Jessye Normans leven is net zo veelbewogen en aangrijpend
operasopranen zoals Maria Callas, Elisa-
als de vele operarollen die ze vertolkte. Norman groeide op
beth Schwarzkopf en Kiri Te Kanawa. Ze is
in het zuiden van Amerika, waar ze te maken kreeg met
bijzonder veelzijdig en haar stem heeft een
racisme en de civil rights movement. Al op jonge leeftijd
zeer groot bereik, waardoor ze vele rollen
ontdekte ze haar liefde voor de muziek en opera. Na een
heeft kunnen zingen. Beroemd zijn haar vertolkingen van Sieglinde in Richard Wagners Die Walküre en Carmen in de gelijknamige opera van Bizet. Haar opname van Richard Strauss’ Vier Letzte Lieder wordt algemeen
opvoeding waarin de kerk een grote rol speelde, wist ze van haar passie haar beroep te maken. Dankzij haar bijzondere stem en fenomenale techniek schitterde ze in alle grote operahuizen ter wereld en op de beroemdste festivals.
beschouwd als een van de beste interpretaties
Jessye Norman vertelt in deze bijzondere autobiografie
ooit.
over de sterke vrouwen die haar inspireerden, over hoe ze
Naast een weergaloze zangeres is Jessye
geconfronteerd werd met racisme, niet alleen in haar jeugd,
Norman ook een geweldige performer. Ze
maar ook als volwassene en natuurlijk over haar bijzon-
Jessye Norman
Jessye Norman mag zich scharen bij de grote
Jessye Norman werd geboren op 15 september 1945 in Augusta, Georgia, Verenigde Staten. Ze groeide op in een warm en muzikaal gezin. Haar talent ontpopte zich al op jonge leeftijd bij het zingen van gospels in de kerk. Op haar negende verjaardag kreeg ze een radio en ontdekte ze wat later haar grote passie zou worden: opera. Op haar zestiende deed ze mee aan een vocaal concours, waarmee ze een beurs won zodat ze kon gaan studeren en zich muzikaal kon ontwikkelen. In 1969 debuteerde ze bij de Deutsche Oper Berlin, waarna ze lovende kritieken kreeg. Haar glansrijke carrière als operasopraan was begonnen.
dere, glansrijke carrière en de vele grote musici met wie ze
In dit boek gaat Jessye Norman in op de
evenementen als de openingsceremonie van
samenwerkte.
mensen die haar hebben geïnspireerd, de
de Olympische Spelen in Atlanta, 1996. Onvergetelijk is haar optreden bij de 200ste
Met een voorwoord van James Levine.
verjaardag van de Franse Revolutie op de Place de la Concorde in Parijs. Jessye Norman treedt nog altijd op, maar concentreert zich tegenwoordig op recitals en kleinere concerten. Ook weet ze indruk te maken als jazz-zangeres. Jessye Norman won vele prijzen, waaronder een Grammy Lifetime Achievement Award en een (Nederlandse) Edison Award. In 2010 werd ze door president Barack Obama onderscheiden met de National Medal of Arts.
www.kosmosuitgevers.nl
NUR 320, 661 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
De muziek van mijn leven
heeft dan ook opgetreden op grote media-
sterke vrouwen aan wie ze zich spiegelde
De muziek van mijn leven
Jessye
Norman
en in wier voetsporen ze wilde treden. Ze beschrijft het belang van haar familie, en haar jeugd te midden van een vijandige conservatieve omgeving. Dat en haar persoonlijkheid hebben haar gevormd tot wie ze nu is. Jessye Norman hoopt dat haar leven weer een bron van inspiratie zal zijn voor vele anderen.
www.kosmosuitgevers.nl @Kosmosuitgevers Oorspronkelijke titel: Stand Up Straight and Sing! Oorspronkelijke uitgever: Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company, New York © 2014 Jessye Norman © 2015 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Vertaling: Marike Groot, Sander Brink Herdichting liedteksten op p. 31, 53, 75, 116, 170, 207, 321: © Lau Kanen Omslagfoto: Carol Friedman Omslagontwerp: Scribent.nl Vormgeving binnenwerk: www.intertext.be isbn 978 90 215 5929 2 isbn e-book 978 90 215 5930 8 nur 661 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever heeft ernaar gestreefd de rechten van derden zo goed mogelijk te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich tot de uitgever wenden.
