Issuu

Sieciowe Centrum Nauki Śląski Szlak Naukowy

University of Silesia in Katowice

University of Economics in Katowice

Academy of Fine Arts and Design in Katowice

University of Economics in Katowice

KATOWICE

Silesian University of Technology

Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice Academy of Physical Education in Katowice

Medical University of Silesia in Katowice

BYTOM University of Silesia in Katowice

Medical University of Silesia in Katowice

SOSNOWIEC University of Silesia in Katowice

KATOWICE

University of Silesia in Katowice

Sieciowe Centrum Nauki Śląski Szlak Naukowy

E + LOGO EU

Europejskie Miasto Nauki Katowice 2024 otrzymało dofinansowanie ze środków budżetu województwa śląskiego. Współpraca: Małgorzata Gogól-Górecka Aleksandra Kubiec Magdalena Kiszka Sylwia Ledwoch Justyna Szostek-Aksamit Joanna Śrubarczyk Angelika Gagracz Agnieszka Karpa Ludwika Konieczna Anna Tilszer Maciej Mutwil Paweł Doś Materiały tekstowe i fotograficzne pochodzą z zasobów uczelni wchodzących w skład Konsorcjum Akademickiego – Katowice Miasto Nauki oraz zasobów instytucji, które znalazły się w niniejszej publikacji. © by Wydawnictwo Nauka. To Lubię, 2025 Projekt okładki i opracowanie graficzne: Jarosław Danielak Redakcja i korekta: Angelika Tes Skład: AD FONTES ISBN 978-83-978059-2-7 Wydawnictwo Nauka. To Lubię ul. Konarskiego 18C, 44-100 Gliwice biuro@naukatolubie.pl www.naukatolubie.pl

Spis treści

5 → Nauka na Śląsku – śladami wiedzy, pasji i odkryć 6 → Konsorcjum Akademickie – Katowice Miasto Nauki 8 → Sieciowe Centrum Nauki (SCN) 9 → Fundacja Nauka. To Lubię 11 → KONSORCJUM 41 → PRZYRODA 85 → NAUKI ŚCISŁE 97 → TECHNIKA 129 → MEDYCYNA I ZDROWIE 139 → NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE 175 → KULTURA I SZTUKA 223 → PROPOZYCJE WYCIECZEK

Nauka na Śląsku – śladami wiedzy, pasji i odkryć

Śląsk to nie tylko tereny przemysłowe i kopalniane szyby. To także region o bogatej historii nauki, innowacji, sztuki i medycyny – miejsce, gdzie tradycja spotyka się z nowoczesnością, a kultura z technologią. Przewodnik, który trzymacie w rękach, to efekt wyjątkowej współpracy Fundacji Nauka. To Lubię oraz Sieciowego Centrum Nauki (SCN). Projekt „Sieciowe Centrum Nauki: Śląski Szlak Naukowy” powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą poznawać Śląsk nie tylko oczami turysty, ale też badacza, odkrywcy i pasjonata wiedzy. Zainspirowani ideą Szlaku Akademii Superbohaterów, stworzyliśmy mapę miejsc, które opowiadają o śląskiej nauce i ludziach z nią związanych. Od laboratoriów, przez zabytki techniki, po galerie sztuki i ośrodki medyczne – wszystkie te lokalizacje mają jedną wspólną cechę: pokazują, jak wielki potencjał drzemie w tym regionie i wyjaśniają, dlaczego Śląsk zasługuje na miano „ziemi ludzi ciekawych świata”. Ten przewodnik to coś więcej niż zbiór adresów i opisów. To opowieść o miejscach, gdzie nauka żyje – w szkołach, na uczelniach, w muzeach i parkach technologicznych, ale też na podwórkach, w pracowniach artystycznych i salach koncertowych. To książka o regionie, który nieustannie się zmienia, inspiruje i uczy. Znajdziecie tu propozycje tras jedno- i trzydniowych, gotowych do odkrycia przez rodziny, szkoły, grupy przyjaciół i wszystkich ciekawych świata. Każdy rozdział jest prowadzony przez Superbohatera – wybitnego przedstawiciela polskiej nauki, dzięki któremu łatwiej zrozumieć, że nauka to nie tylko książki i formuły, ale przede wszystkim pasja, wyobraźnia i odwaga. Zapraszamy was na śląski szlak nauki – ruszcie z nami śladami wiedzy!

Konsorcjum Akademickie – Katowice Miasto Nauki

W 2024 roku Katowice, dzięki wysiłkowi siedmiu uczelni publicznych mających siedziby w Katowicach, tworzących Konsorcjum Akademickie – Katowice Miasto Nauki oraz Miasta Katowice, otrzymały tytuł Europejskiego Miasta Nauki. Jest to prestiżowe wyróżnienie nadawane od 2004 r. z inicjatywy Komisji Europejskiej miastom o szczególnym potencjale rozwoju dla wzmocnienia tempa zmian towarzyszących transformacji społeczeństwa w stronę nauki. Dołączenie Katowic do grona Europejskich Miast Nauki to wyraz uznania dla osiągnięć i potencjału śląskozagłębiowskiego środowiska akademickiego, a zwłaszcza zrozumienia jego roli w transformacji regionu i poprawie jakości życia. To równocześnie szansa na pozyskanie środków na badania i inwestycje, zwrócenie uwagi na oferowaną na Śląsku wysoką jakość kształcenia, umocnienie międzynarodowej współpracy badawczej oraz uczynienie z nauki i edukacji wyższej fundamentu rozwoju miast akademickich, metropolii i regionu.

Połączone programem nauki dla społeczeństwa siedem uczelni publicznych Katowic stworzyło koncepcję Sieciowego Centrum Nauki w oparciu o przygotowane przestrzenie ekspozycyjne i eksperymentalne. Chcemy nie tylko w najlepszy sposób komunikować o najnowszych odkryciach naukowych, ale także prezentować bieżące badania prowadzone w publicznych uczelniach regionu, a przede wszystkim stworzyć warunki do zadania każdego pytania i otrzymania najbardziej wiarygodnej odpowiedzi. Elementy Sieciowego Centrum Nauki mają zapewniać kontakt odbiorców z bieżącymi efektami pracy śląskich naukowców, mają również pozwolić na obserwację ich działań. Dzięki SCN uczelnie wspólnie rozwijają się w zakresie nauki obywatelskiej (citizen science), zapewniają przestrzeń dla prezentacji pracy naukowców i upowszechniania nauki wytwarzanej w regionie. Jednocześnie pozwalają one na inspirowanie mieszkańców do szukania odpowiedzi u naukowców, a także otwierają się na wszystkich odbiorców poprzez zapewnienie miejsca, w którym można korzystać z osiągnięć badawczych danej uczelni, przyczyniać się do realizacji badań, zadawać pytania.

Sieciowe Centrum Nauki (SCN)

Wyobraźmy sobie miasto, w którym nauka jest nie tylko obecna, ale codziennie współtworzy życie mieszkańców. Miasto, w którym wiedza nie jest ukryta za murami uczelni, lecz płynie swobodnie w przestrzeni publicznej. Taką właśnie wizję chce realizować Sieciowe Centrum Nauki (SCN). SCN to nowatorska inicjatywa siedmiu publicznych uczelni z Katowic i regionu, które połączyły siły, by stworzyć unikalną, rozproszoną przestrzeń nauki dla wszystkich. Centrum to nie będzie zamkniętą instytucją – będzie siecią miejsc, programów i wydarzeń, które pozwolą mieszkańcom na bezpośredni kontakt z aktualnymi badaniami naukowymi, na zadawanie pytań i uzyskiwanie rzetelnych odpowiedzi od ekspertów. SCN chce łączyć funkcje centrum nauki, przestrzeni edukacyjnej i ośrodka innowacji. Będzie prezentować najnowsze odkrycia, inspirować badania regionalne i zachęcać mieszkańców do współtworzenia nauki poprzez inicjatywy z zakresu citizen science. Dzięki temu Śląsk stanie się miejscem, gdzie nauka i życie codzienne przenikają się, wspólnie budując przyszłość. Idea sieciowości pozwoli na pełne wykorzystanie istniejącej infrastruktury badawczej oraz dotarcie do różnych grup odbiorców w ich własnym środowisku. SCN będzie nie tylko edukować i popularyzować naukę, ale także tworzyć przestrzeń dla nowych technologii, start-upów i debaty społecznej. To krok w stronę miasta, w którym każdy może być częścią świata nauki.

Fundacja Nauka. To Lubię

Fundacja Nauka. To Lubię powstała w 2020 roku z inicjatywy dr. Tomasza Rożka – fizyka, dziennikarza i znanego popularyzatora nauki. Jej misją jest proste, ciekawe i przystępne tłumaczenie, jak działa świat – zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Fundacja pokazuje, że nauka jest fascynująca i dostępna dla każdego, a trudne tematy można zrozumieć dzięki odpowiedniemu podejściu. Działalność Fundacji obejmuje wiele obszarów: prowadzenie kanałów YouTube Nauka. To Lubię oraz Nauka. To Lubię Junior, a także wydawanie książek i organizowanie warsztatów naukowych. Fundacja tworzy też programy edukacyjne i angażuje się w kampanie społeczne, współpracując z instytucjami i mediami, aby docierać do szerokiej publiczności. Dzięki obecności na platformach takich jak YouTube, Facebook, Instagram czy własnym portalu internetowym, Fundacja regularnie trafia do milionów odbiorców. Jej najważniejsze projekty to między innymi „Akademia Superbohaterów”, seria „Jak działa?” (człowiek, kosmos, sport), popularnonaukowe warsztaty dla dzieci czy kosmiczny program edukacyjny „Mikrometeoryty” skierowany do szkół podstawowych. Nauka. To Lubię to przestrzeń, która uczy, inspiruje i udowadnia, że nauka może być przygodą dostępną dla każdego.

KO N S O R C J U M

Zofia Kowalewska Była pierwszą kobietą w Europie, która obroniła doktorat z matematyki. Udało jej się utrzymać profesurę na Uniwersytecie w Szwecji i Członkostwo Rosyjskiej Akademii Nauk. Dziś nazywa się ją nieraz księżniczką matematyki, a specjalizowała się w równaniach różniczkowych, choć nieobce jej były także mechanika i optyka. W 1888 roku wygrała konkurs Paryskiej Akademii Nauk na temat ścisłego rozwiązania równań ruchu bryły sztywnej.

Centrum Symulacji Medycznej w Zabrzu – Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

| Adres: | pl. Dworcowy 3 | 41-800, Zabrze | www.symulacja.sum.edu.pl/centrum-symulacji| medycznej-w-zabrzu Centrum Symulacji Medycznej w Zabrzu to nowoczesna jednostka Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, która służy do praktycznego szkolenia studentów kierunków medycznych. Wyposażone jest w realistyczne sale szpitalne, między innymi operacyjną, intensywnej terapii, porodową czy pediatryczną, a także ambulans symulacyjny. Wykorzystuje zaawansowane symulatory pacjentów, które reagują na leki, oddychają i krwawią, co pozwala na wierne odwzorowanie sytuacji klinicznych. Zajęcia są rejestrowane i analizowane podczas tzw. debriefingu. Centrum szkoli studentów oraz organizuje szkolenia podyplomowe. Działa od 2018 roku jako jedno z najnowocześniejszych tego typu ośrodków w Polsce.

2 Kampus w Zabrzu Rokitnicy – Śląski

Uniwersytet Medyczny w Katowicach

| Adres: | ul. Jordana 19 | 41-808, Zabrze | www. sum.edu.pl/pl/wydzial-nauk-medycznych| w-zabrzu-o-wydziale Kompleks szpitalny w Rokitnicy powstał po podziale Górnego Śląska w 1922 roku, kiedy większość szpitali Górnośląskiej Spółki Brackiej znalazła się po stronie polskiej. Niemieckie władze w okresie międzywojennym wybudowały nowy kompleks, obejmujący między innymi budynek główny, gospodarczy, dla chorych na gruźlicę oraz zabudowania mieszkalne. Po II wojnie światowej został on przejęty przez polskie władze, a w 1948 roku

KONSORCJUM

przekazany Akademii Lekarskiej w Bytomiu (obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach). Dziś mieszczą się tam katedry teoretyczne Wydziału Nauk Medycznych, Studium Języków Obcych i Biblioteka.

3 Laboratorium Budownictwa –

Politechnika Śląska

| Adres: | ul. Bolesława Krzywoustego 7 | 44-100, Gliwice | www.polsl.pl/rb/laboratorium-budownictwa Laboratorium Budownictwa, wybudowane w 1971 roku, należy do największych laboratoriów badawczych w Polsce i Europie, specjalizujących się w badaniach materiałów budowlanych oraz elementów konstrukcyjnych. W jego hali znajdują się płyta wielkich sił o powierzchni 260 metrów kwadratowych, stanowiska badawcze, maszyny wytrzymałościowe oraz systemy obciążenia: hydrauliczne i grawitacyjne. Umożliwia to prowadzenie badań dużych konstrukcji, nawet w skali rzeczywistej. Nowoczesna aparatura pozwala również na badania chemiczne, reologiczne, korozyjne i starzeniowe. Laboratorium ma charakter skupiony – całość infrastruktury znajduje się w jednym budynku.

4 Laboratorium Wirtualnego Latania –

Politechnika Śląska

| Adres: | ul. Akademicka 16 | 44-100, Gliwice | www.polsl.pl/rau/laboratorium-wirtualnego-latania Laboratorium Wirtualnego Latania (LWL) to unikatowe w skali Polski i Europy profesjonalne zaplecze naukowo-badawcze. Służy ono zarówno kształceniu studentów Politechniki

KONSORCJUM

Śląskiej, jak i realizacji projektów badawczych w ramach międzynarodowych konsorcjów. LWL dysponuje 15 symulatorami: 5 kokpitowymi klasy FNPT II (w tym jednym certyfikowanym FNPT II MCC) oraz 10 urządzeniami klasy BTD (Elite PI135). Oprócz projektów finansowanych przez Komisję Europejską, prowadzone są tu również badania młodych naukowców, na przykład nad wykrywaniem znużenia pilota podczas długich lotów z wykorzystaniem analizy sygnałów EEG. Laboratorium wspiera także działalność koła naukowego vFly, rozwijającego pasje studentów w dziedzinie awiacji.

5 Filia w Rybniku – Uniwersytet

Ekonomiczny w Katowicach

| Adres: | ul. Rudzka 13C | 44-200, Rybnik | www.ue.katowice.pl/uczelnia/filia-w-rybniku/wydarzenia Rybnicka filia zamiejscowa Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach została utworzona w 2014 roku jako Wydział Biznesu, Finansów i Administracji. Od 2019 roku funkcjonuje jako Filia Szkoły Studiów I i II stopnia. Ośrodek oferuje studia stacjonarne i niestacjonarne na kierunku Finanse

Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach filia w Rybniku (fot. archiwum UEK)

KONSORCJUM

i Rachunkowość, które mają profil praktyczny. To trafiony wybór dla osób zainteresowanych nauką na prestiżowej uczelni w pobliżu swojego miejsca zamieszkania. Studenci w trakcie studiów mają możliwość zdobycia praktycznych umiejętności dzięki współpracy z lokalnymi przedsiębiorstwami oraz odbywaniu 6-miesięcznych praktyk. W Filii kształci się około 400 studentów. Zajęcia odbywają się zarówno w tygodniu, jak i w weekendy, w zależności od trybu studiów.

6 Biblioteka Główna – Śląski Uniwersytet

Medyczny w Katowicach

| Adres: | ul. Warszawska 14 | 40-006, Katowice | www.biblioteka.sum.edu.pl Biblioteka Główna Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach funkcjonuje w niezwykłym, chętnie odwiedzanym przez turystów miejscu. Jej budynek mieści się w ścisłym centrum Katowic, u zbiegu ulic Warszawskiej i Szkolnej. Geneza budynku sięga początku XX wieku. Obiekt został wybudowany w 1900 roku w stylu neoklasycystycznym. Była to willa mieszkalna zaprojektowana przez Hugona Grünfelda. Miejsce spodoba się nie tylko miłośnikom czytelnictwa i fanom bibliotek, ale też koneserom niezwykłych zabytków architektury. W 2001 roku budynek przejęła ówczesna Śląska Akademia Medyczna na siedzibę rektoratu, by z czasem ulokować tu pokaźny księgozbiór. Biblioteka działa od poniedziałku do piątku w godzinach 7.30–15.30.

KONSORCJUM

7 Centrum Dydaktyki i Symulacji

w Katowicach – Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

| Adres: | ul. Medyków 8b | 40-752, Katowice | www.symulacja.sum.edu.pl/centrum-dydaktyki| i-symulacji-medycznej-w-katowicach Centrum Dydaktyki i Symulacji Medycznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach składa się z dwóch segmentów: dydaktyczno-informatycznego oraz symulacyjnego. Na parterze znajdują się między innymi aule wykładowe, sale komputerowe i ćwiczeniowe. Piętro zajmują nowoczesne sale symulacyjne wysokiej wierności: operacyjna, intensywnej terapii, pediatryczna, porodowa oraz dwie sale szpitalnego oddziału ratunkowego z czterema stanowiskami. Do dyspozycji jest także specjalna przestrzeń do symulacji zdarzeń przedszpitalnych z realistycznym symulatorem ambulansu umożliwiająca kompleksowe szkolenie w warunkach maksymalnie zbliżonych do rzeczywistości.

8 Centrum Informacji Naukowej

i Biblioteka Akademicka (CINiBA)

| Adres: | ul. Bankowa 11a | 40-007, Katowice | www.ciniba.edu.pl/godziny-otwarcia Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka (CINiBA) w Katowicach jest wspólną biblioteką Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach i Uniwersytetu Śląskiego. Centrum zostało otwarte w 2012 roku i jest wyjątkowym obiektem, który łączy funkcje biblioteki akademickiej z przestrzenią do organizacji wystaw, spotkań kulturalnych i konferencji naukowych. Z pewnością spodoba się zapalonym czytelnikom i osobom, które szukają dogodnego miejsca do

KONSORCJUM

nauki lub odpoczynku. Biblioteka posiada około 1,8 miliona woluminów, w tym literaturę naukową, interdyscyplinarną i wielojęzyczną. Sam budynek jest nowoczesny i ekologiczny – wyposażono go w systemy oszczędzania energii elektrycznej i wody. Na parterze i pierwszym piętrze znajdują się czytelnie, wypożyczalnie oraz sala konferencyjna na około 90 osób.

9 Galeria 302 – Akademia Sztuk Pięknych

w Katowicach

| Adres: | ul. Koszarowa 19 | 40-069, Katowice Galeria 302 to przestrzeń wystawiennicza Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, mieszcząca się przy ulicy Koszarowej 19. Jest miejscem prezentacji twórczości studentów, absolwentów oraz zaproszonych artystów z kraju i zagranicy. Galeria łączy funkcje edukacyjne z działalnością kulturalną, promując sztukę współczesną w różnorodnych formach – od malarstwa i grafiki, przez instalacje, fotografię aż po działania multimedialne. To otwarta platforma wymiany myśli artystycznej, organizująca wystawy, spotkania autorskie i warsztaty. Galeria 302 aktywnie uczestniczy w kulturalnym życiu Katowic, będąc ważnym punktem na mapie sztuki współczesnej regionu.

10 „Rondo Sztuki” – Galeria Akademii

Sztuk Pięknych w Katowicach

| Adres: | Rondo im. generała Jerzego Ziętka 1 | 40-001, Katowice | www.rondosztuki.com Galeria Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach „Rondo Sztuki” to jedna z najważniejszych instytucji kultury na Śląsku. Powstała w 2007 roku jako galeria uczelniana, a dziś jest

KONSORCJUM

rozpoznawalną marką i stałym punktem na kulturalnej mapie regionu. Jej program jest otwarty, dynamiczny i różnorodny – łączy lokalnych artystów, studentów i debiutantów z twórcami światowego formatu. Sztuka wymagająca kontemplacji współistnieje tu z designem i komiksem, lokalność z uniwersalnością, młodość z dojrzałością. „Rondo Sztuki” dysponuje dwiema przestrzeniami wystawienniczymi, w których zorganizowano już ponad 350 wystaw z zakresu malarstwa, grafiki, plakatu, designu, fotografii i ilustracji.

11 Pracownie malarskie Akademii Sztuk

Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Raciborska 50 | 40-074, Katowice Pracownie malarskie Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach stanowią jedno z najważniejszych miejsc kształcenia artystycznego w regionie. To przestrzenie twórcze, w których studenci rozwijają swoje umiejętności malarskie pod okiem doświadczonych artystów-pedagogów. Pracownie są zróżnicowane pod względem programowym i stylistycznym, co pozwala na indywidualny rozwój i eksperymentowanie z formą, kolorem i techniką. Panuje tu atmosfera skupienia i pracy, ale też swobody twórczej. Pracownie malarskie to miejsce intensywnego rozwoju, wymiany myśli i artystycznych poszukiwań.

12 Biblioteka i Czytelnia – Akademia Sztuk

Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Raciborska 50 | 40-074, Katowice Biblioteka i Czytelnia Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, mieszczące się przy ulicy Raciborskiej 50, to wyjątkowe

KONSORCJUM

miejsca dla osób poszukujących wiedzy, inspiracji i kontaktu ze sztuką. Gromadzą one bogaty księgozbiór poruszający między innymi tematykę: malarstwa, grafiki, rzeźbiarstwa, projektowania graficznego, designu, fotografii, architektury oraz historii sztuki. W zasobach tych jednostek uczelnianych znajdują się także katalogi wystaw, albumy, czasopisma branżowe i publikacje naukowe. Przyjazna Czytelnia sprzyja skupieniu i pracy twórczej. Stanowi nie tylko zaplecze dydaktyczne uczelni, ale też przestrzeń spotkań z kulturą i miejsce rozwijania pasji artystycznych wielu osób.

13 Pracownie technik graficznych,

projektowania graficznego, ilustracji, fotografii – Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Koszarowa 19 | 40-069, Katowice Pracownie technik graficznych, projektowania graficznego, ilustracji i fotografii Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach to nowoczesne przestrzenie, w których studenci rozwijają swoje umiejętności artystyczne i projektowe pod okiem doświadczonych wykładowców. Pracownie oferują studentom dostęp do profesjonalnego sprzętu, tradycyjnych i cyfrowych technologii druku, oprogramowania graficznego oraz zaplecza fotograficznego. To miejsca intensywnej pracy twórczej, eksperymentów i wymiany inspiracji. Łączą klasyczne podejście do sztuki z nowoczesnym designem, przygotowując studentów do pracy w dynamicznym świecie wizualnej komunikacji.

KONSORCJUM

14 Galeria „Koszarowa 19” – Akademia

Sztuk Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Koszarowa 19 | 40-069, Katowice Galeria „Koszarowa 19” to przestrzeń wystawiennicza Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, mieszcząca się przy ulicy Koszarowej 19. Jest miejscem, w którym odbywają się wystawy artystów związanych z uczelnią, a także twórców z zewnątrz, zarówno młodych, jak i doświadczonych. Galeria prezentuje szeroką gamę sztuki współczesnej, od malarstwa, grafiki i rzeźby po instalacje multimedialne. To także przestrzeń wymiany myśli i inspiracji, umożliwiająca studentom oraz mieszkańcom Katowic kontakt z najnowszymi zjawiskami artystycznymi. Galeria „Koszarowa 19” aktywnie włącza się w życie kulturalne regionu, organizując wystawy oraz spotkania i wydarzenia artystyczne.

15 Aula, Rektorat, pracownie

wzornictwa – Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul Raciborska 37 | 40-074, Katowice Aula, Rektorat oraz pracownie wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach znajdują się przy ulicy Raciborskiej 37. Aula to reprezentacyjna przestrzeń, w której odbywają się wykłady, uroczystości akademickie oraz wydarzenia kulturalne. Rektorat to miejsce administracyjne, w którym podejmowane są kluczowe decyzje dotyczące działalności uczelni. Pracownie wzornictwa to natomiast nowoczesne przestrzenie, w których studenci rozwijają swoje umiejętności artystyczne, pracując nad różnorodnymi projektami z zakresu designu, od produktów użytkowych po projekty graficzne, interaktywne i multimedialne. To przestrzeń kreatywności i eksperymentu.

KONSORCJUM

16 Instytut Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu –

Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

| Adres: | ul. Mikołowska 72A | 40-065, Katowice | www.ifinoz.awf.katowice.pl Instytut Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu to jednostka Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, w której działają trzy zespoły badawcze: Zespół Biomedycznych Podstaw Fizjoterapii, Zespół Fizjoterapii Opartej na Dowodach Naukowych oraz Zespół Kinezyterapii w Profilaktyce i Leczeniu Dysfunkcji Narządu Ruchu i Chorób Cywilizacyjnych. W instytucie prowadzone są badania nad mechanizmami molekularnymi, bólem, aktywnością fizyczną, metabolizmem oraz biomechaniką ruchu. Zespół wykorzystuje nowoczesne technologie, takie jak ultrasonografia, elastografia, telemedycyna i VR. Badania obejmują także fizjoterapię uroginekologiczną, techniki powięziowe, terapie wibracyjne oraz leczenie trudno gojących się ran. Jednostka szczególną uwagę poświęca terapii dzieci, młodzieży i kobiet w okresie okołoporodowym.

17 Instytut Króla Sejonga – Uniwersytet

Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Bankowa 5 | 40-007, Katowice Instytut Króla Sejonga w Katowicach ma na celu promocję języka koreańskiego oraz przybliżenie kultury Korei Południowej Polakom. Oferuje kursy języka koreańskiego prowadzone przez native speakerów, co umożliwia uczestnikom naukę w autentycznym środowisku językowym. Instytut organizuje również wydarzenia związane z koreańską kulturą, w tym warsztaty, prelekcje, pokazy filmowe i koncerty, pozwalając na głębsze zrozumienie tradycji, sztuki i obyczajów

KONSORCJUM

Dalekiego Wschodu. Działalność Instytutu wspiera rozwój kulturalnej wymiany między Polską a Koreą Południową, promując wzajemne zrozumienie i współpracę.

18 Kino „Rhino” – Kino Akademii Sztuk

Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Raciborska 50 | 40-074, Katowice Kino działające w budynku katowickiej Akademii Sztuk Pięknych (ASP) jest połączeniem kina art-house’owego z dyskusyjnym klubem filmowym, które skupia się nie tylko na estetyce wyświetlanych filmów, ale też poruszaniu wartościowych tematów. Program Kina stanowią zarówno głośne filmy artystyczne, pokazy młodych twórców, jak i produkcje poruszające ważne problemy społeczne, filozoficzne i zjawiska kulturowe. Wizytę w Kinie polecamy wszystkim tym, którzy poszukują niezwyczajnych wrażeń artystycznych. Kino działa od 2017 roku i od tego czasu zostało w nim zorganizowanych ponad 60 seansów filmowych i 7 spotkań z reżyserami. Partnerami Kina ASP są Silesia Film, Uniwersytet Śląski, Stowarzyszenie Tło oraz Krypta Absurdu. Kino ASP jest wartościową propozycją doskonale uzupełniającą i urozmaicającą proces kształcenia na Akademii, poszerzającą horyzonty i dającą przestrzeń do refleksji nie tylko studentom, ale także mieszkańcom miasta.

19 Laboratorium Obrazu Ruchomego

i Interakcji (LORI) – Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Raciborska 50 | 40-074, Katowice

KONSORCJUM

Laboratorium Obrazu Ruchomego i Interakcji (LORI) na Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach to nowoczesne studio filmowe, które zostało wyposażone w profesjonalne kamery, oświetlenie studyjne i reporterskie, a także greenscreen 360. LORI umożliwia rejestrację obrazu, tworzenie instalacji interaktywnych, animacji oraz eksperymentów audiowizualnych. To niezapomniane miejsce dla wszystkich osób interesujących się światem filmu i fotografii. Studenci mogą tu projektować interfejsy aplikacji interaktywnych oraz mapować doświadczenia użytkownika. Laboratorium jest również wykorzystywane do generowania videomappingu i VJingu. To miejsce, które sprzyja kreatywności i innowacyjności w dziedzinie sztuki wizualnej. Z pewnością warto je odwiedzić podczas wizyty w Katowicach.

20 Sala Otwarta – Akademia Sztuk

Pięknych w Katowicach

| Adres: | ul. Raciborska 50 | 40-074, Katowice Sala Otwarta na Akademii Sztuk Pięknych (ASP) w Katowicach to przestrzeń dedykowana różnorodnym wydarzeniom artystycznym i edukacyjnym. Znajduje się przy ulicy Raciborskiej 50 i jest miejscem, gdzie odbywają się wystawy, warsztaty oraz spotkania z artystami. Sala Otwarta jest również wykorzystywana podczas dni otwartych ASP, podczas których przyszli studenci mogą zapoznać się z ofertą uczelni. W ramach inauguracji roku akademickiego odbywają się tu uroczystości oraz prezentacje prac studentów. Przestrzeń ta jest zaprojektowana tak, aby sprzyjać kreatywności i wymianie doświadczeń między studentami. Sala Otwarta jest dostępna dla wszystkich osób zainteresowanych sztuką – nie tylko studentów, ale też innych mieszkańców miasta. To miejsce, które łączy edukację z kulturą, tworząc inspirujące środowisko dla rozwoju artystycznego – z pewnością spędzicie tu bardzo przyjemne chwile.

KONSORCJUM

Szkoła Filmowa im. Krzysztofa Kieślowskiego (fot. archiwum SFKK)

21 Szkoła Filmowa im. Krzysztofa

Kieślowskiego – Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Świętego Pawła 3 | 40-008, Katowice | www.us.edu.pl/wydzial/sf W ramach działalności Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego możecie wybrać się na wystawy fotograficzne – prezentują one dorobek wykładowców, studentów oraz znanych fotografów. Obiekt, w którym znajduje się Szkoła Filmowa, jest często odwiedzany zarówno przez architektów, jak i turystów zwiedzających Szlak Kultury Materialnej Katowic. Dostępność budynku wpisuje się w ekspozycję dziedzictwa i tożsamości śląskiej, w szczególności plebejskiego i robotniczego budownictwa wykorzystującego charakterystyczną czerwoną cegłę i klinkier. Zwiedzanie obiektu możecie połączyć z oglądaniem projekcji twórczości studentów i wykładowców Szkoły Filmowej. Warto pamiętać, że wystawy są dostępne po uprzednim zarezerwowaniu terminu.

KONSORCJUM

Rektorat Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (fot. J. Szymala)

22 Akademicki Związek Sportowy

Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

| Adres: | ul. Bankowa 12 | 40-007, Katowice | www.azsus.pl Akademicki Związek Sportowy (AZS) Uniwersytetu Śląskiego to organizacja ogólnopolska, która zrzesza w głównej mierze studentów i pracowników akademickich. AZS Uniwersytetu Śląskiego jest jednym z większych tego rodzaju związków w Polsce, gdyż liczy ponad 1500 członków regularnie biorących udział w treningach sportowych. W klubie działa 50 sekcji sportowych i rekreacyjnych. To idealne miejsce, by rozwijać swoje sportowe pasje, poczuć ducha zdrowej rywalizacji i wzmocnić organizm. Możecie tu trenować nie tylko najpopularniejsze dyscypliny sportowe, takie jak siatkówka czy pływanie, ale także sporty walki, taniec jazzowy, a nawet trójbój siłowy.

KONSORCJUM

23 Biblioteka Specjalistyczna Uniwersytetu

Ekonomicznego w Katowicach

| Adres: | ul. Bogucicka 5m | 40-226, Katowice | www.ue.katowice.pl/jednostki/biblioteka-specjalistyczna Biblioteka Specjalistyczna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach jest częścią Biblioteki Głównej uczelni. Placówka realizuje zadania naukowe, dydaktyczne oraz usługowe na rzecz społeczności akademickiej. Biblioteka oferuje także dostęp do szerokiej gamy źródeł elektronicznych, w tym baz danych, e-booków oraz czasopism naukowych. Jest doskonałym miejscem do pogłębiania wiedzy i zdobywania informacji z wiarygodnych źródeł. Posiada również bogaty zbiór książek i publikacji specjalistycznych, które wspierają procesy edukacyjne i badawcze. Biblioteka organizuje szkolenia i warsztaty z zakresu korzystania z zasobów elektronicznych oraz technik wyszukiwania informacji. Jest jednocześnie cichym miejscem, gdzie studenci i pracownicy mogą korzystać z przestrzeni do nauki indywidualnej oraz grupowej.

24 Centrum Nowoczesnych Technologii

Informatycznych (CNTI) – Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach

| Adres: | ul. Bogucicka 5 | 40-226, Katowice | www.ue.katowice.pl/jednostki/biblioteka-specjalistyczna Centrum Nowoczesnych Technologii Informatycznych (CNTI) Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach to nowoczesny budynek dydaktyczno-naukowy, który powstał na terenie kampusu. Budynek znajduje się między ulicami Bogucicką i Murckowską, przy rzece Rawie. To miejsce wprost idealne dla miłośników nowych technologii, informatyki i osób, które lubią być na bieżąco z trendami

KONSORCJUM

Centrum Nowoczesnych Technologii Informatycznych (fot. archiwum UEK)

w naukach ścisłych. CNTI udostępnia 10 laboratoriów komputerowych, które mogą pomieścić 350 osób, 2 sale seminaryjne na 110 osób, aulę dla 200 osób oraz 3 sale konferencyjne. W budynku znajduje się też czytelnia multimedialna oraz biblioteki wydziałowe. CNTI jest znane z ekologicznych rozwiązań, takich jak systemy solarne na dachu, filtrowanie deszczówki oraz pompy ciepła wykorzystujące pracę komputerów do podgrzewania wody. Budynek jest nazywany Informatycznymi Wrotami Katowic.

25 Zespół Pieśni i Tańca „Silesianie”

| Adres: | ul. Bogucicka 3a | 40-226, Katowice | www.ue.katowice.pl/jednostki/zespol-piesni-i-tanca| silesianie.html Zespół Pieśni i Tańca „Silesianie” Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach został założony w 1977 roku,

KONSORCJUM

aby promować polską kulturę poprzez taniec i muzykę. To bardzo wyjątkowa instytucja, która spodoba się pasjonatom kultury ludowej i folkloru w różnych odmianach. Zespół składa się z grup taneczno-wokalnych i zespołu muzycznego, które prezentują bogaty repertuar tańców narodowych i regionalnych. „Silesianie” wystąpili do tej pory na około 800 koncertach i 80 międzynarodowych festiwalach, wydali cztery płyty, organizują też wydarzenia, takie jak turniej tańców śląskich „Trojak” i konferencję „Biznes w Kulturze – Kultura w Biznesie”. Zespół angażuje się także w działalność naukową, dydaktyczną i charytatywną, zachowując polski folklor dla przyszłych pokoleń.

26 Chór Uniwersytetu Ekonomicznego

w Katowicach

| Adres: | ul. Bogucicka 14a | 40-226, Katowice | www.ue.katowice.pl/jednostki/chor-ue.html Chór Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach został założony w marcu 2006 roku i składa się ze studentów, absolwentów, pracowników uczelni oraz osób zewnętrznych, których pasją jest muzyka i śpiew. Chór występuje na cyklicznych uroczystościach akademickich, bierze udział w projektach muzycznych oraz w wydarzeniach krajowych i zagranicznych. Chór udziela się w konkursach chóralnych, na których zdobywa nagrody krajowe i międzynarodowe. Zespół koncertował między innymi we Włoszech, Hiszpanii, Turcji, na Litwie, w Chinach i innych krajach. Współpracuje z chórami z Polski i zagranicy, organizuje warsztaty muzyczne i wydaje płyty. Od 2018 roku jest organizatorem Metropolitalnego Festiwalu Chóralnego.

KONSORCJUM

27 Centrum Badawczo-Wdrożeniowe

„Silesia LabMed” – Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

| Adres: | ul. Medyków 18 | 40-752, Katowice | www.slm.sum.edu.pl Centrum Badawczo-Wdrożeniowe „Silesia LabMed” na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach to nowoczesna placówka badawcza. Powstała w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014– 2020. Centrum obejmuje sieć specjalistycznych laboratoriów, które łączą istniejącą i nowopowstałą infrastrukturę uczelni. W skład tego ośrodka wchodzą między innymi Laboratorium Rozwoju Stomatologii oraz Laboratorium Nanomikroskopii. „Silesia LabMed” prowadzi badania w dziedzinie medycyny, farmacji oraz nauk o zdrowiu. Placówka jest wyposażona w najnowocześniejszą technologię, umożliwiającą przechowywanie próbek biologicznych w kilku strefach chłodzenia. Centrum wspiera rozwój innowacyjnych metod leczenia i diagnostyki, przyczyniając się do postępu naukowego.

28 Centrum Kreatywności i Coworkingu

„spinPLACE” – Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Bankowa 5 | 40-007, Katowice | www.spinplace.us.edu.pl „spinPLACE”, czyli Centrum Kreatywności i Coworkingu powstało na Uniwersytecie Śląskim w celu kompleksowego wspierania przedsiębiorczości, pomysłowości i aktywności pracowników naukowych, studentów, doktorantów i mieszkańców regionu. Uniwersytet postanowił stworzyć miejsce, w którym w przyjaznym otoczeniu możecie wspólnie

KONSORCJUM

Centrum Kreatywności i Coworkingu „spinPLACE” (fot. J. Szymala)

z innymi swobodnie rozwijać własne pomysły i pasje, uczyć się współpracy, projektowania, szukać inspiracji i rozwiązań. Centrum oferuje przestrzeń do pracy i spotkań. Co więcej, wspiera inicjatywy takie jak Silesia Design School, Spin Business Accelerator, Start-ups Mill, 3D Prototyping Centre, R&D Fuse oraz Science Cafe. W ramach „spinPLACE” funkcjonują również Biuro Współpracy z Gospodarką, Biuro Karier oraz Biuro Rzeczników Patentowych. Centrum organizuje liczne warsztaty, szkolenia i spotkania z przedstawicielami świata biznesu.

29 Studencka Poradnia Prawna Uniwersytetu

Śląskiego – Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Bankowa 11B | 40-007, Katowice | www.us.edu.pl/wydzial/wpia/student/dzialalnosc| studencka/poradnia-prawna Studencka Poradnia Prawna działa w formie koła naukowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego. Jej celem jest udzielanie bezpłatnej pomocy prawnej studentom

KONSORCJUM

Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach (fot. J. Szymala)

i osobom niezamożnym, którzy w danej sprawie nie posiadali lub nie posiadają profesjonalnego pełnomocnika. To ważne miejsce na mapie społeczności uniwersyteckiej, dzięki któremu możliwe jest wspieranie wszystkich studentów i wyrównywanie społecznych nierówności. Porad prawnych udzielają studenci prawa pod nadzorem doświadczonych prawników i pracowników naukowych. Studencka Poradnia Prawna organizuje również dyżury, podczas których można osobiście skonsultować swoje problemy prawne. Jednocześnie, dzięki działalności Poradni, studenci mają okazję rozwijać swoje umiejętności zawodowe.

30 Szkoła Języka i Kultury Polskiej –

Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Uniwersytecka 4 | 40-007, Katowice | www.sjikp.us.edu.pl Szkoła Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach została założona w 1991 roku jako Letnia Szkoła Języka, Literatury i Kultury Polskiej. Od 1996 roku funkcjonuje pod obecną nazwą i oferuje kursy języka polskiego dla

KONSORCJUM

cudzoziemców na wszystkich poziomach zaawansowania, od A0 do C2. Programy nauczania obejmują nie tylko naukę języka, ale także zajęcia z literatury, historii i kultury polskiej. Znajdziecie tu interesujące warsztaty, seminaria i wycieczki, które pomagają uczestnikom lepiej poznać Polskę i jej tradycje. W ramach działalności szkoły odbywają się także letnie kursy, które przyciągają studentów z całego świata. Szkoła Języka i Kultury Polskiej jest ośrodkiem uprawnionym do przeprowadzania egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego na wszystkich poziomach zaawansowania. Egzaminy odbywają się kilka razy w roku w siedzibie Szkoły w Katowicach.

31 Uniwersytet Otwarty – Uniwersytet

Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Uniwersytecka 4 | 40-007, Katowice | www.uniwersytetotwarty.us.edu.pl Uniwersytet Otwarty to jednostka Uniwersytetu Śląskiego, która oferuje szereg aktywności w zakresie edukacji nieformalnej oraz zróżnicowane formy kształcenia dla

Zajęcia prowadzone w ramach Uniwersytetu Otwartego (fot. archiwum UŚ)

KONSORCJUM

odbiorców spoza społeczności akademickiej. Miejsce spodoba się wszystkim tym, którzy chcą poszerzać swoją wiedzę w zakresie różnych dziedzin akademickich, niezależnie od wieku. To przestrzeń, w której spotykają się osoby z każdej grupy wiekowej – dzieci, młodzież i dorośli. Właśnie tu możecie odkrywać prawdę o świecie, poszerzać swoje kompetencje, współpracować z badaczami i badaczkami, osobami pełnymi pasji do nauki i nauczania. Zespół Uniwersytetu to osoby z doświadczeniem w organizacji działań popularyzujących naukę i zamiłowaniem do dydaktyki. W ramach placówki działa Uniwersytet Śląski Dzieci, Maturzystów, Młodzieży, a także Uniwersytet Trzeciego Wieku.

32 Centrum Mikroskopowego Badania

Materii „SPIN-Lab” – Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. 75 Pułku Piechoty 1A | 41-500, Chorzów | www.us.edu.pl/centra-badawcze/cmbm-spin-lab „SPIN-Lab” to nowoczesne laboratoria przystosowane do obrazowania materii w skali molekularnej. Wyposażone są w najnowsze mikroskopy: elektronowe, świetlne, ramanowskie,

Stanowisko laboratoryjne „SPIN-Lab” (fot. archiwum UŚ)

KONSORCJUM

sił atomowych oraz mikrotomografy. Przestrzeń ta służy również do prowadzenia prac naukowych, badawczorozwojowych oraz realizacji projektów i usług. Uczestniczy w globalnym trendzie rozwoju badań mikroskopowych nad materiałami chemicznymi, biologicznymi, biochemicznymi, inżynierskimi, medycznymi i farmaceutycznymi, wspierając doskonałość badawczą w obszarze tzw. materii miękkiej.

