VIA MA RO
PIAZZA XIII VITTIME
OUR CA V
400 meter
San Giorgio dei Genovesi Oratorio del Rosario di Santa Cita
VIA
Museo Archeologico Regionale
A
TE BU
ED QU
A
RA
ROM
MA A
San Matteo al Cassero Quattro Canti
SICILIË
RE I S G I D S
WERELDWIJD NEMEN EXPERTS VAN NATIONAL GEOGRAPHIC EEN KIJKJE ACHTER DE SCHERMEN EN DRINGEN DOOR TOT DE KERN VAN DE CULTUUR, DE GESCHIEDENIS EN HET VOLK VAN EEN LAND.
DANKZIJ NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDSEN KAN HUN ERVARING DE JOUWE WORDEN.
SICILIË
sicilië
REISGIDS
Santa Maria di Valverde Porta Carbone Santa Maria Porta Oratorio della Catena Felice del Rosario di VIA Palazzo San Domenico Branciforti San Domenico C AL A Museo Int. Piazza Francesco delle Marionette Kalsa Pantaleone Arte Contemporanea PIAZZA Palazzo MERCATO MARINA Chiaramonte VUCCIRIA San Francesco VICOLO d'Assisi RA San DELLA NEVE LO Antonio ALL’ALLORO AL Oratario VIA MERLO La di San Santa Palazzo VIA Gancia Santa Lorenzo Galleria Maria Mirto Caterina Regionale della Galleria di Sicilia Pietà d’Arte Moderna
NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDS
NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDS
La Cala
VI
VIA
VIA
VIA BANDIERA
0
Sicilië
Kleurgecodeerd per regio
STADSPLATTEGROND PALERMO STADSPLATTEGRONDEN EN WANDEL-/AUTOKAARTEN Teatro Massimo
Bezienswaardigheid Omtrek van het gebouw Park Spoorweg
Wandelroute In de tekst besproken bezienswaardigheid Fontein
DE REIS INDELEN, korte kennismaking met Sicilië, zodat je je reis op je eigen wensen en interessegebieden kunt afstemmen.
De reis indelen
ERVAAR unieke belevenissen, zoals een tocht naar de top van de Stromboli,
koken met de lokale bevolking, Griekse tempels bekijken, regionale lekkernijen proeven (cannoli en ijs) en zwemmen in vulkaanwater.
INSIDER TIPS van de schrijvers en fotografen van National Geographic, maar
ook van plaatselijke deskundigen, over hun favoriete plekjes, praktische zaken en veel meer.
REGIOKAARTEN PALERMO
Steden & plaatsen
Erice Buccheri
Vliegveld
GROOT
Catania KLEIN
Berg Segesta
Veerbootverbinding
Bezienswaardigheid
Tunnel
A B C D K P F J €
Kaartverwijzing Adres Telefoonnummer Sluitingstijden / reistijden (wandelingen en autotochten) Afstand Start/eind Hotel Entreegeld varieert van € (minder dan € 4) tot €€€€€ (meer dan € 20)
E K V P N W O S U Q
Restaurant Aantal kamers Aantal stoelen restaurant Parkeerplaats Lift Airconditioning Overdekt zwembad Openluchtzwembad Fitnessclub Gangbare creditcards geaccepteerd
13
Palermo
41
West-Sicilië
69
Zuid-Sicilië
87
Syracuse en Zuidoost-Sicilië
107
EXCURSIES BUITEN DE GEBAANDE PADEN, zoals Favignana, het eiland van
Oost-Sicilië
123
Noord-Sicilië
141
Reiswijzer
157
de tonijnvissers, de minivulkanen van Macalube en de kaasboerderijen van Ragusa.
NIET MISSEN bij elk hoofdstuk vind je verwijzingen naar nadere informatie over sterk aanbevolen bezienswaardigheden en activiteiten.
SYMBOLEN IN DE TEKST
Geschiedenis en cultuur
onder de streek boven Palermo, de ruige, met olijfbomen begroeide, Ibleibergen en een spectaculaire treinreis rond de Etna-vulkaan.
PRACHTIGE KLEURENFOTO’S EN HANDIGE KAARTEN
maken het eenvoudig te kiezen, je reis uit te stippelen en overal het mooiste te zien.