JESSYE NORMAN-press.indd 4
14/08/15 13:18
Het is me een eer dit boek ten eerste op te dragen aan mijn ouders, Janie en Silas Norman Sr., en dan aan mijn zus en broers Elaine, Silas Jr., Howard en onze geliefde engel George. En ten slotte aan onze grote, overvloedige familie, met wie we allemaal onze afkomst delen, en ook aan hen die een uitgebreide, heel gevarieerde groep vormen. Zoals Richard Bach schreef: ‘De band waardoor je familie met elkaar verbonden is, is er niet een van bloed, maar van respect en van blijdschap om het bestaan van de ander.’ Gezegend zij de band die verbindt.
JESSYE NORMAN-press.indd 5
14/08/15 13:18
Inhoud Inleiding door James Levine 9 Prelude 13 1 2 3 4 5
In den beginne 19 De vreugde van een moeder 33 De trots van mijn vader 55 Kerk, Spirituals en geest 77 Racisme bestaat nog steeds 117
Interlude: Marian Anderson 159 6 Opgroeien in Duitsland 173 7 Het ambacht van zingen als kunstvorm 209 8 Het lied, het ambacht, de geest en de vreugde! 227 9 Vrouw, leven, zangeres 253 10 En de reis gaat verder 293 Postlude 315 Coda 319 Dankwoord 323 Register 325
JESSYE NORMAN-press.indd 7
14/08/15 13:18
INLEIDING
I
n de zomer van 1972, bij de eerste repetitie van wat een opwindende concertante uitvoering van Aida zou worden met het Los Angeles Philharmonic Orchestra in de Hollywood Bowl, ontmoette ik een jonge sopraan die haar debuut in de Amerikaanse opera maakte en over wie ik veel had gehoord, maar wier stem ik nog nooit had gehoord. Vrienden van me die haar wel hadden gehoord, hadden tegen me gezegd: ‘Wacht maar!’ Gelukkig hoefde ik niet lang te wachten; en ik hoefde ook niet lang te wachten om erachter te komen dat deze briljante jonge vrouw hard op weg was naar een schitterende carrière als een van de zeer zeldzame onafhankelijke artiesten. In de meer dan veertig jaar sinds die dag heb ik het genoegen en het voorrecht gehad om muziek te maken met mijn vriendin, Jessye Norman. Sterker nog, we hebben een eenvoudige en bijna stilzwijgende taal ontwikkeld in het proces van onze samen werking, zodat we op het podium ogenblikkelijk op elkaar kunnen reageren. Ze is een buitengewoon toegewijd artieste, met een uiterst grote discipline, maar tegelijkertijd is ze zeer expressief, levendig en spontaan in haar reacties op elk detail dat wordt gevraagd door de componist van welke muziek het op dat mo ment ook maar betreft. Ons werk omvatte een uitzonderlijk gevarieerd repertoire voor zang en instrumenten – opera, oratorium en líéderen! –, tientallen meesterwerkjes van tekst en 9
JESSYE NORMAN-press.indd 9
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
muziek voor zang en piano; misschien is dat wel het verbluffendste repertoire van allemaal. Niet iedere grote componist heeft opera’s of oratoria geschreven, maar ze hebben allemaal liederen geschreven; práchtige liederen: Beethoven, Schubert, Strauss, Mahler, Wagner, Brahms, Ravel, Debussy, Poulenc, Berg, Schumann, Schönberg, Wolf, Ives, Copland, om er een paar te noemen, en dan natuurlijk nog ‘Anoniem’, de productiefste componist van allemaal, die gedurende vele eeuwen een ongelooflijk uitgebreide verzameling van volksliedjes en spiri tuals uit de hele wereld heeft geschreven. Al deze componisten hebben ons te veel gedenkwaardige samenwerkingen opgeleverd om in dit korte voorwoord te be schrijven. Dat moet misschien maar wachten tot mijn autobiografie! Maar op het kortst denkbare lijstje van mijn favoriete samenwerkingen zou in elk geval moeten staan: 1. Ons eerste ‘Recital met orkest’ met het Chicago Sym phony Orchestra, waarbij Jessye het hele programma zong, net zoals ze dat zou doen bij een recital met piano. 2. Missa Solemnis van Beethoven met de Wiener Phil harmoniker op de Salzburger Festspiele. 3. De Tweede Symfonie van Mahler met de Wiener Phil harmoniker op de Salzburger Festspiele ter gelegenheid van Jessyes debuut in Salzburg. 4. Haar optreden als soloartiest in de eerste van wat een doorlopende serie concerten zou worden met het Metro politan Opera Orchestra dat optrad als symfonisch en semble in Carnegie Hall. 5. De keer dat Jessye zowel Cassandra als Dido zong in een en dezelfde uitvoering van Les Troyens bij de Metropolitan Opera. 10