33 Polsko-Chińskie Centrum Badań

Środowiskowych – Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Będzińska 60 | 41-200, Sosnowiec | www.us.edu.pl/centra-badawcze/pccer Polsko-Chińskie Centrum Badań Środowiskowych zostało utworzone w celu realizacji wspólnych projektów badawczych przez polskich i chińskich badaczy na całym świecie. Misją Centrum jest propagowanie wiedzy i technologii opracowanych przez obie strony w celu rozwiązania kluczowych problemów środowiskowych i społecznych. Badania oraz technologie opracowywane w Centrum koncentrują się na łagodzeniu skutków zmian klimatycznych, racjonalnym planowaniu zabudowy w rejonach zagrożonych ruchami masowymi i powodziami, a także na ograniczaniu negatywnego wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzi.

34 Muzeum Nauk o Ziemi – Uniwersytet

Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Będzińska 60 | 41-205, Sosnowiec | www.mnoz.us.edu.pl

KONSORCJUM

Muzeum Nauk o Ziemi (fot. archiwum MNOZ)

Muzeum Nauk o Ziemi na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach to fascynujące miejsce, w którym zgromadzonych jest około 4000 eksponatów geologicznych z Polski i całego świata. Zbiory Muzeum są wyeksponowane w ramach 17 wystaw stałych, które w przystępny sposób obrazują dynamiczną historię Ziemi oraz ewolucję życia na niej. Możecie wybrać się tu na kilkugodzinną wycieczkę lub zaplanować rodzinne zwiedzanie w przypadku niepogody. Muzeum prowadzi szeroką działalność edukacyjną. Organizowane są lekcje muzealne w formie warsztatów, wykładów, prelekcji oraz zajęć terenowych. Dla grup zorganizowanych dostępne są specjalne lekcje muzealne, a osoby zwiedzające indywidualnie mogą korzystać z bogatej oferty tego obiektu. Muzeum posiada również lapidarium, czyli park geologiczno-przyrodniczy.

35 Muzeum Medycyny i Farmacji – Śląski

Uniwersytet Medyczny w Katowicach

| Adres: | ul. Ostrogórska 30 | 41-200, Sosnowiec | www.muzeum.sum.edu.pl 36

KONSORCJUM

Muzeum Medycyny i Farmacji Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach jest zlokalizowane na terenie Wydziału Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu. Służy nie tylko jako pomoc dydaktyczna dla studentów. Zaprasza także osoby niezwiązane ze środowiskiem akademickim do wejścia w tajemniczy świat mikstur i ziół. Ekspozycja pozwala zobaczyć, jak dawniej wyglądał świat medycyny i farmacji. Zbiory Muzeum obejmują ponad 800 eksponatów, w tym unikatowe naczynia apteczne, mikroskop typu Berliner oraz aparat płuco-serce. W ośrodku organizowane są warsztaty i zajęcia seminaryjne. Zwiedzanie jest możliwe od wtorku do piątku. Warto pamiętać, że studenci Śląskiego Uniwersytetu Medycznego nie płacą za wstęp.

36 Wystawa komputerów z lat 80. i 90. –

Uniwersytet Śląski w Katowicach

| Adres: | ul. Będzińska 39 | 41-200, Sosnowiec | www.us.edu.pl/instytut/ii Uniwersytet Śląski zaprasza w swoje progi wszystkich miłośników technologii oraz fanów historycznych komputerów. Na wystawie przedstawione zostały najbardziej znane

Wystawa komputerów z lat 80. i 90. (fot. K. Suchańska)

KONSORCJUM

komputery produkowane od początku lat 80. do połowy lat 90. XX wieku. Ekspozycja obejmuje legendarne modele takie jak Atari, Commodore, Amiga oraz konsole do gier. Celem ekspozycji jest zilustrowanie ewolucji technologii informacyjnej – ukazuje ona kluczowe etapy rozwoju komputeryzacji w tamtym okresie. Dodatkowo w tym miejscu będziecie mieli unikalną okazję, aby osobiście zagrać na starych komputerach i konsolach, co oprócz rozrywki pomoże wam zrozumieć ówczesne możliwości technologiczne. Wystawa dostępna jest dla zwiedzających po uprzednim umówieniu się.

37 Wystawa prac AI – Uniwersytet Śląski

w Katowicach

| Adres: | ul. Będzińska 39 | 41-200, Sosnowiec | www.us.edu.pl/instytut/ii Uniwersytet Śląski w Katowicach regularnie organizuje wystawy prac związanych ze sztuczną inteligencją, które prezentują najnowsze osiągnięcia w tej dziedzinie. Jednym z takich wydarzeń była konferencja „Sztuka i AI”, która odbyła się w maju 2024 roku. W ramach konferencji zaprezentowano prace artystyczne stworzone przy użyciu algorytmów AI, które eksplorowały granice między sztuką a technologią. Wydarzenie obejmowało również panele dyskusyjne, podczas których eksperci omawiali etyczne i filozoficzne aspekty wykorzystania AI w sztuce. Wystawa była częścią szerszego programu badawczego, mającego na celu promowanie interdyscyplinarnych badań nad sztuczną inteligencją. Obecnie wystawa znajduje się w Instytucie Informatyki Uniwersytetu Śląskiego. Jest też udostępniana w innych lokalizacjach na życzenie.

KONSORCJUM

Wydział Informatyki, Uniwersytet Śląski w Katowicach (fot. archiwum UŚ)

38 Galeria 36.6 – Uniwersytet Śląski

w Katowicach

| Adres: | ul. Bielska 62 | 43-400, Cieszyn Galeria 36.6 działa od 2006 roku jako miejsce realizacji artystycznych projektów studentów Instytutu Sztuki Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie. Szczególnie chętnie

Galeria 36.6 (fot. archiwum UŚ)

KONSORCJUM

korzystali z niej studenci ostatnich lat, prezentując tu swoje dyplomy z malarstwa, grafiki, rzeźby i fotografii. Przestrzeń ta służy jednak nie tylko im. Od początku działalności Galerii organizowane są w niej także wystawy pokonkursowe, projekty twórców niezwiązanych z cieszyńskim środowiskiem artystycznym oraz jednorazowe akcje artystyczne. Galeria stanowi aktywne miejsce spotkań, eksperymentów i prezentacji różnorodnych postaw twórczych, wspierając rozwój młodych artystów.

KONSORCJUM

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

PRZYRODA ↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

↟ ↟

↟

Benedykt Dybowski

↟

↟ ↟

Napisał ponad trzysta pięćdziesiąt prac naukowych. Zajmował się zoologią, fizjologią, anatomią i systematyką zwierząt. Jak mało kto opisał życie w jeziorze Bajkał i wokół niego. Badał także zwyczaje ludów syberyjskich i opisał setki nowych gatunków ryb, ssaków, płazów i gadów. Pokazał, że Bajkał składa się z dwóch basenów oddzielonych wałem położonym nie głębiej niż 60 metrów pod powierzchnią.

↟

Park Leśny im. Powstańców Śląskich w Radlinie

| Adres: | 50° 2′ 24.1″ N, 18° 29′ 51.3″ E | 50.040028, 18.497583 | Obszary | 44-310, Radlin Park Leśny im. Powstańców Śląskich w Radlinie ma powierzchnię 3,28 hektara i znajduje się w części Radlina o nazwie Obszary, niedaleko przystanku kolejowego o tej samej nazwie. Starodawny teren zielony znajduje się na terenie dawnego Rybnickiego Lasu Królewskiego. To właśnie tutaj powstała pierwsza na Śląsku trasa nordic walking, dostępne są także liczne ścieżki piesze i rowerowe o różnym stopniu trudności. Dzieciom spodoba się z pewnością park linowy, a nastolatkom siłownia na świeżym powietrzu. W Parku powstała też przyrodnicza ścieżka dydaktyczna, dzięki której dowiecie się, jakie gatunki roślin i zwierząt można tam spotkać, i podejrzycie odrobinę dzikiej przyrody w mieście.

↟

2 Błonia położone w Mikuszowicach –

dzielnicy Bielska-Białej

| Adres: | dzielnica Mikuszowice Śląskie | 43-300, Bielsko-Biała Jeśli marzycie o beztroskim dniu na łonie natury, bez wyjeżdżania z miasta, koniecznie wybierzcie się na Błonia położone w Mikuszowicach, dzielnicy Bielska-Białej. To wspaniała propozycja dla dzieci i dorosłych, gdy chcecie odpocząć od miejskiego zgiełku i skorzystać z uroków przyrody o każdej porze roku. Bielskie Błonia sąsiadują z Lasem Cygańskim, a także Kozią Górą, na stoku której jeszcze kilkanaście lat temu trenowali czołowi saneczkarze w Polsce. Możecie spędzić długie godziny na spontanicznej zabawie z maluchami – to właśnie tutaj znajduje się największy plac

PRZYRODA

Błonia położone w Mikuszowicach (fot. A. Kałamała)

↟

zabaw w mieście, z licznymi zjeżdżalniami, huśtawkami i wielką pajęczą nicią do wspinania się. Nie zabrakło tam także atrakcji dla miłośników aktywności fizycznej – koniecznie skorzystajcie z rozbudowanej siłowni na świeżym powietrzu, skateparku lub jednego z boisk sportowych, a nawet pola do minigolfa.

3 Góry Towarne

| Adres: | 50° 46' 01.0" N, 19° 16' 13.3" E | 50.767102, 19.269942 | Kusięta | 42-256, Olsztyn Góry Towarne przypadną do gustu wszystkim miłośnikom wspinaczki skałkowej. To dwa wzniesienia w pobliżu wsi Kusięta niedaleko Olsztyna, w Jurze KrakowskoCzęstochowskiej, czyli Góry Towarne Duże i Góry Towarne Małe. Oba szczyty otrzymały status użytku ekologicznego i wchodzą w specjalny obszar ochrony siedlisk Natura 2000 o nazwie Ostoja Olsztyńsko-Mirowska. Atrakcją dla najmłodszych są nie tylko wapienne pagórki i porośnięte skały, ale także jaskinie, w tym najpopularniejsza Jaskinia Towarna, zwana także Niedźwiedzią, o długości 170 metrów.

PRZYRODA

Góry Towarne (fot. T. Sieniawski)

↟ 4 Góra Szyndzielnia i Kolej Linowa

| Adres: | al. Armii Krajowej 366 | 43-309, Bielsko-Biała | tel. (33) 814 44 81 | www.kolej-szyndzielnia.pl Okolice Bielska-Białej co roku przyciągają miłośników górskich wycieczek i amatorów jazdy na nartach. Góra Szyndzielnia to popularny szczyt w Beskidzie Śląskim o wysokości 1026 metrów nad poziomem morza. Najprostszym sposobem dostania się na niego jest kolejka linowa, a cała podróż zajmuje jedynie około 6 minut. Jeśli jednak macie ochotę na małą wędrówkę, trasę możecie także pokonać na własnych nogach – odcinek będzie odpowiedni już dla kilkulatków. Ze szczytu roztacza się wspaniały widok na okolicę, widać doskonale panoramę Beskidu Małego i Śląskiego. Kolej Linowa jest jedną z najstarszych kolei

PRZYRODA

gondolowych w Polsce, prowadzi do urokliwego schroniska PTTK Szyndzielnia, gdzie po wędrówce zjecie pożywny obiad, a także spróbujecie lokalnych słodkości.

↟

Góra Szyndzielnia i Kolej Linowa (fot. E. Lesiak)

PRZYRODA

5 Muzeum Fauny i Flory Morskiej

i Śródlądowej w Jaworzu

| Adres: | ul. Wapienicka 120 | 43-384, Jaworze | tel. (33) 817 22 17 | www.muzeum.jaworze.pl Muzeum Fauny i Flory Morskiej i Śródlądowej w Jaworzu mieści się przy Gimnazjum nr 1 w Jaworzu i wypełnia salę wystawową oraz warsztatową o wielkości prawie 260 metrów kwadratowych. Niezwykła jest już sama historia powstania tego miejsca – początkiem Muzeum była kolekcja spreparowanych okazów fauny i flory morskiej z całego świata, podarowana przez ucznia szkoły, który pracował przez lata jako bosman na statkach handlowych. Dziś jest ono wyjątkowym miejscem dla dzieci i dorosłych, których fascynuje podwodny świat zwierząt i roślin. Oprócz akwariów i gablot, w Muzeum znajdują się dekoracje z żagli i prawdziwa zabytkowa łódź, do której można wchodzić. Całość dopełniają perfekcyjnie dopracowane światło i kolory wnętrz – z pewnością poczujecie się tu jak prawdziwi podróżnicy!

↟

6 Pustynia Siedlecka

| Adres: | 50° 42′ 2.09″ N, 19° 21′ 13.79″ E | 50.70058, 19.353832 | 42-253, Siedlec Jeżeli wasze dziecko uwielbia zabawę w piaskownicy, koniecznie zabierzcie je na jedną z wyjątkowych pustyń na terenie Śląska. Pustynia Siedlecka znajduje się w obrębie miejscowości Siedlec w powiecie częstochowskim, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Zajmuje obszar 25 hektarów. Dawniej wybierano tu piasek, dziś wyrobisko porastają zielone sosny, które gwarantują przyjemny cień w wakacyjne dni. Możecie udać się na spacer piaszczystymi pagórkami, spędzić

PRZYRODA

powolne popołudnie na rodzinnym budowaniu zamków z piasku lub odwiedzić znajdujące się na terytorium Pustyni oczko wodne o nazwie Oaza, z dzikim skupiskiem roślin szuwarowych i mieszkających w nim dzikich ptaków.

7 Ścieżka dydaktyczna „Na początku

była skała” we Wrzosowej

↟

Ścieżka dydaktyczna „Na początku była skała” we Wrzosowej powstała przy Zespole Szkół we Wrzosowej jako trasa geologiczno-przyrodnicza dla dzieci i dorosłych. Jej celem jest rozbudzenie u lokalnych mieszkańców, a także turystów pasji poznawczej oraz praktyczna nauka geologii. Na Ścieżkę składają się cztery przystanki edukacyjne z przekrojem geologicznym gleby, zbiorem kopalin, Wzgórze Piaskowe z moreną polodowcową, Wzgórze Kamionka oraz Glinianka w Korwinowie. Na trasie będziecie mieli niepowtarzalną

Ścieżka dydaktyczna „Na początku była skała” we Wrzosowej (fot. A. Nawrot)

PRZYRODA

okazję, by poznać rozmaite rodzaje skał z epoki jury i kredy, a nawet obejrzeć występujące licznie na tym terenie skamieliny organizmów morskich. Ścieżka kończy swój bieg na szczycie góry widokowej z zachwycającym widokiem na okolicę.

8 Zapora nad Jeziorem Rybnickim

i Jezioro Rybnickie

| Adres: | 50° 8′ 9″ N, 18° 30′ 8″ E | 50.135833, 18.502222 | Rybnik Zalew Rybnicki, nazywany także Jeziorem Rybnickim, to ogromny akwen wodny na terenie dzielnic Rybnika – Rybnickiej Kuźni, Orzepowic, Chwałęcic i Stodół – który powstał pierwotnie na potrzeby działania Elektrowni „Rybnik”. Dziś Zalew Rybnicki o powierzchni 4,5 kilometra kwadratowego to jeden z największych w okolicy ośrodków sportów wodnych, gdzie sezon trwa od kwietnia nawet do października. Przy jeziorze znajdują się kluby żeglarskie, stanica harcerska, ośrodki rekreacyjne i klimatyczne kawiarnie. Możecie wybrać się na wycieczkę rowerową lub spacer

↟

Jezioro Rybnickie (fot. M. Giba)

PRZYRODA

wzdłuż Zapory, której długość wynosi aż 920 metrów. Dla najmłodszych przygotowano sztuczną plażę z piaszczystym dnem, a dla starszych wypożyczalnię sprzętu wodnego, rowerków wodnych i kajaków.

9 Muzeum Minerałów „Skarby Ziemi”

↟

Jeśli wasze dziecko marzy o tym, by w przyszłości zostać archeologiem, koniecznie zabierzcie je do bielskiego Muzeum Minerałów „Skarby Ziemi”. Miejsce to zlokalizowane jest w centrum miasta i prezentuje zgromadzone eksponaty w dwóch salach – głównej i mikroskopowej. Prezentacja przybliża dzieciom i dorosłym różnorodność minerałów i ich form. W Muzeum możecie spędzić przyjemne godziny na oglądaniu krzemianów i rozmaitych substancji organicznych, a także obejrzeć film edukacyjny na temat powstawania wybranych form geologicznych. Dla małych odkrywców niezwykle ciekawa będzie sala z mikrominerałami, prezentowana w części mikroskopowej obiektu. Muzeum działa przez cały rok, oprócz niedzieli i świąt.

10 Trasa rekreacyjna wokół Zalewu

Piniowiec

| Adres: | 50° 8’ 46” N, 18° 28’ 26” E | 50.488193, 18.814249 | Rybnik Trasa rekreacyjna wokół Zalewu Piniowiec to idealne miejsce dla miłośników aktywnego wypoczynku na łonie natury.

PRZYRODA

↟

Zalew Pioniowiec (fot. M. Koczy)

Malowniczy szlak prowadzący wokół spokojnych wód Zalewu, zachwyca pięknymi widokami i różnorodnością przyrody. Spacerowicze, biegacze i rowerzyści znajdą tu świetne warunki do rekreacji – liczne ławki i polany sprzyjają odpoczynkowi. Wzdłuż trasy możecie skorzystać z edukacyjnych plansz, dzięki którym poznacie ptaki szuwaru, owady zapylające, płazy, gady czy ryby oraz rosnące w tamtej okolicy rośliny. Po drodze można spotkać ptaki wodne i odkryć ukryte zakątki lasu.

PRZYRODA

Trasa jest łatwo dostępna i odpowiednia dla rodzin z dziećmi. Pamiętajcie, aby zabrać wygodne obuwie i wodę na drogę!

11 Park „Górnik”

| Adres: | ul. Oświęcimska 4 | 41-103, Siemianowice Śląskie

↟

Siemianowicki Park „Górnik” docenią miłośnicy odpoczynku i historii. Jest to wyjątkowe miejsce, w którym historia, natura i rekreacja łączą się. Park powstał wokół dawnego pałacu Rheinbabenów i zachwyca obecnie zarówno bogactwem przyrody, jak i ciekawą architekturą. Znajdziecie w nim między innymi odrestaurowany Staw Michałkowicki, sztuczny akwen otoczony ścieżkami spacerowymi i rowerowymi, grotę zbudowaną z kamieni, czy dom leśniczego i ogrodnika. To miejsce idealne na rodzinne spacery czy relaks na łonie natury. Dla dzieci przygotowano plac zabaw, a dla fanów aktywności na świeżym powietrzu siłownię pod chmurką. Obszar Parku zdobią wiekowe dęby, klony i kasztanowce, które tworzą zaciszną atmosferę.

Park „Górnik” (fot. W. Mateusiak)

PRZYRODA

Bażantarnia, Polana Dinozaurów (fot. S. Duczek)

↟ 12 Bażantarnia

| Adres: | 50° 19′ 7.2″ N, 19° 1′ 55″ E | 50.43514739876959, 19.07813899707871 | Siemianowice Śląskie Bażantarnia w Siemianowicach Śląskich to miejsce idealne dla wszystkich tych, którzy lubią korzystać z wielu atrakcji w jednym miejscu. Będziecie tu mogli zaplanować spacer, jogging, jazdę na rowerze czy rolkach. Na najmłodszych czeka Polana Dinozaurów z kolorowymi makietami prehistorycznych gadów oraz nowoczesny plac zabaw, którym zachwyci się każdy maluch. Ciekawym elementem Bażantarni jest ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna. Urozmaiceniem krajobrazu jest staw Rzęsa, otoczony alejkami spacerowymi, pełniący również funkcję naturalnej oczyszczalni wody. Na terenie Bażantarni możecie skorzystać także z pola golfowego, strzelnicy i miejsca piknikowego. Przy obiekcie zaparkujecie na bezpłatnym parkingu.

PRZYRODA

14 Zespół przyrodniczo-krajobrazowy

„Żabie Doły”

↟

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Żabie Doły” jest rozległym terenem zielonym, z którego chętnie korzystają mieszkańcy Bytomia i Chorzowa oraz innych pobliskich miast. Jego charakterystyczny układ powstał dzięki działalności dawnych zakładów górniczo-hutniczych oraz osiadania terenu spowodowanego wydobyciem węgla. Zespół „Żabie Doły” został utworzony z myślą o ochronie występujących tam rzadkich gatunków zwierząt, zwłaszcza ptaków wodnych. Wybierzcie się na wycieczkę do „Żabich Dołów”, jeśli fascynuje was podglądanie dzikiej przyrody i bliski kontakt z naturą. Jeśli będziecie mieć szczęście, zobaczycie żerujące dzięcioły, kowaliki, spotkacie błotniaka stawowego, a nawet sarny lub zające. Na dawnych nasypach kolejowych powstały ścieżki spacerowe, a sam teren Zespołu to aż ponad 226 hektarów, gdzie możecie spędzić nawet cały dzień na wędrowaniu i odpoczynku w cieniu drzew.

15 Dolina Bytomki

| Adres: | pomiędzy Łagiewnikami | i Szombierkami | 41-909, Bytom Rzeka Bytomka ciągnie się na odcinku prawie 20 kilometrów. Swoje źródła ma w Bytomiu, skąd płynie przez dzielnicę Szombierki, Rudę Śląską, Zabrze i Gliwice, a następnie wpada w Kłodnicę, która jest dorzeczem Odry. Lokalni mieszkańcy zapragnęli rewitalizacji bytomskiego odcinka rzeki i towarzyszących jej terenów zielonych, na dawnych

PRZYRODA

terenach postindustrialnych i pogórniczych. W roku 2019 teren został zrekultywowany i dziś zaprasza do odpoczynku na łonie natury. Z pewnością każdy znajdzie tam coś dla siebie – część ścieżek pozwala na przemieszczanie się z wózkiem dziecięcym, jednak jest też wiele zakątków, gdzie przydadzą się buty trekkingowe lub kalosze. Po dróżkach, hałdach i wzniesieniach spacerują turyści, jeżdżą też rowerzyści oraz amatorzy sportów wyczynowych i quadów. W dzikiej części terenu możecie zobaczyć dawne szyby pogórnicze, a gdy udacie się w kierunku południowowschodnim – mały wodospad nazywany Grzmotami Bytomki.

16 Rezerwat Segiet

| Adres: | 50° 24′ 18″ N, 18° 50′ 54″ E | 50.405, 18.848333 | pomiędzy Bytomiem a Tarnowskimi Górami

↟

Rezerwat Segiet jest leśnym rezerwatem przyrody, który leży w obrębie Garbu Tarnogórskiego, w szczytowych partiach Srebrnej Góry. To idealne miejsce na niespieszne spacery z bliskimi i obcowanie z dziką przyrodą. W rezerwacie zachowano stare, rozłożyste buki, których historia sięga jeszcze początku XX wieku. Ciekawostką dla was może być fakt, że na terenach dawnych wyrobisk i w licznych podziemnych szybach oraz chodnikach zimują setki nietoperzy. Rezerwat Segiet, będący fragmentem krajobrazu Srebrnej Góry, 9 lipca 2017 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeśli planujecie wycieczkę w te rejony, zabierzcie ze sobą koc piknikowy, załóżcie solidne buty i wyruszcie na wycieczkę niebieskim szlakiem turystycznym, który możecie pokonać pieszo lub na rowerze.

PRZYRODA

Park Śląski (fot. P. Cyganik)

↟

17 Park Śląski

| Adres: | al. Różana 2 | 41-501, Chorzów | tel. (32) 757 44 26 | www.parkslaski.pl W sercu Chorzowa znajdziecie wyjątkowy w skali kraju teren zielony, który zajmuje imponującą powierzchnię 600 hektarów. Park Śląski, jeden z największych parków w Europie, nazywany jest zielonymi płucami Górnego Śląska – aby zwiedzić i poznać najciekawsze miejsca w Parku, potrzeba nawet kilku dni! Ten Park to także prężnie działające centrum rozrywkowe i miejsce, w którym cyklicznie odbywają się najważniejsze imprezy muzyczne i kulturalne. W Parku Śląskim poczujecie bliski kontakt z naturą – to przestrzeń idealna na spacery z dziećmi, rekreacyjne uprawianie sportu, grę w badmintona lub beztroski relaks na kocu piknikowym. W Parku funkcjonuje zjawiskowe Rosarium, czyli rozbudowany parkowy ogród

PRZYRODA

różany, z rzadkimi gatunkami kwiatów. Nad alejkami za to biegnie Kolej Linowa „Elka”, a niedaleko znajdują się Stadion Śląski i Śląskie Wesołe Miasteczko.

18 Rosarium

| Adres: | al. Różana 2 | 41-501, Chorzów | tel. (32) 757 44 26 | www.parkslaski.pl Park Śląski w Chorzowie proponuje odwiedzającym wiele interesujących niespodzianek – jedną z nich jest niezwykłe Rosarium. To największy w Polsce i jeden z największych w Europie różany ogród, o powierzchni około 7 hektarów, utworzony w latach 60. XX wieku. Miejsce wyróżnia się architekturą – park ma niepowtarzalny układ i składa się z kilku modułów, które kształtem przypominają plastry miodu. Podczas wizyty w Rosarium możecie obejrzeć aż 30 tysięcy kwiatów – róże parkowe, pnące, rabatowe i te, których pączki zaskakują odcieniami i kształtami. Na terenie ogrodu różanego znajdują się klomby, ciekawie przystrzyżone żywopłoty oraz oczka wodne z nenufarami. Wstęp do ogrodu jest całoroczny i darmowy, jednak najlepiej wybrać się tam wiosną lub latem.

↟

Rosarium (fot. P. Cyganik)

PRZYRODA

Śląski Ogród Zoologiczny (fot. W. Bielatowicz)

19 Śląski Ogród Zoologiczny

↟

| Adres: | Promenada Generała Jerzego Ziętka 7 | 41-501, Chorzów | tel. 666 031 496 | www.slaskiezoo.pl Twoje dzieci uwielbiają dziką przyrodę i kontakt ze zwierzętami? Jeśli tak, to obowiązkowym punktem na trasie waszej wycieczki do Chorzowa jest Śląski Ogród Zoologiczny. Obiekt ten znajduje się na terenie Parku Śląskiego i obejmuje obszar aż 47,5 hektara. Imponujące jest to, że można tam obejrzeć prawie 2700 gatunków zwierząt! Bardzo ciekawymi elementami zoo są nie tylko same zwierzęta i rzadkie rośliny, ale także Kotlina Dinozaurów, w której eksponowane są szczątki dinozaurów z pustyni Gobi, znalezione przez polskich paleontologów. Na terenie Ogrodu działa także mini zoo, z oswojonymi mieszkańcami parku, których można karmić. W czasie wakacji i w długie weekendy przychodzi tu wielu turystów, dlatego dobrze jest zaplanować wycieczkę z wyprzedzeniem i kupić bilety za pośrednictwem strony internetowej.

PRZYRODA

Palmiarnia Miejska w Gliiwcach (fot. archiwum MZUK)

20 Palmiarnia Miejska

| Adres: | ul. Aleksandra Fredry 6 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 32 39

↟

Na terenie parku im. Fryderyka Chopina działa nowoczesna Palmiarnia Miejska, która z pewnością zaciekawi miłośników egzotycznej fauny i flory. Bardzo nowoczesny budynek palmiarni o powierzchni 2000 metrów kwadratowych skrywa 5600 unikatowych gatunków roślin, z których najstarsze mają nawet 150 lat. Wystawę podzielono na pawilony z roślinami użytkowymi, tropikalnymi, sukulentami, wydzielono także część historyczną. W ostatnim pawilonie czekają na was interesujące akwaria, w których zobaczycie rzadko występujące gatunki ryb i kolorowych roślin wodnych. Obejrzycie wystawę roślin mięsożernych, gatunków tropikalnych, paproci i kaktusów, a także zbiornik wodny imitujący środowisko Amazonki. Palmiarnia czynna jest przez cały tydzień (z wyjątkiem poniedziałku), również w niedziele i święta.

PRZYRODA

21 Rezerwat leśno-stawowy

„Łężczok”

| Adres: | 50° 8′ 1″ N, 18° 16′ 27″ E | 50.133611, 18.274167 | 47-440, Nędza

↟

Rezerwat przyrody „Łężczok” zachwyci miłośników fauny i flory. Na terenie znajduje się kompleks ośmiu stawów, które otoczone są naturalnymi lasami liściastymi. Flora rezerwatu to skarb dla botaników – znajdziecie tu rzadkie i chronione gatunki roślin. W runie leśnym wiosną pojawiają się przebiśniegi, czosnek niedźwiedzi czy cebulica dwulistna. Najstarszym drzewem w rezerwacie jest Dąb Sobieskiego liczący około 400 lat. Tu także będziecie mogli podziwiać ponad połowę gatunków ptaków żyjących w Polsce. Do waszej dyspozycji są ścieżki piesze i rowerowe. Obszar ten, choć malowniczy, wymaga poszanowania zasad ochrony przyrody – niestety nie będziecie mogli rozpalić tu ogniska. Za to koniecznie zaopatrzcie się w lornetkę, abyście mogli wyśledzić bogactwo fauny i flory.

22 Topola Tekla

| Adres: | 50° 13′ 27.84″ N, 18° 46′ 23.16″ E | 50.2244, 18.7731 | 44-177, Chudów W Chudowie, znajdującym się w powiecie gliwickim, możecie zobaczyć częściowo odbudowane ruiny renesansowego zamku. Jednak obok zamku i murowanego spichlerza to nie jedyne atrakcje, które warto zobaczyć w tej okolicy – niezwykłym pomnikiem przyrody, który zainteresuje fanów flory i historii, jest najgrubsza topola kanadyjska w Polsce. W jej całkowicie spróchniałym pniu powstał Domek Kubusia Puchatka, dzięki czemu drzewo stanowi wyjątkowe tło dla wakacyjnych zdjęć i tworzenia najlepszych wspomnień

PRZYRODA

↟

Topola Tekla (fot. K. Krzemiński)

z rodzinnych wakacji. Topola Tekla rośnie przy nasypie drogowym, łatwo ją zauważyć, gdy przyjedziecie na miejsce samochodem. Pień drzewa jest ogromny – jego obwód przekracza 750 centymetrów, a w wydrążonym wnętrzu zmieści się kilka dorosłych osób.

PRZYRODA

23 Jezioro Pławniowice

| Adres: | 50° 23′ 27″ N, 18° 28′ 39″ E | 50.390833, 18.4775 | 44-171, Pławniowice | między wsiami Niewiesze i Pławniowice Jezioro Pławniowice stanowi jeden z najczęściej odwiedzanych zbiorników wodnych w okolicy Gliwic. Ten zachęcający zwłaszcza latem zbiornik wodny na terytorium gminy Rudziniec tworzy wraz z przyległymi terenami zielonymi atrakcyjne miejsce rekreacyjne. Powierzchnia jeziora wynosi 250 hektarów, zbiornik dzieli się na duży i mały. Ogromną zaletą miejsca jest strzeżone kąpielisko, na którym w sezonie możecie śmiało plażować i cieszyć się zabawą z dziećmi w wodzie. W pobliżu działają także punkty gastronomiczne, które uprzyjemniają odpoczynek nad brzegiem jeziora.

↟

24 Arboretum Bramy Morawskiej

| Adres: | 50° 5′ 50″ N, 18° 15′ 53″ E | 50.097222, 18.264722 | Racibórz Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu spodoba się miłośnikom natury i rodzinom z dziećmi. To miejsce zachwyca bogactwem przyrody i atrakcji. Położone jest w lesie Obora na terenie Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”. Podziwiając florę Arboretum, zobaczycie naturalne lasy liściaste i mieszane. Znajdziecie tu rzadkie gatunki roślin. Ścieżki spacerowe poprowadzą was przez urokliwe zakątki, jak Zaczarowany Ogród, który z perspektywy platformy widokowej przypomina kwiat, oraz wokół malowniczych stawów: Żabiego, Cienistego i Szuwarowego. W mini zoo zobaczycie zwierzęta takie jak kuce, daniele, lamy czy ptaki egzotyczne. Na miejscu dostępny jest bezpłatny parking.

PRZYRODA

25 Torfowisko Sosnowiec-Bory

| Adres: | 50° 16′ 34.5″ N, 19° 16′ 12″ E | 50.27625, 19.27 | Sosnowiec Torfowisko Sosnowiec-Bory to miejsce, które spodoba się miłośnikom przyrody, zwłaszcza tym, którzy cenią spokój i kontakt z rzadkimi ekosystemami. Torfowisko jest objęte ochroną w ramach sieci Natura 2000. Spacerując po torfowisku, możecie podziwiać różnorodne formacje roślinne, w tym rzadkie gatunki roślin, takie jak storczyki (np. kruszczyk rdzawoczerwony), lipiennik Loesela, a nawet mięsożerne rosiczki i tłustosze. Teren jest otoczony lasem mieszanym, co dodatkowo zwiększa jego bioróżnorodność. To idealne miejsce na fotografię przyrodniczą. Wybierzcie się tu, jeśli interesujecie się florą bagienną i mokradłową. Nie zapomnijcie o odpowiednim obuwiu. Dojazd jest możliwy samochodem lub pieszo od strony ulic Czerpakowej i Maczkowskiej w Sosnowcu.

↟

26 Ośrodek Edukacji Ekologiczno-

-Geologicznej „Geosfera”

| Adres: | ul. Świętego Wojciecha 100 | 43-600, Jaworzno | tel. 518 302 011 Ośrodek Edukacji Ekologiczno-Geologicznej „Geosfera” w Jaworznie położony jest w niecce dawnego kamieniołomu wapieni triasowych Sodowa Góra. To miejsce, które z pewnością spodoba się małym paleontologom i archeologom, miłośnikom skamielin czy dinozaurów. Ośrodek „Geosfera” to zrewitalizowany kamieniołom, na którego dnie i ścianach można oglądać ślady życia sprzed 230 milionów lat. Najbardziej niezwykłym odkryciem na tym terenie są szczątki prehistorycznego notozaura, czyli drapieżnego gada z rodziny płetwojaszczurów. Co ciekawe, oprócz śladów bytujących

PRZYRODA

tu starodawnych zwierząt, zachowały się tu także bardzo dobrze widoczne struktury geologiczne. W ramach Ośrodka działa pawilon dydaktyczny, w którym prowadzone są zajęcia z geologii, botaniki i geografii. Wstęp jest bezpłatny.

27 Rezerwat przyrody „Dolina Żabnika”

↟

Rezerwat przyrody „Dolina Żabnika” znajduje się we wschodniej części Jaworzna i zajmuje powierzchnię prawie 48 hektarów. Obejmuje całą dolinę potoku Żabnik i powstał głównie w celu ochrony chronionych gatunków ptaków i roślin, a także występujących tu rzadkich torfowisk. Czysta woda w strumieniu i łagodna linia brzegowa sprawiają, że miejsce zachęca do odpoczynku na świeżym powietrzu. Jeśli wybierzecie się tu o poranku, być może spotkacie dzikie zwierzęta, będziecie mogli podejrzeć ryby lub wyruszyć na rodzinne grzybobranie. Spacer po Rezerwacie jest okazją do nauki popularnych gatunków drzew i krzewów, a także poszukiwań na leśnej ściółce śladów mieszkańców lasu. Wstęp jest bezpłatny, a na wycieczkę przyrodniczą możecie wyruszyć o każdej porze roku.

28 Papugarnia „Carmen”

PRZYRODA

Papugarnia „Carmen” w Katowicach (fot. archiwum Papugarni)

obiekt proponuje odwiedzającym podróż do świata egzotycznych gatunków ptaków, które przyjaźnie nastawione do ludzi pozwalają na bliski kontakt z otaczającą nas przyrodą. W ośrodku zamieszkuje około 120 zwierząt, w tym 30 gatunków różnych papug – możecie podglądać ich zwyczaje, karmić je i dotykać, a zaciekawione osobniki chętnie siadają na ramionach turystów. Śląska Papugarnia „Carmen” to największa tego typu placówka w Polsce – ma powierzchnię 600 metrów kwadratowych. Otwarta jest we wszystkie dni tygodnia łącznie z weekendami, możliwe są także rezerwacje wejść dla większej grupy dzieci.

↟

29 Katowicki Park Leśny

| Adres: | 50° 13′ 59″ N, 19° 1′ 28″ E | 50.233056, 19.024444 | Osiedle Paderewskiego-Muchowiec | Osiedle Zgrzebnioka | Katowice Katowicki Park Leśny to jeden z największych terenów zielonych w Katowicach, znajdujący się w środkowej części miasta. Rozciąga się wzdłuż Doliny Potoku Leśnego po Dolinę Trzech Stawów. Park jest bardzo zróżnicowany przyrodniczo – znajdziecie tu zarówno gęsto porośnięte

PRZYRODA

drzewami i krzewami półnaturalne zbiorowiska leśne, jak i obszary o charakterze parkowym. W Parku nie brakuje spokojnych, leśnych zbiorników wodnych, a szuwary i ciche zakątki są idealnym miejscem do żerowania dla dzikich ptaków. W tym miejscu możecie spędzić z bliskimi nawet cały dzień – znajdziecie miejsce na wspólny piknik na kocu, odpoczynek w cieniu drzew, spacer przyjemnymi alejkami lub grę w piłkę nożną. Można tu jeździć na rowerze, a większość miejsc jest dostępnych dla rodziców z wózkami dla maluchów. Funkcjonują tu także liczne kawiarnie i dostępne są sezonowe atrakcje, więc każdy znajdzie swój sposób na odpoczynek i spędzenie udanego czasu w otoczeniu przyrody.

30 Obserwatorium Nietoperzy

w Brennej

↟

| Adres: | ul. Górecka 224 | 43-438, Brenna To niezwykłe Obserwatorium Nietoperzy, które stanowi dom dla podkowca małego i nocka dużego, znajduje się na strychu szkoły podstawowej w Brennej. Co ważne, nietoperze

Obserwatorium Nietoperzy w Brennej (fot. archiwum OPKiS)

PRZYRODA

przebywają tu wyłącznie w okresie rozrodczym, od maja do września, jednak część z nich pozostaje na zimowanie w pobliskich jaskiniach. Obserwatorium powstało w 2014 roku, by pokazywać niezwykłość tych nocnych stworzeń. Możecie w nim podglądać ich zwyczaje, zachowania i to, w jaki sposób opiekują się młodymi. Co więcej, usłyszycie odgłosy nietoperzy, które spokojnie bytują za ścianą, nieświadome obecności odwiedzających. W dolnej części budynku znajduje się sala edukacyjna, w której odbywają się warsztaty dla dzieci i młodzieży.

31 Bulwary nad Wisłą i Amfiteatr

w Ustroniu

| Adres: | ul. Parkowa | 43-450, Ustroń | tel. (33) 854 24 20 Jedną z ciekawszych i ogólnie dostępnych atrakcji w Ustroniu jest promenada, która ciągnie się wzdłuż ulicy Parkowej i zachęca do rodzinnych spacerów o każdej porze roku. Bulwary nad zaczynającą swój bieg szerokim potokiem Wisłą są wykorzystywane jako trasa do narciarstwa biegowego, nordic walking oraz wędrówek niedaleko szumiącej wody. Ustrońska Szkoła Narciarstwa Biegowego wytyczyła 6 kilometrów tras dla miłośników tego sportu, z których skorzystacie zimą, a latem możecie zabrać tam rowery lub hulajnogi i aktywnie odpocząć na świeżym powietrzu. W sezonie w pobliskim Amfiteatrze odbywają się cykliczne imprezy kulturalne i koncerty. Znajdziecie tu liczne kawiarnie, place zabaw, możecie latem moczyć nogi w strumyku lub rozkoszować się odgłosami dzikiej przyrody dochodzącymi z otaczającego Ustroń lasu.

PRZYRODA

↟

32 Kaskady Rodła

| Adres: | 49° 37′ 11.9″ N, 18° 59′ 11.1″ E | 49.619972, 18.986417 | Biała Wisełka – Wisła Czarne

↟

Niedaleko Jeziora Czerniańskiego, w Wiśle Czarne znajduje się urokliwa Dolina Białej Wisełki. Bez problemu dojedziecie tu z wózkiem dziecięcym, gdyż do celu prowadzi asfaltowa droga o delikatnym nachyleniu. Trasa ma długość około 2,5 kilometra, a cała dolina około 6 kilometrów długości. To właśnie tutaj znajdziecie urokliwe Kaskady Rodła, czyli zespół 25 naturalnych wodospadów i progów rzecznych na Białej Wisełce. Wysokość wodospadów wynosi od 0,5 do 5 metrów i są to największe wodospady Beskidu Śląskiego. Niedaleko nich znajdziecie punkt 22 ścieżki dydaktycznej, która pokrywa się częściowo ze szlakiem turystycznym z Wisły Czarne na Baranią Górę.

33 Wiatrak nad Zalewem Zielona

w Kaletach

| Adres: | ul. Stawowa | 42-660, Kalety W dzielnicy Zielonej w Kaletach, około 20 kilometrów na północny wschód od Tarnowskich Gór, znajduje się urokliwe miejsce, jakim jest Zalew Zielona. To sztuczny zbiornik powstały na Małej Panwi, który zachęca do pieszych wędrówek i obserwowania przyrody z lornetką w ręku. Jednak najbardziej niezwykłą atrakcją tego terenu jest odrestaurowany i wspaniale podświetlony Wiatrak, który stoi na jednej z wysp. Do drewnianej budowli nie ma wstępu z brzegu, chyba że skorzystacie z kajaka lub łódki, jednak jej wnętrze nie jest udostępnione dla zwiedzających. Możecie natomiast spędzić miło czas na piaszczystej plaży, zjeść smaczny posiłek w wiatach piknikowych lub wypożyczyć

PRZYRODA

Wiatrak nad Zalewem Ziolona w Kaletach (fot. archiwum UM Kalety)

sprzęt wodny. Wokół Zalewu prowadzi Zielona Pętla, która liczy 9 kilometrów i jest przystosowana do biegania, jazdy na rowerze lub z wózkiem dziecięcym, a zimą może posłużyć fanom narciarstwa biegowego.

