekent niet dat je er vanuit kunt gaan (of moet – nog erger!) dat kinderen zich op exact dezelfde manier en precies op hetzelfde moment ontwikkelen. Zo precies zijn die hersenen dan weer niet afgesteld. Dán blijken ze weer wel uniek te zijn. Maar, als je het globaal bekijkt, dan zie je veel overeenkomsten en snap je dat een buurvrouw tegen je kan zeggen: ‘Ach, over een half jaartje reageert hij heel anders hoor. Was bij mijn Pietertje ook zo.’

VRIJ(BE)WIJS

Juist omdat er tussen kinderen zo heel duidelijk verschil kan zijn, is het leuk om eens te kijken wat er nu allemaal gebeurt. Niet per dag, week of maand, maar over de periodes in hun leven als peuter, kleuter, schoolkind en in de puberteit. Vaak denken we het meeste ‘last’ te hebben van die puberteit. Dat zou nog zo maar eens mee kunnen vallen als je ziet wat je allemaal al achter de rug hebt aan peuterdriftbuien omdat de kleine meid ‘dat jasje niet!, niet!, niet! aan wil doen’. Ze mag dan een stuk kleiner zijn, het principe is hetzelfde: ontwikkelen van de eigen wil en zelfstandig worden. Jammer eigenlijk dat je voor de geestelijke groei van je kind geen meetlat aan de muur kunt hangen!

87 4 STEVIG IN JE SCHOENEN

EMOTIES 131

EMOTIES

7 EMOTIES

HOPELOOS VERLIEFD

VRIJ(BE)WIJS

132

E KUNT ER NATUURLIJK NIET IN GELOVEN, in dat moment

van een lawine van rozenblaadjes met aan de hemel vallende sterren, een volle maan die vecht om een plekje met de zon die wil stralen. En dan natuurlijk op de achtergrond het lieflijke geluid van violen... Kinderen geloven daarin. Net zoals in sinterklaas, de kerstman, ze geloven dat je stiekem door een doucheputje samen met het water kunt verdwijnen en misschien zelfs wel in God. En wat is er mooier: zo’n goedgelovig blij mens of een cynische rakker die het geloof in de liefde kwijt is? Nou? Nou? Mooi. Een goedgelovig mens. Je snapt ’m! Wel eens van een peuter gehoord dat je de allerliefste van de heeeeeeeeeele wereld bent? Of je kleine peuter-man die je vertelt dat hij later, als hij groot is, echt met jou gaat trouwen? Of het prinsesje dat ervan overtuigd is dat haar vader de enige echte prins op het witte paard is? Die ga je toch niet vertellen dat jij, als volwassen vrouw wel beter weet? Je gaat zo’n kleine man toch niet uitleggen dat trouwen met je moeder echt niet meer kan, tegenwoordig? En als jou verteld wordt dat je de aller-, allerliefste bent, dan ga je toch geen verhandeling houden over ‘maar later komt er...’ Welnee.

De eerste vlinders op het liefdespad van jouw kind, die gun je natuurlijk aan jezelf. Of de kleuterjuf natuurlijk. Of de meester in groep 4. Kleine kindjes, grote gevoelens. En die laat je lekker bestaan.

133 7 EMOTIES

Wees gerust: verliefdheid is volkomen gekte. Maar – gelukkig – dan wel tijdelijk. Als je al die verliefde gevoelens langs de psychologenmeetlat zou willen houden die we DSM noemen, het handboek met beschrijvingen van geestelijke stoornissen, dan kom je wel tot een diagnose of wat. Maar gelukkig geldt de zinsbegoocheling van een verliefd brein gelukkig als ‘normaal’. Een tijdelijke afwijking. Of er iets aan te doen is? Nou, wat dacht je er zelf van? Iemand die ooit verliefd is geweest, zijn of haar hart eens goed heeft verloren weet dat je juist, zelfs op de donkerste momenten van deze achtbaan, niets wilt missen. Want voor je het weet mis je...

VRIJ(BE)WIJS

Maar dan... dan worden kleine kindjes groot en heb je opeens te maken met een soort van testosteronbom. Een oestrogenenbar die de hele dag (en het liefst ook ’s nachts) geopend is. Geflirt moet er worden, gehengeld naar aandacht. Gedanst moet er worden. Want het leven is mooi en de vlinders moeten fladderen. In plaats van een beetje leren (daar zou je bij een puber al blij mee zijn) wordt er de hele dag gedroomd. Van hem. Met muziek. Met tranen. Met lachkicks en met een somberheid die je af en toe de adem beneemt. Alsof je kind tijdelijk volkomen van het pad is geraakt. Tenminste, dat hoop je dan, dat het tijdelijk is. En mocht je nu denken ‘maar gelukkig heb ik alleen maar zoons’, dan hebben we slecht nieuws voor je: jongens worden óók verliefd!

‘Over seks praten met je kinderen....

niet ingewikkeld hoeft te zijn.’

‘Wat een fijn nuchter en vrolijk boek over een onderwerp dat echt Elsbeth Teeling, auteur van Relax, mama en mede-auteur van Van achter het behang tot over je oren en Samen spelen, wat nou delen?

NUR 770/854

BRAM BAKKER is psychiater. Beiden zijn veelvuldig als deskundige in het nieuws en hebben diverse succesvolle boeken op hun naam staan.

Marina van der Wal en Bram Bakker

Barry Atsma, acteur en vader van twee dochters

MARINA VAN DER WAL is opvoedkundige, KOSMOSUITGEVERS.NL

VRIJ(BE)WIJS

GOED NIEUWS VOOR ALLE OUDERS: SEKSUELE VOORLICHTING WAS NOG NOOIT ZO GEMAKKELIJK!

HELP JE KIND EN PUBER OP WEG BIJ LIEFDE EN SEKS Marina van der Wal en Bram Bakker

Vrijbewijs - Marina van der Wal en Bram Bakker