JESSYE NORMAN-press.indd 10
14/08/15 13:18
INLEIDING
6. Het Spirituals-concert, met Kathleen Battle in Carnegie Hall. 7. De Vier letzte Lieder van Strauss en de Wesendonck Lieder van Wagner tijdens een en hetzelfde programma met de Berliner Philharmoniker. 8. De repetities, uitvoeringen en opnamesessies voor Schön bergs Erwartung. 9. De opnamesessies voor Die Walküre, Parsifal en liederen van Beethoven, Wolf, Debussy en Schönberg. 10. Een heleboel recitals, met name in Wenen, Salzburg, Chicago en New York; en de unieke Songbook-serie in Carnegie Hall. In de jaren bij de Metropolitan Opera had ik het geluk om samen met Jessye te werken aan tientallen spannende repetities en uitvoeringen, te beginnen met haar onvergetelijke debuut in Les Troyens op de eerste avond van het honderdste seizoen van de Metropolitan Opera. De opwinding is nooit verflauwd terwijl ze gaandeweg aan haar unieke repertoire in de Metropolitan Opera bouwde: Die Walküre, Parsifal, Tannhaüser, Erwartung, Blauw baards Burcht, Oedipus Rex, Ariadne auf Naxos, Dialogues des Carmélites, De zaak Makropulos… Het boek dat u in uw hand houdt, is Jessyes nieuwste kunstwerk. Geen kroniek van haar carrière zoals zovele (‘en toen deed ik…’), maar het verhaal van haar indrukwekkende leven, verteld in haar eigen woorden – niet de woorden van een ‘ghost writer’ – en natuurlijk ook met haar eigen stem. Haar taalbeheer sing gaat hand in hand met haar beheersing van muziek en zang, en haar arbeidsethos is ideaal! Het zou een voorbeeld moeten zijn voor elke zanger of zangeres. In deze fascinerende autobiografie zult u op elke bladzijde 11
JESSYE NORMAN-press.indd 11
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
Jessyes unieke aanwezigheid voelen; haar passie, haar gevoel voor humor en haar levensvreugde. Ik beveel het aan als iets wat je gelezen móét hebben, niet alleen voor haar schare bewonderaars maar ook voor de leek, voor studenten van elke leeftijd; iedereen die geeft om het artistieke leven. James Levine New York februari 2014
12
JESSYE NORMAN-press.indd 12
14/08/15 13:18
PRELUDE
H
et was een prachtige herfst toen ik me voor het allereerst in Europa bevond, in het bruisende, stijlvolle M端nchen. Terwijl ik mijn mastergraad in de zangtechniek aan het afronden was aan de Universiteit van Michigan, was ik een van de studenten die van het hele land waren uitgekozen door een speciale commissie van de United States Information Agency* om deel te nemen aan internationale muziekconcoursen. Ik vond het heel spannend dat ik mee zou doen aan het prestigieuze Bayerischer Rundfunk Internationaler Musikwettbewerb, het Internationale Muziekconcours van de Beierse Radio. Julius, een geweldige vriend en goede pianist die ik kende van mijn tijd als bachelorstudent aan Howard University (in Washington D.C.), was met me meegegaan als begeleider. Er hing een elektrische spanning in de lucht: de hele stad leek betrokken bij de gebeurtenissen bij de Beierse Radio. Alle uitvoeringen tijdens het concours zouden met publiek worden gehouden. Het land dat Julius en ik achter ons hadden gelaten voor deze paar weken, stond in brand. De moord op Martin Luther King in het voorjaar had overal in de Verenigde Staten rellen doen
*
Noot van de vertalers: De usia was een instituut voor publieke diplomatie dat van 1953 tot 1999 was belast met de uitvoering van het buitenlands cultureel beleid.