↟

34 Śląski Ogród Botaniczny

w Radzionkowie

| Adres: | ul. Jana Zejera | 41-922, Radzionków | tel. 534 994 576 | www.obradzionkow.robia.pl Chociaż Śląski Ogród Botaniczny w Radzionkowie to jeden z najmłodszych ogrodów botanicznych w Polsce, wizyta w tym urokliwym miejscu spodoba się nawet najbardziej wymagającym miłośnikom flory. To idealne miejsce dla tych, którzy pragną odpocząć od zgiełku miasta w towarzystwie

PRZYRODA

Śląski Ogród Botaniczny w Radzionkowie (fot. J. Góra)

↟

rzadkich roślin, zadziwiającej przyrody i niewielkiej pasieki. Ogród czynny jest przez cały rok, a wstęp do niego jest bezpłatny. W znajdującej się niedaleko Regionalnej Stacji Edukacji Ekologicznej można uzyskać informacje na temat poszczególnych siedlisk i otrzymać mapę do gry terenowej, a także pamiątkową pieczątkę. Na miejscu czekają na was utwardzone ścieżki o różnym stopniu trudności, tablice edukacyjne oraz kolekcje roślinne – część z nich z łatwością pokonacie wraz z maluchami wózkiem dziecięcym lub z osobami w podeszłym wieku, inne – na przykład te w kamieniołomie – wymagają lepszej kondycji i poruszania się o własnych siłach. Nie zabrakło także dobrze wyposażonych sal edukacyjnych i warsztatowych w Stacji, gdzie odbywają się warsztaty z dziedziny ekologii i botaniki (dla grup zorganizowanych, po wcześniejszym umówieniu się). Nieopodal znajduje się przyjemny plac zabaw z parkiem linowym, w którym najmłodsi spędzą czas na beztroskiej zabawie.

PRZYRODA

Dolina Lipinki (fot. R. Zduńczyk)

↟

35 Dolina Lipinki

| Adres: | 50° 18′ 57.8″ N, 18° 54′ 17.4″ E | 50.316056, 18.904833 | Świętochłowice Dolina Lipinki w Świętochłowicach to miejsce, które spodoba się miłośnikom dzikiej przyrody i klimatycznych spacerów. Możecie wybrać to miejsce na spacer z rodziną, aby odkryć zieloną stronę Śląska. Położona wzdłuż potoku Lipinka dolina obejmuje 40 hektarów pełnych różnorodnych ekosystemów, takich jak szuwary, stawy, łąki i zadrzewienia. W jej sercu znajduje się staw Ajska, otoczony hałdami, które zyskały nową funkcję – malownicze wzniesienia widokowe. Teren ten jest również siedliskiem dla ponad 100 gatunków ptaków, w tym rzadkich i chronionych. Brakuje tu infrastruktury turystycznej, więc koniecznie zabierzcie ze sobą prowiant i koc piknikowy. Do Doliny Lipinki łatwo dotrzecie pieszo lub samochodem.

PRZYRODA

Muzeum Paleontologiczne w Lisowicach (fot. A. Majowska i M. Włodarczyk)

↟

36 Muzeum Paleontologiczne

w Lisowicach

| Adres: | ul. Adama Mickiewicza 20 | 42-700, Lisowice | tel. 663 761 286 | www.muzeumlisowice.pl Muzeum Paleontologiczne w Lisowicach to wyjątkowe miejsce, które spodoba się miłośnikom dinozaurów, paleontologii i historii naturalnej. Muzeum powstało w 2008 roku w oparciu o jedno z najważniejszych odkryć paleontologicznych w Polsce. Największą atrakcją jest Smok z Lisowic, czyli drapieżny dinozaur oraz skamieniałości największego dicynodonta na świecie. Podczas wizyty zobaczycie skamieniałości gadów, ryb, płazów i prehistorycznej roślinności. Możecie wziąć udział w warsztatach edukacyjnych, nocnym zwiedzaniu oraz specjalnych wydarzeniach, takich jak coroczny Ogólnopolski Bieg Tropami Śląskich Dinozaurów. Możecie wybrać zwiedzanie z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem.

PRZYRODA

37 Ośrodek edukacyjny Zespołu Parków

Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Kalinie

| Adres: | ul. Lompy 6 | 42-284, Herby | tel. (34) 357 49 02 | www.zpk.com.pl/osrodki-edukacyjne/osrodek-kalina Ośrodek Edukacyjny w Kalinie spodoba się wszystkim, których fascynuje natura, ochrona środowiska i odkrywanie unikalnych ekosystemów. Ośrodek położony jest niemal w samym sercu Parku Krajobrazowego „Lasy Nad Górną Liswartą”. Możecie skorzystać tu z bogatej oferty edukacyjnej – wziąć udział w zajęciach ekologicznych w formie pogadanek, warsztatów stacjonarnych i terenowych, akcjach ekologicznych, a także konkursach i sympozjach naukowych. Edukacja odbywa się w nowoczesnej sali dydaktycznej wyposażonej w sprzęt multimedialny oraz poprzez ekspozycję przyrodniczą. A jeśli wolicie poznawać przyrodę w terenie, Ośrodek dysponuje także plenerową bazą dydaktyczną z kręgiem ogniskowym, zadaszoną wiatą edukacyjną, tablicami informacyjnymi oraz ścieżkami dydaktyczno-przyrodniczymi.

↟

Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie (fot. archiwum Ośrodka)

PRZYRODA

Stanowisko Pomnikowe Różanecznika Katawbijskiego (fot. K. Bartocha)

↟

38 Stanowisko Pomnikowe Różanecznika

Katawbijskiego

| Adres: | 50° 45’ 10.0” N, 18° 43’ 15.6” E | 50.752780, 18.721007 | gmina Kochanowice Stanowisko Pomnikowe Różanecznika Katawbijskiego w Kochanowicach spodoba się wszystkim, którzy uwielbiają otaczać się pięknem natury. To miejsce docenią również miłośnicy pięknych kadrów w plenerze. Stanowisko o powierzchni 0,46 hektara powstało, aby chronić różaneczniki, które są niezwykle rzadkim widokiem w Polsce. Miejsce podlega ochronie prawnej, obowiązują tu ograniczenia i zakazy, między innymi niszczenia roślin, śmiecenia, hałasowania i płoszenia zwierzyny. Odwiedźcie to miejsce na przełomie maja i czerwca – wtedy będziecie mogli podziwiać pięknie kwitnące i pachnące krzewy. Najłatwiej dostać się tu ścieżką „Na Brzozę”. Wstęp jest bezpłatny.

PRZYRODA

↟

39 Rezerwat Przyrody „Carmen”–

ścieżka edukacyjna

| Adres: | ul. Jaskiniowa 41 | 42-425, Podlesice | tel. 730 702 056 | www.podlesice.org.pl/turystyka-w-rezerwacie-gora-zborow Rezerwat Przyrody „Góra Zborów” to miejsce, które spodoba się poszukiwaczom miejsc pełnych przyrodniczych inspiracji, miłośnikom przyrody i entuzjastom geologii. Rezerwat chroni charakterystyczne wapienne ostańce skalne i różnorodne formacje geologiczne, a także rzadką roślinność naskalną. Odwiedźcie między innymi szczyt Góry Zborów, z którego rozciąga się zapierająca dech w piersiach panorama na okoliczne zamki i wzgórza. Zajrzyjcie także do pobliskiego Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury, gdzie zapoznacie się z budową geologiczną regionu. To miejsce to

PRZYRODA

także świetny punkt wyjścia do zwiedzania Jaskini Głębokiej. Ścieżka ma około 3 kilometrów długości.

40 Ośrodek edukacyjny Zespołu Parków

Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Smoleniu

↟

Ośrodek Edukacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Smoleniu spodoba się tym z was, których fascynuje natura, ekologia i aktywne poznawanie przyrody. Usytuowany w malowniczej Dolinie Wodącej, w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd Ośrodek oferuje unikalne połączenie edukacji, relaksu i aktywności na świeżym powietrzu. Na szczególną uwagę zasługują ścieżki dydaktyczne i ekspozycja przyrodniczo-historyczna. Odbywają się tu również festyny ekologiczne, konkursy oraz specjalne warsztaty tematyczne. Na terenie Ośrodka znajduje się kompleks noclegowo-edukacyjny „Jurajska Ostoja”.

Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Smoleniu (fot. archiwium Ośrodka)

PRZYRODA

41 Jaskinia Głęboka

| Adres: | ul. Jaskiniowa 41 | 42-425, Podlesice | tel. 730 702 056 | www.podlesice.org.pl/jaskinia-gleboka Jaskinia Głęboka to miejsce, które spodoba się miłośnikom podziemnych światów, naturalnych form krasowych i nietuzinkowych lekcji przyrody. Jaskinia Głęboka położona jest w Rezerwacie „Góra Zborów”, w sercu Jury KrakowskoCzęstochowskiej. Jej historia sięga tysiącleci, a współczesna trasa turystyczna została otwarta w 2010 roku. Położona w masywie Kruczych Skał, kusi odwiedzających swoją szatą naciekową, stalaktytami, stalagmitami i innymi formami krasowymi, powstałymi z kalcytu. Na trasie poznacie genezę tych form oraz historię eksploatacji kalcytu. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem. Na wizytę w jaskini musicie zarezerwować sobie około 40 minut. Jaskinia jest dostępna do zwiedzania od 15 kwietnia do 31 października. Przed wizytą warto zaopatrzyć się w wygodne obuwie i odpowiednie okrycie – wewnątrz panuje stała temperatura około 8°C.

↟

42 Jezioro Żywieckie

| Adres: | 49° 43′ 2″ N, 19° 11′ 51″ E | 49.717222, 19.1975 | Tresna, Zarzecze Jezioro Żywieckie spodoba się wielbicielom aktywności nad wodą i relaksu w górach. Jest to nie tylko popularne miejsce rekreacji, ale także ważny element lokalnego ekosystemu. Nad jego brzegami znajdują się tereny, gdzie można spotkać liczne gatunki ptaków wodnych, takie jak perkozy, czaple siwe czy kaczki krzyżówki. Wody jeziora są domem dla różnorodnych ryb, w tym sandaczy, szczupaków i okoni. Najatrakcyjniejszą ofertę jezioro zapewnia latem, kiedy to możecie żeglować,

PRZYRODA

uprawiać kajakarstwo czy paddleboarding. Liczne przystanie, ścieżki rowerowe i spacerowe zapewnią wam zabawę na cały dzień.

43 Ośrodek edukacyjny Zespołu Parków

Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Żywcu

↟

Ośrodek Edukacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Żywcu spodoba się wszystkim, którzy interesują się przyrodą i lubią zgłębiać jej tajemnice. Co warto tutaj zobaczyć? Możecie uczestniczyć w ciekawych stacjonarnych warsztatach przyrodniczych i pogadankach albo warsztatach na ścieżce przyrodniczej. A jeśli wolicie połączyć edukację z rekreacją, możecie skorzystać z warsztatów terenowych. A co powiecie na poznanie przyrody Beskidu Żywieckiego oczami wirtualnej rzeczywistości? Ośrodek

Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Żywcu (fot. archiwum Ośrodka)

PRZYRODA

dysponuje okularami oraz filmami w systemie Virtual Reality 360°. Możecie tu przyjechać o każdej porze roku. Bilety wstępu mają bardzo atrakcyjną cenę.

44 Centrum Edukacji Ekologicznej –

Egzotarium

| Adres: | ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 116 | 41-200, Sosnowiec | tel. (32) 739 98 89, (32) 739 98 82 | www.cee-egzotarium.sosnowiec.pl Centrum Edukacji Ekologicznej – Egzotarium w Sosnowcu to świetne miejsce dla miłośników świata egzotycznych roślin i zwierząt. W ogrodzie zoologicznym znajdziecie bogatą kolekcję terrariów i akwariów zamieszkanych przez egzotyczne gatunki kolorowych, tropikalnych ryb, węże, jaszczurki i ptaki. W palmiarni zobaczycie niesamowitą różnorodność roślinności podzielonej na trzy strefy – tropikalną, śródziemnomorską i pustynną. Możecie tu także odwiedzić wyjątkową wystawę stałą, poświęconą skamielinom oraz szkieletom. Egzotarium posiada bogatą ofertę warsztatową – organizuje warsztaty tematyczne i artystyczne. Centrum otwarte jest od wtorku do niedzieli.

↟

45 Miejski Ogród Botaniczny

w Zabrzu

| Adres: | ul. Józefa Piłsudskiego 60 | 41-800, Zabrze | tel. (32) 271 30 33 | www.mob.zabrze.pl Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu spodoba się miłośnikom natury – a w szczególności rodzinom z dziećmi. Znajdziecie tu zróżnicowaną kolekcję roślin, liczącą ponad 4500 gatunków

PRZYRODA

drzew, krzewów i kwiatów. Na terenie podzielonym na sekcje tematyczne będziecie mogli poznawać uroki ogrodów angielskich i francuskich, kolekcji roślin egzotycznych czy rabat z kwiatami. Ogród Botaniczny w Zabrzu może pochwalić się imponującą kolekcją żurawek – zobaczycie tam aż 346 ich odmian! Ogród aktywnie angażuje się w edukację ekologiczną. Organizowane są tu warsztaty, lekcje plenerowe oraz wystawy, których celem jest szerzenie wiedzy o ochronie środowiska i bioróżnorodności. Pobliskie parkingi są darmowe.

46 Ośrodek edukacyjny Zespołu Parków

Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Będzinie

↟

Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Będzinie (fot. archiwum Ośrodka)

PRZYRODA

Ośrodek Edukacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Będzinie to miejsce, które spodoba się osobom poszukującym miejsca łączącego edukację ekologiczną z relaksem i kontaktem z przyrodą. Ośrodek pełni rolę centrum informacji na temat ochrony środowiska i promuje wiedzę o walorach przyrodniczych regionu. Wspiera ekologię poprzez liczne programy edukacyjne i wydarzenia. W Ośrodku będziecie mogli wziąć udział w warsztatach ekologicznych, wycieczkach terenowych, konkursach, a także festynach edukacyjnych. To miejsce, w którym zainspirujecie się do dbania o naturę i poszerzycie wiedzę o przyrodzie województwa śląskiego.

47 Ośrodek edukacyjny Zespołu Parków

Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Rudach

↟

Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Rudach (fot. P. Kanclerz)

PRZYRODA

Ośrodek Edukacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego w Rudach to miejsce, które spodoba się miłośnikom przyrody i edukacji ekologicznej. Obiekt położony jest na terenie Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”. Ośrodek prowadzi szeroką działalność edukacyjną. Będziecie tu mogli skorzystać z warsztatów (przykładowe tematy: „Ekologia na widelcu – zasady zdrowego żywienia”, „Rady na odpady”) oraz zajęć terenowych. Wokół obiektu możecie znaleźć liczne szlaki piesze i rowerowe. Oprócz programu edukacyjnego możecie też wziąć udział w organizowanych tu konferencjach, festynach ekologicznych i innych wydarzeniach promujących ochronę środowiska.

48 Ośrodek Hodowli Żubrów

i Edukacji Leśnej

↟

| Adres: | ul. Żubrów 151 | 43-215, Jankowice | tel. (32) 211 54 06, 539 987 171 | www.kobior.katowice.lasy.gov.pl/obiekty-edukacyjne Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej w Jankowicach to miejsce, które spodoba się osobom marzącym o spotkaniu z żubrem w jego naturalnym środowisku. Obiekt mieści się na terenie Rezerwatu „Żubrowisko”. Na powierzchni 16 hektarów znajdują się zagrody, łąki oraz las bukowo-sosnowy, które stanowią schronienie dla około 40 żubrów. Wzdłuż zagrody biegnie ścieżka edukacyjna, dzięki której dowiecie się czegoś o ekologii, ochronie przyrody oraz historii hodowli tych majestatycznych zwierząt. Na trasie możecie podziwiać żubry z bezpiecznej odległości. Warto pamiętać, że obiekt można zwiedzać od wtorku do niedzieli, a wstęp jest darmowy. Na spacer weźcie ze sobą lornetkę, by dokładnie obserwować zwierzęta.

PRZYRODA

49 Park Pszczyński

| Adres: | ul. Wojska Polskiego 2 | 43-200, Pszczyna | tel. (32) 449 39 00 | www.park-pszczynski.pl/o-parku Zabytkowy Park Pszczyński to miejsce, które spodoba się miłośnikom długich spacerów w pięknych okolicznościach przyrody. To ogromny kompleks o powierzchni 156 hektarów. Park składa się z trzech części: reprezentacyjnego Parku Zamkowego, kameralnego Parku Dworcowego oraz rozległej Dzikiej Promenady. Możecie tu spacerować o każdej porze roku, podziwiając zmieniającą się przyrodę i odkrywając bogatą historię regionu. Park jest dostępny przez cały rok, bez ograniczeń godzinowych. Najdogodniej zaparkujecie w rejonie ulicy Wojska Polskiego lub w pobliżu Pokazowej Zagrody Żubrów.

↟

50 Śląski Ogród Botaniczny

| Adres: | ul. Sosnowa 5 | 43-190, Mikołów | tel. (32) 779 76 02, 535 808 368 | www.obmikolow.robia.pl Śląski Ogród Botaniczny to miejsce, które zachwyci miłośników przyrody, rodziny z dziećmi i pasjonatów edukacji ekologicznej. Ogród jest jednym z największych w Polsce i obejmuje aż 100 hektarów terenów o wyjątkowej wartości przyrodniczej. Ogród jest podzielony na trzy strefy: czerwoną, zieloną i żółtą. Atrakcje ogrodu żółtego sprawiają, że możecie zaplanować pobyt w tym miejscu na cały dzień. Ogród żółty z czerwonym łączy długa ścieżka edukacyjna, która zaprowadzi was do kamieniołomu. Wybierzcie strefę, która najbardziej was interesuje, lub zwiedźcie cały Ogród, spacerując pomiędzy malowniczymi kolekcjami roślin. Szczegółowe mapy z oznaczeniem sektorów są dostępne na miejscu oraz na stronie internetowej Ogrodu.

PRZYRODA

Śląski Ogród Botaniczny (fot. archiwum ŚOB)

↟

PRZYRODA

NAUKI ŚCISŁE

Maria Goeppert-Mayer Należy do bardzo nielicznej grupy kobiet nagrodzonych Noblem w dziedzinie fizyki. Była wybitną badaczką struktur atomów – pracowała także nad skonstruowaniem bomby atomowej. Wykładała na najważniejszych uczelniach amerykańskich, między innymi na Johns Hopkins University, Uniwersytecie Columbia, Uniwersytecie w Chicago i Uniwersytecie Kalifornijskim.

Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

| Adres: | pl. Jana Sobieskiego 2 | 41-902, Bytom | tel. (32) 281 82 94 | www.muzeum.bytom.pl Muzeum Górnośląskie w Bytomiu to placówka naukowomuzealna, będąca samorządową instytucją kultury województwa śląskiego. Możecie tam zwiedzić pięć działów tematycznych z różnych dziedzin nauk ścisłych i pokrewnych, czyli archeologii, etnografii, historii, przyrody i sztuki. Funkcjonują też działy pomocnicze: promocji, edukacji, wydawniczy i administracyjny. Muzeum posiada bardzo bogatą, specjalistyczną bibliotekę, w której zgromadzono ponad 50 tysięcy woluminów. To miejsce, które zajmie na długo miłośników archeologii, fanów antycznych opowieści i wszystkich zaciekawionych naukową stroną świata przyrody. Muzeum mieści się w dwóch budynkach, czyli dwuskrzydłowym gmachu głównym, w którym znajdują się sale wystaw i pracownie, a także budynku byłego Starostwa Powiatu Bytomskiego. Obiekt jest udostępniony dla zwiedzających w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkiem.

2 Muzeum Ognia

| Adres: | ul. Katowicka 3 | 44-240, Żory | tel. (32) 307 27 98, 530 055 010 | www.muzeumognia.zory.pl Muzeum Ognia w Żorach to miejsce, które spodoba się fascynatom świata żywiołów, a szczególnie ognia. Obiekt znajduje się w futurystycznym budynku o wyjątkowej architekturze, która sama w sobie budzi podziw – przypomina płomienie unoszące się w powietrzu. Dzięki multimedialnym instalacjom sami możecie sprawdzić, jak ogień wpływa

NAUKI ŚCISŁE

na różne materiały i jak wykorzystywany jest dziś na przykład w przemyśle czy energetyce. W jednej z sal można przeprowadzać eksperymenty i obserwować ich efekty na ekranach interaktywnych. Nie zabraknie też ciekawostek o bezpieczeństwie i o tym, jak dziś chronimy się przed zagrożeniami związanymi z ogniem. Muzeum posiada bogatą ofertę tematyczną warsztatów dla przedszkoli i grup szkolnych.

3 Instytut Informatyki Teoretycznej

i Stosowanej Polskiej Akademii Nauk

| Adres: | ul. Bałtycka 5 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 73 19 | www.iitis.pl Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej Polskiej Akademii Nauk to placówka naukowa, której działalność koncentruje się wokół technologii informatycznych. Instytut zajmuje się także szkoleniem personelu technicznego i naukowego na zaawansowanym poziomie. Dodatkowo ośrodek uczestniczy w projektach mających na celu rozwój innowacyjnego sektora komercyjnego. Instytut Informatyki bierze także udział w realizacji misji Polskiej Akademii Nauk w zakresie promocji, integracji i upowszechniania polskiej nauki. To miejsce zafascynuje przyszłych studentów kierunków ścisłych i wszystkich zainteresowanych badaniami naukowymi oraz nowinkami technologicznymi z dziedziny informatyki.

NAUKI ŚCISŁE

4 Instytut Inżynierii Chemicznej

Polskiej Akademii Nauk

| Adres: | ul. Bałtycka 5 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 08 11 | www.iich.gliwice.pl Instytut Inżynierii Chemicznej Polskiej Akademii Nauk to placówka naukowa założona w 1958 roku przez jednego z twórców polskiej inżynierii procesowej – prof. Tadeusza Hoblera. W Instytucie prowadzone są badania, które dotyczą nowoczesnych technik separacji gazów i cieczy, biotechnologii, inżynierii i preparatyki nanomateriałów oraz inżynierii reaktorów chemicznych. Choć na co dzień placówka zajmuje się edukacją akademicką i działalnością badawczą, w jej murach prowadzone są także warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz lekcje z zakresu fizyki. To ciekawe miejsce dla wszystkich fascynatów nauki, a także uczniów, którzy rozważają studia na kierunkach ścisłych.

5 Muzeum Elektroniki w Chorzowie

| Adres: | ul. Jagiellońska 3 | 41-500, Chorzów | tel. 532 798 799 | www.chorzow.muzeumelektroniki.pl W Chorzowie działa niezwykłe Muzeum, które pozwoli wam przenieść się w czasie i pokazać najmłodszym domownikom, jak jeszcze kilkadziesiąt lat temu wyglądały najpopularniejsze sprzęty elektroniczne i kultowe elementy elektroniki. To rozbudowana wystawa retro konsol, komputerów i różnego rodzaju sprzętów elektronicznych, które służyły do odtwarzania muzyki lub innych form rozrywki. Muzeum spodoba się dorosłym i dzieciom, a także miłośnikom urządzeń sprzed lat, które dostały nowe życie. Bilety do Muzeum możecie nabyć

NAUKI ŚCISŁE

Muzeum Elektroniki w Chorzowie (fot. archiwum Muzeum Elektroniki)

bezpośrednio na miejscu. Skorzystajcie z symulatora jazdy tzw. maluchem i odkryjcie, w jakie gry grali nastolatkowie 20 lat temu. Placówka organizuje także imprezy urodzinowe. Muzeum działa wyłącznie w soboty i niedziele w godzinach od 15.00 do 20.00.

6 Planetarium – Śląski Park Nauki

| Adres: | al. Planetarium 4 | 41-500, Chorzów | tel. (32) 745 00 55 | www.planetarium.edu.pl Planetarium Śląskie powstało w 1955 roku jako pierwsza tego rodzaju placówka w Polsce. W 2018 roku rozpoczęła się jego gruntowna renowacja, która zakończyła się w 2022 roku – od tego czasu to jedna z najnowocześniejszych jednostek na świecie, która w zrozumiały sposób przybliża wiedzę z dziedzin sejsmologii, meteorologii i astronomii. Planetarium na pewno spodoba się wszystkim, którzy interesują się planetami, kosmosem i uwielbiają po zmierzchu patrzeć

NAUKI ŚCISŁE

w rozgwieżdżone niebo. Co ciekawe, stanowiska ekspozycyjnie w obiekcie nie tylko pokazują różne zjawiska fizyczne, ale także pozwalają ich doświadczać, co jest atrakcyjne zwłaszcza dla najmłodszych. Planetarium czynne jest we wszystkie dni tygodnia łącznie z weekendami. Dla odwiedzających prowadzone są pokazy, warsztaty, oprowadzanie z przewodnikiem oraz seanse popularnonaukowe.

7 Centrum Materiałów Polimerowych

i Węglowych Polskiej Akademii Nauk

| Adres: | ul. Marii Skłodowskiej-Curie 34 | 41-819, Zabrze | tel. (32) 271 60 77 | www.cmpw-pan.pl Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych Polskiej Akademii Nauk (CMPW PAN) w Zabrzu to miejsce, które prowadzi interdyscyplinarne badania nad polimerami i różnymi formami węgla, łącząc elementy chemii, fizyki oraz inżynierii materiałowej. Jest wiodącym ośrodkiem badawczym Polskiej Akademii Nauk, specjalizującym się w syntezie, charakterystyce i zastosowaniach materiałów polimerowych oraz węglowych. Instytut angażuje się w projekty o znaczeniu krajowym i międzynarodowym, współpracując z uczelniami oraz instytucjami badawczymi. Dzięki działalności CMPW PAN możecie zapoznać się z najnowszymi osiągnięciami w dziedzinie materiałów polimerowych i węglowych oraz dowiedzieć się, jak zaawansowane materiały polimerowe wykorzystywane są w medycynie.

NAUKI ŚCISŁE

8 Instytut Podstaw Inżynierii

Środowiska Polskiej Akademii Nauk

| Adres: | ul. Marii Skłodowskiej-Curie 34 | 41-819, Zabrze | tel. (32) 271 64 81 | www.ipis.pan.pl Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska Polskiej Akademii Nauk to miejsce, w którym nauka pomaga chronić nasze środowisko. Placówka zajmuje się badaniami nad zjawiskami zachodzącymi w środowisku naturalnym oraz opracowywaniem nowoczesnych technologii mających na celu jego ochronę. Instytut łączy wiedzę z różnych dziedzin, by skutecznie przeciwdziałać zanieczyszczeniom i wspierać zrównoważony rozwój. Oprócz prac naukowych Instytut angażuje się w popularyzację wiedzy na temat ekologii i technologii środowiskowych. Instytut dostarczy wam informacji na temat innowacyjnych rozwiązań, takich jak systemy monitorowania zanieczyszczeń powietrza czy metod oczyszczania wody. Ośrodek organizuje również wykłady i konferencje, które poruszają temat tego, jak badania naukowe przekładają się na praktyczne działania na rzecz środowiska.

Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska w Zabrzu (fot. archiwum IPIŚ)

NAUKI ŚCISŁE

9 Stacja Naukowa Polskiej Akademii

Umiejętności

| Adres: | ul. Bankowa 4 | 40-007, Katowice | tel. (12) 424 02 00 | www.pau.krakow.pl/index.php/pl/struktura/delegatury-i| stacje-naukowe/stacja-naukowa-pau-w-katowicach Stacja Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności w Katowicach to wyjątkowa placówka naukowo-kulturalna, która działa na rzecz popularyzacji nauki oraz integracji środowiska naukowego w regionie. Jako część Polskiej Akademii Umiejętności, która od 1872 roku zrzesza najwybitniejszych polskich naukowców, Stacja odgrywa kluczową rolę w promowaniu badań naukowych, organizacji konferencji i seminariów oraz łączeniu różnych dziedzin wiedzy. W Stacji Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności możecie uczestniczyć w interesujących wykładach, panelach dyskusyjnych czy prezentacjach naukowych. Struktura Stacji obejmuje przestrzenie konferencyjne, bibliotekę z bogatym księgozbiorem naukowym oraz archiwa zawierające cenne dokumenty związane z historią nauki w Polsce.

10 Instytut Matematyczny Polskiej

Akademii Nauk (oddział w Katowicach)

| Adres: | ul. Bankowa 14 | 40-007, Katowice | tel. (32) 253 71 64 | www.impan.pl Instytut Matematyczny Polskiej Akademii Nauk to instytut naukowy, który powstał 20 listopada 1948 roku jako Państwowy Instytut Matematyczny. W tym samym roku powołano w nim Grupę Aparatów Matematycznych – fakt ten uznaje się za początek informatyki w Polsce. Jednostka prowadzi studia

NAUKI ŚCISŁE

doktoranckie w zakresie matematyki. Jest jednocześnie instytucją ogólnopolską i poza siedzibą w Warszawie ma sześć oddziałów w innych miastach Polski, w tym właśnie w Katowicach. W ramach Instytutu prowadzone są badania naukowe, odbywają się seminaria, konferencje, funkcjonuje biblioteka i realizowane są programy międzynarodowe oraz granty.

11 Państwowy Instytut Geologiczny

(oddział Górnośląski w Sosnowcu)

| Adres: | ul. Królowej Jadwigi 1 | 41-200, Sosnowiec | tel. (32) 296 48 00 | www.pgi.gov.pl/sosnowiec/oddzial-gornoslaski Państwowy Instytut Geologiczny (oddział Górnośląski w Sosnowcu) to miejsce dla wszystkich, którzy interesują się geologią, historią Ziemi. Znajdziecie tu bogate zbiory, które w ciekawy sposób przedstawiają historię geologiczną Górnego Śląska oraz innych regionów Polski. W Muzeum możecie zobaczyć różnorodne kolekcje skał, minerałów i skamieniałości, które dokumentują miliardy lat historii Ziemi. Wśród eksponatów znajdują się imponujące okazy minerałów, skamieniałe szczątki prehistorycznych organizmów oraz próbki skał z różnych części Polski i świata. Zobaczycie tu także makiety przedstawiające procesy geologiczne, takie jak powstawanie węgla czy formowanie gór.

NAUKI ŚCISŁE

12 Kino Sferyczne Planetarium

Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie

| Adres: | al. Armii Krajowej 13/15 | 42-200, Częstochowa | tel. 609 919 306 | www.kinosferyczne.ujd.edu.pl Kino Sferyczne Planetarium Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie to miejsce, które spodoba się miłośnikom odkrywania tajemnic. Planetarium powstało z myślą o przygotowaniu studentów do pracy pedagogicznej oraz popularyzacji astronomii. Będziecie mogli tu nie tylko zobaczyć rozgwieżdżone niebo, ale także poznawać tajemnice kosmosu z perspektywy sond kosmicznych czy obserwatoriów orbitalnych. Dzięki nowoczesnej aparaturze czekają na was wirtualne podróże po naszej Galaktyce, a także odkrywanie wszechświata w ultrafiolecie, podczerwieni, zakresie radiowym czy promieniowaniu rentgenowskim. W ofercie Planetarium znajdują się również seanse edukacyjne, które mogą zainteresować zarówno przyrodników, jak i artystów, na przykład tych zajmujących się projektowaniem przestrzeni.

13 Muzeum Energetyki

| Adres: | ul. Wyzwolenia 30 | 43-170, Łaziska Górne | tel. 603 155 562 | www.muzeumenergetyki.pl Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych to miejsce stworzone dla fascynatów technicznych wynalazków i historii energetyki. Muzeum to wyjątkowa przestrzeń, która łączy naukę z kulturą. Znajdziecie tu tysiące eksponatów związanych z energetyką, produkcją energii oraz jej użytkowaniem.

NAUKI ŚCISŁE

Zbiory Muzeum ukazują, jak technologia zmieniała życie codzienne przez dekady. Podczas wizyty zobaczycie maszyny służące do produkcji energii, aparaturę pomiarową, a także zabytkowe urządzenia, które kiedyś były sercem elektrowni. Organizowane są tu również specjalne pokazy i wydarzenia, takie jak słynne Święto Światła czy koncerty w ramach cyklu „Otwarta Scena” – wszystko to w niezwykłej scenerii pełnej technicznych eksponatów.

NAUKI ŚCISŁE

TECHNIKA

Stefan Drzewiecki Konstruktor, naukowiec i wynalazca, który nie rozumiał stwierdzenia „Nie da się”. Jego pierwszym wynalazkiem był licznik kilometrów przejechanych przez dorożkę. Dzisiaj takie urządzenie jest w każdej taksówce na świecie. To on wybudował pierwszy okręt podwodny, który był tak skuteczny, że na stałe wszedł do marynarki wojennej. Dzięki jego obliczeniom powstały pierwsze samoloty na świecie.

Stara Fabryka

| Adres: | pl. Żwirki i Wigury 8 | 43-300, Bielsko-Biała | tel. (33) 812 23 67 | www.skarby-ziemi.pl Jesteście fanami eksperymentów, doświadczeń i poznawania tego, jak działają maszyny? Na waszej mapie nie może zabraknąć niezwykłego oddziału Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, czyli Starej Fabryki. To oddział, który gromadzi i udostępnia zbiory związane z historią przemysłu w mieście. Muzeum działa w dawnej fabryce włókienniczej braci Büttnerów. Znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Na miejscu możecie oglądać dwie wystawy – pierwsza to część poświęcona rozwojowi przemysłu w mieście. Zobaczycie na niej stare medale, dokumenty, książki, a także wyjątkową mapę z reprodukcją planu Bielska-Białej sprzed ponad 100 lat. Druga wystawa prezentuje kolekcję starych maszyn i urządzeń włókienniczych.

2 Lotnisko w Aleksandrowicach

| Adres: | ul. Cieszyńska 319 | 43-382, Bielsko-Biała Lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice jest cywilnym lotniskiem sportowym, które należy do Aeroklubu BielskoBialskiego i jest położone na obrzeżach miasta w dzielnicy Aleksandrowice. Stanowi bazę lokalnego Aeroklubu – to właśnie tutaj najlepiej spróbować swoich sił w amatorskich lotach szybowcami lub prawdziwym samolotem. Koniecznie zabierz tu swoją pociechę, jeśli interesują ją samoloty, ich budowa, sposób działania i eksperymenty fizyczne. W ramach obiektu działa sekcja spadochronowa i samolotowa, organizowane są loty widokowe dla turystów oraz profesjonalne szkolenia teoretyczne i praktyczne

TECHNIKA

dla tych, którzy marzą o licencji pilota. Raz do roku w ramach działalności Lotniska możecie uczestniczyć w Międzynarodowym Pikniku Lotniczym, czyli dwudniowych pokazach lotniczych zawodowców.

3 Muzeum Odlewnictwa Artystycznego

Muzeum Odlewnictwa Artystycznego (fot. archiwum Muzeum Odlewnictwa Artystycznego)

Oddział Odlewnictwa Artystycznego Muzeum w Gliwicach to filia Muzeum w Gliwicach, która posiada rozbudowaną ekspozycję zbiorów odlewów artystycznych. W ramach kolekcji zobaczycie serię odlewów z brązu i żeliwa, powstałych w uruchomionej w 1796 roku Królewskiej Odlewni Żelaza – był to ówcześnie jeden z najnowocześniejszych zakładów w kraju. Wystawa to jednak nie tylko eksponaty, ale także filmy prezentujące technologie odlewnicze, fotografie i opisy niektórych zabytków, litografie oraz teksty pogłębiające

100

TECHNIKA

tematykę wystawy. Dla najmłodszych organizowane są warsztaty z możliwością malowania odlewów gipsowych. Muzeum otwarte jest w każdy dzień tygodnia z wyłączeniem poniedziałków.

4 Muzeum Techniki Sanitarnej

| Adres: | ul. Thomasa Edisona 16 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 428 44 05 | www.muzeum.pwik.gliwice.pl Muzeum Techniki Sanitarnej znajduje się w Gliwicach, w ponad stuletnim, zabytkowym budynku, zlokalizowanym na terenie Centralnej Oczyszczalni Ścieków. To najmłodszy oddział Muzeum w Gliwicach, jednak prezentujący wyjątkową wystawę, dzięki której dowiecie się, gdzie trafiają domowe ścieki, jak wykorzystuje się biogaz do pozyskania energii w oczyszczalniach i jak przed laty radzono sobie z brudną wodą. Oczyszczalnia powstała w 1911 roku i była wówczas niezwykle nowoczesnym ośrodkiem techniki. W Muzeum eksponowane są, w dwóch zachowanych halach o pięknych sklepieniach, dawne urządzenia techniki sanitarnej. Możecie też obejrzeć zainstalowane urządzenia działające od początku istnienia obiektu. Muzeum czynne jest w godzinach 8.00–13.00 w dni robocze, wstęp jest bezpłatny, a na zwiedzanie potrzebujecie około 50 minut.

5 Radiostacja w Gliwicach

| Adres: | ul. Tarnogórska 127–129–131 | 44-100, Gliwice | www.muzeum.gliwice.pl/pl/zwiedzaj/radiostacja-gliwice

TECHNIKA

101

Pierwsza gliwicka stacja radiowa to trzy zabytkowe budynki z drewnianą wieżą antenową, wzniesione w 1935 roku w Gliwicach. Wówczas była to innowatorska budowla, dzięki której rozszerzono zasięg Rozgłośni Śląskiej S.A. Po okresie wojen stacja służyła jako jedna ze stacji nadajnikowych w okolicy, była wykorzystywana do prób emisyjnych, a nawet do realizacji produkcyjnych, zwłaszcza dla telewizji. Część wyposażenia stanowią elementy ekspozycji warszawskiego Muzeum Techniki. Dziś wieża służy jako szczyt transmisyjny dla wielu różnych anten i jest atrakcyjnie oświetlona. Z pewnością warto się tu wybrać, gdyż drewniana konstrukcja wieży jest na tyle wiekowa, że za kilkanaście latmoże ulec zniszczeniu. Dzięki działaniom Muzeum w Gliwicach 3-hektarowa posesja została przekształcona w ogólnodostępny park. Możecie połączyć oglądanie wieży ze spacerem lub rodzinnym piknikiem na łonie natury.

6 Szyb „Krystyna”

| Adres: | ul. Zabrzańska 7 | 41-900, Bytom W dzielnicy Bytomia – Szombierkach – znajduje się dawna kopalnia węgla kamiennego. Szombierki były niegdyś niewielką wsią, jednak w 1870 roku powstała tu nowoczesna kopalnia „Hohenzollern”, na potrzeby której w latach 1870–1873 wydrążono szyby: wydobywczy „Kaiser Wilhelm” i sąsiedni, odwadniający „Hohenzollern”. Z czasem, w 1928 roku dotychczasową wieżę zastąpiono wieżą basztową o wysokości 57 metrów, która dziś nazywana jest Szybem „Krystyna”. Wymurowano ją z cegły i nadano przybliżony kształt młota górniczego, czyli pyrlika. Co ciekawe, w środku pracowały pierwsze na Śląsku elektryczne maszyny wyciągowe. Pod koniec lat 90. zakład zamknięto. Wieżę dobrze widać z okolicy, stoi w okolicy rozległych terenów zielonych, dlatego możecie wybrać się tu po zwiedzaniu Bytomia w ramach krótkiego spaceru.

102

TECHNIKA

7 Górnośląskie Koleje Wąskotorowe

| Adres: | ul. Mikołaja Reja 1 | 41-902, Bytom | tel. 666 904 142 | www.sgkw.eu Górnośląskie Koleje Wąskotorowe to najstarsza nieprzerwanie czynna kolej wąskotorowa na świecie. Została uruchomiona w połowie XIX wieku i pierwotnie służyła głównie do transportu surowców i półproduktów między zakładami przemysłowymi Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Dzisiaj możecie skorzystać z przejazdów turystycznych na trasie Bytom Wąskotorowy – Tarnowskie Góry Wąskotorowe – Miasteczko Śląskie Wąskotorowe, która ma długość 21 kilometrów. Podczas podróży możecie podziwiać nie tylko przemysłowy krajobraz Bytomia, ale też odwiedzić Zabytkową Kopalnię Srebra w Tarnowskich Górach lub zrelaksować się w wakacje nad zalewem w Miasteczku Śląskim.

8 Muzeum Hutnictwa w Chorzowie

| Adres: | ul. Metalowców 4a | 41-500, Chorzów | tel. (32) 704 96 30 | www.muzeumhutnictwa.pl Muzeum Hutnictwa w Chorzowie to pierwsze w Polsce muzeum w pełni poświęcone dziedzictwu hutnictwa żelaza i stali. Zostało założone w 2019 roku i prezentuje historię hutnictwa na przykładzie dwóch chorzowskich hut – Huty „Kościuszko” i Huty „Batory”. W ramach wystawy stałej możecie zobaczyć eksponaty przekazane przez byłych pracowników oraz pochodzące ze zbiórek publicznych, w tym prostownicę stemplową, młot parowy, prasę mimośrodową czy fragment zespołu walcowniczego. Od 2020 roku prezentację wzbogaciły nagrania wywiadów z dawnymi pracownikami

TECHNIKA

103

zakładów, które stanowią wyjątkowe archiwum wspomnień. W Muzeum organizowane są także warsztaty dla dzieci, zajęcia edukacyjne i spotkania, których celem jest przybliżenie zawiłych zagadnień świata techniki.

9 Szyb „Prezydent”, Kompleks

„Sztygarka”

| Adres: | ul. Księdza Piotra Skargi 41 | 41-500, Chorzów | www.sztygarka.pl Szyb „Prezydent” to wieża wyciągowa dawnej kopalni węgla kamiennego w Chorzowie, zbudowana w 1933 roku. Ta prawie stuletnia budowla jest częścią Kompleksu „Sztygarka”, który obejmuje najciekawsze zabytkowe budynki i obiekty przemysłowe. Kompleks powstał na terenie dawnej kopalni, której historia sięga aż XVIII wieku. To miejsce spodoba się miłośnikom historii i wszystkim tym, którzy lubią poznawać tajniki dawnych maszyn i świata techniki. Najbardziej charakterystycznym elementem tego kompleksu jest Wieża Szybu „Prezydent” o wysokości 42 metrów. Po zwiedzaniu obiektu możecie odpocząć w przyjemnej kawiarni, a nawet w nowoczesnym kompleksie SPA – w Kompleksie organizowanych jest także wiele imprez muzyczno-kulturalnych.

10 Kolejka Linowa „Elka”

| Adres: | Promenada Generała Jerzego Ziętka 2 | 41-500, Chorzów | www.parkslaski.pl/3-parkslaski-kolej-linowa-elka Kolejka Linowa „Elka” to najdłuższa kolej nizinna w Europie, znajdująca się w Parku Śląskim w Chorzowie. Została otwarta w 1967 roku i po modernizacji ponownie działa od 2013 roku.

