wij mensen zijn – grote thema’s die de kern van ons leven raken. Hun gedachten blijven krachtig en toepasselijk, breed scala aan citaten verzameld van grote theologen uit de hele geschiedenis van het christendom.
Van Augustinus tot Barth, van Luther tot Lewis en
van à Kempis tot Miskotte. De citaten zijn ingedeeld in
52 thema’s, waaronder: genieten, lijden, moed, vergeving, liturgie, twijfel, gedenken, relaties, stilte en hoop.
Een boek om je elke dag door te laten inspireren.
Jeannette Donkersteeg is auteur, redacteur en vertaler.
NUR 730 • ISBN 978 90 211 7073 2
Samengesteld door J E A N N E T T E D O N K E R S T E E G
ook al zijn ze duizenden jaren oud. In dit boek is een
GROTE THEOLOGEN OVER GROTE THEMA’S
Al eeuwenlang overdenken theologen wie God is en wie
GROTE THEOLOGEN
over
GROTE THEMA’S 365 keer inspiratie Samengesteld door
JEANNETTE DONKERSTEEG
GROTE THEOLOGEN
over
GROTE THEMA’S
365 keer inspiratie Samengesteld door
Jeannette Donkersteeg
KokBoekencentrum Uitgevers • Utrecht
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 3
27-02-19
Ontwerp omslag: Peter Kortleve / www.shortlife.nl Illustratie omslag: De buste van Maarten Luther, een bewerking van een foto van Dguendel (Wikimedia Commons) Lay-out binnenwerk: Mulder van Meurs ISBN NUR
978 90 211 7073 2 730
www.kokboekencentrum.nl Š 2019 KokBoekencentrum Uitgevers, Utrecht Alle rechten voorbehouden Uitgeverij KokBoekencentrum vindt het belangrijk om op milieuvriendelijke en verantwoorde wijze met natuurlijke bronnen om te gaan. Bij de productie van het papieren boek van deze titel is daarom gebruikgemaakt van papier waarvan het zeker is dat de productie niet tot bosvernietiging heeft geleid.
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 4
27-02-19
Vooraf We hoeven niet bij nul te beginnen. Ook al zijn we geroepen om zoekend en tastend onze weg te vinden en daarbij vooral ook zelf na te denken, we zijn niet alleen. Een menigte van mensen gaat ons voor. Een ‘onafzienbare menigte’ zelfs, zegt de Bijbel zo mooi. Voorgangers die het pad enigszins effenen, de weg een beetje begaanbaar maken. Die een frisse blik bieden of juist een feest van herkenning. Die de woorden vinden waarnaar wij al zo lang zoeken of die ons juist tot nadenken stemmen, omdat ze met een heel andere visie dan de onze komen. De ‘teerkost’ die zij ons hoe dan ook aanreiken ‘voor onderweg’ nemen we dankbaar tot ons. Het zou dom zijn dat niet te doen. Met de woorden van McGrath, een van de theologen die in die boek geciteerd wordt: ‘De reiziger heeft voortdurend bemoediging en geruststelling nodig van hen die de reis al eerder hebben gemaakt.’ Johannes Calvijn dacht er ettelijke eeuwen geleden
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 11
11
27-02-19
ook al zo over. ‘Verwerping van de ouden zou niet alleen vermetel zijn, maar ook in hoge mate arrogant’, zei hij. ‘Nee, wij nemen de moeite ze te lezen en bedienen ons van hun onderwijs’. Een beetje structuur kan hierbij helpen. Daarom in deze bundel een thema voor elke week, een citaat voor elke dag. Om bij stil te staan en verrijkt onze weg te vervolgen. Karinthië, lente 2019 Jeannette Donkersteeg
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 12
12
27-02-19
Angst 1.
De ‘angst’ wordt alleen dodelijk getroffen door de ons toegerekende Toekomst. K.H. Miskotte
2.
Angst is de ‘hoogtevrees van de vrijheid’. Søren Kierkegaard
3.
Ik weet niet waarvoor ik in deze wereld nog bang zou kunnen zijn, als ik bedenk: Jezus leeft! J.C. Blumhardt
4.
De mens wordt door angst onmenselijk. Zo hoort een schepsel Gods er niet uit te zien. Maar zo ziet een mens eruit die door demonen is bezeten: dit is een geknechte, gebroken en zieke creatuur. Maar de mens
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 13
13
27-02-19
mag niet vrezen, wíj mogen niet bang zijn! Dat is het verschil tussen de mens en de creatuur, dat hij in alle uitzichtloosheid, onduidelijkheid en schuld weet van een hoop, en deze hoop luidt: Uw wil geschiede, ja, Uw wil geschiedt. Dietrich Bonhoeffer
5.