13
JESSYE NORMAN-press.indd 13
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
oplaaien. Op Berkeley was er maandenlang niet lesgegeven. Los Angeles, Detroit en Newark stonden in lichterlaaie met de hartstocht voor vrede en gerechtigheid. Betogers hielden protestmarsen, organiseerden sit-ins en namen bestuursgebouwen op universiteitscampussen over. De aanvallen op de erfenis van King waren net zo venijnig als de honden die waren getraind om te doden, de brandslangen en de rookbommen die werden gebruikt tegen Amerikaanse burgers die voor hun burgerrechten op kwamen. De politie stond zwijgend aan de kant of, nog erger, voegde zich bij het koor van hatelijke uitroepen dat van de omstanders kwam. De steun voor de oorlog in Vietnam was langzaam maar zeker afgenomen, en geen enkele halve waarheid of presiden tiële toespraak die begon met de woorden ‘Beste mede-Amerikanen’ kon de vlammen van de revolutie blussen die direct aan de overkant van het Witte Huis zichtbaar waren, op Lafayette Square. Het land brulde in zijn verzet tegen de status-quo. In Europa was de situatie niet minder roerig, vooral in Parijs, waar studentenprotesten tegen universitaire collegegelden en andere klachten zorgden voor aanzienlijke onrust. De wereld bevond zich absoluut in een staat van evolutie en revolutie. Ik had deelgenomen aan massabijeenkomsten en protestmarsen, waarbij ik borden met no justice, no peace (geen gerechtigheid, geen vrede) meedroeg, en mijn stem leende om het lied te zingen waar bijna elke bijeenkomst mee eindigde: ‘We Shall Overcome’ van Pete Seeger. Ik begreep dat er vele organisaties, met verschillende benaderingen van de strijd voor gerechtigheid, nodig waren. Geen enkele burgerrechtenbeweging kon in zijn eentje alle frustraties kanaliseren of iedereen op de been brengen om op te staan tegen al diegenen die ons liever zagen opgeven en in een holletje wegkruipen. Elke stem moest zijn 14
JESSYE NORMAN-press.indd 14
14/08/15 13:18
PRELUDE
eigen plek vinden, zijn eigen podium waarvandaan de roep om vrijheid en gelijkheid gehoord kon worden. Ook al was ik in eigen land steeds meer bezig met politiek en maatschappelijke problemen, toch werd ik betoverd door het prachtige MĂźnchen, en ik had weinig zorgen over mijn deelname aan dit belangrijke concours. Ik had het gevoel dat ik daar was om te doen waarvoor ik was opgeleid, eerst op Howard, toen op het Peabody Conservatorium en nu op de Universiteit van Michigan, met deze uitspraak van mijn moeder, een van mijn eerste herinneringen, in mijn oren: ga rechtop staan en zing! Kort nadat we aangekomen waren, kregen Julius en ik onze plaats in het programma voor ons optreden in de eerste ronde van het concours toegewezen. Alles was okĂŠ. Met het briefje met de tijd waarop we moesten optreden in onze hand gingen we de repetitieruimte in om onze laatste voorbereidingen te treffen, ons bewust van de fantastische eer die ons was verleend. Ja, we waren hier om onszelf te vertegenwoordigen, maar nog belangrijker was dat we de Verenigde Staten van Amerika vertegenwoordigden op een internationaal podium. Daar