NUR 512 I S B N 978-90-215-5322-1
SICILIË
Begin autoroute
Spoorweg
WANDELINGEN EN AUTOTOCHTEN, voorzien van duidelijke kaartjes, waar-
8
NATIONAL GEOGRAPHIC
REISGIDS National Geographic Reisgids maakt deel uit van Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
Omslag voorzijde: Teatro Greco, Taormina (Masterfile) Rug: Koepels van de San Giovanni degli Eremiti, Palermo (Tino Soriano) 9
789021 553221
Omslagontwerp: Sam Serebin
National Geographic Reisgids - Sicilie.indd 1
10-01-13 16:04
0619_15_ABBINAMENTO --PRINTER: 15-04-20- 14:48:20 14:48:21
- P. 3 - Sheet: - dario.zanella
--
Layer 1: Sicilie_COV.p1.pdf ] Layer 2: COVER_481_TRACCIATO.p1.pdf
A
- PDF_FAX_VETTORIALE
reisgids
sicilië Tim Jepson Fotografie: Tino Soriano
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 3
19-04-16 09:20
inhoud
bewust reizen 6
de reis indelen 8
Geschiedenis en cultuur 13 Hedendaags Sicilië 14 Eten en drinken 18 Geschiedenis 22 Kunst en architectuur 30 Festivals 32
Inleiding en kaart 108 Een rit door de ruige Monti Iblei 118
Oost-Sicilië 123 Inleiding en kaart 124 Rondom de vulkaan 130
Noord-Sicilië 141 Inleiding en kaart 142 Buitenactiviteiten 150
Palermo 41
reiswijzer 157 Hotels en restaurants 166 Winkelen 180 Uitgaan en evenementen 182 Taalgids 184
Inleiding en kaart 42 De maffia 52 Een wandeling door de noordelijke stad 58
West-Sicilië 69 Inleiding en kaart 70 La Mattanza 82
Zuid-Sicilië 87
Syracuse en Zuidoost-Sicilië 107
register 186
fotoverantwoording 190
Inleiding en kaart 88
Pagina 2-3: Erice biedt een mooi uitzicht op het Castello Normanno di Venere en de Torre Pepoli. Links: het strand van Aci Castello aan de oostkust van Sicilië is een magische plek.
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 5
19-04-16 09:20
6
bewust reizen Verstandige reizigers gaan doelgericht op pad om alles uit hun reis te halen. Door bewust te reizen draagt u bij aan het behoud van de natuur, historie en culturele rijkdom van de plaatsen die u bezoekt. Bovendien verbetert u uw eigen reiservaring. Hoe reist u bewust? •
Bedenk dat uw aanwezigheid van invloed is op de plaatsen die u bezoekt.
• Besteed uw tijd en geld zodanig dat u iets bijdraagt aan de couleur locale (dat maakt uw verblijf ook interessanter). •
Respecteer het natuurlijke en culturele erfgoed van uw bestemming.
•
Respecteer de lokale gebruiken en tradities.
•
Toon de lokale bevolking uw waardering voor de interessante of unieke aspecten van hun streek, zoals het landschap, de historische dorpjes en gebouwen, de muziek of het eten.
•
Trek af en toe uw portemonnee en steun kleine ondernemers die zich inspannen om de bijzondere eigenschappen van een plaats te behouden. Ga op zoek naar winkeltjes, restaurants, pensions en reisorganisaties die trots en hart voor hun omgeving uitstralen. Mijd bedrijven die afbreuk doen aan het karakter van een plek.
•
Zorg ervoor dat u mooie herinneringen en verhalen mee naar huis neemt, in de wetenschap dat u iets hebt bijgedragen aan het voortbestaan en de ontwikkeling van uw bestemming.
Deze manier van reizen wordt geotoerisme genoemd en valt te omschrijven als ‘toerisme dat het geografische karakter van een plek – omgeving, cultuur, uitstraling en erfgoed – en het welzijn van de inwoners ondersteunt of versterkt’. Meer informatie over geotoerisme is te vinden op de website nationalgeographic.com/travel/sustainable.
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 6
19-04-16 09:20
7
reisgids
sicilië OVER DE AUTEUR EN DE FOTOGRAAF Tim Jepson is al heel lang een hartstochtelijk liefhebber van Italië. Sinds hij afstudeerde aan Oxford University, heeft hij veel door het land gereisd, en woonde hij vijf jaar lang als schrijver en journalist in Rome. Door de jaren heen heeft hij vijftien boeken over Italië geschreven en tal van artikelen voor onder meer de Daily Telegraph, Vogue en Condé Nast Traveller. Hij schreef verschillende reisboeken, waaronder de National Geographic Reisgids Italië en de National Geographic Reisgids Napels en Zuid-Italië. Nu woont Jepson in Londen, maar hij reist nog regelmatig naar Italië. Omdat hij van wandelen en buitenactiviteiten houdt, is hij bijzonder geïnteresseerd in landelijke gebieden. Ook geniet hij erg van andere Italiaanse genoegens als het eten, de wijn, de kunst en de cultuur. Jepson heeft ook aan Italiaanse programma’s voor de BBC en andere televisiezenders meegewerkt. Verder werkte hij in een slachthuis, in de bouw en als pianist en gitarist op straat en in bars door heel Europa. Tino Soriano is geboren en getogen in Barcelona. Hij werkt als fotojournalist en als reisfotograaf. Hij is onderscheiden door de World Press Photo Foundation en won prijzen van de Unesco, Fujifilm en Fotopres. Behalve op Sicilië heeft Soriano sinds 1988 opdrachten gedaan voor National Geographic in Spanje (Catalonië, Andalusië, Galicië), Frankrijk, Italië, Portugal, Schotland en Zuid-Afrika. Zijn werk is wereldwijd verschenen in gezaghebbende tijdschriften als Geo, Merian, Der Spiegel, Paris Match, La Vanguardia en El Pais. Daarnaast heeft hij meegewerkt aan drie documentaires voor National Geographic Channel. Soriano heeft ook verschillende boeken geschreven, waaronder El Futuro Existe, een verhaal over kinderen met kanker. Hij geeft regelmatig colleges en workshops aan de Universiteit van Barcelona en is als deskundige betrokken bij expedities van National Geographic.