104

TECHNIKA

Kolejka „Elka” (fot. P. Cyganik)

Jej trasa, w trzech połączonych odcinkach tworzących trójkąt, okrążała cały park i pozwalała przyjrzeć się chorzowskim atrakcjom z lotu ptaka. Dzisiejsza podróż odbywa się na nieco krótszym odcinku: Wesołe Miasteczko – Stadion Śląski, i ma długość ponad 2100 metrów. Przejazd zajmuje około 9 minut. Drugą trasą jest odcinek na trasie Wesołe Miasteczko – Planetarium. Kolejka „Elka” pozwoli wam w przyjemny sposób poznać Chorzów i zobaczyć interesujące zabytki z innej perspektywy. Dzięki zabudowanym wagonikom lub otwartym siedzeniom z barierkami łatwo jest dopasować sposób podróżowania do pory roku i warunków atmosferycznych.

11 Kopalnia „Guido”

105

Kopalnia „Guido” w Zabrzu to miejsce, które spodoba się wielbicielom miejsc z duszą i miłośnikom historii górnictwa. Zjazd górniczą szolą na głębokość 320 metrów pozwoli wam odkryć najgłębiej położoną trasę turystyczną w polskim górnictwie węglowym. W trakcie wędrówki poznacie tajniki pracy górników, zobaczycie autentyczne pokłady węgla, a elektryczna kolejka podwieszana przewiezie was w rejon pracy potężnych kombajnów górniczych. W budynku nadszybia możecie zakupić również śląskie pamiątki. Na zwiedzanie zarezerwujcie sobie do 2,5 godziny. Jeśli podróżujecie z dziećmi, muszą mieć skończone sześć lat (dla młodszych dzieci przygotowana jest trasa w Kopalni „Królowa Luiza”). Pamiętajcie o odpowiednim ubiorze – pod ziemią panuje stała temperatura 13–16°C.

12 Sztolnia „Królowa Luiza”

| Adres: | Sztolnia: ul. Wolności 408, 41-800, Zabrze | Kopalnia: ul. Maurycego Mochnackiego 12, 41-800, Zabrze | tel. (32) 271 40 77, 728 406 128 | www.sztolnialuiza.pl Sztolnia „Królowa Luiza” w Zabrzu to idealne miejsce dla tych, którzy lubią odkrywać historię w nowoczesnym wydaniu. Czeka tu na was wiele atrakcji. Przede wszystkim spływ sztolnią pod ziemią (ul. Wolności 408). Trasa Podziemnego Królestwa Maszyn przy ul. Maurycego Mochnackiego 12 to około 1,5 godziny wędrówki podziemnym labiryntem górniczych korytarzy. Przechodząc wąskimi korytarzami, będziecie mogli zobaczyć prawdziwe, czynne górnicze maszyny, przejedziecie się wyjątkową kolejką górniczą, karlikiem! Na powierzchni, w strefie naziemnej, w Parku 12c czekają atrakcje dla najmłodszych – instalacje, dzięki którym dzieci będą mogły w ciekawy i bezpieczny sposób odtworzyć pracę górników. Obok Parku 12C możecie odwiedzić Park Techniki Wojskowej.

106

TECHNIKA

13 Muzeum Techniki Wojskowej

| Adres: | ul. Maurycego Mochnackiego 12 | 41-803, Zabrze | tel. 504 868 161 | www.mtwzabrze.pl Muzeum Techniki Wojskowej to miejsce, które spodoba się miłośnikom militariów, historii konfliktów zbrojnych i wyjątkowych pojazdów używanych w armiach świata. Muzeum to plenerowa przestrzeń, w której prezentowane są pojazdy opancerzone, czołgi, armaty, a także inne maszyny wojskowe. Będziecie mogli tu zajrzeć do wnętrza pojazdów wojskowych, poznając ich budowę i funkcje. To tutaj możecie usiąść za sterami czołgu T-55 i samodzielnie go poprowadzić na poligonie. Muzeum udostępnia przestrzeń do organizacji prywatnych imprez okolicznościowych. Jest ono otwarte przez cały rok od wtorku do niedzieli od 10.00 do 18.00. Zwiedzanie w dużej części odbywa się na zewnątrz, warto więc przygotować się na różne warunki pogodowe. Zwiedzać można samodzielnie lub z przewodnikiem.

14 Wieża Ciśnień

| Adres: | ul. Jana Zamoyskiego 2 | 41-800, Zabrze Wieża Ciśnień w Zabrzu na pewno przypadnie do gustu tym, którzy lubią odkrywać nietuzinkowe miejsca. Zbudowana w 1909 roku wieża o wysokości 46 metrów była częścią miejskiego systemu wodociągowego. Jej ceglana, neogotycka konstrukcja sprawia, że jest to nie tylko ważny obiekt techniczny, ale również prawdziwa ozdoba miasta. Po modernizacji prezentuje się naprawdę okazale. Wewnątrz można obejrzeć ekspozycję „Carboneum”. Wystawa dostarczy wam informacji na temat właściwości i zastosowania węgla. Niewątpliwą atrakcją jest również

TECHNIKA

107

taras widokowy, z którego rozpościera się widok na Zabrze i okolice. Wystawę możecie zobaczyć od wtorku do niedzieli w godzinach 10.00–18.00. Bilety kupicie na miejscu (rezerwacja nie jest konieczna).

15 Sieć Badawcza „Łukasiewicz” –

Instytut Techniki i Aparatury Medycznej (ITAM)

| Adres: | ul. Franklina Roosevelta 118 | 41-800, Zabrze | tel. (32) 271 60 13 | www.itam.zabrze.pl Sieć Badawcza „Łukasiewicz” – Instytut Techniki i Aparatury Medycznej (ITAM) w Zabrzu specjalizuje się w prowadzeniu prac badawczo-rozwojowych oraz wdrożeniowych w dziedzinie techniki medycznej, z ponad 50-letnią tradycją. ITAM jest jedynym w Polsce instytutem badawczym działającym wyłącznie w obszarze techniki medycznej. Od 1 stycznia 2023 roku został włączony do Sieci Badawczej „Łukasiewicz” – Krakowskiego Instytutu Technologicznego, co poszerzyło jego możliwości badawcze i wdrożeniowe. Instytut angażuje się w projekty mające na celu poprawę jakości opieki zdrowotnej, a także zwiększenie dostępności zaawansowanych technologii medycznych.

16 Wieża spadochronowa

| Adres: | Park im. Tadeusza Kościuszki | 40-511, Katowice Wieża spadochronowa to 35-metrowa stalowa wieża spadochronowa w Katowicach w Parku im. Tadeusza Kościuszki. Z pewnością spodoba się wszystkim pasjonatom

108

TECHNIKA

Wieża spadochronowa (fot. UMK)

latania i podniebnych przygód, a także sportów ekstremalnych. Jeszcze w latach 50. XX wieku była wykorzystywana do szkolenia skoczków spadochronowych. Dziś króluje nad krajobrazem Katowic i stanowi przykład skomplikowanego elementu architektonicznego, wyróżniającego się w krajobrazie miasta. Niestety możecie ją podziwiać wyłącznie z poziomu parku – nie można wejść na jej szczyt ani podziwiać widoków z góry. Możecie za to połączyć jej oglądanie ze spacerem w pobliskim parku i zabawą na świeżym powietrzu.

17 Muzeum Hutnictwa Cynku

„Walcownia”

| Adres: | ul. 11 listopada 50 | 40-387, Katowice | tel. 727 600 186 | www.walcownia.muzeatechniki.pl Walcownia Cynku w Katowicach, znana również jako Muzeum Hutnictwa Cynku „Walcownia”, to zabytkowy obiekt przemysłowy znajdujący się w dzielnicy Katowic – Szopienice. Walcownia powstawała w latach 1903–1904 i przez wiele lat

TECHNIKA

109

Muzeum Hutnictwa Cynku „Walcownia” (fot. M. Lubera)

służyła do produkcji blach cynkowych – dziś pełni funkcję niezwykłego muzeum, które prezentuje bogatą historię hutnictwa cynku na Górnym Śląsku. Z pewnością miłośnicy techniki i nowoczesnych rozwiązań nie będą się tu nudzić! Na miejscu możecie zobaczyć unikatowe ciągi technologiczne, a także dowiedzieć się, jak powstawały zabytkowe modele motocykli, w tym amerykański Harley-Davidson i Indian. Dla najmłodszych organizowane są rozmaite warsztaty kreatywne i plastyczne, nie brakuje też zajęć związanych z historią Muzeum i samych Katowic.

110

TECHNIKA

18 Skansen Maszyn Parowych

| Adres: | ul. Szczęść Boże 81 | 42-600, Tarnowskie Góry | tel. (32) 285 49 96 | www.kopalniasrebra.pl/oferta/skansen-maszyn-parowych Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach to niezwykłe muzeum na świeżym powietrzu, które znajduje się przy Zabytkowej Kopalni Srebra i funkcjonuje w ramach tego samego kompleksu co Sztolnia Czarnego Pstrąga. Skansen powstał w 1976 roku i na otwartej przestrzeni prezentuje bogatą kolekcję zabytkowych 30 maszyn parowych oraz innych urządzeń technicznych, które były używane w górnictwie i przemyśle. Skansen jest idealnym miejscem dla maluchów, które kochają kolejki i budowanie tras dla swoich pociągów. Zwiedzanie Skansenu możecie śmiało połączyć z wizytą w Kopalni Srebra lub potraktować jako alternatywę dla najmłodszych członków rodziny, którzy nie chcą brać udziału w zwiedzaniu Sztolni.

Skansen Maszyn Parowych (fot. archiwum Skansenu Maszyn Parowych)

TECHNIKA

111

Wylot Sztolni „Fryderyk”, Brama Gwarków (fot. archiwum Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach)

19 Wylot Sztolni „Fryderyk” –

Brama Gwarków

| Adres: | las między Zbrosławicami a Tarnowskimi Górami | 42-674, Zbrosławice | www.kopalniasrebra.pl/oferta/unesco-brama-gwarkow Wylot Sztolni „Fryderyk”, czyli inaczej Brama Gwarków, znajduje się około 6 kilometrów na południowy zachód od tarnogórskiego rynku w zalesionej Dolinie Dramy, na terytorium gminy Zbrosławice. To historyczny portal górniczy, w którym wody podziemne z Głębokiej Sztolni „Fryderyk” wypływają na powierzchnię. To miejsce, które warto odwiedzić ze względu na detale architektoniczne i przykład sprytnego wykorzystania warunków naturalnych do pozyskiwania surowców z głębi ziemi. Woda wypływająca z tego miejsca była przed dziesięcioleciami wykorzystywana do odwadniania kopalni, obecnie to atrakcja turystyczna wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Możecie wybrać się na rodzinny spacer i spędzić czas w otoczeniu zieleni, wsłuchując się jednocześnie w odgłos szumiącej wody, a nawet podglądać dziką przyrodę w pobliżu tej niezwykłej budowli.

112

TECHNIKA

20 Zabytkowa Stacja Wodociągowa

„Zawada”

| Adres: | ul. Bytomska 6 | 42-674, Karchowice | tel. (32) 233 78 34 Zabytkowa Stacja Wodociągowa „Zawada” jest historycznym kompleksem wodociągowym, który został zbudowany pod koniec XIX wieku, aby dostarczać wodę pitną dla rozwijającego się Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Stacja była lekarstwem na deficyt wód powierzchniowych, który następował w wyniku intensywnej eksploatacji wyrobisk górniczych. To miejsce spodoba się wszystkim zaciekawionym techniką, geologią oraz tym, jak dzięki nowoczesnym maszynom można pozyskiwać surowce naturalne. W Stacji możecie zobaczyć tak niespotykane eksponaty, jak stary tłokowy zespół pompowy oraz turbina wysokiego ciśnienia. Dla odwiedzających przygotowano imponującą Halę Maszyn, Kotłownię i nadal działający najstarszy agregat parowy. Obiekt oferuje bezpłatny parking i uroczy park z fontanną.

21 Muzeum Drukarstwa

| Adres: | ul. Głęboka 50 | 43-400, Cieszyn | tel. 508 200 248 | www.muzeumdrukarstwa.pl Muzeum Drukarstwa w Cieszynie to wyjątkowe miejsce, które powstało w 1996 roku, aby upamiętnić tradycje drukarskie na Śląsku Cieszyńskim. W jego salach możecie zobaczyć zabytkowe maszyny drukarskie, w tym typograficzne, matryce chemigraficzne i drzeworytnicze, prasy dociskowe, a także urządzenia introligatorskie. Miejsce przypadnie do gustu wszystkim miłośnikom techniki, nowoczesnych urządzeń, ale także tym, którzy kochają czytać książki. Ciekawostką jest

TECHNIKA

113

Muzeum Drukarstwa w Cieszynie (fot. J. Temkin-Gołaszewski)

z pewnością fakt, że wszystkie maszyny nadal działają, dzięki czemu prezentacje w Muzeum są niezwykle praktyczne i wciągają oglądających na długie minuty. W czasie zwiedzania możecie śledzić poszczególne etapy powstawania druku tradycyjną metodą, aż po końcowy etap łączenia całości w czasopismo lub książkę.

22 Browar Zamkowy Cieszyn

| Adres: | ul. Dojazdowa 2 | 43-400, Cieszyn | tel. (33) 851 64 02 | www.browarcieszyn.pl Arcyksiążęcy Browar Zamkowy w Cieszynie to historyczny browar, założony w 1846 roku przez arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga, który jest najdłużej nieprzerwanie działającym browarem w Polsce. Browar znajduje się na Wzgórzu Zamkowym w Cieszynie i słynie z produkcji piwa metodami tradycyjnymi. Starodawna manufaktura spodoba się

114

TECHNIKA

nie tylko miłośnikom piwa i lokalnych produktów spożywczych, ale także amatorom wycieczek w oryginalne miejsca w naszym kraju. W ramach atrakcji możliwe jest zwiedzanie Browaru z przewodnikiem, degustacja piwa, a dla najmłodszych udział w warsztatach sensorycznych i zajęciach na temat przetwarzania chmielu. Na miejscu zobaczycie kolekcję kufli z XVIII i XIX wieku oraz ciekawą makietę browaru.

23 Studnia Trzech Braci

| Adres: | ul. Trzech Braci | 43-400, Cieszyn Studnia Trzech Braci to istniejąca prawdopodobnie od czasów średniowiecza studnia miejska w Cieszynie, która stanowi dziś jeden z wyjątkowych symboli miasta. Studnia została zabezpieczona żeliwną, neogotycką altaną z 1868 roku, która uznawana jest za pamiątkę legendarnego spotkania przy studni trzech braci, historycznych założycieli Cieszyna. Wybierzcie się do niej, jeśli kochacie stare opowieści, legendy i poszukiwanie urokliwych zakątków w odwiedzanych przez was miejscowościach. Studnia znajduje się przy stromej, brukowanej kocimi łbami uliczce Trzech Braci, pomiędzy ulicami Śrutarską i Sejmową, gdzie dojdziecie na własnych nogach lub dojedziecie rowerem. Możecie też tam dojechać z wózkiem dziecięcym, a następnie udać się na dalszy spacer zacienionymi okolicznymi uliczkami.

24 Skocznia im. Adama Małysza

| Adres: | Wisła | 49° 37′ 42″ N, 18° 54′ 54″ E | 49.628333, 18.915

TECHNIKA

115

Skocznia narciarska im. Adama Małysza, znana również jako skocznia w Wiśle-Malince, jest dużą skocznią narciarską, która została otwarta w 2008 roku. Obiekt nosi imię Adama Małysza, jednego z najbardziej utytułowanych polskich skoczków narciarskich. Dzięki zaawansowanym parametrom jest dostosowana do skoków na maksymalną odległość aż 134 metrów. Nowoczesna konstrukcja spodoba się nie tylko miłośnikom sportów zimowych i jazdy na nartach, ale także tym, których ciekawi architektura oraz technika. Skocznia jest wyposażona w nawierzchnię igelitową, jak również mrożone tory najazdowe, dysponuje sztucznym oświetleniem oraz kolejką krzesełkową dla odwiedzających. Za sprawą najnowocześniejszych rozwiązań działa zarówno zimą, jak i latem, dzięki czemu można na niej organizować zawody przez cały rok. Możecie zaplanować wizytę w obiekcie poza sezonem lub połączyć ją z oglądaniem skoków narciarskich, albo podejrzeć, jak trenują młodzi skoczkowie.

25 Muzeum Historii Kolei

| Adres: | ul. Pułaskiego 100/120 | 42-200, Częstochowa | tel. 502 128 687, 502 085 162 | www.zabytkitechniki.pl/poi/1701/muzeum-historii-kolei Muzeum Historii Kolei w Częstochowie to miejsce, które spodoba się każdemu, kto pasjonuje się techniką i historią transportu. Muzeum znajduje się na pierwszym piętrze budynku dworca Częstochowa Stradom i kryje w sobie prawdziwe skarby związane z kolejnictwem. W środku możecie zobaczyć elementy wyposażenia lokomotyw i wagonów, różnorodne lampy kolejowe, ekwipunek kolejarzy, dokumenty, medale oraz zdjęcia dokumentujące historię kolei. Wśród eksponatów znajdziecie także unikalne zegary, stare telefony, mundury oraz sprzęt do utrzymania infrastruktury kolejowej. Jednym z najciekawszych elementów wystawy jest zrekonstruowane pomieszczenie zawiadowcy stacji.

116

TECHNIKA

Muzeum Historii Kolei (fot. J. Mucha)

26 Muzeum Górnictwa Rud Żelaza

| Adres: | Park im. Stanisława Staszica | Częstochowa | tel. 504 757 769 | www.kopalnia.muzeumczestochowa.pl Muzeum Górnictwa Rud Żelaza w Częstochowie to miejsce, które zainteresuje pasjonatów techniki górniczej. Muzeum mieści się w podziemnych korytarzach wydrążonych w latach 70. XX wieku między Pawilonami Wystawienniczymi Muzeum Częstochowskiego w Parku im. ks. Stanisława Staszica. Główną atrakcją jest realistyczny model podziemnych wyrobisk

TECHNIKA

117

Muzeum Górnictwa Rud Żelaza (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

w skali naturalnej. Na ekspozycji znajdziecie odtworzone chodniki górnicze z oryginalnymi obudowami drewnianymi i stalowymi, komorę pomp, fragment „ściany” eksploatacyjnej oraz autentyczne maszyny i urządzenia używane w dawnych kopalniach. W sali wystawowej możecie zobaczyć bogaty zestaw narzędzi, lamp górniczych oraz minerałów.

27 Muzeum Produkcji Zapałek

| Adres: | ul. Ogrodowa 68 | 42-200, Częstochowa | tel. 602 462 285 | www.zabytkitechniki.pl/poi/1704/muzeum-produkcji| zapalek Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie to atrakcja, która spodoba się miłośnikom historii przemysłu. To jedyne w Europie działające muzeum zapałek. Muzeum mieści się w najstarszej fabryce zapałek w Polsce. Do 2010 roku wytwarzano tu zapałki, w tym znaną serię Black Cat, a dziś możecie zobaczyć, jak wyglądał proces ich produkcji. Spacerując po zabytkowym parku maszynowym, prześledzicie cały cykl produkcyjny. Wystawy stałe obejmują również

118

TECHNIKA

Muzeum Produkcji Zapałek (fot. A. Markowski)

kolekcję etykiet pudełek zapałek oraz wyjątkową „Wystawę rzeźb z jednej zapałki” autorstwa Anatola Karonia. Spędzicie tu około 1 godziny. Parking jest bezpłatny, przewodnik jest w cenie biletu. Wizytę należy umówić telefonicznie.

28 Multicentrum „Zodiak”

| Adres: | Park im. Stanisława Staszica | 42-200, Częstochowa | tel. 504 757 598 | www.muzeumczestochowa.pl/edukacja/muticentrum| zodiak Multicentrum „Zodiak” w Częstochowie to miejsce, które spodoba się wszystkim poszukującym miejsca łączącego naukę z dobrą zabawą zarówno dla dzieci, jak i młodzieży. Multicentrum „Zodiak” mieści się w Parku im. Stanisława Staszica, w budynku, który powstał w 1909 roku na Wystawę Przemysłu i Rolnictwa. Kiedyś służył jako obserwatorium astronomiczne, a dziś, po gruntownym remoncie, stał się interaktywnym centrum nauki i rozwoju. Co tu znajdziecie? „Zodiak” to prawdziwa kraina naukowych możliwości. Stanowiska edukacyjne wciągną was w świat techniki,

TECHNIKA

119

Multicentrum „Zodiak” (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

muzyki, języków i komputerów. Możecie tu tworzyć grafiki komputerowe, nauczyć się podstaw języka angielskiego, spróbować sił w eksperymentach naukowych lub zbudować niesamowite konstrukcje z klocków K’Next.

29 Wieże KWK Polska

TECHNIKA

Wieże KWK Polska w Świętochłowicach to miejsce dla wszystkich, których fascynuje dziedzictwo przemysłowe i kultura Śląska. Dwie odrestaurowane wieże wyciągowe – Basztowa i Kozłowa – są sercem kompleksu powstałego na terenie dawnej kopalni w dzielnicy Zgoda. Wieże otacza labirynt podzielony na pięć stref tematycznych: ziemi, powietrza, wody, drewna i stali. Spacer po labiryncie pozwoli wam poznać historię przemysłu w Świętochłowicach. Na miejscu znajduje się również ekspozycja poświęcona tradycjom i wierzeniom śląskim. Możecie skorzystać także z bogatej oferty kulturalnej: warsztatów, wystaw rękodzieła, spotkań z artystami, a nawet wziąć udział w fabularyzowanym zwiedzaniu dla grup zorganizowanych.

30 Muzeum Miejskie „Sztygarka”

| Adres: | ul. Legionów Polskich 69 | 41-300, Dąbrowa Górnicza | tel. (32) 726 41 85 | www.muzeum-dabrowa.pl Muzeum Miejskie „Sztygarka” znajduje się w Dąbrowie Górniczej i jest instytucją muzealną, która proponuje zwiedzającym wystawy dotyczące historii Zagłębia Dąbrowskiego, archeologii, przyrody, lokalnej etnografii, a nawet innych kultur pozaeuropejskich. Kiedyś budynek Muzeum był siedzibą Szkoły Górniczej i Hutniczej. W 1912 roku założono tu Muzeum Geologiczne, którego burzliwe losy zmieniały się na przestrzeni dziesięcioleci. Już od kilkudziesięciu lat Muzeum nie jest jedynie placówką muzealno-dydaktyczną szkoły, ale muzeum miejskim z bogatymi zbiorami. W ramach wystaw zobaczycie interesujące artefakty z okolic Dąbrowy z epoki brązu i żelaza, poznacie życie codzienne mieszkańców okolicy na przełomie wieków, a nawet odwiedzicie Kopalnię Ćwiczebną z podziemną trasą dla turystów i Park Militarno-Historyczny „Reduta”.

TECHNIKA

121

Muzeum Miejskie „Sztygarka” (fot. A. Zemła-Kotarba)

31 „Carbonarium”

| Adres: | ul. Towarowa 7 | 44-338, Jastrzębie-Zdrój | tel. (32) 440 81 75 | www.muzeum-dabrowa.pl „Carbonarium” jest nowoczesnym muzeum znajdującym się w odrestaurowanej Łaźni Moszczenica w Jastrzębiu-Zdroju. Muzeum to opowiada historię wydobycia węgla i przybliża odwiedzającym fakty geologiczne regionu, ubogacając je nowoczesnymi technologiami. Wystawa w „Carbonarium” jest podzielona na kilka pięter, z których każde prezentuje różne aspekty związane z węglem – dowiecie się, jak powstaje węgiel i jak wygląda jego obieg w przyrodzie, w jaki sposób człowiek wykorzystywał ten surowiec na przestrzeni wieków, a także poznacie ciekawostki z historii rozwoju Jastrzębia Zdroju. Dzieciom i nastolatkom spodoba się wystawa pełna interaktywnych atrakcji, na przykład przy użyciu wirtualnej rzeczywistości. Na zwiedzanie warto zarezerwować przynajmniej 2 godziny.

122

TECHNIKA

„Carbonarium” (fot. A. Czarnocka-Kanik)

Zabytkowa Kopalnia Srebra (fot. archiwum Zabytkowej Kopalni Srebra)

32 Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia

Czarnego Pstrąga

| Adres: | ul. Szczęść Boże 81 | 42-600, Tarnowskie Góry | tel. (32) 285 49 96 | www.kopalniasrebra.pl Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach to historyczna kopalnia srebra, ołowiu i cynku, która jest obowiązkową atrakcją na mapie Tarnowskich Gór. Jest to jedno z najważniejszych miejsc turystycznych w regionie, które pozwala aktywnie spędzić czas i poznać tajniki nauki. Obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2017 roku. Kopalnia na pewno spodoba się najmłodszym, których fascynują tajemnice i którzy lubią bawić się w poszukiwaczy skarbów. Kopalnia oferuje zwiedzającym możliwość przejścia podziemną trasą turystyczną o długości 1,740 metrów, gdzie możecie poznać dawne narzędzia górnicze, stanowiska pracy oraz przepłynąć łodzią Sztolnią Czarnego Pstrąga przez 600-metrowy odcinek zalanego korytarza. Na powierzchni znajduje się nowoczesne muzeum multimedialne, które prezentuje historię górnictwa, geologię oraz techniki wydobywcze stosowane w regionie.

124

TECHNIKA

33 Centralne Muzeum Pożarnictwa

w Mysłowicach

| Adres: | ul. Stadionowa 7a | 41-400, Mysłowice | tel. (32) 222 37 33, (32) 222 36 12 | www.cmp-muzeum.pl Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach to idealne miejsce dla wszystkich, którzy marzą o poznaniu historii straży pożarnej, fascynują się zabytkowymi wozami strażackimi oraz sprzętem ratowniczym oraz dawnymi technikami gaszenia pożarów. Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach to największe w Polsce muzeum poświęcone tematyce ochrony przeciwpożarowej. Znajdziecie tutaj nie tylko unikalne eksponaty, ale także poznacie kulisy pracy strażaków i ich wkład w bezpieczeństwo społeczeństwa. Zobaczycie tu zabytkowe wozy strażackie – od ręcznych sikawek z XIX wieku po nowoczesne samochody gaśnicze.

34 Muzeum Prasy Śląskiej

| Adres: | ul. Piastowska 26 | 43-200, Pszczyna | tel. (32) 210 16 27, 502 557 804 | www.muzeumprasy.pl Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie to miejsce idealne dla wszystkich, którzy interesują się historią mediów i techniką drukarską. Muzeum mieści się w zabytkowym budynku w sercu urokliwej Pszczyny. Ekspozycja pokaże wam fascynującą historię prasy i drukarstwa. Znajdziecie tu jedne z najstarszych urządzeń drukarskich. Podczas wizyty będziecie mogli zobaczyć, jak działały dawne prasy drukarskie oraz jak wyglądała praca zecera – osoby, która ręcznie układała teksty z ruchomych czcionek. Oprócz wystawy stałej Muzeum oferuje również warsztaty. Obiekt

TECHNIKA

125

Muzeum Prasy Śląskiej (fot. G. Cempura)

możecie zwiedzać od wtorku do soboty oraz w niedziele (od kwietnia do września).

35 Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej

w Rudach

| Adres: | ul. Szkolna 1 | 47-430, Rudy | tel. 500 282 732 | www.kolejkarudy.pl Kolej Wąskotorowa w Rudach to zabytkowa stacja z przełomu XIX i XX wieku, powstała w Rudach i udostępniona do zwiedzania na początku lat 90. W skansenie zgromadzono liczne lokomotywy, starodawne wagony i urządzenia służące do obsługiwania 51-kilometrowej trasy. Od wiosny do jesieni nadal odbywają się tu planowe kursy turystyczne na trasie Rudy – Rybnik Stodoły – Rudy, w ramach

126

TECHNIKA

Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach (fot. K. Ryś)

których możecie podziwiać Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich”. Na odwiedzających czekają przejażdżki wyjątkowymi drezynami, zwiedzanie lokomotyw z przewodnikiem oraz możliwość odwiedzenia prawdziwej kuźni kowalskiej. W ramach Stacji działa bogate w eksponaty muzeum kolejowe i tradycyjna śląska izba.

36 Zabytkowa Kopalnia „Ignacy”

w Rybniku

| Adres: | ul. Ignacego Mościckiego 3 | 44-273, Rybnik-Niewiadom | tel. (32) 440 79 20 | www.kopalniaignacy.pl Zabytkowa Kopalnia „Ignacy” w Rybniku znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki. Jeśli jesteście pasjonatami historii przemysłu i technologii, gwarantujemy, że stracicie tam

TECHNIKA

127

poczucie czasu. Kopalnia „Ignacy” pozwoli wam zobaczyć z bliska, jak kiedyś wyglądała praca górników na Śląsku. Główne atrakcje to wieża widokowa na Szybie „Kościuszko”, z której rozciąga się imponujący widok na okolicę, wystawa „Wiek pary” z pokazem maszyny parowej, maszynownia Szybu „Głowacki” oraz SOWA – Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności. Na zewnątrz na najmłodszych czeka industrialny plac zabaw. Kopalnię możecie zwiedzać od wtorku do niedzieli.

128

TECHNIKA

M E DYCY N A I ZDROWIE

Hilary Koprowski Człowiek, który stworzył szczepionkę przeciwko polio, wirusowi wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Był lekarzem i wirusologiem, ale świetnie grał na pianinie. Pracował także przy powstaniu szczepionek przeciwko wściekliźnie i febrze. Podczas pracy w USA zdobył 9 milionów dawek szczepionki przeciwko polio i wysłał je do ogarniętej epidemią Polski.

Dolina Trzech Stawów (fot. UMK)

Dolina Trzech Stawów

| Adres: | ul. Trzech Stawów | 40-289, Katowice Dolina Trzech Stawów to rozległy kompleks rekreacyjnosportowy w Katowicach, który znajduje się na terenie dzielnicy Osiedle Paderewskiego-Murowaniec, w dolinie Potoku Leśnego. Dolina jest niezwykła – obejmuje 11 sztucznych zbiorników wodnych, które zaczęły powstawać w XIX wieku w następstwie działalności Kopalni „Ferdynand”. Od lat 60. XX wieku stanowi część Katowickiego Parku Leśnego i zachęca odwiedzających do spędzania czasu w otoczeniu roślin i miejskiej przyrody. To miejsce spodoba się wszystkim tym, którzy lubią spacery, szukają miejsca na amatorskie uprawianie sportu lub chcą odpocząć po intensywnym dniu w pracy. Teren jest bardzo zróżnicowany – część miejsc jest dostosowana do poruszania się z wózkiem dziecięcym i dla osób z niepełnosprawnościami, inne wymagają lepszego obuwia i sportowego stroju, zwłaszcza jesienią lub zimą. Znajdziecie tu Staw Kąpielisko, przystań sportów wodnych, a nawet Staw Ozdobny, w którym lokalni wędkarze łowią ryby. Ruch na świeżym powietrzu w parku możliwy jest o każdej porze roku i przez całą dobę.

MEDYCYNA I ZDROWIE

131

2 Ośrodek Sportu i Rekreacji „Skałka”

| Adres: | ul. Bytomska 40 | 41-600, Świętochłowice | tel. 504 436 160, (32) 245 59 00 | www.osir-skalka.pl Ośrodek Sportu i Rekreacji „Skałka” w Świętochłowicach to idealne miejsce dla miłośników aktywnego wypoczynku, rodziców z dziećmi, pasjonatów sportu, a także tych, którzy szukają relaksu na świeżym powietrzu. „Skałka” to wielofunkcyjny kompleks sportowo-rekreacyjny, którego historia sięga lat 60. XX wieku. Ośrodek złożony jest z licznych obiektów zlokalizowanych na terenie Świętochłowic: kortów tenisowych i do gry w squasha, sauny, siłowni, boiska, basenów. Dla najmłodszych przygotowano plac zabaw, a w otoczeniu terenów zielonych można zorganizować piknik lub po prostu odpocząć. Ośrodek regularnie organizuje wydarzenia sportowe i kulturalne. W sezonie zimowym na odwiedzających czeka lodowisko. Na terenie stadionu odbywają się mecze oraz różnego rodzaju wydarzenia.

Ośrodek Sportu i Rekreacji „Skałka” (fot. archiwum OSiR „Skałka”)

132

MEDYCYNA I ZDROWIE

3 Góra Żar

| Adres: | ul. Górska 21 | 34-312, Międzybrodzie Żywieckie | tel. (18) 202 03 00 | www.pkl.pl/gora-zar/gora-zar Góra Żar to miejsce, które spodoba się miłośnikom aktywności na świeżym powietrzu. Najbardziej rozpoznawalną atrakcją tego miejsca jest kolej linowo-terenowa Polskich Kolei Linowych, która umożliwia wygodny wjazd na szczyt. Góra Żar to także raj dla miłośników sportów zimowych – możecie tu skorzystać z tras narciarskich o różnych poziomach trudności. Latem miejsce to przyciąga entuzjastów rowerów górskich korzystających z tras downhillowych. Ciekawym miejscem, które warto odwiedzić, jest Elektrownia „Porąbka-Żar”, położona w szczytowym zbiorniku wodnym. Od kwietnia do października możecie spróbować swoich sił w Parku Linowym. Na szczycie możecie również zrobić sobie przerwę w tutejszej restauracji i skosztować regionalnych dań.

4 Hałdy Paciorkowce w Bieruniu

| Adres: | 43-150, Bieruń Hałdy Paciorkowce w Bieruniu to niezwykła grupa czterech hałd utworzonych na dawnym terenie kopalni węgla kamiennego. Nie sposób ich nie zauważyć, gdy pojawicie się w Bieruniu. Te niewysokie wzgórza, przypominające ścięte stożki, powstały ze skały popłucznej wydobywanej wraz z węglem i dziś stanowią bardzo oryginalną wizytówkę miasta. Hałdy spodobają się miłośnikom przygód i aktywnego spędzania wolnego czasu, są idealnym celem pieszych wycieczek i wypadów rowerowych ze znajomymi. Część z nich porośnięta jest roślinnością, porostami i trawami, które przetykają zgrabnie wytyczone ścieżki. Ze szczytu pagórków

MEDYCYNA I ZDROWIE

133

możecie oglądać zachody słońca i najciekawsze zakątki okolicy. W pobliżu wzniesień znajdziecie zadaszone altany, ławki i dużo miejsca na rodzinny piknik.

5 Park Wypoczynkowy „Lisiniec”

| Adres: | ul. o. Augustyna Kordeckiego 99 | 42-226, Częstochowa | www.czestochowa.pl/park-lisiniec Park Wypoczynkowy „Lisiniec” w Częstochowie to miejsce, które zachwyci miłośników aktywnego wypoczynku, sportu i relaksu na łonie natury. Położony na ponad 40-hektarowym terenie charakteryzuje się trzema malowniczymi zbiornikami wodnymi: Pacyfikiem, Bałtykiem i Adriatykiem. Na miejscu możecie korzystać z piaszczystej plaży, na którą piasek przywieziono prosto z Łeby. Znajduje się tu wypożyczalnia sprzętu pływającego – rowerów wodnych, kajaków oraz desek SUP. Jeśli jesteście miłośnikami spacerów i rowerów, to z pewnością docenicie rekreacyjną ścieżkę o długości 2,5 kilometra, otoczoną piękną zielenią i nowymi nasadzeniami, w tym ozdobnymi japońskimi wiśniami. Czekają tu na was także skatepark, park linowy oraz dwa korty tenisowe.

6 Park tematyczny nad Nacyną

| Adres: | teren między ul. Jana Kotucza, Rudzką i Dworek | 44-200, Rybnik Jeśli poszukujecie atrakcyjnego miejsca na łonie natury dla najmłodszych członków rodziny, wyjątkowo interesujący jest z pewnością Park tematyczny nad Nacyną. Usytuowany w centrum Rybnika teren zielony z mnóstwem drzew, w pobliżu rzeki Nacyny i z łatwym dojazdem samochodem oferuje zajęcia dla dzieci i dorosłych w każdym wieku.

134

MEDYCYNA I ZDROWIE

Znajdziecie tu specjalne urządzenia do wykonywania eksperymentów, podzielone na kilka grup tematycznych – telegrafy akustyczne, fletnie pana, platformy obrotowe, zwierciadła oraz gigantyczny kalejdoskop. Jest tu także strefa sportu dla aktywnych – wielofunkcyjne boisko do sportów grupowych, siłownia zewnętrzna, pumptrack oraz ścianka wspinaczkowa. Kilkulatkom spodoba się rozbudowany plac zabaw, piaskownica i drabinki do wspinaczki, a rodzicom duże pergole porośnięte kwiatami i małe jezioro. Park można odwiedzić przez cały rok.

7 Zalew Zakrzew

| Adres: | 50° 53′ 27″ N, 18° 54′ 10″ E | 50.890833, 18.902778 | pogranicze wsi Rybno i Kłobuck Zalew Zakrzew jest zbiornikiem retencyjnym na rzece Białej Okszy, położony na pograniczu wsi Rybno i Kłobucko. Zbiornik ma powierzchnię około 9 hektarów i został zrewitalizowany tak, aby stać się atrakcyjnym miejscem wypoczynku. To idealne miejsce, jeśli chcecie spędzić beztroski czas nad wodą, pływać, cieszyć się amatorskimi sportami wodnymi lub po prostu odpocząć po intensywnym dniu w pracy. Wokół Zalewu znajdziecie liczne udogodnienia, takie jak place zabaw dla najmłodszych, ogólnodostępny grill, molo, które wyznacza strefę kąpielową, a także przebieralnie i prysznice. W sezonie dostępne są kawiarnie, gdzie zjecie smaczny posiłek lub spędzicie czas z przyjaciółmi.

8 Park Miejski w Bytomiu

| Adres: | między ulicami Tarnowską a Wrocławską | 41-902, Bytom

MEDYCYNA I ZDROWIE

135

Park miejski im. Franciszka Kachla w Bytomiu został założony jeszcze w 1840 roku i przez lata zmieniał swój wygląd oraz powierzchnię – dziś zajmuje powierzchnię aż 43 hektarów i zachęca do aktywnego spędzania czasu na świeżym powietrzu. Niegdyś na terenie Parku znajdowała się łaźnia miejska, działało także kąpielisko miejskie. Co ciekawe, przez kilkadziesiąt lat funkcjonował tu Miejski Ogród Zoologiczny, czyli pierwsze zoo na Górnym Śląsku. To rozległy teren, na którym możecie odpocząć od zgiełku miasta, uprawiać amatorskie sporty lub obserwować miejską przyrodę. Obecnie na jego terenie znajdują się Urząd Miejski, korty tenisowe, muszla koncertowa, basen i dwa stawy.

9 Park Zdrojowy im. doktora Mikołaja

Witczaka

| Adres: | pomiędzy ulicami 1 Maja a Witczaka | 44-330, Jastrzębie-Zdrój Park Zdrojowy w Jastrzębiu-Zdroju im. doktora Mikołaja Witczaka jest publicznym parkiem miejskim położonym w dzielnicy Zdrój. Powstał w drugiej połowie XIX wieku jako główny punkt rozwijającego się jastrzębskiego sanatorium. Współczesny Park ma powierzchnię 18 hektarów i jest nie tylko największym terenem zielonym tego typu w mieście, ale też z pewnością jednym z największych w województwie śląskim. To miejsce spodoba się wszystkim, którzy chcą zachować doskonałą kondycję i cenią sobie ruch na świeżym powietrzu. Znajdziecie tu liczne zabytkowe obiekty sanatoryjne, malownicze ścieżki spacerowe, a także urokliwą muszlę koncertową. W Parku od dziesięcioleci rosną różnorodne gatunki roślin sprowadzonych z odległych części świata. Po spacerze koniecznie odwiedźcie pijalnię wód lub inhalatorium solankowe. Bardzo ciekawym miejscem jest także Galeria Sztuki Współczesnej, która mieści się w budynku Łazienki III.

136

MEDYCYNA I ZDROWIE

10 Park im. Fryderyka Chopina

| Adres: | ul. Henryka Sienkiewicza 5 | 44-100, Gliwice W centrum Gliwic znajduje się bardzo przyjemny Park im. Fryderyka Chopina. Możecie wejść do niego przez jedną z sześciu bram, a cały teren zielony otoczony jest ogrodzeniem i gęstym żywopłotem. W centralnej części Parku znajdziecie Palmiarnię. Zobaczycie w niej pawilony akwarystyczne, ogromne palmy i inne ciepłolubne rośliny. Dzisiejszy zielony zakątek liczy około 6 hektarów i zachęca do odwiedzenia zwłaszcza w upalne dni. To miejsce idealne dla miłośników przyrody, spacerów, aktywnego spędzania wolnego czasu, ale także pasjonatów rzadkich roślin. Na terenie Parku rośną egzotyczne drzewa i krzewy, w tym rozłożyste dęby, kasztanowce i stare lipy. Możecie tu zorganizować rodzinny piknik, spędzić czas na rodzinnym graniu w planszówki, uprawiać jogging lub jeździć na rowerze. Park otwarty jest cały rok.

MEDYCYNA I ZDROWIE

137

138

MEDYCYNA I ZDROWIE

NAUKI HUMANIST YCZNOSPOŁECZNE

Stanisław Lem Stanisław Lem według Philipa K. Dicka miał nie istnieć, choć jego książki przetłumaczono na 40 języków. Dziś Lema uznaje się najwybitniejszego przedstawiciela polskiej fantastyki, który wywarł ogromny wpływ na rozwój tego gatunku literackiego i zaszczepił w głowach naukowców pomysły na technologie, które dopiero teraz wchodzą do powszechnego użytku. Napisał ponad 40 książek, z których najważniejsze: Solaris, Cyberiada czy Kongres Futurologiczny, należą do światowej klasyki.

Dom Tkacza

| Adres: | ul. Jana III Sobieskiego 51 | 43-300, Bielsko-Biała | tel. (33) 811 74 06 | www.muzeum.bielsko.pl/pl/historia-muzeum-dom-tkacza Dom Tkacza to ekspozycja zewnętrzna i jeden z oddziałów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Pierwotnie teren ten zamieszkiwali sukiennicy bielscy, a tradycje Domu sięgają XVIII wieku. Jeszcze na początku XX wieku istniały tu warsztat i mieszkanie prawdziwego sukiennika, a także warsztat szewski Antoniego Polończyka, który mieścił się na tym terenie aż do II wojny światowej. To bardzo klimatyczne miejsce, które spodoba się miłośnikom sztuki, starodawnej kultury i odkrywania zapomnianych historii zabytkowej części Bielska. W latach 70. potomek Antoniego podarował dom na cele muzealne. Od 1992 roku sale i teren wokół pięknego, drewnianego domu są udostępniane zwiedzającym. Dziś możecie zobaczyć rekonstrukcję Domu Tkacza i to, jak wyglądała pracownia przedstawiciela jednego z najstarszych cechów rzemiosła w okolicy.