waren we goed van doordrongen. Julius en ik kwamen door de eerste ronde van het concours, met dank aan al het werk dat we in het oefenen en studeren voor dit moment hadden gestopt. We voelden ons verplicht om zelfs nog meer te doen, en nog harder te werken in de volgende ronde. Dit was een serieus evenement en een belangrijk moment in ons jonge leven, en we waren dankbaar dat we ons erop toegerust voelden. De tweede ronde. In de tweede ronde van het concours kwam er een ander soort heftige spanning naar boven. Bijna meteen nadat de namen van degenen die door waren naar de tweede ronde werden aange15
JESSYE NORMAN-press.indd 15
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
kondigd, werd ik naar een kamer geroepen die ver van de uitvoeringszaal vandaan lag, zonder mijn vriend Julius. Daar voerden de juryleden van het concours aan dat het feit dat ik mijn eigen begeleider had gehad in de eerste ronde me een oneerlijk voordeel had gegeven op de andere zangeressen. Over het feit dat sommige van de andere zangeressen deelnamen met hun echtgenoot of hun coach als pianist, werd niet gesproken. Dit was ongebruikelijk gedrag voor een jury, en zeer zeker in strijd met de eigen regels. Normaal gesproken is er absoluut geen interactie tussen een jurylid en een deelnemer. Ik kreeg te horen dat ik mijn begeleider op zou moeten geven en zou moeten zingen met een van de pianobegeleiders die ter beschikking werden gesteld door de organisatoren. Ik wist niet precies wat er gaande was, maar ik wist wel dat ik moest verzoeken dat de nieuwe pianist, Brian Lampert uit Londen, elk lied en elke aria op mijn lijst met me zou repeteren voordat ik verderging met de tweede ronde. In de eerste ronde mogen deelnemers zelf kiezen uit de lijst met muziek die werd goedgekeurd op het moment dat ze als deelnemer aan het concours werden toegelaten, zolang het niet langer duurt dan de tijdslimiet van de uitvoering. In de tweede ronde kiest de jury uit diezelfde lijst wat de deelnemer zal uitvoeren. In weer een ongebruikelijke zet ontboden de juryleden me nog eens om mijn optreden in de tweede ronde te bespreken. Deze keer kreeg ik te horen dat de jury wilde dat ik iets zou zingen wat niet op mijn eerder ingeleverde repertoirelijst stond. Bij mijn weten kreeg geen enkele andere deelnemer een dergelijke creatieve behandeling. Nu was het zo dat ik de voorwaarden voor dit concours zorgvuldig had bestudeerd, en ik kende ze uit mijn hoofd. Daardoor kon ik in het volste vertrouwen mijn zaak bepleiten: ‘Ik weet 16
JESSYE NORMAN-press.indd 16
14/08/15 13:18
PRELUDE
zeker dat het u niet is toegestaan, volgens de regels aangaande het concours, om me te vragen iets te zingen wat niet op mijn lijst staat,’ zei ik. ‘En waarom zou u trouwens willen dat ik iets zing wat ik niet heb voorbereid?’ ‘Nou,’ zei een van de juryleden, ‘tijdens de eerste ronde hebt u de tweede aria van Elisabeth in Tannhaüser gezongen. We zouden u graag de eerste aria willen horen zingen.’ Ik verklaarde dat ik uiteraard de eerste aria ook kende, maar dat mijn zang leraar en ikzelf vonden dat de eerste aria zich als uitvoeringsstuk lang niet zo goed leende met piano als met een orkest. Daarom stond die aria niet op mijn lijst. Het zou nogal een understatement zijn om te zeggen dat deze juryleden – een indrukwekkend lijstje zangers, begeleiders en muziekrecensenten van over de hele wereld – verrast waren door mijn reactie op hun ‘verzoek’, maar ik maakte me geen zorgen. Het publiek had al te horen gekregen dat ik een van degenen zou zijn die op zou treden in de tweede ronde. Ik vermoedde dat geen van de juryleden zin had in de verantwoor delijkheid te moeten uitleggen dat door een verandering in de regels van het concours, die speciaal voor mij gecreëerd was, mijn verdere deelname aan het evenement wel eens verhinderd zou kunnen worden. Na nog een paar vruchteloze pogingen om me van gedachten te laten veranderen over het zingen van de wonderschone aria ‘Dich, teure Halle’ (‘Jij, geliefde hal’) met piano, en na flink wat intimidatie, gaven de juryleden het op. Ik zou zingen wat ik had voorbereid en waar ik voor was gekomen om te zingen. De tweede ronde van het concours werd afgerond, en er vielen nog meer van de oorspronkelijk tachtig zangers en zangeressen af. Wat was ik blij dat ik door mocht naar de finaleronde. Zelfs het twijfelachtige gedrag van de juryleden had er niet voor 17
JESSYE NORMAN-press.indd 17
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
kunnen zorgen dat ik mijn focus of mijn concentratie was kwijtgeraakt. De derde ronde. De derde ronde van het concours was met orkest in de Her足 culeszaal, destijds de beste concertzaal in M端nchen. De steun die ik kreeg van gloednieuwe vrienden in mijn allereerste Europese stad, terwijl ik in de derde en beslissende ronde stond, was reden tot zelfs nog meer duizeligmakende opwinding. Naast de opwinding van het in M端nchen zijn, had ik niet verwacht dat mijn deelname aan dit concours het soort hindernissen zou ondervinden als die de juryleden opwierpen. Julius en ik hadden ons meer zorgen gemaakt over hoe onze artistieke vaardigheid zich zou verhouden tot die van anderen uit de verschillende landen die vertegenwoordigd waren in M端nchen. Ik vond een vastberadenheid en een gids in mezelf om te verdedigen wat ik zag als mijn recht in dit concours, dezelfde duidelijke richtlijn die mijn persoonlijke politieke groei en begrip stuurde. Ik zou zingen wat ik had voorbereid en waar ik voor was gekomen om te zingen. Of het nou ondanks of juist dankzij de juryleden was, maar ik was niet meer dezelfde jonge vrouw die slechts een paar weken eerder uit de Verenigde Staten was vertrokken.
18
JESSYE NORMAN-press.indd 18
14/08/15 13:18
HOOFDSTUK 1
In den beginne Great day! Great day, great day, the righteous marching, Great day; God’s gonna build up Zion’s walls. Chariot rode on the mountaintop, God, He spoke and the chariot stop. This is the day of Jubilee, God done set His people free! Take my breastplate, sword in hand, March out boldly through the land, Want no cowards in our band, Each must be a good, brave man. Great day, great day, the righteous marching, Great day; God’s gonna build up Zion’s walls.