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 7
19-04-16 09:20
88
De reis indelen Weinig bestemmingen overtreffen Sicilië, een eiland dat al het goede van Italië – de kunst, de cultuur, de keuken, de wijn, de bevolking en het landschap – combineert met bezienswaardigheden die behoren tot de rijke geschiedenis, en het unieke sociale en culturele erfgoed van een eiland dat zich altijd afzijdig heeft gehouden van Europa. De historische en andere factoren die het unieke karakter van Sicilië hebben gevormd, hebben ook bijgedragen aan de huidige omstandigheden. Het eiland vraagt een andere benadering van zijn bezoekers dan de kosmopolitische steden en regio’s in Midden- en Noord-Italië. Het leven is er traditioneler, de economie zwakker en de bevolking veelal armer. Hotels zijn vaak eenvoudig en het vervoer langzaam. Sicilië is in veel opzichten enigszins ruig en buiten de belangrijke toeristische bestemmingen niet altijd berekend op toeristen. Vervoersmogelijkheden Het openbaar vervoer bestrijkt een beperkt gebied en heeft vaak een rustig tempo. Om de afgelegen delen van het eiland te kunnen bereiken, hebt u een auto nodig (zie Reiswijzer, p. 160-161). Houd er rekening mee dat u langzaam zult moeten rijden en dat afstanden vaak groter zijn dan ze op de kaart lijken, vooral in het binnenland, het zuiden en de Madonie- en Nebrodigebergten. De grote snelwegen in het noorden (A9-A20) en midden (A19) zijn een uitzondering. Bedenk welke van de twee grote luchthavens (Palermo en De mozaïeken in de Villa Catania) het beste start- en eindpunt vormt, en wees erop voorImperiale del Casale zijn zeer bereid dat het in de middeleeuwse dorpjes en drukke steden de moeite waard. lastig kan zijn om te parkeren en de weg te vinden. Aangezien Sicilië omringd is door eilanden, spelen veerdiensten ook een belangrijke rol (zie Reiswijzer, p. 161). Een auto is op de kleinere eilanden vaak overbodig (fietsen en wandelen zijn goede alternatieven) en maakt de overtocht duurder en tijdrovender. Plan autohuur daarom zorgvuldig en zorg ervoor dat u de auto’s bij verschillende verhuurcentra kunt ophalen en inleveren.
Als u een week de tijd hebt De logistieke kant van een bezoek aan Sicilië brengt met zich mee dat u beter niet kunt proberen te veel in één keer te zien en dat u goed moet plannen, zodat u niet te veel tijd kwijt bent aan reizen. Stel prioriteiten. Wat wilt u het liefst zien? De Griekse
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 8
19-04-16 09:20
99
en Romeinse ruïnes in steden als Agrigento, kleine NIET MISSEN: baroksteden als Noto, de veldschansen in de Nebrodi en Madonie, trekpleisters als de Etna of Het Palazzo dei Normanni en de Stromboli, de stranden van Cefalù of de toeristiCappella Palatina, Palermo 49-51 sche stad Taormina? Het is vrijwel onmogelijk om De kathedraal van Monreale 64-67 ze allemaal in één week te bezichtigen. Griekse tempel van Segesta 72-73 Palermo is het beste startpunt voor een Het sfeervolle Erice 76-79 algemene rondreis, terwijl de ligging van Catania gunstiger is voor een reis langs Taormina, de Etna, Valle dei Templi in Agrigento 93-99 Syracuse en de baroksteden in het zuidoosten. Villa Imperiale del Casale 102-105 Palermo is de hoofdstad van Sicilië, maar tijdens De baroksteden Noto, Ragusa en een korte rondreis zult u hier niet meer dan één Modica 116-117, 120-122 nacht willen doorbrengen. U kunt het best pas De Etna beklimmen 126-129 een auto huren als u de stad wilt verlaten. Bezoek de kathedraal, La Martorana en het Palazzo dei Het theater van Taormina 139 Normanni en maak een wandeling door het De vulkaan van Stromboli 147 oude centrum, langs de kerken en de markten Een tocht door de bergen van de van Ballarò en Vucciria. Bent u geïnteresseerd in Nebrodi en Madonie 148-149, archeologie en wilt u meer weten over de Griekse 152-153 overblijfselen op het eiland, bezoek dan het De kustplaats Cefalù en zijn NorMuseo Archeologico Regionale. mandische kathedraal 154-155 Vanuit Palermo kunt u via de snelweg A29 naar de prachtige Griekse tempel van Segesta (76 km verderop) rijden, om vervolgens te overnachten in het sfeervolle bergdorp Erice. Verder zuidwaarts ligt Agrigento, dat u niet mag missen vanwege de Griekse tempels en het museum in de Valle dei Templi. Bekijk tijdens de rit van Erice naar Agrigento ook de zoutpannen langs de weg naar Marsala en de archeologische vindplaats Selinunte. Na de ochtend te hebben doorgebracht in de Valle dei Templi kunt u naar Piazza Armerina (95 km