Wat & Hoe Taalgids - Fries.indd 1
20-02-2014 15:58:09
Fries.indd 1
Vertaling Rienk de Haan
17-02-14 15:12
Fries.indd 2
Wat & Hoe: wat anders!? Wat & Hoe maakt deel uit van Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen www.kosmosuitgevers.nl
Leverbaar in de serie Wat & Hoe: • Wat & Hoe Reisgidsen • Wat & Hoe Onderweg • Wat & Hoe Select • Wat & Hoe Taalgidsen Kijk voor meer informatie op: www.watenhoe.nl
8e druk, 2014 © Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Technische realisatie en productie: LINE UP boek en media bv Omslagontwerp: De Weijer Design BNO bv, Baarn Vormgeving: The Enschedé Font Foundry Illustraties: Monique van den Hout ISBN 978 90 215 5723 6 NUR 507 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave. Wij zouden het zeer waarderen wanneer u geconstateerde onjuistheden ons wilt doorgeven, zodat wij hiermee rekening kunnen houden bij een volgende druk. Uw opmerkingen kunt u zenden aan: info@watenhoe.nl
17-02-14 15:12
3
Woord vooraf 6 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Handig om te weten... 7 Beknopte grammatica 7 Uitspraak 10 Handige rijtjes 12 Datum, tijd en getallen 17 Persoonlijke gegevens 25
2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7
Praktische zaken 28 Bank 28 Post 29 Telefoon 30 Internet en computer 33 Foto en video 35 Het weer 37 Veiligheid 39
3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12
Ontmoetingen 41 Algemeen 41 Iemand aanspreken 42 Zich voorstellen 44 Elkaar begrijpen 50 Hobby’s 51 Een mening geven 52 Een compliment geven 54 Iets aanbieden 54 Uitnodigen 55 Iets afspreken 56 Iemand versieren 57 Afscheid nemen 59
4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7
Onderweg 63 De weg vragen 63 Bagage 66 De auto 67 Het benzinestation 67 Pech en reparaties 68 De fiets 72 Vervoermiddel huren 73
Inhoud
Fries.indd 3
Inhoud
17-02-14 15:12
Inhoud
4
Fries.indd 4
4.8 Liften 76 4.9 Inlichtingen 77 4.10 Openbaar vervoer 79 5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
Overnachten 87 Accommodatie zoeken 87 Bij de receptie 88 Kamperen 89 Hotel/appartement/huisje 91 Klachten 96 Vertrek 97
6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
Eropuit 98 Bezienswaardigheden 98 Sport en recreatie 101 Aan het water 102 Op het ijs 106 Wandelen en wadlopen 108 Fitness en wellness 109
7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Winkelen 111 Algemeen 111 Levensmiddelen 113 Kleding en schoenen 114 Kapper 116 Afrekenen 118
8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6
Eten en uitgaan 120 In het restaurant 120 Bestellen 121 Klachten 130 Afrekenen 131 Uitgaan 132 Kaartjes reserveren 134
9 9.1 9.2 9.3
Gezondheid 136 De dokter roepen 136 Klachten van de patiënt 136 De tandarts 142
10 10.1 10.2 10.3 10.4
In moeilijkheden 144 Om hulp vragen 144 Ongelukken 145 Er is iemand vermist 147 Verlies en diefstal 148
17-02-14 15:12
5
Woordenlijsten 161 Nederlands – Fries 161 Fries – Nederlands 213
Inhoud
Fries.indd 5
Plaatsnamen 150
17-02-14 15:12
Woord vooraf
6
Fries.indd 6
Woord vooraf Deze volledig herziene editie van de vertrouwde Wat & Hoe Fries is weer flink verbeterd. De hele tekst is ingrijpend gewijzigd en aangepast aan de moderne toerist. U kunt nu bijvoorbeeld vragen of er draadloos internet is, een telefoonoplader lenen of informeren hoe u uw foto’s op een USB-stick kunt zetten. Achter in de gids is een ‘omgekeerde’ woordenlijst opgenomen. Hierin kunt u heel eenvoudig een onbekend woord op de menukaart, op een verkeersbord of bij de bushalte opzoeken. En natuurlijk kan uw gesprekspartner snel aanwijzen wat hij bedoelt. In veel hoofdstukjes is ook een alfabetische lijst van termen