I
k ben de vreugde en de trots van mijn grootmoeder van moederskant, die uitkijkt over een voortuin vol kleinkinderen. Ik ben de stabiele, strenge blik van de grootvader van vaderskant, en het vrolijke deuntje dat mijn vader fluit als hij geniet van een ritje in zijn allereerste auto, die groene tweedeurs Che vrolet. Ik ben de warmte van mijn moeder als ze de letters van het woord Mississippi ritmisch uitspreekt, haar bijzondere manier om de spellinglessen leuker te maken. Ze zitten allemaal in mijn dna: hun prachtige bloed, rijk aan de vastberadenheid, de liede19
JESSYE NORMAN-press.indd 19
14/08/15 13:18
JESSYE NORMAN
ren, de hoop, het verdriet en de kracht van mijn volk, die verder teruggaan dan de cocon van mijn ouderlijk huis in Augusta, Georgia, verder dan de beroemdste concertzalen, verder dan het aardoppervlak, nog verder zelfs nog dan de koesterende stralen van de Afrikaanse zon. Omdat zij er waren, ben ik er. Het zangtalent van mijn voorouders deed de bladeren van de knoestige zuidelijke eiken en dennen ruisen, fluisterde tussen de rijen van de akkers die ze bewerkten, danste in de wind net over de rimpeling van de oceaan heen, boven de wateren die mijn volk en mijn bloed naar deze kust brachten. Ik ben iedereen die me heeft gemaakt: Moeder Afrika, de heuvels van Georgia en deze Verenigde Staten. Mijn talent is alleen van mij en toch is het ook allemaal dit. Ik bewijs eer aan diegenen die me hebben verzorgd en gevoed. Ik strek mijn armen uit en omhels ieder van hen. Er was altijd muziek. Altijd. Toen we nog klein waren, bezochten we vaak de ouders van mijn moeder op hun boerderij, waar de stem van oma Mamie de stille plekjes vulde. Ik vond het heerlijk om haar te horen zingen. Ze had een lied voor elk moment van de dag. Uiteraard waren er, als wij kinderen er waren, maar weinig stille plekjes, vooral als we ons een weg naar het orgel wisten te vinden. Mijn grootouders waren de enige mensen die ik ooit heb gekend die er een hadden – een groot traporgel, of om precies te zijn: een harmonium – gewoon in hun huis. Het ding woonde in de hoek van de voorkamer en ik weet nog dat ik dat het meest exotische vond wat ik in mijn hele leven ooit was tegengekomen. Voor zover ik me kan herinneren, werden we er nooit van weerhouden om erop te spelen en kregen we nooit een standje omdat we de volwassenen stoorden. Mijn broers Silas Jr. en Howard en ik waren te klein om tegelijkertijd op het toetsenbord te spelen en de pedalen te bedienen; geen van 20
JESSYE NORMAN-press.indd 20
14/08/15 13:18
REGISTER
A Child of Our Time oratorium (Tippett) 214-215 acteren concert- en opera-uitvoeringen 212 de wens om Racines Phèdre uit te voeren 198 en effectief zingen 209-210 lichamelijke beperkingen bij het zingen 222 adembeheersing 69, 73, 74, 182, 288 ademhalingsoefeningen, diepe 73 zie ook adembeheersing Aeneïs (Vergilius), personage van Dido in 211 African American Music: An Introduction (Burnim en Maultsby) 295-296 Afro-Amerikaans erfgoed Honor! A Celebration of the African American Cultural Legacy 98, 218 Aida (Verdi) 198, 233 Aix-en-Provence, Frankrijk uitvoering van Hippolyte et Aricie (Rameau) 198, 229-230 Alaïa, Azzedine 261 Alceste (Gluck) 48 ‘Allmächt’ge Jungfrau’, Tannhäuser (Wagner) 72
‘Altrapsodie’ (Brahms) 160 ‘Amazing Grace’ (Newton) in de Oh, Freedom-medley 274 in Great Day in the Morning 96 oorsprong van de melodie van 96-97 voor Sidney Poitier 275 zingen voor de Dalai Lama 113 zingen voor president Carter 245 ‘America, the Beautiful’ 136, 274 American Symphony Orchestra debuut in Carnegie Hall met het 116 ‘An die Musik’ (‘Aan de muziek’) (Schubert) 196 Anderson, Marian als voorbeeld, inspiratie 161, 162, 166-167 concert bij het Lincoln Memorial 164 contra-alt 160 discriminatie van 162-163 eerbetoon aan, met concert 165-166 geloof 166 My Lord, What a Morning (autobiografie) 163 op Paine College, Augusta 168 The Lady from Philadelphia (documentaire) 162