verderop) rijden voor de mozaïeken in de Romeinse Villa Imperiale del Casale. Ga vervolgens verder naar Syracuse en neem daar voor een of twee nachten uw intrek in het mooie oude stadsdeel Ortigia, zodat u tijd hebt om de oude straten en het archeologische park te verkennen. Rijd de volgende dag ongeveer Toeristenbureau 105 km noordwaarts voor een bezoek Begin bij het Italiaans nationaal aan de Etna en beëindig uw reis daarna verkeersbureau ENIT (Italia.it of ita in Taormina, waar u prima een dag of liantourism.com). Andere officiële twee kunt verblijven. U kunt de Etna sites zijn visitpalermo.it, palermotourism. ook vanuit Taormina bezoeken, maar com en regione.sicilia.it. Zoek ook op neem in elk geval de tijd om deze toeturismo en ufficio informazioni plus de naam van een stad. Kijk voor ristische stad te bezichtigen. De ligging musea op museionline.it, voor parken van Taormina is gunstig als u een vlucht en natuurreservaten op parks.it en vanuit het nabijgelegen Catania hebt voor treinen op trenitalia.it. geboekt. Vliegt u vanuit Palermo, dan kunt u een mooie rit door de bergen
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 9
19-04-16 09:20
1010
Basisetiquette Sicilië is in de meeste opzichten conservatiever dan het noorden en midden van Italië. Vooral de oudere generatie gaat zedig gekleed. Volg dat voorbeeld en bedek uw schouders en benen wanneer u een kerk bezoekt. Sicilianen gedragen zich vaak ook wat formeler en afstandelijker. Op het platteland is men geen toeristen gewend en wordt meestal geen Engels gesproken. De dienstverlening verloopt vaak traag – bij bankloketten, hotelbalies,
autoverhuurbedrijven enzovoort kan enig geduld vereist zijn. Veel Italianen schromen niet om voor te dringen, dus verwacht niet dat iedereen eerlijk zijn beurt afwacht. ‘Alstublieft’ is per favore en ‘graag gedaan’ is prego. Mi scusi betekent ‘excuseer’ of ‘sorry’, maar als u iemand wilt passeren, zegt u permesso. Gebruik ter begroeting of afscheid niet het informele ciao, maar zeg buon giorno (goedendag) of buona sera (goedemiddag).
naar Cefalù maken, via de A20 (180 km) of Randazzo en Gangi. Een overnachting in Cefalù geeft u tijd om door het oude kwartier te wandelen en de Normandische kathedraal te bekijken voor u via de A9 en A29 naar het vliegveld in Palermo rijdt (een rit van 105 km).
Als u meer tijd hebt Bij een langer bezoek kunt u meer tijd op de genoemde bestemmingen doorbrengen en er nog enkele aan toevoegen. Blijf twee dagen in Palermo en neem San Giovanni degli Eremiti in uw reisplan op. Breid uw stadswandeling uit naar de wijk Kalsa, waar talloze cafés en kleine galerieën gevestigd zijn, en de Galleria Regionale di Sicilia ten zuiden van de haven. Bezoek ook Monreale en de Catacombe dei Cappucini. Rijd vervolgens naar Segesta (circa 85 km verderop), met een kleine omweg langs de stranden bij Castellamare del Golfo en de kust rond het Riserva Naturale dello Zingaro, dat een rijke historie combineert met prima wandelmogelijkheden. Lokale infrastructuur Hebt u na Erice nog tijd voor een overnachting, De infrastructuur is in Sicilië over bezoek dan een van de Egadische Eilanden het algemeen slechter dan in (circa 48 km naar het westen). Levanzo ligt het de rest van Italië. Dat betekent dichtstbij, maar Marettimo biedt de mooiste minder pinautomaten, langzamere wandelomgeving. Zet daarna koers naar het zuiden treinverbindingen en slechtere en rijd via Mozia en Selinunte naar Agrigento wegen. In de zomer zijn de meeste (113 km ten zuiden van Selinunte). Bezoek eventuwinkels, banken, postkantoren, eel ook de heuvelstad Enna (81 km van Agrigento). kerken, bezoekerscentra en musea Trek, nadat u de mozaïeken in de nabijgelegen van 13.00 tot 17.00 uur gesloten Piazza Armerina hebt bekeken, circa 145 km en daarna weer geopend tot 19.30 verder naar het zuiden om daar twee dagen de of 20.00 uur. baroksteden Noto, Ragusa en Modica en het In cafés betaalt u bij een kassa plateau van de Monti Iblei te verkennen. Maak wat u wilt bestellen, waarna u het een tussenstop in Syracuse, gevolgd door een met een bonnetje kunt ophalen aan de bar. Openbare toiletten zijn tweedaags verblijf in of nabij Taormina (113 km ten schaars en vaak niet erg netjes. noorden van Syracuse). Neem daar minstens een dag de tijd om de Etna (23 km ten zuidwesten van
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 10
19-04-16 09:20
1111
Mensen ontspannen op een terras aan het water op het pittoreske eiland Ortigia dat tot de stad Syracuse behoort.