opgenomen. Dankzij de vernieuwde vormgeving biedt deze taalgids u nog beter uitkomst in verschillende situaties. Met de gids in de hand zult u er zeker in slagen om duidelijk te maken wat u bedoelt. Met de duidelijke zinnetjes zult u in de meest voorkomende gevallen een eenvoudig gesprek kunnen voeren. Per situatie vindt u een groot aantal mogelijke antwoorden (met de Nederlandse vertaling), die u aan uw gesprekspartner kunt voorleggen. Bovendien kunt u, aan de hand van de beknopte grammatica, deze gids ook gebruiken als een eerste hulpmiddel bij het leren van het Fries. Ook kunt u met behulp van de woordenlijst achterin gemakkelijk eigen zinnen maken. Wat & Hoe-taalgidsen zijn er in de volgende talen: Afrikaans Arabisch Braziliaans Bulgaars Catalaans Chinees Mandarijn Deens Duits Engels Fins Frans
Fries Grieks Hebreeuws Hongaars Indonesisch Italiaans Japans Kroatisch Noors Pools Portugees
Roemeens Russisch Slowaaks Spaans Thai Tsjechisch Turks Vietnamees Zweeds
Deze Wat & Hoe-taalgidsen zijn ook als app verkrijgbaar: Duits Engels
Frans Italiaans
Spaans
17-02-14 15:12
7
1.1 Beknopte grammatica Het lid woord
De lidwoorden van bepaaldheid zijn de en it in het enkelvoud; de in het meervoud. Het lidwoord van onbepaaldheid is in. Lidwoorden blijven in het algemeen onverbogen, behalve in enkele vaste uitdrukkingen. In combinatie met voorzetzels zoals fan, oan, op enz. kunnen de en it gereduceerd worden tot ’e en ’t : fan ’e, op ’e, út ’e, yn ’e, oan ’t, fan ’t, op ’t enz. Het z elfstandig naamwoord
Beknopte grammatica
Net als in het Nederlands verdelen de zelfstandige naamwoorden zich naar het lidwoord in twee groepen, één groep met het lidwoord de en één met it. In de meeste gevallen loopt het gebruik van het lidwoord bij het zelfstandig naamwoord parallel met het Nederlands, doch bij sommige woorden is er verschil: het bos (woud) - de bosk, het eind (slot) - de ein, het hek - de hikke, het meer - de mar, het uur - de oere, de borst - it boarst, de baard - it burd, de vensterbank - it finsterbank. Naamvalsonderscheidingen komen slechts in een beperkt aantal vaste verbindingen voor. De tweede naamval wordt meestal omschreven: Pake syn klok (de klok van opa), mem har stoel (de stoel van moeder). Het meervoud wordt gevormd door -en of -s toe te voegen. De uitgang -en komt meer voor dan in het Nederlands. Woorden op -e krijgen -n. De uitgang -s wordt gebruikt na -el, -em,-en, -er, -ert, -ster en na de verkleiningsuitgangen -je, -ke, -sje, -tsje. Voorbeelden zijn: fûgels (vogels), biezems (bezems), beakens (bakens), fervers (ververs), neperts (vrekken), kapsters (kapsters), jonkjes (jongetjes), famkes (meisjes), ljochtsjes (lichtjes), pantsjes (pannetjes). Woorden op -ing kunnen zowel -en als -s krijgen: ferieningen/ferienings (verenigingen). De korte klinker blijft in het meervoud kort: skippen (schepen), fetten (vaten), slotten (sloten), dakken (daken), oarloggen (oorlogen). De verkleiningsuitgangen zijn -ke, -(t)sje en -je. Na een klinker, een tweeklank of een woordeinde op m, p, f, s en r wordt -ke gebruikt: koke (koetje), strieke (strootje), kamke (kammetje), kopke (kopje), drafke (drafje), meske (mesje), bearke (beertje). De uitgang -(t)sje verschijnt na l, n, d en t: staltsje (stalletje), pantsje (pannetje), krûdsje (kruidje), lietsje (liedje). Na -k, -ch en -nk volgt -je: hoekje (hoekje), eachje (oogje), bankje (bankje).
Handig om te weten...
Fries.indd 7
1 Handig om te weten...
17-02-14 15:12
33
Mei ik tastel ... fan jo? mai ik tastel ... fòn joo?
Wilt u vragen of hij/zij me terugbelt?
Soene jo freegje wolle oft er/se my werombellet? soeəne joo freegje wolle òt ər/se mij wərom bellət?