325
JESSYE NORMAN-press.indd 325
14/08/15 13:18
Jessye Normans leven is net zo veelbewogen en aangrijpend
operasopranen zoals Maria Callas, Elisa-
als de vele operarollen die ze vertolkte. Norman groeide op
beth Schwarzkopf en Kiri Te Kanawa. Ze is
in het zuiden van Amerika, waar ze te maken kreeg met
bijzonder veelzijdig en haar stem heeft een
racisme en de civil rights movement. Al op jonge leeftijd
zeer groot bereik, waardoor ze vele rollen
ontdekte ze haar liefde voor de muziek en opera. Na een
heeft kunnen zingen. Beroemd zijn haar vertolkingen van Sieglinde in Richard Wagners Die Walküre en Carmen in de gelijknamige opera van Bizet. Haar opname van Richard Strauss’ Vier Letzte Lieder wordt algemeen
opvoeding waarin de kerk een grote rol speelde, wist ze van haar passie haar beroep te maken. Dankzij haar bijzondere stem en fenomenale techniek schitterde ze in alle grote operahuizen ter wereld en op de beroemdste festivals.
beschouwd als een van de beste interpretaties
Jessye Norman vertelt in deze bijzondere autobiografie
ooit.
over de sterke vrouwen die haar inspireerden, over hoe ze
Naast een weergaloze zangeres is Jessye
geconfronteerd werd met racisme, niet alleen in haar jeugd,
Norman ook een geweldige performer. Ze
maar ook als volwassene en natuurlijk over haar bijzon-
Jessye Norman
Jessye Norman mag zich scharen bij de grote
Jessye Norman werd geboren op 15 september 1945 in Augusta, Georgia, Verenigde Staten. Ze groeide op in een warm en muzikaal gezin. Haar talent ontpopte zich al op jonge leeftijd bij het zingen van gospels in de kerk. Op haar negende verjaardag kreeg ze een radio en ontdekte ze wat later haar grote passie zou worden: opera. Op haar zestiende deed ze mee aan een vocaal concours, waarmee ze een beurs won zodat ze kon gaan studeren en zich muzikaal kon ontwikkelen. In 1969 debuteerde ze bij de Deutsche Oper Berlin, waarna ze lovende kritieken kreeg. Haar glansrijke carrière als operasopraan was begonnen.
dere, glansrijke carrière en de vele grote musici met wie ze
In dit boek gaat Jessye Norman in op de
evenementen als de openingsceremonie van
samenwerkte.
mensen die haar hebben geïnspireerd, de
de Olympische Spelen in Atlanta, 1996. Onvergetelijk is haar optreden bij de 200ste
Met een voorwoord van James Levine.
verjaardag van de Franse Revolutie op de Place de la Concorde in Parijs. Jessye Norman treedt nog altijd op, maar concentreert zich tegenwoordig op recitals en kleinere concerten. Ook weet ze indruk te maken als jazz-zangeres. Jessye Norman won vele prijzen, waaronder een Grammy Lifetime Achievement Award en een (Nederlandse) Edison Award. In 2010 werd ze door president Barack Obama onderscheiden met de National Medal of Arts.
www.kosmosuitgevers.nl
NUR 320, 661 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen
De muziek van mijn leven
heeft dan ook opgetreden op grote media-
sterke vrouwen aan wie ze zich spiegelde
De muziek van mijn leven
Jessye
Norman
en in wier voetsporen ze wilde treden. Ze beschrijft het belang van haar familie, en haar jeugd te midden van een vijandige conservatieve omgeving. Dat en haar persoonlijkheid hebben haar gevormd tot wie ze nu is. Jessye Norman hoopt dat haar leven weer een bron van inspiratie zal zijn voor vele anderen.