Taormina) te bezichtigen en eventueel te beklimmen. De Circumetnea-spoorweg biedt een mooie tocht over de lagere delen van de vulkaan. Een langere rondreis moet in elk geval een of twee dagen in de Monti Nebrodi (circa 60 km ten noordwesten van de Etna) omvatten en u naar Milazzo voeren, waar u een veerboot naar de Eolische Eilanden kunt nemen. De vulkaanuitbarstingen op Stromboli leveren met name ’s avonds een fascinerend schouwspel op.
Wanneer gaan? De twee beste periodes zijn van half april tot eind mei en van half september tot eind oktober. Als u kunt kiezen, verdient de eerste periode de voorkeur, omdat in het late voorjaar het landschap op zijn mooist is en de temperaturen in de steden het aangenaamst zijn. Het is bovendien de tijd rond Pasen, waarin op Sicilië verschillende kleurrijke festivals en Goede Weekprocessies plaatsvinden.
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 11
Bedenk wel dat het weer in de bergen nog koud en wisselvallig kan zijn. In september en oktober liggen de temperaturen iets hoger en is de kans op regen kleiner, maar het landschap is dan al bruin verkleurd door de zomerzon van juli en augustus. Die zon en de bijbehorende extreme temperaturen maken dat de zomer een slechte tijd is om Sicilië te bezoeken.
19-04-16 09:20
12
SICILLIË_001-012_intro_2016_NED.indd 12
19-04-16 09:20
13
Geschiedenis en cultuur Hedendaags Sicilië 14-17 Eten en drinken 18-21 Ervaar: het beste ijs van Sicilië 21 Geschiedenis 22-29 Kunst en architectuur 30-40 Festivals 32-33 Ervaar: La Festa della Madonna di Tindari 33 Ervaar: literaire wandelingen en Italiaanse les 39
De tempel in Segesta dateert uit de 5e eeuw v.Chr. Links: het leven in heuveldorpen als Petralia Sottana is in de afgelopen eeuwen weinig veranderd.
SICILLIË_013-040_ch01_2016_NED.indd 13
19-04-16 09:23
14
G eschiede n is e n c u lt u u r
Hedendaags Sicilië Sicilië is een weergaloos mooi en mysterieus eiland, dat een grote culturele rijkdom kent. Het eiland is echter ook een wereld op zich, die door een roerige geschiedenis is gescheiden van de rest van Europa. Het hedendaagse Sicilië toont daar de sporen van, en die gaan verder dan de monumenten van het glorieuze verleden. Het resultaat is een ambigue samenleving, die ontelbare genoegens heeft op het gebied van kunst en architectuur, eten, wijn, landschap en buitenactiviteiten. De ligging van Sicilië was lange tijd zowel een zegen als een vloek. Toen de wereld nauwelijks verder reikte dan de Middellandse Zee, was het eiland een kruispunt tussen Afrika en Europa, een toevluchtsoord voor handel en mensen, en een prooi voor alle hebzuchtige landen die in deze regio opkwamen en ten onder gingen. Ooit was het Een familie komt voor een bruiloft bijeen bij de kerk van San Giorgio in Modica.