2 Żywiecki Park Etnograficzny

w Ślemieniu

| Adres: | ul. Łączna 2a | 34-323, Ślemień | tel. 534 631 330 | www.etnopark.pl Żywiecki Park Etnograficzny w Ślemieniu spodoba się szczególnie miłośnikom wędrówek w przeszłość. Zobaczycie tu, jak wyglądały przykładowy układ urbanistyczny i zabudowa wsi Beskidu Żywieckiego. Na obszarze ponad 6 hektarów umieszczonych zostało 19 zabytkowych obiektów architektury, wśród nich między innymi: budynek szkoły z 1900 roku, XIX-wieczny spichlerz, kompletna zagroda chłopska z domem

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

141

Żywiecki Park Etnograficzny (fot. archiwum Żywieckiego Parku Etnograficznego)

mieszkalnym z 1895 roku, kuźnia z początku XX wieku, chałupa bogatego chłopa z 1911 roku oraz małomiasteczkowa apteka. Park posiada bogatą ofertę edukacyjną warsztatów. Warto wziąć pod uwagę, że w okresie zimowym od października do kwietnia obiekt jest zamknięty w weekendy.

3 Muzeum Browaru Żywiec

| Adres: | ul. Browarna 88 | 34-300, Żywiec | tel. (33) 861 24 57 | www.muzeumbrowaru.pl Muzeum Browaru w Żywcu to miejsce, które spodoba się osobom ceniącym poznawanie historii nietuzinkowych przedsięwzięć. Muzeum prezentuje proces warzenia piwa w niezwykle angażujący sposób. Czekają tam na was repliki

142

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

dawnych narzędzi, unikatowe eksponaty, a także multimedialne instalacje pozwalające zgłębić tajniki piwowarstwa. Spacerując po Muzeum, poznacie nie tylko techniczne aspekty produkcji piwa, ale także bogatą kulturę z nim związaną. Jedną z atrakcji jest możliwość przetestowania swoich zmysłów – od rozpoznawania aromatów składników po degustację w historycznym pubie na zakończenie wizyty. Muzeum jest do waszej dyspozycji od wtorku do niedzieli.

4 Chlebowa Chata

Chlebowa Chata (fot. archiwum Chlebowej Chaty)

W Chlebowej Chacie w dolinie Brennicy gospodarze przygotowali miejsce spotkań i rozmów na temat jednego z najpowszechniejszych produktów na naszych stołach, czyli chleba. W czasie odwiedzin w Chacie możecie zapoznać się z tajnikami wypieku chleba, wyrobu masła i sera, a nawet pozyskiwania miodu. Co ciekawe, wizytę w tym wyjątkowym

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

143

Chlebowa Chata (fot. archiwum Chlebowej Chaty)

muzeum łatwo połączyć z górską wędrówką i aktywnym zwiedzaniem okolicy. Usytuowanie Chaty sprawia, że wizyta w niej może być początkiem lub zakończeniem wycieczek górskich w pasma Równicy lub Klimczoka i Błatniej. Właściciele Chaty opowiedzą wam o różnych rodzajach zbóż, sposobie produkowania i przygotowania poszczególnych rodzajów pieczywa i poczęstują pysznymi podpłomykami. Muzeum czynne jest przez cały rok, możecie też skorzystać z oferty noclegowej i spędzić przyjemny urlop w Beskidzie Śląskim.

5 Muzeum Śląska Cieszyńskiego

| Adres: | ul. Tadeusza Regera 6 | 43-400, Cieszyn | tel. (33) 851 29 33 | www.muzeumcieszyn.pl Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie to jedna z najstarszych placówek muzealnych w Europie Środkowej i najstarsze muzeum publiczne w Polsce, założone już w 1802 roku.

144

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

Po wielu latach burzliwej historii ośrodka otwarto je po renowacji w 2002 roku, a nowy etap działalności rozpoczęto od prezentacji ekspozycji stałej „Na skrzyżowaniu dziejów i kultur”. Muzeum spodoba się miłośnikom historii i wszystkim tym, których ciekawi wielokulturowa strona Cieszyna. W ramach działalności Muzeum prezentuje zbiory z dziedziny archeologii, historii, sztuki, techniki, etnografii i fotografii. Jeśli chcielibyście poszerzyć swoją wiedzę, Muzeum posiada także Oddziały w Górkach Wielkich, Skoczowie i Wiśle. Wejście na wystawę stałą możliwe jest wyłącznie z przewodnikiem. Muzeum działa we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem.

6 Muzeum Ustrońskie

im. Jana Jarockiego

| Adres: | ul. Hutnicza 3 | 43-450, Ustroń | tel. (33) 854 29 96 | www.muzeum.ustron.pl Muzeum Ustrońskie im. Jana Jarockiego, które odwiedzicie w czasie wycieczki na Śląsk Cieszyński, jest placówką gromadzącą eksponaty dotyczące historii lokalnego hutnictwa i kuźnictwa, etnografii i sztuki, a także na temat ustrońskiego lecznictwa uzdrowiskowego. Muzeum znajduje się w dawnym budynku Huty „Klemens”, a jej stałymi ekspozycjami są wystawy dotyczące lokalnej historii miasta, życia codziennego mieszkańców Ustronia w XIX i XX wieku, jak również patrona Muzeum – Jana Jarockiego, i lokalnego malarza – Bogusława Heczki. Placówka będzie doskonałym miejscem dla tych, którzy chcieliby dowiedzieć się jak najwięcej na temat Ustronia i jego społecznego krajobrazu. Muzeum otwarte jest w każdy dzień tygodnia, a grupowe zwiedzanie możliwe jest wyłącznie z przewodnikiem.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

145

7 Wzgórze Zamkowe w Cieszynie

| Adres: | ul. Zamkowa 3 | 43-300, Cieszyn | www.zamekcieszyn.pl W samym sercu Cieszyna znajduje się wysokie wzniesienie, z którego roztacza się wspaniała panorama całego miasta. Wzgórze Zamkowe w Cieszynie leży bardzo blisko granicy z Czechami. Obiekt co roku przyciąga zaciekawionych turystów, którzy pragną zobaczyć historyczne obiekty na jego szczycie. Właśnie tu zobaczycie pozostałości po kościele św. Mikołaja w kształcie rotundy. To miejsce spodoba się miłośnikom historii i poszukiwaczom nieoczywistych skarbów. Wzgórze Zamkowe zdobi także niezwykle urokliwy Pałac Habsburgów, którego wnętrze możecie podziwiać bezpłatnie. Warto też zajrzeć do Wieży Piastowskiej, czyli gotyckiej kamiennej wieży z XIV wieku. Na Górze Zamkowej zobaczyć też można Wieżę Ostatecznej Obrony zwaną Starą. Spacer na Wzgórze Zamkowe jest możliwy o każdej porze roku, również z wózkiem dziecięcym.

8 Muzeum Historii Katowic

| Adres: | ul. ks. Józefa Szafranka 9 | 40-025, Katowice | tel. (32) 256 18 10 | www.mhk.katowice.pl W Muzeum Historii Katowic znajdziecie wiele ciekawych informacji na temat historii tego miasta, a także kultury, etnografii i tradycji Górnego Śląska. Gromadzenie obecnych w nim eksponatów rozpoczęło się dzięki inicjatywie lokalnych mieszkańców w latach 70. XX wieku. Dziś Muzeum proponuje odwiedzającym bardzo bogate wystawy podzielone na grupy tematyczne – jest tu Dział Etnologii Miasta, Dział Fotografii, Dział Grafiki im. Pawła Stellera, Dział Historii, Dział

146

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

Muzeum Historii Katowic (fot. A. Ławrywianiec)

Sztuki i Dział Teatralno-Filmowy. Muzeum bardzo aktywnie wspiera placówki szkolne, zaprasza na warsztaty tematyczne, organizuje też cykliczne wykłady dla seniorów, na które wstęp jest bezpłatny. Wystawy możecie zwiedzać w każdy dzień tygodnia z wyłączeniem poniedziałków.

9 Fabryka Porcelany

| Adres: | ul. Porcelanowa 23 | 40-246, Katowice | tel. 537 011 911 | www.fabryka-porcelany.pl Fabryka Porcelany to kompleks zabytkowych budynków z przełomu XIX i XX wieku, w których około 100 lat temu mieściła się fabryka porcelany „Porcelana Giesche”. Z czasem nazwę manufaktury zmieniono na „Bogucice” i stała się ona sławna na całym świecie. Fabryka spodoba wam się ze względu na jej charakter – to przestronne muzeum, w którym zobaczycie budynki starej piecowni, malarni czy wzorcowni służących przez wiele lat do produkcji porcelany, a także elementy charakterystyczne dla górnośląskiego krajobrazu, czyli wieżę wodną i komin. W Fabryce odbywają się cykliczne wydarzenia kulturalne, koncerty i wystawy, a nawet pokazy mody. Po interesującym zwiedzaniu możecie zjeść w tutejszej restauracji lub odpocząć w przyjemnym otoczeniu Muzeum.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

147

10 Osiedle Giszowiec

| Adres: | 50° 14′ 0″ N, 19° 4′ 0″ E | 50.233333, 19.066667 | Katowice | www.giszowiec.info Giszowiec jest zabytkowym osiedlem patronackim i jednocześnie dzielnicą Katowic, która znajduje się we wschodniej części miasta. Osiedle zostało założone w latach 1907–1910 przez koncern Georg von Giesches Erben dla górników pracujących w kopalni „Giesche”. Odwiedźcie to niezwykle miejsce, gdyż jest to unikatowy w skali europejskiej projekt zabudowy, który łączy budynki wielorodzinne z wielkiej płyty i zabytkowe domy rodzinne. Osiedle spodoba się miłośnikom tradycyjnego obrazu Górnego Śląska, a także historii regionu. Przyjemnie zagospodarowana przestrzeń zachęca do spacerów – pierwotnie stanowiła samowystarczalny kompleks, w którym górnicy mieli dostęp do infrastruktury, kościoła, szkoły czy przychodni lekarskiej. Dziś możecie spędzić udany czas na Placu pod Lipami lub w Parku Giszowieckim albo odwiedzić Miejski Dom Kultury.

11 Osiedle Nikiszowiec

| Adres: | 50° 14′ 36.35″ N, 19° 4′ 53.71″ E | 50.243431, 19.081587 | Katowice Nikiszowiec to drugie obok Giszowca zabytkowe osiedle robotnicze w Katowicach, położone w dzielnicy JanówNikiszowiec. Zostało wybudowane w latach 1908–1919 przez koncern Georg von Giesches Erben dla górników pracujących w kopalni „Giesche”. Urokliwa dzielnica co roku przyciąga zaciekawionych turystów, którzy chcą na żywo zobaczyć ten niezwykły przykład górniczej architektury. Osiedle Nikiszowiec jest znane z unikalnej struktury i wyglądu,

148

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

składającej się z dziewięciu ceglanych bloków mieszkalnych z charakterystycznymi detalami architektonicznymi, do których należą łuki nad oknami i drzwiami. W centralnym punkcie osiedla znajduje się Plac Wyzwolenia, przy którym możecie podziwiać neobarokowy kościół św. Anny. W okolicy funkcjonuje wiele przyjemnych kawiarni i restauracji, a samo zwiedzanie możliwe jest o każdej porze roku.

12 Muzeum Najmniejszych Książek

Świata

| Adres: | ul. Traktorzystów 5 | 40-695, Katowice | tel. (32) 252 52 83 Jeżeli jesteście miłośnikami czytania książek, obowiązkowym punktem dla was na mapie Katowic jest Muzeum Najmniejszych Książek Świata. To wystawa stała poświęcona twórczości Zygmunta Szkocnego, na której została zgromadzona kolekcja miniaturowych wersji najsłynniejszych dzieł literatury polskiej. Ekspozycję możecie oglądać w domu autora, w którym mieszkał i tworzył swoje miniaturowe dzieła. Dom spodoba się fanom czytania, modelarstwa i tym, którzy chcieliby poznać tajniki procesu przygotowania książki do druku. W mieszkaniu Szkocnego zgromadzono aż 87 z 165 miniaturowych dzieł, które stworzył. Najmniejsza książka, czyli „Alfabet łaciński”, o wymiarach 0,8 na 1 milimetr, jako rekordzista trafiła do „Księgi rekordów Guinnessa”. Wśród największych atrakcji placówki warto wymienić nie tylko miniaturowe książki, ale też ręcznie wykonane introligatorskie oprawy oraz pamiątki po autorze, które pokazują, jak tworzył i co inspirowało go do dalszych prac nad biografiami noblistów oraz opisami znaczących wydarzeń historycznych. Czas zwiedzania wynosi około 30 minut. Muzeum czynne jest po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym, a cena biletu stanowi dobrowolną sumę, przeznaczoną na dalsze funkcjonowanie placówki.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

149

13 Kolonia Robotnicza „Ficinus”

| Adres: | ul. Pawła Kubiny 4–34 | 41-710, Ruda Śląska | tel. 501 959 399 Kolonia Robotnicza „Ficinus” to historyczne osiedle robotnicze w Rudzie Śląskiej przy ul. Pawła Kubiny, wybudowane w latach 1860–1867 dla pracowników kopalni „Błogosławieństwo Boże”. To miejsce warto odwiedzić ze względu na jego walory estetyczne i wyjątkowy układ architektoniczny. Kolonia składa się z 16 podobnych budynków, w każdym znajdowały się cztery mieszkania, a w nich przedsionek, kuchnia i niewielki pokój. Podczas odwiedzin w Kolonii zobaczycie specyficzną zabudowę i brukowaną ulicę, które tworzą historyczny deptak. Dla turystów przygotowano wystawę „W dawnej śląskiej kuchni”, z oryginalnymi meblami i sprzętami, oraz galerię postaci związanych z Rudą Śląską. Obiekt czynny jest przez cały rok, na miejscu funkcjonuje sklep z pamiątkami i artykułami spożywczymi.

14 Muzeum Historii Polski Ludowej

w Rudzie Śląskiej

| Adres: | ul. Zajęcza 42 | 41-711, Ruda Śląska | tel. 600 507 779 | www.minionaepoka.pl Muzeum Historii Polski Ludowej w Rudzie Śląskiej znajduje się na terenie dawnego folwarku, który pochodzi z końca XIX wieku. Pierwotnie obiekt działał jako Dwór „Nowa Ruda” i należał do niemieckiej rodziny von Ballestremów, a po II wojnie światowej został przejęty przez Państwowe Gospodarstwo Rolne. Następnie budynkiem zajęła się Fundacja Minionej Epoki, która wyremontowała wnętrza budynku i przygotowała je do udostępnienia zwiedzającym. Muzeum spodoba się wszystkim,

150

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

których ciekawi niedawna historia miasta i życie społeczne jego mieszkańców. Muzeum posiada kolekcję wykorzystywanych w okresie PRL-u pojazdów, możecie tu również zobaczyć kolekcję plakatów socrealistycznych oraz zabytkowe meble, sprzęty i opakowania towarów spożywczych, które są prezentowane w odtworzonych wnętrzach PRL-owskich mieszkań i sklepów.

Stacja Biblioteka (fot. K. Gałuszka)

15 Stacja Biblioteka

| Adres: | ul. Dworcowa 33 | 41-709, Ruda Śląska | tel. (32) 242 05 86 | www.stacjabiblioteka.r-sl.pl Stacja Biblioteka znajduje się w historycznym budynku byłego dworca kolejowego w dzielnicy Chebzie w Rudzie Śląskiej. Wybierzcie się tam zwłaszcza wtedy, gdy kochacie czytanie książek i doskonale odrestaurowane miejsca na mapie Polski. To jedyna zabytkowa biblioteka na świecie, w której znajduje się dworzec. W 2018 roku zakończyła się jej rewitalizacja – od tego czasu możecie wypożyczać tu książki, korzystać z nowoczesnej sali animacyjnej, w której odbywają się zajęcia kreatywne, warsztaty i spotkania literackie, a także zajęcia dla najmłodszych. W Bibliotece dostępnych jest kilkanaście tysięcy

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

151

Stacja Biblioteka (fot. K. Gałuszka)

woluminów, audiobooki, filmy, płyty CD z muzyką, gry na konsolę, prasa codzienna i periodyki. Czas zwiedzania wynosi godzinę, na miejscu działa także sklep z pamiątkami.

16 Dom Modlitwy „Mizrachi”

| Adres: | ul. Ignacego Potockiego 3 | 42-500, Będzin | tel. (32) 267 77 07 | www.muzeumzaglebia.pl/dom-modlitwy-mizrachi Dom Modlitwy „Mizrachi” w Będzinie to miejsce, które oczaruje miłośników historii, kultury i sztuki żydowskiej, a także osoby zainteresowane losami społeczności żydowskiej w Polsce. Obiekt ten powstał na początku XX wieku w kamienicy zwanej „Małym Będzinem”. Dom Modlitwy szybko stał się centrum życia religijnego i kulturalnego żydowskiej społeczności w Będzinie. We wnętrzu możecie oglądać zachowane unikatowe polichromie, które wykonano około 1920 roku. Malowidła przedstawiają miejsca i symbole istotne w judaizmie. Trudno uwierzyć, że po II wojnie światowej obiekt został zapomniany i używano go jako piwnicę. Na szczęście w 2004 roku ponownie odkryto jego wartość. Od 2012 roku Dom Modlitwy „Mizrachi” jest częścią Muzeum Zagłębia w Będzinie.

17 Zamek Królewski w Będzinie

| Adres: | ul. Zamkowa 1 | 42-500, Będzin | tel. (32) 267 77 07 | www.muzeumzaglebia.pl/muzeum-zamkowe Zamek Królewski w Będzinie to miejsce, które zachwyci miłośników historii, średniowiecznej architektury i tajemnic przeszłości. Położony na wzgórzu Zamek w Będzinie to

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

153

XIV-wieczna twierdza obronna, która niegdyś strzegła granic Królestwa Polskiego. Wewnątrz Zamku działa muzeum. Na parterze możecie poznać dzieje Będzina, historię regionu, życia codziennego w średniowieczu, a na pierwszym i drugim piętrze – wyeksponowane bogate zbiory dawnej broni białej i palnej, od XVI do XX wieku. Spacerując po murach, możecie podziwiać przepiękną panoramę okolicy. W Zamku organizowane są także warsztaty edukacyjne, nocne zwiedzania oraz sezonowe wydarzenia, takie jak jarmarki czy turnieje rycerskie. Obiekt możecie odwiedzać przez cały rok.

18 Pałac Mieroszewskich

| Adres: | ul. Gzichowska 15 | 42-500, Będzin | tel. (32) 26 74 461 | www.muzeumzaglebia.pl/palac-mieroszewskich Pałac Mieroszewskich w Będzinie to miejsce, które spodoba się miłośnikom historii, architektury i sztuki. Został zbudowany w XVIII wieku w stylu barokowo-klasycystycznym. Pełnił funkcję rezydencji szlacheckiej rodu Mieroszewskich do lat 30. XX wieku. Finalnie jego gospodarzem zostało Muzeum Zagłębia. Co możecie zobaczyć wewnątrz? Na pierwszym piętrze Pałacu będziecie mogli podziwiać przestrzenie reprezentacyjne. W kolejnych pomieszczeniach: „Salonie Wodzów Antycznych”, „Salonie Myśliwskim”, „Salonie Medalionów Portretowych” i „Salonie Turniejowym”, zobaczycie polichromie z drugiej połowy XVIII wieku. Planując wizytę w Pałacu, koniecznie znajdźcie chwilę na to, by odwiedzić przypałacowy park z drzewami liczącymi ponad sto lat.

154

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

19 Izba Regionalna

| Adres: | ul. św. Jana Pawła II 3A | 43-215, Jankowice | tel. 691 393 399 | www.izbaregionalnajankowice.com Izba Regionalna w Jankowicach to miejsce wyjątkowe, które spodoba się wszystkim pasjonatom historii. Jest to prywatne muzeum prowadzone z pasją przez Marię i Tadeusza Żyłów. Znajdziecie tu aż 20 tysięcy eksponatów, które przedstawiają życie codzienne dawnych mieszkańców regionu. Na uwagę zasługują imponujące zbiory sprzętów rolniczych oraz niesamowita różnorodność przedmiotów domowego użytku. Jednym z najciekawszych działów jest kolekcja monet. Wśród perełek znajduje się również najdłuższa na świecie kolekcja monet poświęconych pielgrzymkom Jana Pawła II, która liczy aż 104 egzemplarze. Wstęp do Izby Regionalnej jest bezpłatny, ale musicie się wcześniej umówić.

20 Muzeum Militarnych Dziejów Śląska

| Adres: | ul. Katowicka 1 | 43-200, Pszczyna | tel. 795 574 740 | www.militaria.pszczyna.pl Muzeum Militarnych Dziejów Śląska to miejsce, które spodoba się pasjonatom historii, militariów lub dawnych tradycji wojskowych. W Muzeum znajdziecie pamiątki dokumentujące burzliwe dzieje Śląska, od czasów neolitu aż po współczesne misje pokojowe polskich żołnierzy. Szczególną uwagę poświęcono tutaj powstaniom śląskim, okresowi II wojny światowej oraz represjom wobec podziemia niepodległościowego. Poza wystawami w budynku, czekają na was też wyjątkowe obiekty plenerowe, takie jak rekonstrukcje machin oblężniczych, wóz husycki czy

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

155

lapidarium z tablicami upamiętniającymi miejsca chwały Śląska. Przyjedźcie i odkryjcie fascynujące, ale nie zawsze łatwe losy Śląska – to historia, którą naprawdę warto poznać.

21 Muzeum Zamkowe w Pszczynie

| Adres: | ul. Brama Wybrańców 1 | 43-200, Pszczyna | tel. (32) 210 30 37 | www.zamek-pszczyna.pl Muzeum Zamkowe w Pszczynie to idealna propozycja dla tych, którzy kochają historię, sztukę i luksusowe wnętrza. Zamek pełni funkcję muzeum, którego ekspozycja koncentruje się na autentycznych wnętrzach mieszkalnych, wypełnionych oryginalnym wyposażeniem. Zwiedzając Muzeum, możecie zobaczyć przepiękne sale, takie jak Sala Lustrzana czy Biblioteka, które przeniosą was w odległe czasy. Kolekcje obejmują meble, obrazy, rzeźby, porcelanę, a nawet broń z epoki. Na uwagę zasługuje również zbrojownia – jedna z najbogatszych w Polsce. Po zwiedzaniu wnętrz wybierzcie się na spacer po otaczającym zamek parku w stylu angielskim. Pamiętajcie, że od grudnia do stycznia – z powodu przerwy porządkowo-konserwatorskiej – Muzeum jest nieczynne.

22 Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej

| Adres: | ul. Parkowa 20a | 43-200, Pszczyna | tel. (32) 210 57 77, 604 508 718 | www.skansen.pszczyna.pl Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej to idealne miejsce dla miłośników historii, tradycji i kultury ludowej. Obiekt położony jest w malowniczej scenerii, na powierzchni około

156

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

2 hektarów i prezentuje autentyczne obiekty architektury wiejskiej z okolic Pszczyny. Znajdziecie tu między innymi drewniane chaty, kuźnię, spichlerze oraz młyn wodny. Każdy z tych budynków został pieczołowicie odrestaurowany i przeniesiony do Skansenu. Odwiedzając Muzeum, możecie nie tylko podziwiać zabytkowe budynki, ale także wziąć udział w warsztatach. Skansen organizuje również liczne imprezy folklorystyczne i bierze udział w Nocy Muzeów oraz Europejskich Dniach Dziedzictwa. Przy planowaniu wizyty pamiętajcie, że Skansen jest czynny w różnych godzinach w zależności od sezonu.

23 Stajnie Książęce

| Adres: | ul. Basztowa 6–8 | 43-200, Pszczyna | tel. (32) 210 30 37 | www.zamek-pszczyna.pl/stajnie-ksiazece Stajnie Książęce w Pszczynie to miejsce, które zachwyci miłośników historii, architektury i jazdy konnej. Neoromańskie Stajnie zostały wzniesione w latach 1865–1866. Wnętrze to neogotycka, trójnawowa hala nakryta sklepieniem krzyżowożebrowym wspartym na żeliwnych kolumnach, która mieści 36 boksów. Stajnie pierwotnie pełniły funkcję reprezentacyjnej stadniny książęcej rodziny Hochbergów. Dzięki gruntownej rewitalizacji, kompleks odzyskał dawny blask. Podczas wizyty zobaczycie elegancko odrestaurowane wnętrza stajni i powozowni. W stajniach będziecie mogli zobaczyć ekspozycję poświęconą lasom pszczyńskim, żyjącej w nich zwierzynie i polowaniom. Natomiast w galerii pojazdów konnych będziecie mogli podziwiać bogato zdobione karety, bryczki i sanie.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

157

24 Muzeum Pro Memoria Edyty Stein

| Adres: | ul. Edyty Stein 2 | 42-700, Lubliniec | tel. (34) 356 28 27 Muzeum Pro Memoria Edyty Stein w Lublińcu jest miejscem, które z pewnością przypadnie do gustu tym, których interesuje życie, twórczość i duchowość wyjątkowych osób. Muzeum mieści się na piętrze kamienicy, która należała niegdyś do dziadków Edyty Stein – rodziny Courantów. W Muzeum poznacie życie tej niezwykłej kobiety, począwszy od jej żydowskich korzeni, przez karierę naukową, konwersję na chrześcijaństwo aż po męczeńską śmierć w Auschwitz. Wystawa obejmuje dokumenty, zdjęcia, przedmioty codziennego użytku oraz interaktywne prezentacje, które w przystępny sposób wprowadzają w historię życia Edyty Stein. Zobaczycie tam również wzruszającą pamiątkę po Świętej, jaką jest kamienny próg, na którym przesiadywała w dzieciństwie. Zwiedzanie możecie zaplanować we wszystkie dni tygodnia z wyjątkiem soboty.

25 Muzeum w Raciborzu

| Adres: | ul. Gimnazjalna 1, ul. Fryderyka Chopina 12, ul. Rzeźnicza 15 | 47-400, Racibórz | tel. (32) 415 49 01 | www.muzeum-raciborz.pl Muzeum w Raciborzu to miejsce, które spodoba się wszystkim, których fascynuje historia, sztuka i dziedzictwo regionu. Posiada swoje siedziby w aż trzech obiektach muzealnych. Planując wizytę w Muzeum, możecie odwiedzić wszystkie cztery działy merytoryczne działalności podstawowej: w Dziale Archeologii czekają na was zbiory wczesno- i późnośredniowieczne, zabytki z epoki brązu, neolitu, paleolitu oraz nieliczne eksponaty z okresu

158

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

lateńskiego i rzymskiego. W Dziale Historii zobaczycie całkiem okazały zbiór numizmatów. Dział Etnografii zachwyci was zabytkami kultury ludowej z okolic Raciborza, a w Dziale Sztuki i Rzemiosła Artystycznego zobaczycie na przykład figurę św. Jana Chrzciciela z końca XIV wieku.

26 Pocysterski Zespół Klasztorno-

-Pałacowy

| Adres: | ul. Cysterska 4 | 47-430, Rudy | tel. 726 776 192 | www.rudy-opactwo.pl Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach to miejsce, które docenią miłośnicy historii, architektury sakralnej i piękna przyrody. Usytuowany w malowniczej scenerii Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”, kompleks jest jednym z najcenniejszych zabytków Górnego Śląska. Spacerując po terenie opactwa, możecie zobaczyć odrestaurowaną bazylikę Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Odwiedźcie również przylegający do bazyliki park klasztorny, idealny na chwilę wyciszenia. Zainteresujcie się również wirydarzem. Możecie odwiedzić to miejsce od wtorku do niedzieli. Pamiętajcie jednak, że w okresie świąt Bożego Narodzenia, w Nowy Rok oraz Wielkanoc zwiedzanie obiektu nie jest możliwe.

27 Zamek Piastowski

159

Zamek Piastowski w Raciborzu to miejsce, które zachwyci miłośników historii, architektury i tajemniczej przeszłości. Jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych obiektów tego typu na Śląsku, pełnym urokliwych detali i fascynujących opowieści. Czeka tam na was aż dziewięć wystaw stałych, między innymi: „Władcy Mórz”, „Zamek w Raciborzu w średniowieczu”, „Komnaty alchemika i czarownicy”, „Średniowieczne narzędzia tortur”, oraz wystawy czasowe i oczywiście sam kompleks zamkowy, który jest najcenniejszym zabytkiem średniowiecznym w województwie śląskim! Na Zamku możecie uczestniczyć w ciekawych cyklicznych wydarzeniach. Odbywają się tam również koncerty muzyki prezentującej wiele gatunków muzycznych.

28 Familoki

| Adres: | ul. Adama Mickiewicza | 44-230, Czerwionka-Leszczyny | tel. 570 100 979 | www.familoki.com.pl Osiedle patronackie kopalni „Dębieńsko”, czyli niezwykle urokliwe Familoki, to jedna z najpiękniej zachowanych kolonii tego typu na Śląsku. Zabytkowe osiedle domów

Familoki (fot. K. Buchcik)

160

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

wielorodzinnych powstało na przełomie XIX i XX wieku, zaprojektowane przez mistrza budowlanego Rudolfa Storka z Czerwionki, który pracował dla kopalni. Na zwiedzanie zaplanujcie nawet cały dzień, gdyż każdy z prawie 100 familoków jest inny pod względem architektonicznym. To przykład niezwykłego budownictwa, w ramach którego mieszkańcy mieli dostęp do wszystkich niezbędnych elementów infrastruktury – sklepów, szkoły, kościoła czy pralni i piekarni. Między domami znajduje się wiele terenów zielonych, starodawnych drzew i zacienionych miejsc do odpoczynku. Odwiedźcie z bliskimi Izbę Pamięci, znajdującą się przy Centrum Informacji Turystycznej w Czerwionce i skorzystajcie z usługi przewodnika (po uprzedniej rezerwacji).

29 Galeria Historii Miasta

| Adres: | ul. 1 Maja 61 | 44-330, Jastrzębie-Zdrój | tel. 501 476 574 | www.mok.jastrzebie.pl/placowki/galeria-historii-miasta-s-3 Galeria Historii Miasta w Jastrzębiu-Zdroju jest placówką kulturalną o charakterze muzealnym, która działa w ramach Miejskiego Ośrodka Kultury. Galeria została założona w 2002 roku i mieści się w budynku dawnego Sanatorium Spółki Brackiej. To miejsce będzie ciekawe dla miłośników historii i tych, którzy lubią odkrywać mniej znane zakątki w odwiedzanych miastach. W Galerii możecie oglądać dwie wystawy stałe: „Śląska chata” i „Wystawa górnicza”. Dzięki nim dowiecie się, jak wyglądało niegdyś mieszkanie w Jastrzębiu, i zobaczycie pozostałości po prężnie działającym tu uzdrowisku. Na miejscu odbywają się też wystawy czasowe i różne wydarzenia kulturalne. Muzeum czynne jest przez cały rok od poniedziałku do piątku.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

161

30 Górnośląski Park Etnograficzny

| Adres: | ul. Parkowa 25 | 41-500, Chorzów | tel. (32) 241 07 18 | www.muzeumgpe-chorzow.pl Górnośląski Park Etnograficzny, nazywany także skansenem w Chorzowie, jest muzeum na wolnym powietrzu, dzięki któremu poznacie tradycyjną architekturę i kulturę ludową Górnego Śląska. Park Etnograficzny został założony w 1975 roku i znajduje się na terenie Parku Śląskiego, dlatego wizytę w tym miejscu możecie połączyć ze zwiedzaniem Zoo, Planetarium lub Stadionu Śląskiego. Park spodoba się wszystkim, którzy lubią tradycję, starodawne budynki i poznawanie lokalnej kultury. Muzeum obejmuje aż 78 zabytkowych obiektów, takich jak stare chałupy, kościoły, spichlerze i budynki wiejskie, które pochodzą z różnych regionów Górnego Śląska. Skansen zajmuje powierzchnię około 35 hektarów, dlatego by dokładnie go obejrzeć, potrzebujecie nawet kilku godzin.

31 Stadion Śląski

| Adres: | ul. Katowicka 10 | 41-500, Chorzów | tel. 500 006 415 | www.stadionslaski.pl Jeżeli interesujesz się sportem i architekturą, obowiązkowym miejscem do odwiedzenia na mapie Górnego Śląska jest Stadion Śląski, znany również jako „Kocioł Czarownic”. To wielofunkcyjny stadion sportowy, który znajduje się w Parku Śląskim w Chorzowie. Obiekt został otwarty w 1956 roku, niedawno przeszedł gruntowną modernizację i od kilku lat jest miejscem wielu ważnych wydarzeń sportowych. Przyjdźcie tutaj, jeśli chcecie poczuć atmosferę piłkarskiego turnieju

162

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

lub uwielbiacie koncerty plenerowe. Regularnie odbywają się tu mecze piłkarskie, nie brakuje zawodów lekkoatletycznych oraz koncertów i innych imprez masowych. Dla najmłodszych ciekawe może być zwiedzanie stadionu i okazja, by zajrzeć do pomieszczeń czy sal, w których przygotowują się do zmagań najsłynniejsi sportowcy lub gwiazdy estrady.

32 Muzeum Żydów Częstochowian

Muzeum Żydów Częstochowian (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

Muzeum Żydów Częstochowian to miejsce, które szczególnie przypadnie do gustu miłośnikom historii, kultury oraz tym, którzy chcą zgłębić losy przedwojennej wielokulturowej Częstochowy. W kamienicy przy ul. Katedralnej 8 prezentowana jest wystawa „Żydzi Częstochowianie”. Ekspozycja ukazuje historię społeczności żydowskiej, która przez wieki współtworzyła miasto. Na wystawie zobaczycie niezwykłe eksponaty upamiętniające ofiary obozu w Treblince. Do szczególnych skarbów Muzeum należą oryginalne kafle z posadzki Nowej Synagogi. W Muzeum zobaczycie nie tylko

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

163

materialne świadectwa przeszłości, ale także wkład Żydów w rozwój społeczny, kulturalny i gospodarczy miasta. Wizytę w Muzeum możecie zaplanować od wtorku do niedzieli.

33 Rezerwat Archeologiczny

Kultury Łużyckiej

Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej w Częstochowie to miejsce, które zainteresuje pasjonatów historii, archeologii i kultury. Jeśli lubicie zgłębiać tajemnice dawnych cywilizacji, to miejsce będzie dla was idealne. To jedyne na świecie zachowane in situ cmentarzysko ludności kultury łużyckiej z okresu halsztackiego. Rezerwat mieści się w pawilonie, który zabezpiecza i prezentuje fragment cmentarzyska z lat od 750 do 550 przed naszą erą. Na ekspozycji zobaczycie 18 grobów, zarówno szkieletowych, jak i ciałopalnych, które pozwalają poznać różnorodne obrzędy pogrzebowe tej społeczności.

164

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

Oprócz tego na wystawie zatytułowanej „Z mroku dziejów” możecie zobaczyć narzędzia, broń, ozdoby oraz ceramikę używane przez ówczesnych mieszkańców tych ziem.

34 Muzeum Chleba, Szkoły

i Ciekawostek

| Adres: | ul. Zofii Nałkowskiej 5 | 41-922, Radzionków | tel. (32) 387 17 60 | www.muzeum-chleba.pl Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek zostało otwarte w 2000 roku i gromadzi stare, zabytkowe narzędzia, którymi niegdyś posługiwali się cukiernicy i piekarze. Odwiedźcie to wyjątkowe miejsce, jeśli interesuje was proces wytwarzania i wypiekania chleba, a także wiedza, jak powstawały najbardziej tradycyjne wyroby cukiernicze. Zbiory Muzeum obejmują aż kilka tysięcy eksponatów, w tym szereg zabytkowych maszyn i urządzeń, pocztówek, zdjęć, obrazów, grafik, publikacji oraz książek. Jednocześnie możecie zobaczyć, jak wyglądała stara szkoła, jakie przybory plastyczne były najczęściej wykorzystywane i dowiedzieć się więcej na temat historii regionu. Placówka oferuje warsztaty edukacyjne dla dzieci i zajęcia dla rodzin, odbywają się tam też spotkania tematyczne czy warsztaty formowania plecionek.

35 Muzeum Miasta Jaworzna

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

165

Muzeum Miasta Jaworzna działa od 1972 roku i posiada eksponaty przekazane przez lokalne kopalnie oraz prywatnych darczyńców. W ramach wystawy możecie zobaczyć następujące ekspozycje: historyczną, która opowiada dzieje miasta i jego mieszkańców, etnograficzną, która ukazuje kulturę ludową okolic Jaworzna i sztukę sakralną, a także część górniczą, której elementy nawiązują do pracy w kopalni. Miejsce spodoba się pasjonatom historii i kultury, a także wszystkim, których interesuje lokalny folklor. Wstęp do Muzeum jest płatny, możecie odwiedzić je w każdy dzień tygodnia z wyłączeniem poniedziałków. Dla korzystających z atrakcji prowadzone są też cykliczne warsztaty, działa tu kino muzealne i pracownia haftu regionalnego.

36 Muzeum Miejskie w Siemianowicach

Śląskich

| Adres: | ul. Fryderyka Chopina 6 | 41-100, Siemianowice Śląskie | tel. 513 661 565 | www.muzeum.siemianowice.pl Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich to miejsce idealne dla wszystkich, którzy lubią odkrywać historię regionu i fascynują się miejscami przybliżającymi przeszłość. Znajduje się ono w południowym skrzydle dawnego folwarku należącego do zespołu zabudowań Pałacu Donnersmarcków. W Muzeum możecie zobaczyć kilka wystaw, między innymi „Z dziejów Siemianowic Śląskich” z bogatą kolekcją przedmiotów związanych z historią Siemianowic, „Carbon – skarby Silesii” przedstawiającą przemysł górniczy i hutniczy, a także ekspozycje etnograficzne, na których zobaczycie przedmioty codziennego użytku z dawnych lat. Na terenie Muzeum organizowane są także warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży.

166

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

37 Trójkąt Trzech Cesarzy

| Adres: | ul. Stefana Żeromskiego | 41-400, Mysłowice Trójkąt Trzech Cesarzy w Mysłowicach to punkt obowiązkowy na mapie waszych podróży, jeśli interesujecie się historią i geopolityką. To właśnie tutaj, przez niemal półtora wieku, zbiegały się granice trzech mocarstw zaborczych: Rosji, Austro-Węgier i Prus. Przebywając w tym miejscu, można było stanąć w trzech różnych państwach jednocześnie! Dziś Trójkąt Trzech Cesarzy to przestrzeń symboliczna, która zaprasza zwiedzających do zgłębienia historii regionu. Znajdziecie tutaj tablicę upamiętniającą wejście Polski do Unii Europejskiej oraz obelisk symbolizujący dawny podział Europy i jej współczesne zjednoczenie. Trójkąt Trzech Cesarzy to nie tylko historia podziałów, ale również przykład współczesnej integracji i jedności.

38 Muzeum Miasta Mysłowice

| Adres: | ul. Stadionowa 7a | 41-400, Mysłowice | tel. (32) 222 13 18 | www.muzeummyslowic.pl Muzeum Miasta Mysłowice to miejsce, które z pewnością spodoba się miłośnikom historii regionu, kultury i codziennego życia dawnych mieszkańców Śląska. Na ekspozycjach zgromadzono liczne pamiątki, fotografie i przedmioty codziennego użytku, które przybliżą wam historię Mysłowic oraz życie ich mieszkańców. Na miejscu możecie zobaczyć między innymi wystawy stałe takie jak „Historia Mysłowic”, a także zbiory etnograficzne, prezentujące tradycyjne stroje, rękodzieło czy dawne narzędzia. Warto zajrzeć do działu poświęconego lokalnym wydarzeniom, który ukazuje zarówno codzienność miasta, jak i przełomowe chwile w jego dziejach. Najcenniejszym eksponatem, jaki możecie zobaczyć w Muzeum, jest Zegar Strefowy z 1877 roku.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

167

39 Muzeum Powstań Śląskich

| Adres: | ul. Wiktora Polaka 1 | 41-600, Świętochłowice | tel. (32) 245 23 88 | www.muzeumpowstanslaskich.pl Muzeum Powstań Śląskich w Świętochłowicach zachwyci pasjonatów historii, miłośników regionalnych opowieści oraz każdego, kto chce lepiej zrozumieć wydarzenia kształtujące Śląsk. To nowoczesna placówka, której działalność poświęcona jest trzem powstaniom śląskim, które miały miejsce w latach 1919–1921. Dzięki ekspozycjom, które łączą nowoczesne technologie, takie jak prezentacje multimedialne, z klasycznymi elementami wystawienniczymi, będziecie mogli lepiej zrozumieć i poznać historię regionu. Zwiedzając Muzeum, możecie wejść w świat powstańców dzięki rekonstrukcjom scen z życia codziennego oraz wystawom broni, dokumentów i fotografii. Szczególnie interesujące są sale multimedialne, w których dzięki ekranom dotykowym i projekcjom można poczuć klimat dawnych czasów.