Geen mens moet door zoveel angst en zorgen heen als de christen. Maar dat moet ons niet verwonderen, want Christus is de gekruisigde en zonder kleerscheuren komt geen christen tot leven. Dietrich Bonhoeffer
6.
Wat bedoelen mensen als ze zeggen: ‘Ik ben niet bang voor God, want ik weet dat Hij goed is’? Zijn ze nog nooit bij de tandarts geweest? C.S. Lewis
7.
Onze grote angst, de angst van onze angst, bestaat hierin, dat ons geloof in al de verschrikkingen die
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 14
14
27-02-19
God over ons doet komen, zal bezwijken. Nu zeg ik stoutweg: ‘Laat het bezwijken’. Door bange worsteling en bittere ervaring leren wij wel dat wij ook de bekommernis omtrent ons geloof aan God hebben te verliezen. K.H. Miskotte
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 15
15
27-02-19
Atheïsme 8.
Een jongeman die rechtzinnig atheïst wil blijven, kan als lezer niet voorzichtig genoeg zijn. C.S. Lewis
9.
Als het bestaan van Jezus zou moeten worden ontkend op basis van beschikbaar bewijs, zouden we daarmee het bestaan van een verontrustend groot aantal historische personen moeten ontkennen. Alister McGrath
10.
Alle uitspraken over God zijn uiteindelijk geloofs uitspraken – zelfs die van de atheïst. Alister McGrath
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 16
16
27-02-19
11.
AtheĂŻsme is het eigenlijke wezen der kerk, want waar de kerk over God spreekt, namelijk over zijn ongenaakbaarheid, betoont zij zich, meer dan ieder wereldlijk instituut, atheĂŻstisch. Karl Barth
12.
De ongelovigen geloven het ongelooflijkste. K.H. Miskotte
13.
Er is een geloofsdaad voor nodig om in God te geloven. Maar dat geldt eveneens voor de keuze om niet te geloven. Geen van beide is gebaseerd op absolute zekerheid. Dat is onmogelijk. Jezus aanvaarden vraagt om een sprong in het geloof, Hem verwerpen evenzeer. Alister McGrath
14.
Niemand loochent God dan alleen hij die er belang bij heeft dat er geen God is. Augustinus
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 17
17
27-02-19
Bidden 15.
Bidden betekent je ervan bewust worden dat je gezien wordt. Tomáš Halík
16.
Wie het persoonlijk gebed verwaarloost, doet in de openbare bijeenkomst slechts ijdele gebeden, omdat hij meer hecht aan wat de mensen vinden dan aan Gods oordeel. Johannes Calvijn
17.
Bidden is aanvaarden dat wij altijd en in alles afhankelijk van God zijn en zullen zijn. Tim Keller
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 18
18
27-02-19
18.
Gebed zonder studie is leeg. Studie zonder gebed is blind. Karl Barth
19.
Bidden is een heroriëntatie: ik herinner me opnieuw wie God is en wie ik ben. Tim Keller
20.
Wie het gebed ontkent en toch beweert dat hij gelooft, spreekt – althans Israëlitisch-christelijk genomen – onzin. A.A. van Ruler
21.
Wie niet vurig bidt, bidt in het geheel niet. Je kunt evenmin van een lauw gebed spreken als van een lauw vuur. C.H. Spurgeon
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 19
19
27-02-19
Bijbellezen 22.
Het Woord op zichzelf is voor ons alleen maar volkomen zeker als de Geest het met Zijn getuigenis bekrachtigt. Johannes Calvijn
23.
Het is niet zo dat de Bijbel een onbevattelijke God duidelijk maakt, zodat we Hem nu wel kunnen kennen. Juist door de Bijbel weten we dat God onbevattelijk is. A. van de Beek
24.
Er staat wel meer in de Bijbel waar wij geen raad mee weten. Maar dat neemt niet weg dat uit de Bijbel de volle godskennis en de ganse weg der zaligheid voor enkeling en gemeenschap op een het hart verheugende wijze oplichten. A.A. van Ruler
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 20
20
27-02-19
25.
De Bijbel kun je niet goed lezen als je niet weet dat het om een bibliotheek gaat. Tomáš Halík
26.
De geschiedenis die de Bijbel vertelt, is geen liefelijke idylle, maar een verontrustend drama. Tomáš Halík
27.
De inhoud van de Schrift wordt niet gevormd door de juiste mensengedachten over God, maar door de zuivere Godsgedachten over de mens. K.H. Miskotte
28.
Neem het Woord weg, en er blijft geen geloof meer over. Johannes Calvijn
heologen over grote thema's binnenwerk.indd 21
21
27-02-19