SICILLIË_013-040_ch01_2016_NED.indd 14
19-04-16 09:23
H ede n d a a gs S icili ë
15
eiland een paradijs op aarde, een rijk en vruchtbaar gebied met olijfbomen, citrusboomgaarden, wijngaarden en golvende graanvelden. Gedurende drie periodes – onder de Griekse, Arabische en Normandische overheersing – was Sicilië de hoeksteen van het Middellandse Zeegebied, maar door de geschiedenis heen werd het doorgaans, eveneens door vreemde overheersers, Sicilianen hebben slecht bestuurd. Vrijwel alle triomfen en beproevingen van Sicilië kuneen sterk gevoel van nen worden toegeschreven aan de indringers: de Grieken, trots, ijdelheid en eer Romeinen, Vandalen, Carthagers, Arabieren, Normandiërs, ontwikkeld om de Fransen, Engelsen, Spanjaarden en de Italiaanse staat, onderwerping het die een even incapabele bestuurder bleek te zijn als zijn voorgangers. De mate waarin Sicilië slecht is bestuurd en de hoofd te bieden. armoede, vervreemding, gedwongen onafhankelijkheid en het wantrouwen jegens autoriteit die hierdoor ontstonden, zijn grotendeels een verklaring van de complexe aard van de Sicilianen. Generaliseren is altijd gevaarlijk, maar het lijdt geen twijfel dat Sicilianen een bijzondere kruising zijn van een oud volk – dat op zijn beurt een mengeling was van Griekse en Arabische invloeden – en andere volkeren die het eiland binnenvielen. De Siciliaanse aard is een onstuimige mengeling en is zowel somber, achterdochtig, cynisch, kleingeestig, fatalistisch en verlegen, als ook genereus, gevoelig, stoïcijns, slim, berekenend, nieuwsgierig, ontwikkeld en bedrijvig. Sicilianen zijn altijd behandeld als onderdanen in plaats van burgers, voelden zich eerder onderdrukt dan gesteund en hebben een sterk gevoel van trots, ijdelheid en eer ontwikkeld om de onaangename onderwerping het hoofd te bieden. Slecht bestuur heeft niet alleen wantrouwen ten opzichte van gezag veroorzaakt, maar ook de neiging om conventionele maatschappijstructuren te schuwen. Loyaliteit geldt in de eerste plaats jegens de familie. De weerzin om sociale en burgerlijke taken op zich te nemen en de merkbare afwezigheid van een betrouwbaar centraal gezag zijn deels de redenen voor het bestaan van de maffia (zie p. 52-53), die op Sicilië nog altijd sterk aanwezig is. Gewone toeristen merken echter niets van de maffia en in de afgelopen tien jaar was er zowel sprake van een afname van de georganiseerde misdaad als van een veranderende houding van de gewone Sicilianen en de Italiaanse regering – die ooit in het gunstigste geval passief en in het slechtste geval medeplichtig was – ten opzichte van een organisatie die hen beide in de tang hield. Voorboden van een verandering in de economische situatie zijn moeilijker te vinden. De uitzichtloze armoede van de afgelopen eeuw, toen talloze Sicilianen emigreerden, is vrijwel voorbij, maar toch heeft Sicilië nog de hoogste werkloosheid en de meeste analfabeten van Italië: het inkomen per hoofd van de bevolking is de helft van dat in Noord-Italië; er is een groeiend
SICILLIË_013-040_ch01_2016_NED.indd 15
19-04-16 09:23
16
G eschiede n is e n c u lt u u r
aantal immigranten uit Noord-Afrika (zie kader onder), en omdat een kwart van de bevolking voor de staat werkt, hebben bureaucratie en clientelismo (bescherming in ruil voor gunsten) een verstikkende werking op het particulier initiatief. Het toerisme wordt nu voorgeschoteld als het wondermiddel tegen de economische malaise en kan misschien voorspoed met zich meebrengen. Want wat is aanlokkelijker dan Europa’s mooiste mozaïeken in Piazza Armerina, de Griekse overblijfselen in Syracuse, Agrigento, Segesta en Selinunte, de aantrekkelijke vakantieoorden in Taormina, de pracht en praal van Palermo, de kathedralen van Monreale en Cefalù, de middeleeuwse schoonheid van Erice, de dreigende grootsheid van de Etna en de charme van de Isole Eolie en de andere eilanden?