Muzeum Powstań Śląskich w Świętochłowicach (fot. archiwum Muzeum Powstań Śląskich)

168

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

Pałac Baranowice (fot. B. Naguszewska)

40 Pałac Baranowice

| Adres: | ul. Zamkowa 97 | 44-240, Żory | tel. 503 599 574 | www.palacbaranowice.zory.pl Pałac Baranowice w Żorach to miejsce, które docenią miłośnicy dawnych rezydencji, historii i klasycystycznej architektury. Obecnie mieści się tu centrum kulturalne, w którym organizowane są wystawy, warsztaty artystyczne, koncerty oraz spotkania edukacyjne. Na parterze, w najstarszych pomieszczeniach pałacowych, zobaczycie historyczną wystawę stałą opowiadającą o dziejach tego miejsca i losach jego licznych właścicieli. Wystawy czasowe obejrzycie w klimatycznej przestrzeni na poddaszu. W Pałacu możecie skorzystać z bogatej oferty warsztatów – od gry na ukulele, przez warsztaty fotograficzne aż po zumbę. To również miejsce edukacji regionalnej.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

169

Pałac Dietla (fot. R. Szymonowicz)

41 Pałac Dietla

| Adres: | ul. Stefana Żeromskiego 2a | 41-205, Sosnowiec | tel. 602 758 451 | www.palacdietla.pl Pałac Dietla w Sosnowcu to miejsce, które spodoba się fascynatom historii przemysłowej Polski, luksusowch rezydencji oraz tych, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej na temat życia magnatów przemysłowych. Ten eklektyczny zabytek z końca XIX wieku to perła architektury i świadectwo świetności epoki, gdy przemysł na Górnym Śląsku i w Zagłębiu przechodził rozkwit. Pałac został wzniesiony przez Heinricha Dietla, niemieckiego przemysłowca. Mało kto pamięta, że tuż po wojnie budynek popadł w długoletnią ruinę i po kilkunastoletnim remoncie, od 2010 roku znów lśni dawnym blaskiem. W Pałacu Dietla odkryjecie bogato zdobione wnętrza, które zachwycają przepychem i dbałością o detale. Sala balowa, wyłożona elegancką boazerią i udekorowana imponującymi żyrandolami, pozwoli wam przenieść się w czasy, gdy organizowano tam wystawne przyjęcia.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

171

42 Willa Caro

| Adres: | ul. Dolnych Wałów 8A | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 08 54 | www.muzeum.gliwice.pl/pl/zwiedzaj/willa-caro Willa Caro w Gliwicach to zabytkowa rezydencja mieszkalna, w której obecnie znajduje się jeden z oddziałów miejskiego muzeum. Budynek został wybudowany w latach 1882–1885 dla śląskiego przemysłowca Oscara Caro i jest wspaniałym przykładem XIX-wiecznej architektury renesansowej. Willa spodoba się wszystkim, którzy kochają otaczać się estetycznymi wnętrzami i którzy zachwycają się sztuką oraz architekturą. Budynek zachował się w doskonałym stanie – zobaczycie dekoracyjne stropy, parkiety oraz oryginalną stolarkę okienną i drzwiową. Odwiedźcie oddział muzeum, by zobaczyć interesujące wystawy stałe i czasowe, wziąć udział w cyklicznych koncertach, spotkaniach i warsztatach. Muzeum czynne jest w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkiem. Podczas zwiedzania Willi możecie jednocześnie wybrać się do Zamku Piastowskiego, Oddziału Odlewnictwa Artystycznego oraz Radiostacji Gliwice, którymi również opiekuje się Muzeum w Gliwicach.

43 Muzeum Śląskie

| Adres: | ul. Tadeusza Dobrowolskiego 1 | 40-205, Katowice | tel. (32) 779 93 00 | www.muzeumslaskie.pl Muzeum Śląskie w Katowicach to jedno z największych muzeów na Górnym Śląsku. Placówka oferuje bogate i różnorodne kolekcje związane z historią i kulturą Śląska. Koniecznie obejrzyjcie wystawy stałe – „Galerię polskiej sztuki nowoczesnej 1800–1945”, „Na tropie Tomka” i „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”, a także „Galerię

172

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

śląskiej sztuki sakralnej” i „Galerię plastyki nieprofesjonalnej”. Muzeum znajduje się na terenie dawnej Kopalni „Katowice” i jest częścią katowickiej Strefy Kultury. Dla odwiedzających prowadzone są lekcje muzealne, zajęcia tematyczne i warsztaty dla najmłodszych. Muzeum możecie zwiedzić samodzielnie lub z przewodnikiem – czynne jest w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkami.

Zamek Ogrodzieniec (fot. „Zamek” Sp. z o.o.)

44 Zamek Ogrodzieniec

| Adres: | ul. Zamkowa 28 | 42-440, Podzamcze | tel. (32) 67 32 285 | www.zamek-ogrodzieniec.pl Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu to miejsce, które spodoba się wszystkim lubiącym odkrywać miejsca pełne historii, w średniowiecznym klimacie. Miłośnicy historii docenią zwiedzanie zamkowych komnat z przewodnikiem, który opowie o barwnych losach twierdzy i jej mieszkańców.

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

173

W sezonie turystycznym odbywają się tu liczne imprezy historyczne, na przykład Najazd Barbarzyńców, Międzynarodowy Turniej Rycerski czy Juromania. Możecie też wziąć udział w organizowanych tu nocnych imprezach z dreszczykiem, czyli Wieczorach z Duchami i Ogrodzienieckiej Nocy Grozy. Koniecznie zajrzyjcie też do pobliskiego Grodu na Górze Birów, by zobaczyć rekonstrukcję drewnianej osady z epoki. Wizytę w Zamku możecie zaplanować o każdej porze roku.

Zamek Ogrodzieniec (fot. „Zamek” Sp. z o.o.)

174

NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE

K U LT U R A I SZTUKA

Józef Hofmann Był nie tylko niezwykle utalentowanym pianistą i kompozytorem, ale także wynalazcą z niesamowitym potencjałem. Obie jego pasje – muzyka i innowacje – nierzadko się ze sobą krzyżowały. Józef szczególnie często udoskonalał pojazdy i instrumenty. Samodzielnie wybudował samochód i wprowadził zmiany w konstrukcji fortepianu. Gdy miał 10 lat, koncertował już w całej Europie, a gdy miał 11 lat, wyruszył w tournée po USA.

Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia” (fot. K. Niedbał)

Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia”

| Adres: | ul. Bolesława i Władysława Dehnelów 45 | 41-250, Czeladź | tel. (32) 263 00 88, (32) 307 45 17 | www.galeria-elektrownia.czeladz.pl Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia” to miejsce, które spodoba się miłośnikom industrialnej architektury i sztuki współczesnej. Dzięki regularnie zmieniającym się tu wystawom sztuki współczesnej, możecie zachwycać się malarstwem, rzeźbą, fotografią czy sztuką performatywną. Galeria organizuje również warsztaty artystyczne, spotkania z twórcami oraz wydarzenia kulturalne, które przybliżą wam różnorodne aspekty współczesnej sztuki. Obiekt jest otwarty we wszystkie dni tygodnia z wyjątkiem soboty i poniedziałku. Bilety są dostępne w przystępnych cenach. Odwiedźcie to miejsce i przekonajcie się, jak fascynująca może być współczesna sztuka w industrialnym otoczeniu!

KULTURA I SZTUKA

177

Muzeum „Saturn” w Czeladzi (fot. archiwum Muzeum „Saturn”)

2 Muzeum „Saturn” w Czeladzi

| Adres: | ul. Bolesława i Władysława Dehnelów 10 | 41-250, Czeladź | tel. (32) 308 04 87 | www.muzeum-saturn.czeladz.pl Muzeum „Saturn” w Czeladzi to miejsce, które przypadnie do gustu miłośnikom różnorodności wystawienniczej. Od momentu powstania siedzibą Muzeum jest tzw. Pałac pod Filarami wybudowany jako willa dyrektora kopalni „Saturn”. Skomplikowane dzieje obiektu sprawiły, że został on w dużej mierze pozbawiony oryginalnego wyposażenia. Zachowanymi elementami wystroju są dębowe, rzeźbione boazerie, stiukowe sztukaterie, dwa ceramiczne kominki oraz dębowy kredens. W budynku mieszczą się obecnie sale wystawowe, pomieszczenia administracji, biuro dyrektora Muzeum oraz magazyny zbiorów muzealnych. Aktualnie placówka nie posiada stałej ekspozycji. W Muzeum możecie oglądać wystawy czasowe poświęcone przede wszystkim historii Czeladzi.

178

KULTURA I SZTUKA

3 Izba Tradycji i Kultury Dawnej

w Siewierzu

| Adres: | ul. Tadeusza Kościuszki 5 | 42-470, Siewierz | tel. (32) 67 42 461, 579 470 112 Izba Tradycji i Kultury Dawnej w Siewierzu to miejsce, które spodoba się miłośnikom historii i dawnego folkloru. Jej wnętrze urządzono z dbałością o szczegóły, by wiernie odwzorować klimat dawnych domów i warsztatów rzemieślniczych. Odwiedzając Izbę, możecie zobaczyć bogatą kolekcję przedmiotów używanych przez mieszkańców regionu przed laty. Zobaczycie tu narzędzia rolnicze, wyposażenie wiejskiej chaty czy tradycyjne stroje. Jeśli planujecie wizytę, warto pamiętać, że Izba działa na zasadzie wcześniejszych ustaleń – najlepiej skontaktować się wcześniej i umówić dogodny termin. Miejsce jest idealne zarówno dla indywidualnych odwiedzających, jak i grup zorganizowanych, w tym szkół i przedszkoli.

4 Kino „Kosmos”

| Adres: | ul. Sokolska 66 | 40-087, Katowice | tel. (32) 258 05 08 | www.kosmos.katowice.pl Kino „Kosmos” to obowiązkowy punkt na mapie Katowic, który warto odwiedzić po zwiedzaniu miasta albo gdy pogoda przeszkadza w spacerowaniu. Kino „Kosmos” działa przy ulicy Sokolskiej 66 i jest prowadzone przez Instytucję Filmową „Silesia Film”. Jego poprzednia nazwa to Centrum Sztuki Filmowej. Wybierzcie się tu, jeśli chcecie poznać historię polskiego kina i śląskiej kinematografii. Gdy „Kosmos” powstawał w latach 50.–60. XX wieku, był jedną z największych sal kinowych w Polsce i jako jedyny w regionie posiadał

KULTURA I SZTUKA

179

Kino „Kosmos” (fot. P. Pilarski)

wklęsły ekran panoramiczny. Obecnie Kino dysponuje dwiema salami kinowymi. Oprócz samego Kina, w budynku mieści się także kawiarnia. Ponadto w Kinie „Kosmos” zlokalizowana jest siedziba Filmoteki Śląskiej „Silesia Film”.

5 Śląski Teatr Lalki i Aktora „Ateneum”

| Adres: | ul. św. Jana 10 | 40-012, Katowice | tel. (32) 253 82 21 | www.ateneumteatr.pl Śląski Teatr Lalki i Aktora „Ateneum” to jedna z najstarszych placówek teatralnych w Polsce. Zespół teatralny został założony zaraz po II wojnie światowej w 1945 roku, a pierwszymi dyrektorami artystycznymi byli znakomici artyści – Juliusz Glatty, Jerzy Zitzman oraz

180

KULTURA I SZTUKA

Zygmunt Smandzik. W Teatrze spodoba się wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych i tym, którzy chcieliby lepiej poznać kulturalną historię Katowic. Z Teatrem związane są nazwiska wielu wybitnych artystów z różnych dziedzin, w tym malarzy, grafików, poetów, kompozytorów z Katowic i całego kraju. Obecny repertuar placówki skupia się na przedstawieniach dla widowni dziecięcej i obejmuje zarówno baśniową klasykę, jak i pozycje współczesne. Od 2002 roku Teatr organizuje Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek. Aktualny repertuar i wydarzenia kulturalne znajdziecie na stronie internetowej Teatru.

6 Teatr „Gry i Ludzie”

| Adres: | ul. Gliwicka 120 | 40-873, Katowice | tel. 501 395 069 | www.gryiludzie.pl Teatr „Gry i Ludzie” został założony w 1997 roku i jest to teatr podróżujący. Jego siedziba mieści się na terenie dzielnicy Załęże i zapewnia gościom salę z 287 miejscami siedzącymi. W siedzibie Teatru odbywają się także wydarzenia gościnne – stand-upy, spotkania kabaretowe, wieczory improwizacji, a także przedstawienia teatralne oraz koncerty. Wybierzcie się na ulicę Gliwicką, jeśli chcecie odpocząć po intensywnym zwiedzaniu Katowic lub macie ochotę obejrzeć niecodzienne przedstawienie. W repertuarze Teatru znajdują się przede wszystkim przedstawienia plenerowe, a także parady, akcje oraz widowiska happeningowe. Placówka aktywnie współpracuje z lokalnymi instytucjami miejskimi i współorganizuje różnego rodzaju wydarzenia w Katowicach.

KULTURA I SZTUKA

181

7 Filharmonia Śląska

| Adres: | ul. Sokolska 2 | 40-084, Katowice | tel. (32) 351 17 19 | www.filharmonia-slaska.eu Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego jest instytucją kulturalną, która funkcjonuje w Katowicach już od 1945 roku. To bardzo aktywnie działająca placówka, która od początków istnienia proponuje repertuar na światowym poziomie. Z pewnością jest to idealne miejsce na wyjątkowy wieczór przy dźwiękach muzyki klasycznej lub rodzinne spotkanie ze sztuką. Spodoba się wszystkim, którzy pragną obcować z muzyką w pięknych wnętrzach i poznawać różne gatunki muzyczne. Filharmonia prezentuje zróżnicowany repertuar – od koncertów symfonicznych, przez występy Młodej Filharmonii, spektakle multimedialne czy wieczory organowe. Filharmonia czynna jest przez cały rok, kasa biletowa pracuje od wtorku do piątku oraz dwie godziny przed planowanym koncertem.

Filharmonia Śląska (fot. K. Fatyga)

182

KULTURA I SZTUKA

NOSPR (fot. R. Kazimierczak)

8 Narodowa Orkiestra Symfoniczna

Polskiego Radia (NOSPR)

| Adres: | pl. Wojciecha Kilara 1 | 40-202, Katowice | tel. (32) 732 53 12 | www.nospr.org.pl Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, czyli NOSPR, swoje tradycje wywodzi od powstałej w 1935 roku w Warszawie Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia. Od lat 80. XX wieku do 2014 roku siedziba NOSPR mieściła się w Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek, przy placu Sejmu Śląskiego, a od 2014 roku ma swoją nową siedzibę o unikatowym wyglądzie, która zachwyca turystów. Sala koncertowa, z akustyką projektu Nagata Acoustics, cieszy się opinią jednej z najlepszych pod względem akustycznym sal koncertowych świata. Z pewnością jest to wspaniałe miejsce dla wszystkich koneserów muzyki – wybierzcie się tu na koncert muzyki klasycznej lub skorzystajcie z bogatej oferty zajęć muzycznych, kursów i warsztatów. NOSPR czynny jest we wszystkie dni tygodnia, a aktualny repertuar warto śledzić na stronie internetowej.

KULTURA I SZTUKA

183

NOSPR (fot. R. Kazimierczak)

Galeria „Szyb Wilson” (fot. P. Witowski)

9 Galeria „Szyb Wilson”

| Adres: | ul. Oswobodzenia 1 | 40-403, Katowice | tel. (32) 730 32 20 | www.szybwilson.org Galeria „Szyb Wilson” została otwarta w 2001 roku w zrewitalizowanym budynku cechowni oraz łaźni szybów „Wilson” Kopalni „Wieczorek”, którego historia sięga aż 1826 roku. Galeria jest największą polską prywatną galerią sztuki, a jej powierzchnia wystawiennicza liczy blisko 2500 metrów kwadratowych. Na zwiedzanie całej wystawy warto zaplanować kilka godzin, by móc przyjrzeć się wszystkim prezentowanym eksponatom. Wystawa spodoba się fanom sztuki i wszystkim koneserom rzeźby oraz malarstwa. Można tu podziwiać dzieła takich artystów jak Karol Wieczorek, Andrzej Urbanowicz, Marek Kamieński, Lech Kołodziejczyk czy Grupa „Eco Industri Art”. Obiekt oferuje bezpłatny parking dla odwiedzających, a wstęp jest bezpłatny i nie ma konieczności rezerwacji.

KULTURA I SZTUKA

185

10 „Dom Poezji” Muzeum Haliny

Poświatowskiej

„Dom Poezji” Muzeum Haliny Poświatowskiej (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

„Dom Poezji” Muzeum Haliny Poświatowskiej w Częstochowie to miejsce, które z pewnością spodoba się miłośnikom poezji. Urokliwe Muzeum mieści się w budynku, w którym poetka mieszkała po II wojnie światowej. Wystawa jest podzielona na dwie zasadnicze części, które odróżniają się kolorystyką – dwie sale zielone i salę czerwoną. W salach zielonych poznacie twórczość artystki, a w sali czerwonej – jej życie prywatne. Wśród eksponatów znajdują się liczne dokumenty, listy, tomiki wierszy i maszyna do pisania, którą poetka przywiozła ze Stanów Zjednoczonych, gdzie wyjechała w celu przejścia operacji serca. Muzeum organizuje różnorodne wydarzenia literackie, spotkania autorskie i warsztaty, które przybliżają twórczość Poświatowskiej oraz innych poetów.

186

KULTURA I SZTUKA

11 Filharmonia Częstochowska

| Adres: | ul. Tomasza Wilsona 16 | 42-202, Częstochowa | tel. (34) 324 62 48 | www.filharmonia.com.pl Filharmonia Częstochowska to miejsce stworzone dla miłośników muzyki wykonywanej na żywo, koncertów symfonicznych, operowych czy jazzowych. Możecie posłuchać tu koncertów kameralnych i symfonicznych oraz wziąć udział w wyjątkowych wydarzeniach, takich jak na przykład Festiwal Wiolinistyczny im. Bronisława Hubermana – genialnego skrzypka, który urodził się właśnie w Częstochowie. Filharmonia organizuje również koncerty edukacyjne dla dzieci i festiwale – Hot Jazz Spring, Letni Jurajski Festiwal Muzyczny czy Festiwal Muzyczny Rodziny Bachów. To miejsce nie ogranicza się jedynie do klasyki. W repertuarze znajdziecie koncerty wykonawców prezentujących wiele gatunków muzycznych. Niezależnie od tego, czy jesteście fanami klasyki, jazzu czy muzyki filmowej – to miejsce zachwyci was swoim klimatem. Sprawdźcie repertuar, wybierzcie coś dla siebie i pozwólcie się oczarować!

12 Galeria Dobrej Sztuki

| Adres: | al. Najświętszej Maryi Panny 47 | 42-217, Częstochowa | tel. 504 758 020 | www.muzeumczestochowa.pl/galeria-dobrej-sztuki Galeria Dobrej Sztuki to miejsce, które spodoba się wszystkim miłośnikom sztuki i klimatycznych miejsc z duszą chcących odkryć coś wyjątkowego w sercu Częstochowy. Galeria mieści się w zabytkowej kamienicy z 1875 roku, znanej jako „Popówka”. Galeria oferuje stałą ekspozycję zatytułowaną „Sztuka Polska XIX i XX wieku”, prezentującą prawdziwe

KULTURA I SZTUKA

187

Galeria Dobrej Sztuki (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

perełki malarstwa i grafiki. Placówka prowadzi także cykl warsztatów plastycznych dla dzieci pod hasłem „Ja też potrafię…” oraz organizuje wernisaże i weekendowe spotkania ze sztuką. Zwiedzanie Galerii Dobrej Sztuki to świetny pomysł na spędzenie kulturalnego popołudnia. Możecie zatrzymać się tu na chwilę, a później wybrać się na spacer po Alei Najświętszej Maryi Panny, która znajduje się tuż obok.

13 Miejska Galeria Sztuki w Częstochowie

| Adres: | al. Najświętszej Maryi Panny 64 | 42-217, Częstochowa | tel. (34) 324 55 81 | www.galeria.czest.pl Miejska Galeria Sztuki w Częstochowie to miejsce stworzone dla wszystkich, którzy fascynują się różnymi formami sztuki – od malarstwa, rzeźby i fotografii, po grafikę, ceramikę i sztukę filmową. Sercem działalności Galerii są także prestiżowe wydarzenia, takie jak na przykład Triennale Sztuki Sacrum. Miejska Galeria Sztuki to miejsce otwarte na edukację – organizuje konkursy plastyczne dla dzieci, wystawy ich twórczości, a także wydarzenia promujące sztukę wśród młodzieży. W strukturze Galerii działa również kino studyjne

188

KULTURA I SZTUKA

Ośrodek Kultury Filmowej, w którym możecie obejrzeć ambitne filmy artystyczne. Z pewnością znajdziecie tu coś dla siebie – wystawy współczesnych artystów, konkursy dla młodych plastyków czy tematyczne wystawy problemowe.

14 Stary Ratusz

| Adres: | ul. Stary Rynek 1 | 42-202, Częstochowa | tel. (34) 360 56 31 | www.muzeumczestochowa.pl/wystawy/wystawy-stale/ | stary-ratusz/ Stary Ratusz w Częstochowie to miejsce, które przypadnie do gustu miłośnikom archeologii. Choć nie istnieje w swojej dawnej formie, został ożywiony na nowo jako wyjątkowy rezerwat archeologiczno-architektoniczny. W podziemnym pawilonie muzealnym możecie zobaczyć relikty piwnic pierwszego ratusza miejskiego, wokół których zaaranżowano stałą wystawę „Historia Częstochowy – miasta nad Wartą”. Zwiedzanie podzielono na dwie strefy. Pierwsza to zachowane, oryginalne piwnice Starego Ratusza, druga to

Stary Ratusz (fot. archiwum Muzeum Częstochowskiego)

KULTURA I SZTUKA

189

nowoczesna ekspozycja ukazująca zabytki archeologiczne odkryte na terenie Starego Miasta. Zobaczycie między innymi przedmioty codziennego użytku, fragmenty budowli, a nawet znaleziska z okolicznych kościołów, fundamenty miejskiej wagi, studnie, relikty kramów czy najstarsze drewniane zabudowania rynku.

15 Dom Muzyki i Tańca

| Adres: | ul. gen. Charlesa de Gaulle’a 17 | 41-800, Zabrze | tel. (32) 271 56 41 | www.dmit.com.pl Dom Muzyki i Tańca w Zabrzu to miejsce, które spodoba się miłośnikom kultury i rozrywki. Jego historia sięga 1959 roku, a sala widowiskowa może pomieścić aż 2000 osób w amfiteatralnym układzie. Spotkacie tu największe gwiazdy sceny muzycznej i teatralnej, a w bogatym repertuarze tego miejsca każdy znajdzie coś dla siebie. W Domu Muzyki i Tańca odbywają się różnorodne wydarzenia – od koncertów muzyki klasycznej, popowej, jazzowej, po spektakle teatralne, kabarety, widowiska taneczne i operetki. Organizowane są tu również festiwale i imprezy tematyczne, które przyciągają miłośników kultury z całego regionu. Wybierzcie się do Domu, jeśli jesteście żądni muzycznych wrażeń!

16 Filharmonia Zabrzańska

190

KULTURA I SZTUKA

Filharmonia Zabrzańska to miejsce, które z pewnością zachwyci miłośników muzyki klasycznej. Ciekawostką może być dla was fakt, że w pierwszych latach działalności Filharmonii muzycy bezpłatnie koncertowali dla górników. Bardzo często muzykami byli pracownicy kopalń. W Filharmonii Zabrzańskiej możecie posłuchać koncertów symfonicznych, kameralnych, tematycznych oraz recitali. Regularnie organizowane są także wydarzenia edukacyjne – od koncertów familijnych po warsztaty dla dzieci i młodzieży, które wprowadzają najmłodszych w świat muzyki. Obiekt jest przyjazny dla osób z niepełnosprawnościami, a w przerwie koncertu można napić się kawy i zrelaksować w miłej atmosferze.

17 Muzeum Miejskie w Zabrzu

| Adres: | Dwie lokalizacje | – ul. Powstańców Śląskich 3 | – ul. 3 Maja 6 | 41-800, Zabrze | tel. (32) 777 05 01 | www.muzeumzabrze.pl Muzeum Miejskie w Zabrzu to miejsce, które spodoba się fascynatom poznawania przemysłowych i kulturalnych dziejów Górnego Śląska. Historia Muzeum sięga 1935 roku. Obecnie mieści się ono w dwóch lokalizacjach – w Galerii „Café Silesia” przy ulicy 3 Maja oraz przy ulicy Powstańców Śląskich 3. W Muzeum Miejskim w Zabrzu możecie podziwiać różnorodne wystawy stałe i czasowe. Jest w nim aż pięć działów. Do najważniejszych należą te poświęcone historii regionu, górnictwu, sztuce oraz kulturze codziennej. W Galerii „Café Silesia” poczujecie kameralny klimat. Instytucja ta aktywnie angażuje się w życie kulturalne miasta, organizując lekcje muzealne oraz zajęcia edukacyjne dla dzieci i dorosłych.

KULTURA I SZTUKA

191

Zamek w Toszku (fot. M. Knopek)

18 Zamek w Toszku – Centrum

Ekspozycji Historycznych

| Adres: | ul. Zamkowa 10 | 44-180, Toszek | tel. (32) 233 44 93 | www.zamektoszek.eu Zamek w Toszku to częściowo zrekonstruowana w drugiej połowie XX wieku budowla z XV wieku, która obecnie stanowi siedzibę toszeckich placówek kultury. Pierwotnie Zamek był budowlą drewniano-ziemną, jeszcze w X wieku. Niestety murowany budynek spłonął w 1811 roku i dopiero kilkadziesiąt lat temu udało się go częściowo odbudować. Budowla spodoba się miłośnikom historii i wielbicielom dawnych, zapomnianych opowieści. Dziś turyści mogą zwiedzać basztę zamkową z punktem widokowym, zobaczyć teatrzyk opowiadający legendę o złotej kaczce, a po intensywnym dniu odpocząć w zamkowej kawiarni. Placówka organizuje ciekawe warsztaty, pokazy i inscenizacje historyczne, zaprasza na zajęcia dzieci i dorosłych. Zwiedzanie Centrum Ekspozycji Historycznych jest możliwe w weekendy i święta.

192

KULTURA I SZTUKA

19 Zamek w Chudowie

| Adres: | ul. Podzamcze 6 | 44-177, Chudów | tel. (32) 330 13 00 | www.zamekchudow.pl Ruiny renesansowego zamku z lat 30. XVI wieku, wzniesionego przez szlachcica Jana Saszowskiego z Gierałtowic, które z pewnością warto odwiedzić podczas zwiedzania powiatu gliwickiego, znajdują się w Chudowie. To niewielka miejscowość, w której oprócz odrestaurowanych ruin Zamku znajdziecie niezwykłą Topolę Teklę, w której wnętrzu schowa się nawet kilka osób. W 1995 roku powołano fundację, która dba o rozwój i odnowienie dawnego Zamku. Obecnie na jego terenie organizowane są wydarzenia społeczno-kulturalne, zloty, projekcje filmowe, a nawet występy kabaretowe. W odbudowanej wieży Zamku mieści się muzeum, w którym eksponowane są zabytkowe przedmioty odnalezione podczas wykopalisk. Na miejscu funkcjonuje też stylowa karczma z tradycyjnym menu.

20 Zespół Pałacowo-Parkowy

w Pławniowicach

| Adres: | ul. Gliwicka 46 | 44-171, Pławniowice | tel. (32) 230 55 51 | www.palac.plawniowice.pl Zespół Pałacowo-Parkowy w Pławniowicach znajduje się w gminie Rudzieniec, między Strzelcami Opolskimi a Gliwicami. Pierwsze wzmianki o tym miejscu pochodzą z początku XIV wieku. Obecny pałac wzniesiono w latach 1882–1885. Miał on pełnić funkcję rodzinnej posiadłości. Warto odwiedzić to miejsce, jeśli interesuje was oryginalna, zabytkowa architektura i chcecie poznać najciekawsze

KULTURA I SZTUKA

193

zakątki w powiecie gliwickim. Zespół Pałacowo-Parkowy tworzą pałac z kaplicą, zabudowania folwarczne, oficyna ze stajnią oraz wozownią. Wszystkie budynki zostały zaprojektowane w stylu neomanieryzmu niderlandzkiego z wieloma dodatkami neogotyckimi. Równie interesujący jest otaczający pałac park krajobrazowy. Wstęp do kompleksu jest biletowany, a zwiedzanie wnętrz zimą odbywa się po uprzednim umówieniu, przy minimalnej grupie 15 osób.

21 Szlak Drewnianych Kościołów

| ul. Kozielska 50 | 44-121, Gliwice (kościół pw. Wniebowzięcia | Najświętszej Marii Panny) | tel. (32) 500 06 00 Szlak Architektury Drewnianej w województwie śląskim to wyjątkowa trasa o długości 1060 kilometrów, która obejmuje 93 zabytkowe obiekty i zespoły architektury drewnianej. W powiecie gliwickim to 24 zabytkowe kościoły, których bliska odległość od siebie zachęca do wycieczek rowerowych i samochodem. W samych Gliwicach, w śródmiejskim parku znajduje się kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny oraz kościół pw. św. Jerzego. Równie interesujący jest kościół pw. św. Wawrzyńca w niewielkiej wsi Zacharzowice niedaleko Toszka, którego zwiedzanie połączycie z wizytą na Zamku. Kościół św. Jana Chrzciciela w Poniszowicach wyróżnia się tzw. sobotami, unikatowymi w całym województwie. Wyżej wymienione kościoły to tylko niektóre z obiektów, które warto zobaczyć w jeden z wakacyjnych dni. Aby zobaczyć ich wnętrza, dobrze jest udać się tam w niedzielę lub święta przy okazji odprawianych nabożeństw.

194

KULTURA I SZTUKA

22 Browar Obywatelski w Tychach

| Adres: | ul. Browarowa 21 | 43-100, Tychy | tel. (32) 323 00 20 | www.tichauer.pl Browar Obywatelski w Tychach to miejsce, które spodoba się wszystkim fascynatom postindustrialnej architektury oraz chcącym poznać historię piwowarstwa. Znajdujący się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego kompleks zachwyca atmosferą, pięknem zabytkowych budynków i bogatą ofertą kulturalną. Browar Obywatelski, zwany również Browarem Sztuki, to miejsce z niemal 130-letnią historią, które przekształcono w nowoczesne centrum życia kulturalnego i gastronomicznego. W kompleksie znajdziecie między innymi Tichauer Art Gallery, Tichauer Restaurant, przestrzenie IT Loft Park, sale koncertowe i eventowe, a także ścieżkę dydaktyczną, która przybliży wam historię tego miejsca.

23 Mediateka

| Adres: | al. Józefa Piłsudskiego 16 | 43-100, Tychy | tel. (32) 416 90 94 | Miejska Biblioteka Publiczna | tel. (32) 227 04 54 | www.mbp.tychy.pl | Orkiestra Kameralna Miasta Tychy „Aukso” | tel. (32) 479 19 50 | www.aukso.pl Mediateka w Tychach z pewnością przypadnie do gustu pasjonatom literatury, muzyki i nowych technologii. Mieści się tam Miejska Biblioteka Publiczna, w której możecie skorzystać z bogatego księgozbioru, obejmującego literaturę piękną, popularnonaukową oraz specjalistyczną. W Mediatece swoją

KULTURA I SZTUKA

195

Mediateka (fot. G. Krzysztofik)

siedzibę ma również Orkiestra Kameralna Miasta Tychy „Aukso”. Sala koncertowa ma powierzchnię 770 metrów kwadratowych. Została zaprojektowana w kształcie elipsy i ma doskonałe parametry akustyczne. Może pomieścić aż 334 osoby na widowni. Sala wyposażona jest w najwyższej klasy system wideokonferencyjny oraz system do projekcji filmowej 3D. Jeśli szukacie miejsc z ofertą edukacyjną i kulturalną dla swoich pociech, to dobrze trafiliście – Orkiestra „Aukso” organizuje cykliczne koncerty edukacyjne dla dzieci.

24 Muzeum Miejskie w Tychach

KULTURA I SZTUKA

Muzeum Miejskie w Tychach to miejsce, które z pewnością spodoba się osobom interesującym się historią, kulturą i sztuką Górnego Śląska. Podczas wizyty w Muzeum możecie zobaczyć nie tylko wystawy stałe. Zwróćcie również uwagę na wystawy czasowe, które poruszają różnorodne tematy związane z regionem i jego kulturą. Zbiory, które gromadzi Muzeum, możecie obejrzeć w następujących działach: Historii Miasta, Urbanistyki, Architektury i Sztuk Wizualnych, Fotografii, Etnologii (w dwóch sekcjach: Sekcji Tradycji Kultury Historycznej Ziemi Pszczyńskiej oraz Sekcji Kultury Życia Codziennego i Etnomuzykologii), a także w oddziale Muzeum – Tyskiej Galerii Sportu przy ulicy Edukacji 7. Muzeum przygotowało także ofertę licznych warsztatów edukacyjnych dla dzieci i młodzieży.

25 Teatr Belfegor

| Adres: | al. Niepodległości 32 | 43-100, Tychy | tel. 536 092 440 | www.teatrbelfegor.info Teatr Belfegor w Tychach to miejsce kameralne – idealne dla osób preferujących doświadczanie sztuki w przytulnym, intymnym klimacie. Teatr kieruje swoje spektakle do szerokiego grona odbiorców – prezentuje zarówno dziecięce przedstawienia pełne barw i humoru, jak i ambitne produkcje dla osób pełnoletnich poruszające ważne tematy społeczne i zadające egzystencjalne pytania. W repertuarze Teatru są spektakle autorskie oraz adaptacje znanych dzieł literackich. Lokalizacja w sercu Tychów sprawia, że łatwo tu dotrzecie. Przy planowaniu wizyty warto sprawdzić repertuar na stronie internetowej Teatru lub skontaktować się telefonicznie – placówka działa z pasji do sztuki, więc program jest dynamiczny i różnorodny.

KULTURA I SZTUKA

197

26 Teatr Mały w Tychach

Teatr Mały w Tychach (fot. A. Seidel-Kożuch)

Teatr Mały w Tychach to wyjątkowe miejsce, które pokochają osoby ceniące sobie różnorodność kulturalnych doznań. Nie posiada on własnego zespołu aktorskiego, co pozwala mu elastycznie dopasowywać repertuar do różnych gustów widzów, oferując wydarzenia dla każdej grupy wiekowej i o różnych preferencjach artystycznych. W repertuarze Teatru znajdziecie spektakle teatralne, operowe i operetkowe, koncerty, kabarety oraz pokazy teatrów tańca. W ramach struktury Teatru Małego funkcjonuje również Pasaż Kultury „Andromeda” oraz Miejska Galeria Sztuki „Obok”. Sala Teatru Małego mieści 426 osób. Jeśli planujecie tu wizytę, warto wcześniej sprawdzić aktualny repertuar na stronie internetowej.

198

KULTURA I SZTUKA

27 Teatr Banialuka

| Adres: | ul. Adama Mickiewicza 20 | 43-300, Bielsko-Biała | tel. (33) 815 09 14 | www.banialuka.pl W 1947 roku w Bielsku-Białej powstał niezwykły Teatr Banialuka, który był jednym z pierwszych teatrów lalek w Polsce. Koniecznie odwiedźcie to miejsce z najmłodszymi, by dowiedzieć się, jak powstają spektakle z wykorzystaniem lalek, pacynek i marionetek. To czarodziejska przestrzeń dla dzieci, w której od 1966 roku odbywa się Międzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej. Dla odwiedzających organizowane są liczne zajęcia plastyczne i kreatywne, warsztaty oraz zajęcia teatralne prowadzone przez doświadczonych aktorów. Możecie całą rodziną wybrać się na jeden z prezentowanych spektakli. Zostały one podzielone tematycznie na sztuki dla małych, nastolatków i dorosłych.

28 Studio Filmów Rysunkowych

| Adres: | ul. Cieszyńska 24 | 43-300, Bielsko-Biała | tel. (33) 812 63 41 | www.sfr.pl Trudno znaleźć dziecko, które nie lubiłoby oglądać bajek! A przecież jedna z najpiękniejszych historii z naszego dzieciństwa powstała właśnie na Śląsku, w wytwórni filmów animowanych w Bielsku-Białej. W Studiu Filmów Rysunkowych, które powstało w 1956 roku narodziły się niezapomniane produkcje, wśród których najbardziej rozpoznawalne to „Reksio”, „Bolek i Lolek” oraz „Porwanie Baltazara Gąbki”. Od 2024 roku przy Studiu działa placówka muzealno-edukacyjna Interaktywne Centrum Bajki i Animacji „Oko” z ekspozycją stałą, poświęconą historii wytwórni i technologii animacji

KULTURA I SZTUKA

199

filmowej oraz dziecięcym Kinem „Kreska”. Dzięki niej dowiecie się, jak wygląda produkcja filmowa, jak przygotowuje się eksponaty i tworzy dekoracje, podejrzycie pracę animatorów, a nawet w ramach warsztatów stworzycie własne krótkie przedstawienie.

29 Zamek Książąt Sułkowskich –

Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej

| Adres: | ul. Wzgórze 16 | 43-300, Bielsko-Biała | tel. (33) 822 06 56 | www.muzeum.bielsko.pl Na górze zamkowej w samym centrum Bielska-Białej znajduje się wyjątkowy Zamek, w którym działa oddział Muzeum Historycznego. Aby dojść do wystawy stałej w Zamku Książąt Sułkowskich na I piętrze budynku, musicie przejść przez zabytkowy westybul. W zachodnim skrzydle powstał pokój myśliwski oraz zbrojownia, które z pewnością spodobają się wszystkim miłośnikom historii. Skrzydło południowe zaprasza tych, którzy chcą obcować z zabytkowym malarstwem – w salach zamkowych znajdziecie sztukę polską i europejską od XIV do XVII wieku, a po sąsiedzku rokokową salę koncertową i salon biedermeierowski. Na wystawie nie zabrakło malarstwa realistycznego, obrazów okresu Młodej Polski i prac lokalnych artystów z Bielska-Białej.

30 Centrum Koronki Koniakowskiej

200

KULTURA I SZTUKA

Centrum Koronki Koniakowskiej zostało otwarte w kwietniu 2019 roku przez Fundację Koronki Koniakowskie. To niezwykłe i unikatowe miejsce na mapie Śląska Cieszyńskiego, które co roku przyciąga wielu turystów i miłośników rękodzieła. Przyjedźcie do Centrum, jeśli interesują was ręczne robótki i ciekawi sztuka ludowa. W ramach Centrum funkcjonuje Muzeum Koronki Koniakowskiej oraz sklepik z twórczością ludową. Placówka została założona po to, aby całościowo prezentować historię, warsztat i specyfikę koronki koniakowskiej. Ekspozycja stała prezentuje zabytkowe eksponaty wykonane przez nieżyjące artystki. Została wzbogacona nowymi pracami i wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Obiekt działa przez cały rok od wtorku do niedzieli – w sklepiku możecie nabyć atrakcyjne pamiątki z wyprawy do Koniakowa.

31 Muzeum Beskidzkie w Wiśle

| Adres: | ul. Pawła Stellera 1 | 43-460, Wisła | tel. (33) 855 22 50 Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego w Wiśle usytuowane jest w centrum miasta, w dawnej karczmie z 1794 roku. To urokliwy piętrowy budynek z kamiennoceglanymi murami i dwuspadowym dachem krytym gontem. Muzeum Beskidzkie jest oddziałem Muzeum w Cieszynie i zostało otwarte 16 sierpnia 1964 roku. To miejsce spodoba się wszystkim, którzy marzą o poznaniu prawdziwego oblicza kultury śląskiej i śląskich górali. Ekspozycja stała obejmuje eksponaty związane z życiem i twórczością mieszkańców Beskidu Śląskiego. Uzupełniają ją wystawy czasowe, a od 2010 roku Enklawa Budownictwa Drewnianego. Na terenie Enklawy w sezonie wakacyjnym odbywa się wiele imprez kulturalnych. Muzeum czynne jest we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem, godziny zwiedzania latem mogą różnić się od tych zimowych.

KULTURA I SZTUKA

201

32 Rezydencja Prezydenta Rzeczy-

pospolitej Polskiej – Zamek w Wiśle

| Adres: | ul. Zameczek 1 | 43-460, Wisła | tel. (33) 854 65 00 | www.prezydent.pl/kancelaria/rezydencje-kprp/ | rezydencja-prezydenta-rp-zamek-w-wisle-narodowy| zespol-zabytkowy Rezydencja Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Zamek w Wiśle na stoku Zadniego Gronia powstała jeszcze w okresie XX-lecia międzywojennego. Autorem projektu był znakomity architekt oraz konserwator Adolf SzyszkoBohusz. Obiekt powstał w latach 1929–1931 jako dar ludu śląskiego dla prezydenta i stanowił oficjalną rezydencję polskich głów państwa w latach 1933–1952, a następnie od 2002 roku do dziś. To miejsce spodoba się wszystkim, których interesuje historia. Budynek dzieli się na dwie części. Zamek Górny, czyli właściwa rezydencja, pełni funkcje reprezentacyjne i wypoczynkowe dla prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Pod nieobecność głowy państwa obiekt możecie zwiedzać. W skład Zamku wchodzi również Zamek Dolny, pełniący funkcję budynku gospodarczego i posiadający część konferencyjną.

33 Rynek w Cieszynie

| Adres: | Rynek | 43-400, Cieszyn Jeśli szukacie przyjemnego miejsca na rodzinne spacery lub chcecie lepiej poznać historię Cieszyna, obowiązkowym punktem każdej wycieczki w te okolice jest Rynek w Cieszynie. Obecny Rynek powstał pod koniec XV wieku, w 1496 roku. Po licznych pożarach, które przed stuleciami trawiły miasto, nastąpiła przebudowa budynków w stylu

202

KULTURA I SZTUKA

barokowo-klasycystycznym. Wybierzcie się tu koniecznie, jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o architekturze miasta i spędzić miły czas w jednej z lokalnych kawiarni. Do dziś na Rynku zachował się typowy układ przestrzenny z szerokimi sieniami, a także dekorowanymi sklepieniami kolebkowymi z lunetami, kamiennymi portalami i stropami belkowymi. Południową pierzeję Rynku stanowi Ratusz, zaś na samym Rynku możecie zobaczyć ciekawą studnię z figurą św. Floriana.

34 Zamek w Kończycach Małych

| Adres: | ul. Staropolska 5 | 43-410, Kończyce Małe | tel. (32) 475 80 91 Zamek w Kończycach Małych to wyjątkowa budowla w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, do której warto wybrać się o każdej porze roku. Choć zwany jest zamkiem, w rzeczywistości jest to dwór obronny – jedyny taki na Śląsku Cieszyńskim. Zamek nazywany jest niekiedy Cieszyńskim Wawelem dzięki arkadom znajdującym się od strony wewnętrznego dziedzińca. Dwór spodoba się miłośnikom dawnych zabytków i tym, którzy lubią łączyć zwiedzanie z czasem spędzonym na świeżym powietrzu. Renesansową budowlę wznieśli w XVI wieku przedstawiciele rodu Czelów – dziś jest to siedziba licznych lokalnych stowarzyszeń, Izby Regionalnej, a także stylowy hotel i restauracja. Wokoło Zamku zobaczycie romantyczny staw, a także przyjemny park pełen zieleni.