Mijn naam is ... Mijn nummer is ...
Myn namme is ... Myn nûmer is ... mien namme is ... mien noemer is ...
Wilt u zeggen dat ik gebeld heb?
Soene jo trochjaan wolle dat ik belle ha? soeəne joo trochjaan wolle dòt ik belle ha?
Ik bel hem/haar morgen terug
Ik belje him/har moarn werom ik belje him/har mooən wərom
Der is telefoan foar jo Jo moatte earst in nul draaie Ha jo efkes? Ik krij gjin gehoar It tastel is beset Wolle jo wachtsje? Ik ferbyn jo troch Jo hawwe in ferkeard nûmer Dy is der op it stuit net Hy/hja is der ... wer Dit is it (automatysk) antwurdappraat fan ... Sprek jo boadskip yn nei de pyp
Er is telefoon voor u U moet eerst een nul toetsen Hebt u een momentje? Ik krijg geen gehoor Het toestel is bezet Wilt u wachten? Ik verbind u door U hebt een verkeerd nummer Hij/zij is op het ogenblik niet aanwezig Hij/zij is ... weer te bereiken Dit is het (automatisch) antwoordapparaat van ... Spreek uw boodschap in na de piep
internet inloggen computer beeldscherm toetsenbord printer site frame scanner
ynternet ynlogge kompjûter byldskerm toetseboerd printer thússide, webstek freem skenner
ienternet ienlògge kompjoeter bieldskerm toetseboeəd printer tuussiede, webstek freem skenner
Internet en computer
2.4 Internet en computer
Praktische zaken
Fries.indd 33
Mag ik toestel ... van u?
17-02-14 15:12
63
4.1 De weg vragen Pardon, mag ik u iets vragen?
Nim my net kwea ôf, mei ik jo wat freegje? nim mij net kweeə ô, mai ik joo wòt freegje?
Ik ben de weg kwijt
Ik bin it paad bjuster ik bin ət paad bjuster
Weet u een ... in de buurt?
Is der in ... yn ’e buert? is dər een ... iene buurt?
Is dit de weg naar ...?
Is dit de wei nei ...? is dit de wai nai ...?
Onderweg
Kunt u me zeggen hoe ik naar ... moet lopen/fietsen?
Kinne jo my sizze hoe’t ik nei ... rinne/fytse moat? kinne joo mij sizze hoet ik nai ... rinne/fietse mat?
Hoe kom ik daar het snelst met de auto?
Hoe kom ik dêr it fluchst mei de auto? hoe kom ik dêr ət flugst mai de auto?
Hoe kom ik het snelst in ...?
Hoe kom ik it fluchst yn ...? hoe kom ik ət flugst ien ...?
Hoeveel kilometer is het nog naar ...?
Hoefolle kilometer is it noch nei ...? hoefolle kilometer is ət nog nai ...?
Kunt u het op de kaart aanwijzen?
Kinne jo it op ’e kaart oanwize? kinne joo ət oppe kaat ooənwiize?
Mijn navigatiesysteem is kapot, kunt u me vertellen hoe ik in ... kom?
Myn navigaasjsysteem is stikken, kinne jo my fertelle hoe’t ik yn ... kom? mien naviĝaasje-systeem is stik’n, kinne joo mij fetelle hoet ik ien ... kom?
De weg vragen
Fries.indd 63
4 Onderweg
Waar? hier/daar
hjir/dêr jir/dêr
17-02-14 15:12
87
5.1 Accommodatie zoeken Hoe lang wolle jo bliuwe? Wolle jo dit formulier efkes ynfolje? Mei ik jo paspoart efkes sjen? Jo moatte in boarchsom betelje Jo moatte foarút betelje
Hoe lang wilt u blijven? Wilt u dit formulier invullen, a.u.b. Mag ik uw paspoort? U moet een borgsom betalen U moet vooruitbetalen
Ik zoek een goedkoop hotel
Ik sykje in goedkeap hotel ik siekje een ĝoeədkeeəp hotel
Zijn er all-inclusivehotels in de buurt?
Binne der all-inclusivehotels yn ’e buert? binne dər all-inclusivehotels iene buuət?
Overnachten
Ik ben op zoek naar een leuke bed-and-breakfast in de stad
Ik sykje in moai bêd-en-brochje yn ’e stêd ik siekje een mooi bêd-en-brochje iene stêd
Is er een camping met zwembad in de buurt?