Toegangspoort
Geografie en landschap
In de oudheid werd Sicilië Trinacria, de Drie Hoeken, genoemd. Het eiland heeft een oppervlakte van 25.709 m2 en ligt 3 km verwijderd van het Italiaanse vasteland en 140 km van Afrika. In het oosten wordt het eiland omgeven door de Ionische Zee, in het noorden door de Tyrrheense Zee en in het zuiden door de Middellandse Zee. Ongeveer 62 procent van het land is heuvelachtig, 24 procent is bergachtig en de overgebleven 14 procent is vlak of laagland. De belangrijkste bergketen, de Appennino Siculo (hoogste top 1979 m), loopt circa 200 km parallel aan de noordkust. De keten bestaat uit drie massieven, de Peloritani, de Nebrodi en de Madonie, en is een geologische voortzetting van de Apennijnen op het vasteland. West-Sicilië is complexer: de laagvlakten van Trapani en Marsala zijn bedekt met een mengeling van kalkstenen aardlagen, hellingen van klei en stroken olijfbomen en wijngaarden. In het uiterste zuidoosten maken de vruchtbare landbouwgronden van Catania plaats voor de Monti Iblei, een gebied met hooglanden en valleien. Het golvende binnenland biedt weer een heel ander landschap: schrijver Giuseppe Tomasi di Lampedusa noemde deze regio ‘het echte Sicilië’, een soort versteende zee ‘die heuvel na heuvel dor naar de horizon golft, troosteloos en onzinnig... en schijnbaar ontworpen in een dolzinnig moment van de schepping.’ In het binnenland is Siciliës dringende tekort aan water het duidelijkst (het eiland heeft een onregelmatige neerslag en een slecht beheerde waterdistributie). Er zijn maar een paar rivieren: die in het noorden zijn kort en stromen enkele dagen per jaar onstuimig om de rest van het jaar vrijwel droog te staan. De grootste rivieren, de Dittaino, de Simeto en de Gornalunga, irrigeren de laaglanden ten oosten van Catania. Alle natuurlijke elementen van Sicilië vallen in het niets naast de Etna, het hoogste punt (3323 m) van het eiland en een van de actiefste vulkanen van Europa. De vulkaan dankt zijn bestaan aan het feit dat Sicilië dwars op grote breuken in de aardkorst ligt, waardoor het
In Italië, en met name op Sicilië, is veel controverse omtrent de illegale immigratie en vluchtelingen vanuit NoordAfrika. Op Lampedusa (zie p. 100-101), dat 250 km ten zuiden van Sicilië ligt en slechts 113 km verwijderd is van Tunesië, komen jaarlijks circa 15.000 vluchtelingen aan en verdrinken volgens een schatting van de VN tweeduizend mensen tijdens pogingen om de oversteek te maken. Op Lampedusa wonen zo’n vijfduizend mensen. Sinds een wetswijziging in 2009 worden asielzoekers niet meer naar het vasteland gebracht, maar op Lampedusa vastgehouden. Dit heeft tot onlusten in overbevolkte uitzetcentra geleid. Plannen om meer opvangcentra te bouwen veroorzaakten veel ophef onder de eilandbewoners. De burgemeester van Lampedusa, Dino de Rubis, gaf uiting aan deze onvrede door te verklaren dat Lampedusa geen ‘gevangeniseiland’ mocht worden.
SICILLIË_013-040_ch01_2016_NED.indd 16
19-04-16 09:23
Scopello, een uitnodigend dorpje aan de rotsachtige kust boven de Golf van Castellammare.
eiland van tijd tot tijd geteisterd wordt door aardbevingen. Diezelfde breuken hebben de Isole Eolie (Eolische eilanden) langs de noordkust gevormd, alsmede de op dit moment inactieve vulkanen van Pantelleria en Linosa ten zuiden van Sicilië. Delen van de kust zijn aangetast door industrie en vervuiling, met name rond Gela en Augusta, maar andere stukken zijn nog steeds beeldschoon, bijvoorbeeld het natuur-reservaat Zingaro en Capo San Vito ten westen van Palermo, de stranden van Noto Marina en Cala Bernardo (ten zuiden van Syracuse), Porto Palo (nabij Selinunte), Cefalù, Marina di Modica, Cava d’Aliga en Donnalucata.
Vegetatie De vegetatie van Sicilië is even gevarieerd als het landschap. De zachte winters, hete zomers, vruchtbare grond, wisselende hoogten en talrijke biotopen zorgen voor een overdaad aan bloemen, planten en bomen. Amandel-, perzik-, sinaasappelbomen en andere citrusvruchten gedijen hier goed en zorgen in het voorjaar voor geurige bloesems. Verder is het landschap bezaaid met zilvergroene olijfbomen, witte en rode oleanders, geurende witte jasmijn en de intens rode en paarse bloemen van de bougainville. Op de laagvlakten zorgt tarwe voor een ander kleurenpalet, van het groen van het jonge graan tot de diepe okerkleur van het rijpe gewas. Uitheemse planten zijn onder meer kurk (in Niscemi), pluimessen (nabij Castelbuono) en papyrus. In de bergen groeien beuken, pijnbomen, steeneiken en kastanjebomen en in de bosrijke gebieden gedijen andere boomsoorten goed. Op de drogere lage hellingen staan cactussen, vijgcactussen, palmbomen, agaves, kapperstruiken en de typische mediterrane struikgewassen als mirte, mastiekbomen, wolfsmelk en aardbeibomen. De Etna heeft een eigen, vruchtbare vegetatie, van het zeldzame jakobskruiskruid dat alleen op de Etna inheems is tot planten zoals zilvergrijs korstmos, dat zelfs op nog warm lava kan overleven. Verder is er in het voorjaar op het gehele platteland een overvloed aan wilde bloemen te zien: klaprozen, orchideeën, irissen, narcissen en nog veel meer. n
SICILLIË_013-040_ch01_2016_NED.indd 17
19-04-16 09:24
VIA MA RO
PIAZZA XIII VITTIME
OUR CA V
400 meter
San Giorgio dei Genovesi Oratorio del Rosario di Santa Cita
VIA
Museo Archeologico Regionale
A
TE BU
ED QU
A
RA
ROM
MA A
San Matteo al Cassero Quattro Canti
SICILIË
RE I S G I D S
WERELDWIJD NEMEN EXPERTS VAN NATIONAL GEOGRAPHIC EEN KIJKJE ACHTER DE SCHERMEN EN DRINGEN DOOR TOT DE KERN VAN DE CULTUUR, DE GESCHIEDENIS EN HET VOLK VAN EEN LAND.