KULTURA I SZTUKA

203

35 Bytomskie Centrum Kultury (BECEK)

| Adres: | pl. Karin Stanek 1 | 41-902, Bytom | tel. (32) 389 31 09 Bytomskie Centrum Kultury (BECEK) to prężnie działająca instytucja kultury w Bytomiu, która powstała w 1992 roku. Bytomskie Centrum Kultury zajmuje się organizowaniem, prezentowaniem oraz promowaniem przedsięwzięć artystycznych i kulturalnych i bardzo aktywnie włącza się w kulturalny rozwój miasta. Działalność Centrum oraz należącego do niego Centrum Sztuki Współczesnej „Kronika” obejmuje rozmaite dziedziny sztuki, jak teatr, muzyka, plastyka oraz działania interdyscyplinarne. To idealne miejsce, w którym możecie odpocząć po intensywnym dniu na placu zabaw z dzieckiem, wybrać się na interesujący wykład lub skorzystać z szerokiej oferty spotkań artystycznych i warsztatów. BECEK działa we wszystkie dni tygodnia i proponuje zarówno zajęcia stałe, jak i okazjonalne dla dorosłych i dzieci.

36 Opera Śląska w Bytomiu

| Adres: | ul. Stanisława Moniuszki 21 | 41-902, Bytom | tel. (32) 396 68 53 | www.opera-slaska.pl Jeśli lubicie słuchać muzyki klasycznej, cenicie sobie sztukę w różnych odsłonach i chcecie czerpać z polskiego dorobku artystycznego, koniecznie odwiedźcie Operę Śląską. To polski teatr muzyczny założony w 1945 roku przez Adama Didura, z siedzibą w Bytomiu. Siedzibą Opery Śląskiej w Bytomiu niemal od początku pozostaje gmach byłego Teatru Miejskiego, zbudowany w latach 1899–1901 według projektu berlińskiego architekta Alberta Bohma w stylu

204

KULTURA I SZTUKA

neoklasycystycznym. Gmach został zaprojektowany na 423 miejsca i od swojej inauguracji 1 października 1901 roku służy sztuce teatralnej. Dziś odbywają się tu regularne koncerty operowe, operetki, spektakle teatralne i inne wydarzenia artystyczne. Na wybrane z nich wybierzcie się całą rodziną – zakup biletów możliwy jest bezpośrednio w kasie lub wygodnie przez stronę internetową.

37 Pałac Tiele-Wincklerów

w Miechowicach

| Adres: | ul. Jana Dzierżonia 30 | 41-923, Bytom | tel. 789 153 878 | www.palacwmiechowicach.pl Pałac Tiele-Wincklerów w Miechowicach to artystyczna budowla z XIX wieku, która znajduje się w jednej z dzielnic Bytomia. Jego dekoracyjna oficyna i inne pozostałości wraz z parkiem pałacowym zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. W skład zespołu pałacowo-parkowego oprócz oficyny Pałacu i pozostałości Pałacu Tiele-Wincklerów wchodzą również park i zespół dendrologiczny. Możecie spędzić tu przyjemne chwile na spacerowaniu wokoło parku i w otoczeniu wyjątkowych okazów przyrody. Pałac został wzniesiony na początku XIX wieku, następnie przebudowano go w stylu neogotyckim i dziś stanowi niewątpliwą wizytówkę miasta. W placówce dostępna jest wystawa stała, możecie wybrać się na zwiedzanie Pałacu lub wziąć udział w warsztatach tematycznych. O najciekawszych z nich dowiecie się z wygodnego kalendarza na stronie Pałacu.

KULTURA I SZTUKA

205

38 Baszta Rycerska – Wieża Romantyczna

| Adres: | Grodzisko | 44-300, Wodzisław Śląski | www.wodzislaw-slaski.pl/baszta W Wodzisławiu Śląskim, w lesie miejskim na tzw. Grodzisku została wybudowana przez ówczesnego właściciela miasta, zagorzałego romantyka, Edwarda Braunsa niezwykła Baszta Rycerska, zwana Wieżą Romantyczną. To pozostałość po dawnym zameczku myśliwskim, który został wybudowany w latach 60. XIX wieku. Budynek jest neogotycką około 20-metrową wieżą stylizowaną na średniowieczną basztę. Możecie zaplanować rodzinny spacer połączony ze zwiedzaniem najciekawszych elementów w parku miejskim lub wyruszyć na odkrywanie tajemnic, które kryje Wodzisław Śląski. Wstęp do parku jest bezpłatny. W 2012 roku zostały wyremontowane mury i elewacja zewnętrzna, a w 2020 roku rozpoczęto kolejny etap rewitalizacji Baszty, która ma docelowo pełnić funkcję wieży widokowej.

39 Pałac Dietrichsteinów i Park Zamkowy

w Wodzisławiu Śląskim

| Adres: | ul. ks. płk. Wilhelma Kubsza 2 | 44-300, Wodzisław Śląski | tel. (32) 455 25 74 Pałac Dietrichsteinów powstał w połowie XVIII wieku i jest jedną z najstarszych budowli klasycystycznych w Polsce. Od 1971 roku jest siedzibą Muzeum w Wodzisławiu Śląskim. Pierwotnie w tym miejscu funkcjonował tzw. stary zamek, zburzony w czasie wojny trzydziestoletniej przez Szwedów. Na jego miejscu odbudowano wyjątkowy Pałac dzięki staraniom ówczesnych właścicieli Wodzisławia. Pałac z pewnością zainteresuje wszystkich, którzy cenią sobie starodawną architekturę i ciekawi ich historia samego miasta. Obecnie

206

KULTURA I SZTUKA

część Pałacu na parterze zajmuje wystawa stała Muzeum. W budynku znajdują się też sala konferencyjna i koncertowa, Centrum Nauki i Techniki „Sowa” oraz sala multimedialna. Pałac czynny jest w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkiem.

40 Centrum Kultury Śląskiej

w Nakle Śląskim (CEKUŚ)

| Adres: | ul. Parkowa 1 | 42-620, Nakło Śląskie | tel. (32) 441 60 28 | www.cekus.pl Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim (CEKUŚ) to prężnie działająca instytucja kultury powiatu tarnogórskiego, która funkcjonuje od 2013 roku. Siedzibą Centrum jest pałac w Nakle Śląskim, dawna rezydencja hrabiów Henckel von Donnersmarcków. Kiedyś mieściła się tu także szkoła

Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim (fot. archiwum CEKUŚ)

KULTURA I SZTUKA

207

rolnicza, a po jej przeniesieniu w budynku działała Galeria „Barwy Śląska”, która prezentowała największe w Polsce zbiory malarstwa i sztuki intuicyjnej śląskiego kolekcjonera Stanisława Gerarda Trefonia. Obecnie to idealne miejsce dla miłośników sztuki i kultury w różnych wydaniach, dla dorosłych i dzieci. Nowoczesne Centrum zaprasza odwiedzających na wystawy stałe i czasowe, wernisaże, prowadzi warsztaty edukacyjne oraz wykłady i spotkania z wybitnymi osobowościami. Centrum działa we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem.

41 Pałac i Park w Brynku

| Adres: | ul. Park 6 | 42-690, Brynek | tel. (32) 285 74 18 Zabytkowy pałac w Brynku w powiecie tarnogórskim to część zespołu pałacowego, który obejmuje także park z pięknie zachowanym ogrodem botanicznym. Pałac z przynależącym do niego parkiem i ogrodem został zbudowany w 1829 roku dla księcia Adolfa zu Hohenlohe-Ingelfingena. Obecnie w budynku Pałacu mieści się internat Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego. To wspaniałe miejsce na całodzienną wycieczkę, jeśli kochacie przyrodę i chcecie poznać najciekawsze budynki w powiecie tarnogórskim. W ramach kompleksu zobaczycie pałac eklektyczny, budynki stróżówek, cieplarnię, wieżę ciśnień z zegarem oraz oranżerię. Niestety, budynek można zwiedzać jedynie z zewnątrz, ale w samym parku znajdziecie wiele pomysłów na spędzenie beztroskiego czasu w naturze.

208

KULTURA I SZTUKA

42 Muzeum Miejskie w Tarnowskich

Górach

| Adres: | ul. Rynek 1 | 42-600, Tarnowskie Góry | tel. (32) 285 26 07 | www.muzeumtg.pl Muzeum w Tarnowskich Górach, które mieści się w samym sercu miasta, to jedna z czterech samorządowych instytucji kultury prowadzonych przez Gminę Tarnowskie Góry. Jego zbiory liczą blisko 10 tysięcy eksponatów, które możecie oglądać w ramach działów Historii, Sztuki i Etnografii. Ta placówka spodoba się miłośnikom lokalnej kultury i tym, którzy chcą dowiedzieć się więcej na temat historii Tarnowskich Gór. Oprócz wystaw stałych i czasowych Muzeum organizuje liczne wydarzenia kulturalne, a także prowadzi działalność naukowobadawczą, wydawniczą i edukacyjną. Instytucja rozpoczęła swoją działalność w 1958 roku i zaprasza na zwiedzanie we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem. W piątki wstęp na wystawy jest bezpłatny.

43 Ratusz w Miasteczku Śląskim

| Adres: | ul. Rynek 8 | 42-610, Miasteczko Śląskie Ratusz w Miasteczku Śląskim to jeden z kilku dobrze zachowanych zabytków w przyjemnym miasteczku w powiecie tarnogórskim. W wyniku odkrycia w tej okolicy w 1530 roku złóż rud srebra i ołowiu powstała mała osada, którą ze względu na powstające licznie hałdy nazwano Żyglińskimi Górami. Dziś Miasteczko Śląskie zaprasza turystów na lokalny rynek, przy którym zobaczycie zwartą zabytkową zabudowę urbanistyczną wraz z górującym ratuszem. Rynek spodoba się miłośnikom starych zabytków i tym, którzy chcą poczuć spokojny rytm małego śląskiego miasteczka. Warto odwiedzić to miejsce

KULTURA I SZTUKA

209

wieczorem – od 23 kwietnia 2021 roku każdego dnia o godzinie 12.01 z wieży ratusza rozbrzmiewa hejnał. Obecnie w ratuszu mieści się Urząd Miejski.

44 Ratusz w Tarnowskich Górach

| Adres: | ul. Rynek 4 | 42-600, Tarnowskie Góry | tel. (32) 393 36 00 Ratusz w Tarnowskich Górach jest imponującym budynkiem w centrum miasta. To przykład architektury miasta górniczego, które bardzo prężnie się rozwijało. Sam rynek był przenoszony kilkukrotnie. Obecny Ratusz, który możecie podziwiać w południowej części rynku, został zbudowany pod koniec XIX wieku. Budynek ma trzy kondygnacje, a nad bryłą wznosi się wysoka wieża. Możecie także obejrzeć liczne wieżyczki, ryzality zwieńczone szczytami, balkony i wykusze – budowla z pewnością spodoba się miłośnikom wysmakowanej architektury. W elewacji dostrzeżecie kamienną figurę gwarka. W dawnych czasach na parterze Ratusza znajdowały się sklepy, na pierwszym piętrze – urząd, a na drugim – mieszkanie burmistrza. Ogromne wrażenie wywiera wspaniała sala posiedzeń rady miejskiej, którą obowiązkowo musicie zobaczyć.

45 Zamek w Starych Tarnowicach

210

KULTURA I SZTUKA

Tarnowskich Gór. To tutaj znajduje się imponujący Zamek w Starych Tarnowicach, który należał do właścicieli wsi, rodu Wrochemów, i został wzniesiony w latach 1520–1570 w stylu renesansowym. Posiadłość wielokrotnie zmieniała właścicieli, by trafić do rodziny hrabiów von Donnersmarcków. Po latach ruiny obiekt został wykupiony przez prywatnych właścicieli, którzy gruntownie go odnowili. Obecnie Zamek Wrochemów to siedziba Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego. Działa tu także restauracja „Gospoda u Wrochema” oraz elegancki hotel. Właściciele organizują wydarzenia kulturalne, imprezy i bankiety. Zamek jest obiektem całorocznym, czynnym w okresie zimowym w weekendy, zaś latem również w tygodniu.

46 Teatr Rozrywki

| Adres: | ul. Marii Konopnickiej 1 | 41-500, Chorzów | tel. (32) 346 19 31 | www.teatr-rozrywki.pl Teatr Rozrywki w Chorzowie to jedna z ciekawszych placówek kultury na terenie Śląska, która proponuje odwiedzającym bogaty repertuar, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. To repertuarowy teatr muzyczny założony w 1985 roku w Chorzowie jako Państwowy Teatr Rozrywki. Na siedzibę placówki został wybrany stary, zabytkowy budynek, w którym przed wojną mieścił się najbardziej ekskluzywny w Chorzowie Hotel „Graf Reden”. 1 stycznia 1985 roku Music-Hall przekształcił się w Teatr Rozrywki. Dziś w Teatrze działają aż cztery zespoły artystyczne, czyli zespół aktorski, wokalny, balet oraz orkiestra. To miejsce na pewno spodoba się miłośnikom teatru, sztuk muzycznych, operetki czy musicalu. W repertuarze znajdziecie zarówno spektakle polskie, jak i zagraniczne, a aktualny grafik znajdziecie na stronie internetowej.

KULTURA I SZTUKA

211

Chorzowskie Centrum Kultury (fot. archiwum Chorzowskiego Centrum Kultury)

47 Chorzowskie Centrum Kultury

| Adres: | ul. Henryka Sienkiewicza 3 | 41-500, Chorzów | tel. (32) 349 78 60 | www.chck.pl Budynek obecnego Chorzowskiego Centrum Kultury został wybudowany jeszcze w okresie międzywojennym. Chorzowskie Centrum Kultury, nazywane pierwotnie Domem Ludowym, od początku aktywnie wpływało na rozwój kulturowy i artystyczny miasta. Co ciekawe, to sami mieszkańcy Chorzowa zebrali środki, by powstał teatr, by podkreślić polskość Chorzowa w odradzającej się Rzeczypospolitej. Projekt Centrum powstał w 1927 roku i oprócz sali teatralnej i gimnastycznej miał mieścić sale zebrań, sale odczytowe, bibliotekę oraz czytelnię. Dziś Centrum zaprasza lokalnych mieszkańców i turystów na wystawy stałe i czasowe, przedstawienia teatralne i muzyczne. W ośrodku prowadzone są też zajęcia dla dzieci i młodzieży, warsztaty i zajęcia kulturalne – aktualną ofertę warto sprawdzić na stronie internetowej.

212

KULTURA I SZTUKA

48 Rynek i Ratusz w Gliwicach

| Adres: | ul. Rynek 11 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 30 41 (Urząd Miejski) Rynek i Ratusz w Gliwicach to jedno z ciekawszych miejsc w mieście, do którego warto wybrać się z całą rodziną. To przyjemny teren na wakacyjne wycieczki i spokojne spacery w otoczeniu zabytkowych budynków i sympatycznych kawiarni. Sam Ratusz w Gliwicach powstał jeszcze w czasach średniowiecza i był wielokrotnie przebudowywany. Przebudowany w drugiej połowie XIX wieku w stylu klasycystycznym, stanowi niewątpliwą ozdobę głównego placu miejskiego. Rynek znajduje się w centrum Gliwic i ma wymiary około 75 × 75 metrów. W zachodniej części kwadratowego placu znajduje się romantyczna fontanna z Neptunem. Odwiedziny w zabytkowej części miasta możecie zaplanować o każdej porze roku. To dogodne miejsce, by dojechać tu z wózkiem dziecięcym lub wyruszyć na wyprawę z członkami rodziny w każdym wieku.

49 Zamek w Gliwicach i Muzeum

w Gliwicach

| Adres: | ul. Pod Murami 2 | 44-100, Gliwice | tel. (32) 231 44 94 | www.muzeum.gliwice.pl/pl/zwiedzaj/zamek-piastowski Zamek w Gliwicach to jednocześnie miejskie Muzeum, do którego wybierzcie się w poszukiwaniu informacji na temat historii, kultury i rozwoju miasta. Zamek Piastowski w Gliwicach prawdopodobnie powstał w formie rozbudowy dwóch baszt, połączonych murami obronnymi miasta w połowie XIV wieku. Przez lata był więzieniem, arsenałem, zaś po 1945 roku zaczął być nazywany „zameczkiem”. Od 1959 roku Zamek został

KULTURA I SZTUKA

213

gruntownie odrestaurowany i obecnie mieści się w nim jeden z ważniejszych oddziałów Muzeum w Gliwicach. To miejsce zaciekawi odwiedzających, którzy interesują się kulturą Gliwic na przestrzeni wieków – pomoże w tym wystawa stała „Gliwice – miasto wielu kultur”. Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli, możliwe są także rezerwacje grupowe lub zwiedzanie oddziału z przewodnikiem.

50 Pałac Schoena

| Adres: | ul. Chemiczna 12 | 41-205, Sosnowiec | tel. (32) 363 45 10 | www.muzeum.org.pl Pałac Schoena w Sosnowcu to miejsce, które z pewnością przypadnie do gustu miłośnikom historii, architektury oraz tym, którzy cenią sobie spotkania z kulturą w wyjątkowym otoczeniu. Pałac Schoena to jeden z najważniejszych zabytków Sosnowca, wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku dla przemysłowca i fabrykanta – Ernsta Schoena. Zbudowany w stylu neobarokowym pałac ma niezwykły urok i jest dowodem na zamożność oraz gust jego właściciela. Obecnie pełni funkcję centrum kulturalnego. W Pałacu Schoena można podziwiać nie tylko samą architekturę budynku, ale także liczne wystawy sztuki. Można tu również zwiedzać muzeum, które ukazuje życie i działalność przemysłowca oraz historię Pałacu.

51 Sosnowieckie Centrum Sztuki –

Zamek Sielecki

KULTURA I SZTUKA

Sosnowieckie Centrum Sztuki – Zamek Sielecki (fot. P. Pytel)

Koniecznie wybierzcie się do Sosnowieckiego Centrum Sztuki – Zamku Sieleckiego, jeśli lubicie historię, sztukę i piękne wnętrza. Ten najstarszy zabytek Sosnowca oferuje ciekawe wystawy sztuki współczesnej i lokalnej, a także wydarzenia kulturalne – od koncertów po warsztaty. Spacerując po Zamku, możecie podziwiać nie tylko eksponaty, ale też odnowione, klimatyczne wnętrza. Sosnowieckie Centrum Sztuki ma bardzo bogatą ofertę wydarzeń kulturalnych, takich jak spotkania z artystami, projekcje filmowe czy wykłady. Zamek Sielecki znajduje się w malowniczym parku, więc po wizycie koniecznie wybierzcie się na spacer. To świetna opcja na relaksujące popołudnie pełne sztuki!

52 Centrum Kultury Śląskiej

215

Centrum Kultury Śląskiej w Świętochłowicach to miejsce stworzone z myślą o tych, którzy cenią sztukę, kulturę i tradycję, a jednocześnie poszukują przestrzeni do rozwijania swoich pasji artystycznych. Kompleks obejmuje trzy budynki w dzielnicach Lipiny i Zgoda, gdzie mieści się między innymi kameralna sala na 200 osób oraz sala widowiskowa z profesjonalnym zapleczem scenicznym dla 400 widzów. Urokliwa lokalizacja w parku dodaje miejscu klimatu, sprzyjając organizacji plenerowych wydarzeń. W Galerii Sztuki w Lipinach zobaczycie prace artystów z kraju i zagranicy. Centrum regularnie współpracuje z artystami, dzięki czemu możecie korzystać z organizowanych tam koncertów, spektakli teatralnych i wieczorów kabaretowych, a także angażować się w wydarzenia dla dzieci i młodzieży.

53 Galeria Sztuki „Rzeczna”

| Adres: | ul. Rzeczna 1 | 44-200, Rybnik | tel. (32) 440 71 32 | www.galeriarzeczna.pl Galeria Sztuki „Rzeczna” w Rybniku jest miejscem, które zainteresuje miłośników sztuki współczesnej. To wyjątkowa przestrzeń artystyczna zlokalizowana w samym sercu miasta. Jest to jedno z bardziej interesujących miejsc, w którym obejrzycie sztukę współczesną, weźmiecie udział w wystawach i spotkaniach z artystami. Mimo niewielkich rozmiarów, Galeria przyciąga swoją różnorodnością i kreatywnym podejściem do sztuki. W Galerii Sztuki „Rzeczna” można podziwiać wystawy malarstwa, rzeźby, fotografii oraz innych form sztuki wizualnej. Wystawy są starannie dobrane, by prezentować zarówno dzieła uznanych artystów, jak i debiutantów, którzy często mają okazję zaprezentować swoje prace po raz pierwszy.

216

KULTURA I SZTUKA

54 Muzeum Miejskie w Żorach

| Adres: | ul. Muzealna 1/2, | 44-240, Żory | tel. (32) 434 37 14 | www.muzeum.zory.pl Muzeum Miejskie w Żorach to miejsce, które spodoba się miłośnikom kultury i historii regionu. Mieści się ono w zabytkowym budynku z początku XX wieku – Willi Haeringa. W Muzeum możecie obejrzeć wystawy stałe. Jedna z nich – „Nasza tożsamość”, porusza problem tożsamości osób zamieszkujących wschodnią część Śląska, dzisiejsze województwo śląskie i wschodnią część opolskiego. Na drugiej – „Polskie poznawanie świata”, dowiecie się, w jaki sposób Polacy poznawali świat, jakich odkryć dokonali i jakie były szlaki ich wędrówek. Muzeum zaprasza także na zajęcia edukacyjne, warsztaty i wykłady z zakresu historii miasta i regionu, zwyczajów ludowych oraz wszelakich aspektów życia na innych kontynentach.

Muzeum Miejskie w Żorach (fot. T. Hojczyk)

KULTURA I SZTUKA

217

55 Muzeum Miejskie w Żywcu –

Stary Zamek

| Adres: | ul. Zamkowa 2 | 34-300, Żywiec | tel. (33) 861 21 24, 609 014 555 | www.muzeum-zywiec.pl Muzeum Miejskie w Starym Zamku to idealny cel na wycieczkę dla osób zafascynowanych kulturą dawnych czasów. W pięknie zachowanych XIX-wiecznych wnętrzach będziecie mogli podziwiać biedermeierowski salonik oraz gabinet Karola Stefana Habsburga, stroje mieszczan żywieckich, a także zabytkowe meble. Muzeum dostarczy wam również wiedzy na temat kultury ludowej Żywiecczyzny. W dziale archeologii staniecie się nie tylko zwiedzającymi, lecz także uczestnikami dawnych procesów technologicznych. Z pewnością zaskoczy was fakt, że Muzeum jest w posiadaniu kości i ciosów mamuta, które zostały znalezione na terenie Starej Cegielni w Żywcu. To będzie prawdziwa gratka dla najmłodszych! W pobliżu Zamku znajduje się rozległy Park Zamkowy. Koniecznie wybierzcie się tam na spacer! Muzeum znajduje się w centrum Żywca. Na zwiedzanie Zamku zarezerwujcie sobie do 2 godzin.

56 Muzeum Sanktuaryjne

w Piekarach Śląskich

| Adres: | ul. ks. Jana Ficka 7 | 41-940, Piekary Śląskie | tel. (32) 287 22 70 | www.piekary-bazylika.pl/muzeum-sanktuaryjne Muzeum Sanktuaryjne w Piekarach Śląskich to miejsce, które z pewnością przypadnie do gustu wszystkim pasjonatom historii i sztuki sakralnej. Miejsce to powstało z okazji 350 rocznicy kultu maryjnego w Piekarach. Muzeum poświęcone

218

KULTURA I SZTUKA

jest dokumentowaniu i prezentacji historii Sanktuarium Matki Bożej Piekarskiej – umożliwia odkrywanie niezwykłej więzi mieszkańców Śląska z ich duchowym dziedzictwem. Podczas wizyty w tym miejscu możecie zobaczyć bogate zbiory sztuki sakralnej, w tym liczne wota dziękczynne składane przez wiernych. Szczególną uwagę zwraca unikalna kolekcja korali, które przez lata były darem pielgrzymów dla Piekarskiej Pani. Jedna z sal Muzeum poświęcona jest papieżowi Janowi Pawłowi II i jego związkom z piekarskim sanktuarium.

57 Pałac Kultury Zagłębia

| Adres: | pl. Wolności 1 | 41-300, Dąbrowa Górnicza | tel. (32) 733 88 00 | www.palac.art.pl Pałac Kultury Zagłębia, pierwotnie Dom Kultury Zagłębia, został wybudowany w latach 1951–1958 i przez dziesięciolecia służył jako obiekt społeczno-kulturalny. W latach 50. w obiekcie mieściła się biblioteka, z czasem otwarto Galerię Plastyki, a w 2004 roku instytucja rozszerzyła swoją działalność o Zagłębiowską Scenę Muzyczną oraz Orkiestrę Kameralną Zagłębia Dąbrowskiego. To idealne miejsce, by skorzystać z ciekawej oferty kulturalnej, muzycznej lub teatralnej. Dziś Pałac jest prężnie działającą jednostką z bogatym repertuarem zajęć i wydarzeń dla dorosłych oraz dzieci. Po licznych remontach Pałac udostępnia sale konferencyjne i teatralne, salę kinową, baletową oraz kawiarnię. Aby poznać aktualny repertuar, warto zajrzeć na stronę internetową, by w pełni skorzystać z ciekawej oferty dla wszystkich domowników.

KULTURA I SZTUKA

219

58 Ruiny Zamku w Olsztynie koło

Częstochowy

| Adres: | ul. Zamkowa 3 | 42-256, Olsztyn | tel. 734 995 161, 607 092 267 | www.zamekolsztyn.pl Zamek w Olsztynie to jedno z najlepiej rozpoznawanych zabytkowych ruin warowni jurajskich, leżących na popularnym Szlaku Orlich Gniazd. Zamek powstał w połowie XIII wieku jako jeden z elementów obronnych systemu obronnego Małopolski, został intensywnie rozbudowany w czasach Kazimierza Wielkiego. Dzięki pracom rekonstrukcyjnym możecie zwiedzić odrestaurowane kondygnacje, zobaczyć średniowieczne okna i otwory strzelnicze, które zostały przekazane do zwiedzania w 2024 roku. Po drewnianych schodach na klatce schodowej wejdziecie na szczyt warowni, a w odtworzonych salach zobaczycie prezentację historii Zamku i jego renowacji. Z budowli roztacza się niesamowity widok na okolicę i Jurę Krakowsko-Częstochowską.

59 Siemianowickie Centrum Kultury

| Adres: | ul. Niepodległości 45 | 41-106, Siemianowice Śląskie | tel. (32) 228 72 80 | www.siemck.pl Siemianowickie Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich to doskonała propozycja dla osób, które uwielbiają wydarzenia kulturalne, sztukę, teatr oraz szeroko pojętą rozrywkę. To dynamiczne miejsce spotkań społecznych i artystycznych. Siemianowickie Centrum Kultury to duży ośrodek, które działa w kilku lokalizacjach w całym mieście. Centrum oferuje bogaty program kulturalny, który pozwala na rozwijanie pasji i zainteresowań osób w różnych grupach wiekowych.

220

KULTURA I SZTUKA

W zależności od pory roku i aktualnego programu, możecie tu uczestniczyć w koncertach, spektaklach teatralnych, seansach filmowych czy pokazach kabaretowych. Warto też skorzystać z oferty warsztatowej centrum. Miłośnicy sztuki mogą cieszyć się wystawami lokalnych artystów, a dla najmłodszych przygotowywane są specjalne programy edukacyjne i rozrywkowe.

60 Wehikuł Czasu na Jurajskim Szlaku

| Adres: | ul. Leśna 19 | 42-310, Żarki | tel. 603 770 627 | www.wehikul-czasu.eu Wehikuł Czasu na Jurajskim Szlaku w Żarkach to miejsce, które spodoba się miłośnikom podróży w czasie i odkrywania tajemnic. To miejsce pomoże wam poznać czasy od X do XVII wieku. Czego możecie tam doświadczyć? Oferta jest bardzo bogata. Zobaczycie, jak wyglądał średniowieczny dom i obóz rycerski. Odkryjecie tajniki średniowiecznej kuchni, poznacie fach kata i medyka, spróbujecie pisać gęsim piórem jak średniowieczny skryba. Nauka historii stanie się dla was fascynującą przygodą. Będziecie mogli poczuć się jak średniowieczni rycerze, zakładając ciężką zbroję. Wehikuł Czasu organizuje także warsztaty tematyczne i pokazy rzemieślnicze.

KULTURA I SZTUKA

221

P R O P O Z YC J E WYCIECZEK

WYCIECZKA TRZYDNIOWA

↳ Śladami Konsorcjum – od komputerów po ludzkie serce Obiekty: Dzień 1 36 Uniwersytet Śląski w Katowicach –

Wystawa komputerów z lat 80. i 90.

34 Uniwersytet Śląski w Katowicach –

Muzeum Nauk o Ziemi

Dzień 2 16 Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

– Instytut Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu (Pracownie Kinezyterapii, Fizykoterapii, Diagnostyki Układu Nerwowo-Mięśniowego i Rehabilitacji Wirtualnej)

10 „Rondo Sztuki” – Galeria Akademii Sztuk

Pięknych w Katowicach

Dzień 3 7 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach –

Centrum Dydaktyki i Symulacji Medycznej

35 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach –

Muzeum Medycyny i Farmacji

Przed wami trzy dni pełne odkryć, które pokażą, że Śląsk to nie tylko przemysł i historia, ale także fascynujące centrum nauki, technologii i medycyny. Od zabytkowych komputerów po nowoczesne laboratoria symulacyjne – ta podróż ukaże wam, jak różnorodna i inspirująca może być nauka w praktyce. Dzień 1 36 Uniwersytet Śląski w Katowicach –

Wystawa komputerów z lat 80. i 90.

Naszą naukową przygodę zaczynamy w Katowicach, na Uniwersytecie Śląskim, w miejscu, gdzie technologia ma swoje muzeum pamięci. Wycieczka zaczyna się

224

PROPOZYCJE WYCIECZEK

o godzinie 10.00 w budynku Wydziału Nauk Ścisłych i Technologicznych, gdzie w Instytucie Informatyki znajduje się niezwykła wystawa komputerów z lat 80. i 90. XX wieku. To prawdziwa podróż do czasów, gdy pierwszy komputer w domu był marzeniem, a gry mieściły się na dyskietkach. Na półkach zobaczycie tam klasyczne maszyny: Commodore 64, Atari 800XL, ZX Spectrum czy Amiga 500. Obok nich obejrzycie dawne konsole i drukarki igłowe – wszystko w pełni sprawne. Będziecie mogli zobaczyć, jak prezentowały się pierwsze interfejsy, jak powstawały gry i jak wyglądał świat technologii, zanim internet stał się codziennością. Wystawa prowadzona przez pasjonatów informatyki przyciąga zarówno miłośników historii, jak i tych, którzy chcą zrozumieć, jak wielką drogę przebyła cyfrowa rewolucja. 34 Uniwersytet Śląski w Katowicach –

Muzeum Nauk o Ziemi

Po krótkiej przerwie kawowej zapraszamy was do przejścia do drugiej lokalizacji Uniwersytetu Śląskiego – na Wydział Nauk Przyrodniczych, gdzie mieści się Muzeum Nauk o Ziemi. To miejsce, które nie tylko posiada bogaty program edukacyjny dla uczniów i młodzieży z województwa śląskiego, ale też zachwyca dorosłych. W salach wystawowych zgromadzono tu imponujące kolekcje skał, minerałów, skamieniałości i modeli geologicznych. Obejrzycie tam przekroje ziemskich warstw, dowiecie się, jak tworzyły się Karpaty, a także jakie procesy geologiczne ukształtowały krajobraz regionu. Jedna z sal poświęcona jest też górnictwu węglowemu – na niej będziecie mieli możliwość uczestnictwa w pokazie powstawania złóż i ich struktury mikroskopowej. Koniecznie zatrzymajcie się przy meteorycie z Pułtuska, by dosłownie dotknąć fragmentu kosmosu. Około godziny 14.00 zapraszamy was na przerwę obiadową w centrum Katowic. Po południu pozostaje jeszcze chwila wolnego czasu na spacer w okolicach kampusu, a wieczorem czas na odpoczynek przed kolejnym pełnym emocji dniem.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

225

Dzień 2 16 Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

– Instytut Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu (Pracownie Kinezyterapii, Fizykoterapii, Diagnostyki Układu Nerwowo-Mięśniowego i Rehabilitacji Wirtualnej)

Drugi dzień wycieczki rozpocznijcie na zielonym kampusie Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach. Poranny spacer po terenie uczelni pozwoli wam poczuć atmosferę miejsca, w którym ruch i zdrowie są w centrum uwagi. Po krótkim spacerze wejdźcie do Instytutu Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu, gdzie będziecie mogli obejrzeć nowoczesne pracownie i laboratoria. W Pracowni Kinezyterapii studenci uczą się, jak przywracać sprawność poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia i terapię ruchem. W Pracowni Fizykoterapii można zobaczyć, jak wykorzystuje się ultradźwięki, światło, laser i prąd w leczeniu dolegliwości bólowych. W Pracowni Diagnostyki Układu Nerwowo-Mięśniowego specjalistyczne urządzenia analizują reakcje mięśni, pomagając planować skuteczne terapie. Największe wrażenie robi jednak Laboratorium Rehabilitacji Wirtualnej, gdzie pacjenci uczą się ruchu, zakładając gogle VR i ćwicząc w interaktywnym świecie. To niezwykłe miejsce pokazuje, że fizjoterapia to nie tylko nauka o ciele, ale też sztuka zrozumienia człowieka – połączenie wiedzy, empatii i technologii. Po intensywnym przedpołudniu czas na odpoczynek. Możecie się zatrzymać w jednej z pobliskich restauracji lub kawiarni przy ulicy Mikołowskiej na lekki lunch i chwilę rozmowy. 10 „Rondo Sztuki”– Galeria Akademii Sztuk

Pięknych w Katowicach

Popołudnie proponujemy wam spędzić w zupełnie innym świecie – świecie koloru, emocji i wyobraźni. Przejdźcie zatem do Galerii Rondo Sztuki, położonej w charakterystycznym przeszklonym budynku przy Rondzie im. generała Jerzego Ziętka 1. Wnętrze Galerii to przestrzeń otwarta na różnorodność form – od malarstwa, przez grafikę i fotografię, po nowoczesne instalacje multimedialne. Wystawy często się zmieniają,

226

PROPOZYCJE WYCIECZEK

prezentując dorobek studentów i wykładowców Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, a także artystów z całej Polski i zagranicy. To miejsce, w którym sztuka spotyka się z codziennością miasta – inspiruje, zaskakuje i zachęca do rozmowy. Pamiętajcie, że przy planowaniu wycieczki warto wcześniej sprawdzić aktualne wystawy i wydarzenia na stronie internetowej Galerii, tak aby wybrać coś dopasowanego do siebie. Po wizycie w Galerii warto zostać jeszcze chwilę w okolicy. W kilka minut możecie dojść do Strefy Kultury, gdzie znajdują się siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, Muzeum Śląskiego i Międzynarodowego Centrum Kongresowego. To idealne miejsce na spokojny spacer i zdjęcie pamiątkowe na tle Spodka. Dzień kończymy z poczuciem harmonii między nauką, sztuką i ruchem. Katowice po raz kolejny udowadniają, że potrafią łączyć nowoczesność z humanistyczną wrażliwością – w przestrzeni, która inspiruje do rozwoju ciała i ducha. Dzień 3 Ostatni dzień wycieczki poświęcamy naukom medycznym – od symulacji klinicznych po historię leków i aptek. 7 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach –

Centrum Dydaktyki i Symulacji Medycznej

O godzinie 9.00 rozpocznijcie zwiedzanie Centrum Dydaktyki i Symulacji Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach – jednego z najnowocześniejszych ośrodków dydaktycznych w kraju. Ten budynek przypomina prawdziwy szpital. Na studentów czeka tu sześć w pełni wyposażonych sal symulacyjnych: internistyczna, chirurgiczna, pediatryczna, anestezjologiczna, intensywnej terapii oraz salka porodowa. W każdej z nich znajdują się manekiny o zaawansowanej elektronice – reagujące na dotyk, zmiany rytmu serca i działania studentów. W jednej z sal będziecie mogli zaobserwować symulację porodu, a w innej akcję reanimacyjną z użyciem defibrylatora. Instruktorzy z sali kontrolnej komentują na bieżąco decyzje studentów,

PROPOZYCJE WYCIECZEK

227

a potem wspólnie analizują ich reakcje. To nauka medycyny w realistycznych warunkach – bez ryzyka dla pacjenta. 35 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach –

Muzeum Medycyny i Farmacji

Po południu czas na odwiedziny Muzeum Medycyny i Farmacji Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Sosnowcu. To zupełnie inny świat – pełen zapachu ziół, starych naczyń i drewnianych szuflad aptekarskich. Ekspozycja, mieszcząca się w zabytkowym gmachu Wydziału Nauk Farmaceutycznych, prezentuje ponad trzy tysiące eksponatów związanych z historią farmacji i medycyny. W pierwszej sali zobaczycie rekonstrukcję apteki z przełomu XIX i XX wieku – z porcelanowymi słoikami, wagami i mosiężnymi moździerzami. W kolejnych salach poznacie historię medycyny na Śląsku, a także obejrzycie zabytkowe mikroskopy, narzędzia chirurgiczne i aparaty rentgenowskie z początków XX wieku. Jedna z części Muzeum poświęcona jest dawnym recepturom i tajnikom alchemii – to tu dowiecie się, jak powstawały pierwsze maści, nalewki i proszki. Spacerując między eksponatami będziecie mieli wrażenie, że przenosicie się w czasie – od świata zapachu kamfory i ziół po ultranowoczesne laboratoria przyszłości. W ciągu trzech dni przebyliście niezwykłą drogę – od komputerów i skał, przez ludzkie ciało i sztukę nowoczesną aż po symulacje medyczne i historię farmacji. Każde z odwiedzonych miejsc pokazało inny wymiar nauki: technologię, przyrodę, sztukę, sport, zdrowie i medycynę. Śląsk odsłonił się przed wami jako region, w którym nauka jest żywa, różnorodna i bliska człowiekowi. To była podróż pełna pasji, wiedzy i inspiracji – pokazująca, że nauka nie dzieje się tylko w laboratoriach, ale także w każdym z nas.

228

PROPOZYCJE WYCIECZEK

WYCIECZKA JEDNODNIOWA

↳ Bielsko-Biała dla młodych odkrywców Obiekty: 28 Studio Filmów Rysunkowych 1 Stara Fabryka 2 Błonia położone w Mikuszowicach 27 Teatr Banialuka

Szukacie wyjątkowego pomysłu na niezapomniany dzień ze swoimi bliskimi? Chcecie pokazać najbardziej niezwykłe miejsca Beskidu Śląskiego swoim dzieciom? Dziś zabierzemy was na całodzienną wyprawę zabytkowymi szlakami BielskaBiałej i okolic. To miasto stanowi świetną bazę wypadową w góry – z łatwo dostępnymi dla maluchów szlakami, bardziej wymagającymi trasami rowerowymi dla starszaków i licznymi atrakcjami na świeżym powietrzu. Bielsko-Biała to nie tylko miasto bogate w propozycje kulturalne, dzięki rozwiniętej działalności Bielskiego Centrum Kultury czy Regionalnego Ośrodka Kultury. To także urokliwe Stare Miasto, monumentalna katedra św. Mikołaja i nowoczesne oddziały Muzeum, dzięki którym dowiecie się, jak wyglądał przed wiekami prawdziwy warsztat tkacki i poznacie twórców najsłynniejszej polskiej bajki rysunkowej na temat przygód dwóch urwisów – Bolka i Lolka. Gdy zamarzycie o relaksie na łonie natury i zechcecie zachwycić się bajecznymi widokami, wystarczy wjechać kolejką linową na pobliską Szyndzielnię – stąd roztacza się panorama miasta i zachwycający widok na Beskidy. Aby przekonać się, ile niespodzianek czeka na turystów w sercu Beskidu Śląskiego, dobrze jest wyruszyć już o poranku. Zaczynamy wspólną zabawę!