Is der in kemping mei swimbad yn ’e buert? idder een kemping mai swimbad iene buert?
Kunt u een jeugdherberg voor me zoeken?
Kinne jo in jeugdherberch foar my sykje? kinne joo een jeugdherberg foear mij siekje?
Ik zoek een boerderijcamping
Ik sykje in buorkerijkemping ik siekje een boeorkerij-kemping
Zijn er hier ecoresorts?
Binne der hjir eko-resorts? binne dər jir eko-resorts?
Wat is het adres?
Wat is it adres? wòt is ət adres?
Kunt u het adres opschrijven, a.u.b.?
Kinne jo it adres foar my opskriuwe? kinne joo ət adres foear mij opskrjuwe?
Accommodatie zoeken
Fries.indd 87
5 Overnachten
Is er korting voor studenten?
Ha studinten koarting? ha studint’n koeatting?
17-02-14 15:12
150
Plaatsnamen
Plaatsnamen
In Friesland zijn veel plaatsnamen Friestalig. Op plaatsnaamborden vindt men de naam veelal in beide talen geschreven. Op wegwijzers en verkeersborden van de ANWB worden echter alleen de officieel vastgestelde namen gebruikt en die kunnen ook Friestalig zijn. Hieronder volgt een alfabetische lijst van alle Friese plaatsnamen met de Nederlandse naam erachter.
Fries.indd 150
Aasterein Abbegea Achlum Akkrum Aldeberkeap Aldebiltsyl Aldeboarn Aldegea Aldehaske Aldeholtpea Aldeholtw창lde Aldeleie Aldemardum Alde Ouwer Aldetrine Aldhoarne Aldlemmer Aldskoat Aldtsjerk Aldw창ld Allingawier Appelskea Arum Baaidunen Baaium Baard Bakhuzen Bakkefean Balk Ballum
Oosterend Abbega Achlum Akkrum Oldeberkoop Oudebildtzijl Oldeboorn Oudega Oudehaske Oldeholtpade Oldeholtwolde Oude Leije Oudemirdum Oldeouwer Oldetrijne Oudehorne Oldelamer Oudeschoot Oudkerk Oudwoude Allingawier Appelscha Arum Baaiduinen Baaium Baard Bakhuizen Bakkeveen Balk Ballum
17-02-14 15:13
Fries.indd 201
straks 3.9, 7.1 aansens, aanst, strak aansens, aanst, strak strand 3.9, 6.3 strân strôn strandstoel strânstoel strônstoeəl strandtent strântinte strôntinte streek (regio) 2.3, 8.2 streek streek strijkbout strykizer striek-iizer strijken 6.3 strike strieke strijkplank strykplanke striek-planke stroming streaming streeəming stroom (elektr.) stroom stroom stroomversnelling stroomfersnelling stroom-fesnelling stroop 8.2 sjerp sjerp stropdas strik strik student studint studint studeren studearje studjerje stuk (kapot) 7.4, 8.2, 9.3 stikken, rampoai stikken, rampooi stuur 3.12, 4.7, 4.8 stjoer stjoer stuurhuis 4.4 stjoerhûs stjoerhoes suiker 8.2 sûker soeker suikerbrood 8.2 sûkerbôle soeker-bôle suikerpatiënt 9.2 sûkerpasjint soeker-pasjint super (benzine) super (benzine) super (bəziene) supermarkt 7.1 supermerk supermerk surfen (op internet) 6.3 surve surve surfen (sport) 6.3 surve surve surfpak surfpak surfpak surfplank surfplanke surfplanke synagoge synagoge synaĝoĝe
201
t
taai taai taai taal taal taal taalcursus 3.3 taalkursus taalkursus taart taart taat tabak tabak tabak tablet tablet tablet tafel 5.3, 8.1 tafel tafel tafeltennissen tafeltennisje tafel-tennisje talkpoeder talkpoeier tòlk-poeier tampons tampons tampons tand tosk tosk tandarts 9.3 toskedokter toske-dòkter tandenborstel toskeboarstel toske-boeassel tandenstoker toskpluzer tosk-pluuzer tandpasta toskpoetsersguod tosk-poetsers-ĝoeod
T
17-02-14 15:13
Wat & Hoe Taalgids - Fries.indd 1
20-02-2014 15:58:09