DANKZIJ NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDSEN KAN HUN ERVARING DE JOUWE WORDEN.
SICILIË
sicilië
REISGIDS
Santa Maria di Valverde Porta Carbone Santa Maria Porta Oratorio della Catena Felice del Rosario di VIA Palazzo San Domenico Branciforti San Domenico C AL A Museo Int. Piazza Francesco delle Marionette Kalsa Pantaleone Arte Contemporanea PIAZZA Palazzo MERCATO MARINA Chiaramonte VUCCIRIA San Francesco VICOLO d'Assisi RA San DELLA NEVE LO Antonio ALL’ALLORO AL Oratario VIA MERLO La di San Santa Palazzo VIA Gancia Santa Lorenzo Galleria Maria Mirto Caterina Regionale della Galleria di Sicilia Pietà d’Arte Moderna
NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDS
NATIONAL GEOGRAPHIC REISGIDS
La Cala
VI
VIA
VIA
VIA BANDIERA
0
Sicilië
Kleurgecodeerd per regio
STADSPLATTEGROND PALERMO STADSPLATTEGRONDEN EN WANDEL-/AUTOKAARTEN Teatro Massimo
Bezienswaardigheid Omtrek van het gebouw Park Spoorweg
Wandelroute In de tekst besproken bezienswaardigheid Fontein
DE REIS INDELEN, korte kennismaking met Sicilië, zodat je je reis op je eigen wensen en interessegebieden kunt afstemmen.
De reis indelen
ERVAAR unieke belevenissen, zoals een tocht naar de top van de Stromboli,
koken met de lokale bevolking, Griekse tempels bekijken, regionale lekkernijen proeven (cannoli en ijs) en zwemmen in vulkaanwater.
INSIDER TIPS van de schrijvers en fotografen van National Geographic, maar
ook van plaatselijke deskundigen, over hun favoriete plekjes, praktische zaken en veel meer.
REGIOKAARTEN PALERMO
Steden & plaatsen
Erice Buccheri
Vliegveld
GROOT
Catania KLEIN
Berg Segesta
Veerbootverbinding
Bezienswaardigheid
Tunnel
A B C D K P F J €
Kaartverwijzing Adres Telefoonnummer Sluitingstijden / reistijden (wandelingen en autotochten) Afstand Start/eind Hotel Entreegeld varieert van € (minder dan € 4) tot €€€€€ (meer dan € 20)
E K V P N W O S U Q
Restaurant Aantal kamers Aantal stoelen restaurant Parkeerplaats Lift Airconditioning Overdekt zwembad Openluchtzwembad Fitnessclub Gangbare creditcards geaccepteerd
13
Palermo
41
West-Sicilië
69
Zuid-Sicilië
87
Syracuse en Zuidoost-Sicilië
107
EXCURSIES BUITEN DE GEBAANDE PADEN, zoals Favignana, het eiland van
Oost-Sicilië
123
Noord-Sicilië
141
Reiswijzer
157
de tonijnvissers, de minivulkanen van Macalube en de kaasboerderijen van Ragusa.
NIET MISSEN bij elk hoofdstuk vind je verwijzingen naar nadere informatie over sterk aanbevolen bezienswaardigheden en activiteiten.
SYMBOLEN IN DE TEKST
Geschiedenis en cultuur
onder de streek boven Palermo, de ruige, met olijfbomen begroeide, Ibleibergen en een spectaculaire treinreis rond de Etna-vulkaan.
PRACHTIGE KLEURENFOTO’S EN HANDIGE KAARTEN
maken het eenvoudig te kiezen, je reis uit te stippelen en overal het mooiste te zien.
NUR 512 I S B N 978-90-215-5322-1
SICILIË
Begin autoroute
Spoorweg
WANDELINGEN EN AUTOTOCHTEN, voorzien van duidelijke kaartjes, waar-
8
NATIONAL GEOGRAPHIC
REISGIDS National Geographic Reisgids maakt deel uit van Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
Omslag voorzijde: Teatro Greco, Taormina (Masterfile) Rug: Koepels van de San Giovanni degli Eremiti, Palermo (Tino Soriano) 9
789021 553221
Omslagontwerp: Sam Serebin
National Geographic Reisgids - Sicilie.indd 1
10-01-13 16:04
0619_15_ABBINAMENTO --PRINTER: 15-04-20- 14:48:20 14:48:21
- P. 3 - Sheet: - dario.zanella
--
Layer 1: Sicilie_COV.p1.pdf ] Layer 2: COVER_481_TRACCIATO.p1.pdf
A
- PDF_FAX_VETTORIALE