28 Studio Filmów Rysunkowych

Pierwszym punktem naszej wycieczki jest wizyta w Studiu Filmów Rysunkowych, które znajduje się przy ulicy Cieszyńskiej 24 w Bielsku-Białej. Wystawa czynna jest od wtorku do piątku już od 9.00, dlatego dobrze jest stawić się

PROPOZYCJE WYCIECZEK

229

w muzeum, zanim zjawią się tłumy turystów. W weekendy Studio działa od godziny 10.00 do 18.00. To właśnie tutaj, w wytwórni filmów w Bielsku-Białej, powstały kultowe produkcje, takie jak „Reksio”, „Bolek i Lolek” oraz „Porwanie Baltazara Gąbki”. Po obejrzeniu wystawy stałej koniecznie udajcie się do działającego Centrum Bajki i Animacji „Oko”, które organizuje dla najmłodszych warsztaty filmowe i zajęcia przybliżające tajniki produkcji filmowej. A może wcielicie się w rolę słynnego detektywa z kreskówki lub samodzielnie przygotujecie elementy dekoracji? Warto śledzić stronę internetową Studia i z wyprzedzeniem zarezerwować miejsca na warsztaty artystyczne. Przy mniej sprzyjającej pogodzie odwiedziny w Studiu możecie wydłużyć o krótki seans w Kinie „Kreska”. Na samo zwiedzanie zarezerwujcie około 2 godzin. Na koniec tego etapu wycieczki możecie odpocząć w przyjemnej Kawiarni „Kafo” i skorzystać ze sklepu z pamiątkami, gdzie odpoczniecie i odnowicie siły na dalszą wędrówkę ulicami Bielska-Białej. 1 Stara Fabryka

Zwiedzanie Bielska jest niezwykle wygodne – do wielu atrakcji dojdziecie pieszo. Po wyjściu ze Studia Filmów Rysunkowych udajcie się na plac Żwirki i Wigury 8, gdzie mieści się jeden z interesujących oddziałów Muzeum Historycznego w Bielsku Białej – droga zajmie wam zaledwie kilka minut. Jeżeli fascynują was stare eksponaty, pamiątki z dawnych czasów i chcecie się dowiedzieć, czym zajmowali się mieszkańcy tego miasta setki lat temu, możecie wybrać się także do Zamku Książąt Sułkowskich lub Domu Tkacza. Na nas jednak ogromne wrażenie zrobiła właśnie Stara Fabryka, czyli oddział Muzeum, który gromadzi i udostępnia zbiory związane z historią przemysłu w mieście. Dla odwiedzających przygotowano eksponaty, które spodobają się fanom eksperymentów, doświadczeń i poznawania tego, jak działają maszyny. Muzeum działa w dawnej fabryce włókienniczej braci Büttnerów. Na miejscu możecie oglądać dwie części wystawy – pierwsza z nich poświęcona jest rozwojowi przemysłu. Zobaczycie tam stare medale, dokumenty, książki, a także wyjątkową mapę z reprodukcją planu Bielska-Białej sprzed ponad 100 lat. Druga wystawa prezentuje kolekcję starych

230

PROPOZYCJE WYCIECZEK

maszyn i urządzeń włókienniczych. Na klatce schodowej zawisły stare fotografie z najpopularniejszymi miejscami z życia miasta sprzed dziesięcioleci. W zależności od czasu, którym dysponujecie, wybierzcie się na wystawy stałe lub połączcie je z organizowanymi w Muzeum warsztatami – pamiętajcie jednak, że wystawa jest zamknięta dla turystów w każdy poniedziałek. 2 Błonia położone w Mikuszowicach

Po angażującej wszystkie zmysły wyprawie do Studia Filmów Rysunkowych i Muzeum Bielska-Białej dobrze jest odpocząć na świeżym powietrzu. W tej roli idealnie sprawdzą się tereny zielone w pobliżu Szyndzielni, czyli Błonia w Mikuszowicach, dzielnicy Bielska-Białej. Na miejsce dojedziecie w kilkanaście minut samochodem lub autokarem, możecie też skorzystać z komunikacji miejskiej. Błonia to największy plac zabaw w mieście, z licznymi zjeżdżalniami, huśtawkami i ogromną pajęczą siecią do wspinania się. Dostępne są tam też atrakcje dla nastolatków i dorosłych – rozbudowana siłownia na świeżym powietrzu, skatepark lub liczne boiska sportowe, a nawet pola do minigolfa. Dla miłośników aktywności fizycznej powstały dwa tory pumptruck, z których jeden pozwala trenować umiejętność jazdy na rowerze już kilkulatkom. Na terenie parku znajdują się liczne kawiarnie, jest dostatecznie dużo miejsca, by rozłożyć koc piknikowy i zjeść pożywny posiłek przed wyruszeniem w dalszą drogę. Nie musicie się spieszyć – przy słonecznej pogodzie możecie odpoczywać nawet kilka godzin lub połączyć relaks na Błoniach z pożywnym obiadem. 27 Teatr Banialuka

Czas spędzony na beztroskiej zabawie na Mikuszowickich Błoniach z pewnością pomógł wam się zregenerować i nabrać ochoty na dalsze zwiedzanie miasta. By dzień skończył się równie wyjątkowo, zaplanujcie wizytę w jednym z najsłynniejszych polskich teatrów lalek w Polsce. Teatr Banialuka powstał w 1947 roku i do dziś proponuje widzom barwne przedstawienia z wykorzystaniem lalek, pacynek i oryginalnych marionetek. Wieczorową porą odbywają się

PROPOZYCJE WYCIECZEK

231

tu cykliczne spektakle dla małych i dużych – część z nich poprzedzona jest warsztatami plastycznymi i zajęciami kreatywnymi, dlatego zanim wyruszycie na wycieczkę, warto poznać repertuar i zarezerwować miejsca na wydarzenia kulturalne. W Teatrze odbywa się także co roku Międzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej – śledźcie stronę Teatru, by skorzystać z tych wyjątkowych spotkań z kulturą. Odwiedziny w Teatrze Banialuka mogą stać się inspiracją dla tworzenia szkolnych przedstawień teatralnych lub zabawy w teatrzyk z dziećmi w domowym zaciszu. Kasa Teatru i Informacja czynne są od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.00, a także godzinę przed niedzielnym spektaklem. Do Teatru również dojedziecie samochodem lub komunikacją miejską. Po pełnym wrażeń dniu pozostaje wsiąść do samochodu lub autokaru i wyruszyć w drogę powrotną do domu. Wieczorową porą Bielsko-Biała wygląda wyjątkowo – z pewnością zachęci was do ponownego odwiedzenia jej ulic i zobaczenia kolejnych wyjątkowych atrakcji, które czekają na młodych odkrywców!

232

PROPOZYCJE WYCIECZEK

WYCIECZKA JEDNODNIOWA

↳ Ogień, energia i szyny, czyli techniczne cuda Śląska Obiekty: 13 Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych 2 Muzeum Ognia w Żorach 35 Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej w Rudach

Wyruszcie z nami w wyjątkową podróż po technicznych cudach Śląska! Podczas wycieczki odkryjecie, jak energia elektryczna zmieniała nasz świat, poznacie sekrety ognia, który od tysiącleci napędza rozwój cywilizacji, oraz poczujecie magię starych kolejek wąskotorowych. Gotowi na niezapomniany dzień pełen wrażeń i naukowych inspiracji? Wyruszamy na szlak technicznych perełek Śląska!

13 Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych

Naszą fascynującą podróż rozpoczynamy od wizyty w Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych – miejscu, które pomoże wam zrozumieć, jaki wpływ na rozwój świata miała energia elektryczna. Zwiedzanie rozpoczynamy dosyć wcześnie, bo już o godzinie 9.00. W tej wyjątkowej placówce możecie poznać bogatą historię energetyki, podziwiając zarówno zabytkowe urządzenia, jak i nowoczesne instalacje. Podczas wizyty zobaczycie też maszyny służące do produkcji energii, aparaturę pomiarową, a także zabytkowe urządzenia, które kiedyś były sercem elektrowni. Znajdziecie tu tysiące eksponatów związanych z energetyką, produkcją energii oraz jej użytkowaniem. Zbiory Muzeum ukazują, jak przez dekady technologia zmieniała życie codzienne ludzi. Szczególną atrakcją jest żarówka Edisona – ponad stuletnia żarówka, która jest zapalana tylko raz w roku, 16 maja, w czasie Święta Światła. Podczas wizyty w Muzeum koniecznie zajrzyjcie do sali doświadczeń „Iskrowisko”. Tam będziecie mogli wziąć udział w pokazach różnych wyładowań elektrycznych, o napięciu od kilkudziesięciu tysięcy do nawet 1 miliona wolt! Wystawy

PROPOZYCJE WYCIECZEK

233

w Muzeum są tak zorganizowane, aby pokazać rozwój techniki i jej wpływ na nasze codzienne życie. Spędzicie tutaj około 1,5 godziny, by na spokojnie przyjrzeć się każdemu eksponatowi i posłuchać fascynujących opowieści przewodnika. Zwiedzanie indywidualne i grupowe trzeba zgłosić dwa dni wcześniej. 2 Muzeum Ognia w Żorach

Po tej dawce wiedzy i inspiracji, o godzinie 10.45 wyruszcie w kierunku Żor, gdzie czeka na was Muzeum Ognia. Droga zajmie wam około 30 minut, co pozwala na krótki odpoczynek przed kolejną atrakcją. Muzeum Ognia to nowoczesna placówka, która zachwyca już na pierwszy rzut oka swoją futurystyczną architekturą przypominającą płomienie. W środku czeka na was interaktywna wystawa, która pozwoli wam zgłębić tajemnice ognia i pokaże, jaką rolę odegrał on na przestrzeni wieków – od prehistorii po współczesność. W trakcie zwiedzania możecie nie tylko zobaczyć eksponaty, ale także wykonać wiele eksperymentów związanych z ogniem i jego właściwościami. To Muzeum jest idealnym miejscem, by zrozumieć, jak ten żywioł wpłynął na rozwój cywilizacji. Będziecie się tu mogli poczuć jak w laboratorium naukowca – przeprowadzicie eksperymenty, a następnie zaobserwujecie ich efekty na ekranach interaktywnych. Nie zabraknie też ciekawostek o bezpieczeństwie przy użytkowaniu ognia i o tym, jak dziś chronimy się przed zagrożeniami z nim związanymi. Na zwiedzanie przeznaczcie około 1,5 godziny – to optymalny czas na spokojne obejrzenie wystaw i uczestnictwo w interaktywnych pokazach. Po wyjściu z Muzeum Ognia, około godziny 12.45 nadchodzi czas na przerwę obiadową. W centrum Żor znajduje się wiele restauracji serwujących lokalne przysmaki i klasyczne dania. Na obiad przewidzieliśmy około godziny, co pozwoli wam na zregenerowanie sił przed dalszymi przygodami. O godzinie 14.00 czas na kolejny punkt wycieczki. Wsiądźcie w samochód i wyruszcie w kierunku Rud, gdzie znajduje się Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej. Podróż zajmie wam około 40 minut.

234

PROPOZYCJE WYCIECZEK

35 Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej w Rudach

Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej to prawdziwa perełka techniki. Na miejscu czeka na was przejażdżka starą lokomotywą, która pozwala poczuć się jak w dawnych czasach. Możecie wybrać kurs na jednej z dwóch tras: Rudy – Rybnik Stodoły – Rudy (trakcją parową oraz spalinową) lub Rudy – Stanica – Rudy (trakcją spalinową). Podczas przejazdu nimi będziecie mogli podziwiać Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich. Na stacji możecie skorzystać także z wielu innych atrakcji, takich jak przejażdżki drezynami, zwiedzanie z przewodnikiem lokomotywowni oraz kuźni kowalskiej czy wizyta w muzeum kolejowym i śląskiej izbie. Oprócz tego będziecie mieli okazję zwiedzić zaplecze techniczne Stacji, w tym warsztaty, w których naprawiano i konserwowano parowozy. Spacer po malowniczej okolicy oraz dźwięk stukotu kół na torach przeniosą was w czasie. Skorzystanie ze wszystkich atrakcji tego miejsca zajmie wam około 2 godzin. Ta wycieczka to niezwykła podróż przez historię i technikę regionu. Każdy z odwiedzanych obiektów zachwyca i pozwala spojrzeć na Śląsk z perspektywy jego bogatego dziedzictwa przemysłowego. Po tak intensywnym dniu pełnym wrażeń z pewnością wrócicie do domu z głowami pełnymi wiedzy i wspomnień, które zostaną z wami na długo.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

235

WYCIECZKA JEDNODNIOWA

↳ Wyjątkowy Chorzów, jakiego nie znacie! Obiekty: 17 Park Śląski

a ramach niego:

19 Śląski Ogród Zoologiczny 18 Rosarium

6 Planetarium

10 Kolejka Linowa „Elka”

8 Muzeum Hutnictwa 46 Teatr Rozrywki

Aby dokładnie zwiedzić Śląsk, potrzeba przynajmniej kilku tygodni, a czasem nawet miesięcy. Województwo śląskie to niezwykła mieszanka miejsc, w których czuć ducha historii i niezwykły klimat tworzony przez stare fabryki, odrestaurowane kopalnie i monumentalne zabytki. Jednak Śląskie to nie tylko infrastruktura, przemysł wydobywczy i węgiel. Zapraszamy was na bardzo zieloną wycieczkę do Chorzowa, uważanego za zielone płuca Górnego Śląska. To właśnie tutaj znajdziecie największy w tej części Europy park miejski, w którym czeka na was ogrom atrakcji. Czy macie dość siły, by aktywnie spędzić z nami czas? Dzisiejszy Chorzów powstał w latach 30. XX wieku z połączenia miasta Królewska Huta i dwóch gmin wiejskich – Chorzowa i Wielkich Hajduk. Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą aż z 1136 roku. Historia miasta wiąże się ściśle z rozwojem przemysłu, przede wszystkim górnictwa i hutnictwa, ale także energetyki oraz chemii. Dziś to miasto stanowi prężnie działający ośrodek, z licznymi muzeami, centrami kultury i imponującym Stadionem Śląskim, który każdego roku przyciąga do aglomeracji śląskiej miliony turystów i fanów muzyki. Chcecie lepiej poznać to fascynujące miejsce? Wyruszcie z nami na wycieczkę, podczas której odkryjecie zupełnie nowe oblicze Chorzowa i spędzicie aktywny dzień z przyrodą, nauką i kulturą! 17 Park Śląski

Aby jak najwięcej zobaczyć podczas odwiedzin w Parku Śląskim, swój spacer zacznijcie z samego rana. Do Parku łatwo dojedziecie komunikacją miejską, samochodem lub autokarem, możecie też skorzystać z pociągu i przesiąść się w autobus

236

PROPOZYCJE WYCIECZEK

miejski. Do Parku można dotrzeć z wielu stron, znajdziecie też liczne parkingi, dostosowane do potrzeb rodzin z dziećmi i osób w podeszłym wieku. Niespiesznym krokiem udajcie się najpierw do Ogrodu Zoologicznego, który jest czynny już od 9.00. Warto tu dotrzeć o świcie, by podejrzeć karmienie zwierząt i uniknąć tłumów, które często pojawiają się w weekendy lub święta. A więc ruszajmy po przygodę! 19 Śląski Ogród Zoologiczny

Śląski Ogród Zoologiczny mieści się przy promenadzie Generała Jerzego Ziętka 7 i jest naprawdę imponujący! Obejmuje obszar ponad 47 hektarów i znajduje się w nim prawie 2700 gatunków zwierząt, dlatego na dokładne zwiedzanie dobrze jest poświęcić nawet 2–3 godziny. Bardzo ciekawym elementem zoo są nie tylko same zwierzęta i rzadkie rośliny, ale także Kotlina Dinozaurów, w której eksponowane są szczątki dinozaurów z pustyni Gobi, znalezione przez polskich paleontologów. Na terenie Ogrodu działa także mini zoo, z oswojonymi mieszkańcami parku, których możecie karmić i cieszyć się ich obecnością z najmłodszymi członkami rodziny. W czasie wakacji i w długie weekendy przychodzi tu wielu turystów, dlatego dobrze jest zaplanować wycieczkę z wyprzedzeniem i kupić bilety za pośrednictwem kasy internetowej. Na terenie Ogrodu działają przyjemne kawiarnie, znajdziecie też budki z lodami i napojami oraz plac zabaw dla najmłodszych. W wakacyjne dni warto zabrać zapas wody i kapelusz przeciwsłoneczny, gdyż wiele pomieszczeń dla zwierząt znajduje się w silnie nasłonecznionych miejscach. 18 Rosarium

Wizytę w Ogrodzie możecie połączyć z relaksem w Parku Śląskim lub wizytą w pobliskim Rosarium. Do Rosarium dojdziecie pieszo, zajmie wam to kilkanaście minut. Niezwykły ogród różany to największy w Polsce i jeden z największych w Europie kwiatowy ogród o powierzchni około 7 hektarów, utworzony w latach 60. XX wieku. Z pewnością warto tu przyjść wiosną lub wczesnym latem, gdy róże są w okresie najintensywniejszego kwitnienia, jednak wiele gatunków tych roślin zdobi Rosarium jeszcze późną jesienią.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

237

Miejsce to wyróżnia się architekturą – park ma niepowtarzalny układ i składa się z kilku modułów, które kształtem przypominają plastry miodu. Podczas wizyty w Rosarium możecie oglądać ponad 30 tysięcy kwiatów – róże parkowe, pnące, rabatowe i te, których pączki zaskakują odcieniami i kształtami płatków. Na terenie ogrodu różanego znajdują się także klomby, ciekawe żywopłoty oraz oczka wodne z nenufarami. Po dłuższej przechadzce odpoczniecie na ławeczce Karolinki i Karlika. Wstęp do ogrodu jest całoroczny i darmowy. Na teren Rosarium nie można jednak wprowadzać psów, nie dozwolone jest też zrywanie roślin. 10 Kolejka Linowa „Elka”

Zanim wyruszycie do Muzeum Hutnictwa, pora na odrobinę rozrywki, której wam dostarczy wyjątkowa Kolejka Linowa „Elka”. Jest to najdłuższa kolej nizinna w Europie, znajdująca się w Parku Śląskim w Chorzowie. Została otwarta w 1967 roku i po modernizacji ponownie działa od 2013 roku. Jej pierwotna trasa, w trzech połączonych odcinkach tworzących trójkąt, okrążała cały Park i pozwalała przyjrzeć się chorzowskim atrakcjom z lotu ptaka. Dzisiejsza podróż odbywa się na nieco krótszym odcinku: Wesołe Miasteczko – Stadion Śląski, i ma długość 2183,52 metra. Przejazd zajmuje około 9 minut. Drugą trasą jest odcinek na trasie Wesołe Miasteczko – Planetarium. Dzięki przejażdżce możecie w przyjemny sposób poznać Chorzów i zobaczyć interesujące zabytki z innej perspektywy. Zabudowane wagoniki lub otwarte siedzenia z barierkami pozwalają dopasować sposób podróżowania do pory roku i warunków atmosferycznych. 8 Muzeum Hutnictwa

Nieco zmęczeni kilkugodzinnym spacerem wyruszamy do kolejnego miejsca na naszej mapie, czyli do Muzeum Hutnictwa w Chorzowie. Dojdziecie tu na nogach z Parku Śląskiego lub dojedziecie samochodem w kilka minut. Jest to pierwsze w Polsce Muzeum w pełni poświęcone dziedzictwu hutnictwa żelaza i stali. Zostało założone w 2019 roku i prezentuje historię hutnictwa na przykładzie dwóch chorzowskich

238

PROPOZYCJE WYCIECZEK

hut – Huty „Kościuszko” i „Batory”. W ramach wystawy stałej możecie zobaczyć eksponaty przekazane przez byłych pracowników oraz pochodzące ze zbiórek publicznych, w tym prostownicę stemplową, młot parowy, prasę mimośrodową czy fragment zespołu walcowniczego. Od 2020 roku ekspozycję wzbogaciły nagrania wywiadów z dawnymi pracownikami zakładów, które stanowią wyjątkowe archiwum wspomnień. Muzeum Hutnictwa to bardzo interaktywny ośrodek z duszą, który wiele zyskał dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności. Są w nim organizowane także warsztaty dla dzieci, zajęcia edukacyjne i spotkania, których celem jest przybliżenie zawiłych zagadnień świata techniki. Największymi atrakcjami tego miejsca są zabytkowe wielkogabarytowe maszyny, wystawa stała „Królestwo Żelaza”, a także okazjonalna możliwość zwiedzania czynnych zakładów – kuźni i walcowni – niedaleko samego Muzeum. Na terenie Muzeum dostępne są sklep z pamiątkami i dziecięca ścieżka edukacyjna. W ośrodku organizowane są także warsztaty z animatorami. Na zwiedzanie zarezerwujcie sobie około 2 godzin. Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli, we wtorek wstęp jest bezpłatny. Po wizycie w Muzeum, przed odwiedzinami w teatrze, warto zatrzymać się na obiad lub kawę – niedaleko Muzeum jest wiele ciekawych kawiarni i restauracji, w których odnowicie swoje siły. 46 Teatr Rozrywki

Zaledwie 1,6 kilometra od Muzeum Hutnictwa, przy ulicy Marii Konopnickiej, czeka na was ostatni punkt wycieczki, czyli przyjemny wieczór w Teatrze Rozrywki. Zanim wyruszycie na zwiedzanie Chorzowa, zarezerwujcie bilety na spektakl z odpowiednim wyprzedzeniem. Teatr Rozrywki w Chorzowie to jedna z ciekawszych placówek kultury na terenie Śląska, która proponuje odwiedzającym bogaty repertuar, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Na siedzibę placówki został wybrany stary, zabytkowy budynek, w którym przed wojną mieścił się najekskluzywniejszy w Chorzowie hotel. Dziś w Teatrze działają aż cztery zespoły artystyczne, czyli zespół aktorski, wokalny, balet oraz orkiestra. W repertuarze znajdziecie zarówno spektakle polskie, jak i tytuły zagraniczne, a aktualny grafik znajdziecie na stronie internetowej.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

239

W Teatrze odbywają się także cykliczne koncerty najbardziej rozpoznawanych gwiazd polskiej sceny muzycznej. W ramach działalności edukacyjnej organizowane są spotkania dla widzów indywidualnych i grup zorganizowanych oraz spacery po Teatrze. Prowadzone są też warsztaty teatralne, kostiumowe, scenograficzne, Warsztaty Szkoły Teatru dla Nauczycieli i lekcje unikalnego projektu „Szkoła Teatru”. Spędziliśmy naprawdę intensywny dzień w Chorzowie – pełen atrakcji na świeżym powietrzu, ze zwierzętami, w otoczeniu roślinności Parku Śląskiego. Tak naprawdę ten bogaty program wycieczki moglibyśmy poszerzyć o wiele dodatkowych atrakcji i zorganizować w Chorzowie przynajmniej jeszcze jeden turystyczny dzień. Odwiedziny w Chorzowie, Muzeum Hutnictwa i zakończenie dnia w Teatrze Rozrywki to doskonały przepis na relaks, odpoczynek dla głowy i okazja do budowania wspaniałych relacji z bliskimi i przyjaciółmi. Niech wizyta w Chorzowie doda wam energii do działania i zachęci do dalszego eksplorowania wyjątkowego Śląska!

240

PROPOZYCJE WYCIECZEK

WYCIECZKA JEDNODNIOWA

↳ Żywieckie skarby kultury Obiekty: 2 Żywiecki Park Etnograficzny w Ślemieniu 55 Muzeum Miejskie w Żywcu – Stary Zamek 46 Muzeum Browaru

Zapraszamy was na dzień pełen niezapomnianych wrażeń! Odkryjecie majestatyczny zamek, urokliwe góralskie chaty i poznacie tajemnice tradycji piwowarskiej. To doskonały pomysł na spędzenie wyjątkowego czasu w gronie rodziny lub przyjaciół. Podczas wycieczki odkryjecie fascynujące dzieje regionu oraz codzienne życie dawnych mieszkańców Żywiecczyzny. Poznacie bogactwo lokalnej fauny i odkryjecie ślady prehistorycznego mamuta. Zajrzycie do zabytkowych chałup, kuźni i warsztatów, poznając tajniki pracy i życia mieszkańców Beskidów sprzed wieków. Odkryjecie także sekrety warzenia piwa, historię piwowarstwa w Żywcu oraz tradycje, które przetrwały do dziś. Gotowi na niezapomnianą podróż po malowniczej Żywiecczyźnie? Wyruszamy! 2 Żywiecki Park Etnograficzny w Ślemieniu

Wycieczka rozpoczyna się od wizyty w Żywieckim Parku Etnograficznym w Ślemieniu, który jest najmłodszym muzeum typu skansenowego w Polsce i trzecim w województwie śląskim. Zobaczycie tu, jak wyglądał przykładowy układ urbanistyczny i zabudowa wsi Beskidu Żywieckiego. Na obszarze ponad 6 hektarów umieszczonych zostało 19 zabytkowych obiektów architektury, wśród nich: budynek szkoły z 1900 roku, XIX-wieczny spichlerz, kompletna zagroda chłopska z domem mieszkalnym z 1895 roku, kuźnia z początku XX wieku, chałupa bogatego chłopa z 1911 roku, dom z 1901 roku, wzniesiony w stylu wołoskim, urokliwa chałupa zielarki, chata z unikatowymi detalami snycerskimi wykonanymi w stylu alpejsko-tyrolskim, małomiasteczkowa apteka, a także tartak o napędzie wodnym. Park posiada bogatą ofertę edukacyjną warsztatów, między innymi ze zdobienia zabawek ludowych, lepienia z gliny

PROPOZYCJE WYCIECZEK

241

i malowania na szkle. Warto wziąć pod uwagę, że w okresie zimowym od października do kwietnia obiekt jest zamknięty w weekendy. 55 Muzeum Miejskie w Żywcu – Stary Zamek

Kolejny punkt wycieczki znajduje się w Żywcu. To zaledwie 17 kilometrów, które samochodem pokonacie w niespełna pół godziny. Dostępna jest również komunikacja publiczna. Muzeum Miejskie zlokalizowane jest w samym sercu miasta. To prawdziwa perła Żywca i brama do przeszłości regionu. Spacerując po zabytkowych salach, zobaczycie, jak wyglądało życie w Żywcu wieki temu. W pięknie zachowanych XIX-wiecznych wnętrzach będziecie mogli podziwiać biedermeierowski salonik oraz gabinet Karola Stefana Habsburga, właściciela miasta w latach 1895–1933. Na wystawie zobaczycie również stroje mieszczan żywieckich, zabytkowe meble oraz ikonografię Żywca. W Dziale Etnografii zasmakujecie w kulturze ludowej Żywiecczyzny. Dzięki kapsułom czasu i archeologii żywej staniecie się nie tylko obserwatorami, ale również aktywnymi uczestnikami dawnych procesów technologicznych. Wcielicie się w role mincerzy lub garncarzy, poznając tajniki ich rzemiosła i przenosząc się w fascynujący świat przeszłości. Na miłośników zwierząt w dziale Ptaki i Ssaki Żywiecczyzny czekają okazy drapieżnych ptaków: orła przedniego, myszołowa zwyczajnego i włochatego, krogulca, sokoła pustułki, trzmielojada, jastrzębia oraz sępa płowego. Będziecie tam mogli podziwiać także rysie, żbika, wilka, lisy, dzika, sarnę i niedźwiedzia brunatnego, upolowanego w Okrajniku w 1908 roku. Wystawę uzupełniają okazy paleontologiczne, czyli kości i ciosy mamuta, które zostały znalezione na terenie Starej Cegielni w Żywcu. Zajrzyjcie także koniecznie do działu Konfessaty, czyli Sądy, Wyroki i Tortury w Żywcu, na której zobaczycie między innymi łoże sprawiedliwości, hiszpańskie buty oraz konfesjonał. W pobliżu Zamku znajduje się rozległy Park Zamkowy. Koniecznie wybierzcie się tam na spacer! Muzeum znajduje się w centrum Żywca, łatwo dotrzecie tam pieszo lub samochodem. Na zwiedzanie Zamku zarezerwujcie sobie od 1,5 do 2 godzin. Będąc w centrum miasta, możecie rozważyć przerwę na obiad.

242

PROPOZYCJE WYCIECZEK

46 Muzeum Browaru

Ostatnim punktem wycieczki jest Muzeum Browaru, które znajduje się prawie 4 kilometry od centrum. Jeśli nie dysponujecie własnym transportem, uwzględnijcie w swoim planie około godzinny spacer lub skorzystajcie z komunikacji miejskiej. W Muzeum dzięki interaktywnej wystawie zobaczycie stare narzędzia browarnicze, ogromne kadzie fermentacyjne i poznacie, jak wyglądał proces produkcji piwa dawniej i jak przebiega on dziś. Dowiecie się też, jak rodzinie Habsburgów udało się stworzyć jeden z najbardziej znanych browarów w Polsce. Po intensywnym dniu dorośli będą mogli spróbować świeżo uwarzonego piwa, a dzieci wziąć udział w interaktywnych grach i zabawach edukacyjnych. Możecie zdecydować się na samodzielne zwiedzanie, dołączyć do grupy z przewodnikiem albo wybrać opcję audioprzewodnika. Przy Muzeum możecie skorzystać z bezpłatnego parkingu.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

243

WYCIECZKA TRZYDNIOWA

↳ Nowoczesność, która splata się z historią Obiekty: Dzień 1 14 Muzeum Historii Polski Ludowej w Rudzie Śląskiej 15 Stacja Biblioteka 13 Kolonia Robotnicza „Ficinus” w Rudzie Śląskiej

Dzień 2 34 Muzeum Chleba, Szkoły

i Ciekawostek w Radzionkowie

40 Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim 18 Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach

Dzień 3 1 Muzeum Górnośląskie w Bytomiu 35 Bytomskie Centrum Kultury (BECEK) 36 Opera Śląska w Bytomiu

Zwiedzanie Śląska to fascynująca podróż przez historię i kulturę, pełna odkryć i niezapomnianych chwil. Województwo śląskie oferuje znacznie więcej niż tylko stare fabryki i kopalnie – to także malownicze parki, rozległe tereny zielone, nowoczesne muzea oraz atrakcje, które zachwycą zarówno dorosłych, jak i najmłodszych. To region, w którym tradycja spotyka się z nowoczesnością, gwarantując wyjątkowe wrażenia dla każdego! Tym razem zapraszamy was na trzydniową wycieczkę po miejscach, które udowadniają, jak w doskonały sposób historia łączy się ze współczesnością. Śląsk jest niezwykłym przykładem na to, jak pozostałości górniczego świata wpisują się w prężnie rozwijające się aglomeracje. To właśnie w Katowicach, Tarnowskich Górach czy Bytomiu świat sprzed wieków nabiera nowego charakteru. Pierwszego dnia wyprawy zapraszamy was do Rudy Śląskiej, gdzie historię w atrakcyjnej nowej formie przedstawia

244

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Muzeum Historii Polski Ludowej. Następnym przystankiem będzie Stacja Biblioteka, idealna dla miłośników literatury. Na koniec dnia zapraszamy do Kolonii Robotniczej „Ficinus”, która jest przykładem typowej górniczej zabudowy i samowystarczalnego miasta. Drugi dzień zaczniemy od wizyty w Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek w Radzionkowie, aby pod koniec dnia udać się na zwiedzanie Skansenu Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach. Wcześniej jednak będziecie mogli dowiedzieć się więcej na temat lokalnej kultury w Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim. Ostatni dzień wycieczki spędzicie w Bytomiu – najpierw czekają na was nowoczesne wystawy w Muzeum Górnośląskim, potem skorzystacie z oferty Bytomskiego Centrum Kultury, by na zakończenie dnia odpocząć w eleganckich fotelach Opery Śląskiej. Gotowi na ogromną dawkę wiedzy? Oto wycieczka do świata historii opowiedzianej w nowoczesnym stylu! Dzień 1 14 Muzeum Historii Polski Ludowej w Rudzie Śląskiej

Muzeum to znajduje się na terenie dawnego folwarku, który pochodzi z końca XIX wieku. Warto tu przyjechać z samego rana, by zyskać czas na obejrzenie nie tylko samej wystawy, ale także budynku i terenu wokół Muzeum. Placówka posiada kolekcję wykorzystywanych w okresie PRL pojazdów, możecie tu również zobaczyć zbiór plakatów socrealistycznych oraz zabytkowe meble, sprzęty i opakowania towarów spożywczych, które są prezentowane w odtworzonych wnętrzach PRL-owskich mieszkań i sklepów. Muzeum organizuje zajęcia edukacyjne dla szkół i grup zorganizowanych, odbywają się tu lekcje muzealne i wykłady tematyczne, dlatego przed odwiedzinami w obiekcie warto sprawdzić aktualną ofertę. Podczas wizyty w oddziale poczujecie się niczym w kapsule czasu – zobaczycie, jak wyglądały typowe domy mieszkańców Górnego Śląska jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Obejrzycie także Park Pomników, w którym znajduje się między innymi Pomnik Bohaterom Poległym na Ziemi Kozienickiej oraz Pomnik Czynu Rewolucyjnego. Co ważne, Muzeum jest otwarte sezonowo od 1 maja do 31 października – to idealna

PROPOZYCJE WYCIECZEK

245

okazja, by w sezonie wakacyjnym spędzić miło czas na świeżym powietrzu. 15 Stacja Biblioteka

Nasza wycieczka nie może się odbyć bez wizyty w bardzo niezwykłym miejscu. Stacja Biblioteka to świetny przykład adaptacji zabytkowego, śląskiego budynku, który dziś tętni życiem jako miejsce pełne smaku, kultury i niepowtarzalnego klimatu. Obiekt ten znajduje się w historycznym budynku byłego dworca kolejowego w dzielnicy Chebzie w Rudzie Śląskiej. Wybierzcie się tam zwłaszcza wtedy, gdy uwielbiacie czytać książki. To jedyna zabytkowa biblioteka na świecie, w której znajduje się dworzec. W 2018 roku zakończyła się jej rewitalizacja – od tego czasu możecie wypożyczać tu książki, korzystać z nowoczesnej sali animacyjnej, w której odbywają się zajęcia kreatywne, warsztaty i spotkania literackie, a także zajęcia dla najmłodszych. Czas zwiedzania wynosi około godziny. Na miejscu działa także sklep z pamiątkami. Tak jak za dawnych lat w budynku funkcjonuje kawiarenka, gdzie możecie odpocząć po intensywnym zwiedzaniu. Co ciekawe, dworzec jest czynny i nadal odbywa się tu ruch pasażerski. Obiekt został przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz rodzin z dziećmi. Znajdziecie tu udogodnienia, takie jak podjazdy dla wózków inwalidzkich i dziecięcych, możliwość swobodnego poruszania się we wnętrzu, a także windy umożliwiające dostęp do wyższych kondygnacji. 13 Kolonia Robotnicza „Ficinus” w Rudzie Śląskiej

Po wizycie w Muzeum Historii Ludowej i Stacji Biblioteka idealnym zwieńczeniem dnia będzie odwiedzenie prawdziwej perełki architektury, która zachwyci was swoją atmosferą. To Kolonia Robotnicza „Ficinus”, czyli historyczne osiedle robotnicze w Rudzie Śląskiej przy ulicy Pawła Kubiny, wybudowane w latach 1860–1867 dla pracowników Kopalni „Błogosławieństwo Boże”. Warto odwiedzić to miejsce ze względu na jego walory estetyczne i wyjątkowy wygląd architektoniczny.

246

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Kolonia składa się z 16 podobnych budynków – w każdym znajdowały się cztery mieszkania, a w nich przedsionek, kuchnia i niewielki pokój. Osiedle miało charakter kolonii wiejsko-przemysłowej, która miała za zadanie zaspakajać wszystkie podstawowe potrzeby mieszkańców. Podczas odwiedzin w Kolonii zobaczycie specyficzną zabudowę i brukowaną ulicę, które tworzą historyczny deptak. Dla turystów przygotowano wystawę „W dawnej śląskiej kuchni” z oryginalnymi meblami i sprzętami oraz galerię postaci związanych z Rudą Śląską. Możecie skorzystać z oferty edukacyjnej dla przedszkoli i szkół albo wybrać się na zwiedzanie z przewodnikiem. Obiekt czynny jest przez cały rok, a na miejscu funkcjonuje sklep z pamiątkami i artykułami spożywczymi. Dla odwiedzających dostępne są też restauracje i bezpłatny parking – wygodny, gdy podróżujecie samochodem lub autokarem. Dzień 2 34 Muzeum Chleba, Szkoły

i Ciekawostek w Radzionkowie

Drugiego dnia proponujemy wyjazd z Rudy Śląskiej, by zacząć budzący się dzień zgodnie z polskim zwyczajem – nad pajdą świeżego, pachnącego chleba. Ten powszedni smakołyk, który przez stulecia stanowił jeden z najważniejszych elementów prawie każdego posiłku, zyskał własne muzeum, którym jest placówka w Radzionkowie. Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek zostało otwarte w 2000 roku i gromadzi stare, zabytkowe narzędzia, którymi niegdyś posługiwali się cukiernicy i piekarze. Odwiedźcie to wyjątkowe Muzeum, jeśli interesuje was proces wytwarzania chleba oraz jego wypiekania, a także chcecie się dowiedzieć, jak powstawały najbardziej tradycyjne wyroby cukiernicze. Zbiory Muzeum obejmują aż kilka tysięcy eksponatów, w tym szereg zabytkowych maszyn i urządzeń, pocztówek, zdjęć, obrazów, grafik, publikacji oraz książek. Jednocześnie możecie zobaczyć, jak wyglądała stara szkoła, jakie przybory plastyczne były najczęściej wykorzystywane, i dowiedzieć się więcej na temat historii regionu. Po zakończonym zwiedzaniu odwiedźcie ogród z przyjemną przestrzenią do odpoczynku. W Muzeum funkcjonuje też sklep

PROPOZYCJE WYCIECZEK

247

z pamiątkami, a dla odwiedzających udostępniono bezpłatny parking dla samochodów osobowych i autokarów. 40 Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim

Po przyjemnej wizycie w Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek, zanim dotrzecie do Tarnowskich Gór, zatrzymajcie się po drodze w Nakle Śląskim. To niewielkie śląskie miasteczko zaprasza do Centrum Kultury Śląskiej, w którym w bardzo nowoczesny sposób przybliżono kulturę Śląska i opowiedziano wiele zapomnianych historii. Siedzibą Centrum jest pałac w Nakle Śląskim, dawna rezydencja hrabiów Henckel von Donnersmarcków – zabytkowy budynek zyskał nowy charakter i świeży wygląd, który jeszcze bardziej zachęca do zwiedzania. XIX-wieczny, neogotycki pałac w Nakle Śląskim już podczas pierwszej wizyty zachwyca swoją wielkością i oryginalnym wyglądem. Centrum zaprasza odwiedzających na wystawy stałe i czasowe, wernisaże, prowadzi warsztaty edukacyjne oraz wykłady i spotkania z wybitnymi osobowościami. Możecie udać się na zwiedzanie budynku i wystaw z przewodnikiem, wziąć udział w jednych z warsztatów lub obejrzeć bieżącą wystawę dzieł sztuki. Centrum działa we wszystkie dni tygodnia poza poniedziałkiem. Sam pałac usytuowany jest w przepięknym, pełnym zieleni parku, który zachęca do spacerów i spędzania aktywnego czasu na świeżym powietrzu – z tego względu warto tu zostać nieco dłużej! 18 Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach

Popołudniową porą zapraszamy do Tarnowskich Gór, gdzie proponujemy wizytę w Skansenie Maszyn Parowych. To niezwykłe muzeum na świeżym powietrzu, które znajduje się przy Zabytkowej Kopalni Srebra i w ramach tego samego kompleksu co Sztolnia Czarnego Pstrąga. Skansen powstał w 1976 roku i na otwartej przestrzeni prezentuje bogatą kolekcję zabytkowych 30 maszyn parowych oraz innych urządzeń technicznych, które były używane w górnictwie i przemyśle. Znajdziecie tu wiele interaktywnych elementów, a wiedza jest podana w bardzo przystępny sposób. Skansen jest też idealnym miejscem dla maluchów, które kochają kolejki i budowanie tras dla swoich pociągów.

248

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Zwiedzanie Skansenu możecie śmiało połączyć z wizytą w Kopalni Srebra lub potraktować jako alternatywę dla najmłodszych członków rodziny, którzy nie chcą brać udziału w zwiedzaniu Sztolni – wówczas musicie jednak zarezerwować nieco więcej czasu na tę atrakcję. Co ważne, bilet do Kopalni Srebra lub Sztolni upoważnia nie tylko do obejrzenia Skansenu, ale daje też zniżki w wielu pobliskich kawiarniach oraz obiektach noclegowych. Dzień 3 1 Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

Jeśli nadal macie energię, by zobaczyć ciekawe miejsca o historycznym charakterze w województwie śląskim, czas na trzeci dzień wyprawy. Zaczynamy od interaktywnej wystawy w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. W rozbudowanym Muzeum obejrzycie siedem działów tematycznych z różnych dziedzin nauk ścisłych i pokrewnych, czyli archeologii, etnografii, historii, przyrody i sztuki. Muzeum posiada bardzo bogatą, specjalistyczną bibliotekę, w której zgromadzono ponad 50 tysięcy woluminów. Oprócz wystaw stałych dostępne są wystawy czasowe, a także cykliczne zajęcia dla dzieci i dorosłych. Edukatorzy w ramach lekcji muzealnych i projektów edukacyjnych przybliżają młodym pasjonatom poważne zagadnienia naukowe z zakresu przyrody, sztuki, archeologii, etnografii oraz historii. Obiekt jest udostępniony dla zwiedzających w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkiem. Nie brakuje tu ciekawych i zaskakujących eksponatów, a duże i dostępne dla zwiedzających z wózkami dziecięcymi sale zachęcają do oglądania zbiorów. Na zwiedzanie tego Muzeum zarezerwujcie przynajmniej 2 godziny. 35 Bytomskie Centrum Kultury (BECEK)

Gdy już nacieszycie oczy widokiem zabytkowych eksponatów i poznacie lepiej historię Bytomia, udajcie się do Bytomskiego Centrum Kultury. BECEK zajmuje się organizowaniem, prezentowaniem oraz promowaniem przedsięwzięć artystycznych i kulturalnych regionu i bardzo aktywnie włącza się w kulturalny rozwój miasta. To idealne miejsce, w którym

PROPOZYCJE WYCIECZEK

249

możecie odpocząć po intensywnym dniu wędrowania po mieście z dzieckiem, wybrać się na interesujący wykład lub skorzystać z szerokiej oferty spotkań artystycznych i warsztatów. W Centrum organizowane są zarówno zajęcia stałe, jak i okazjonalne dla dorosłych i dzieci – na większość obowiązują wcześniejsze zapisy, więc przed wycieczką postarajcie się zarezerwować miejsce na aktualne wydarzenia. W BECEK-u znajdziecie też prawdziwe kino z ambitnym repertuarem, teatr, koncerty i aktywności dla dzieci oraz młodzieży – to dobra alternatywa, jeśli w czasie wycieczki zepsuje się pogoda. Przed wizytą w Centrum koniecznie sprawdźcie aktualny repertuar, by jak najwięcej zyskać! 36 Opera Śląska w Bytomiu

Jeśli lubicie słuchać muzyki klasycznej, cenicie sobie sztukę w różnych odsłonach i chcecie czerpać z polskiego dorobku artystycznego, koniecznie odwiedźcie Operę Śląską. To polski teatr muzyczny założony w 1945 roku przez Adama Didura, z siedzibą w Bytomiu. Siedzibą Opery Śląskiej w Bytomiu niemal od początku pozostaje gmach byłego Teatru Miejskiego, zbudowany w latach 1899–1901 według projektu berlińskiego architekta Alberta Bohma w stylu neoklasycystycznym. To świetne połączenie historii z nowoczesnością! Opera prezentuje zarówno repertuar z minionych epok, jak i współczesne spektakle w różnych gatunkach muzycznych. Kiedyś był to teatr klasyczny, dziś odbywają się tu regularne koncerty operowe, operetki, spektakle teatralne i inne wydarzenia artystyczne. Na wybrane z nich wybierzcie się całą rodziną – zakup biletów możliwy jest bezpośrednio w kasie lub wygodnie przez stronę internetową. Opera proponuje także spotkania tematyczne i warsztaty dla dzieci oraz zajęcia rozwijające – te organizowane są przeważnie do południa lub w weekendy. W bieżącym repertuarze utrzymuje się około 30 tytułów – na pewno znajdziecie interesujące aktywności właśnie dla was. Odbyliście niezwykłą podróż śladami dawnych mieszkańców Śląska, poznaliście ich kulturę, zwyczaje i nietypowe miejsca na mapie województwa. Śląsk to jeden z najprężniej rozwijających

250

PROPOZYCJE WYCIECZEK

się terenów w Polsce, który bardzo umiejętnie wykorzystuje starodawne zabytki i budowle do tworzenia nowych centrów kultury i obiektów muzealnych. W ramach naszej wycieczki zobaczyliście zaledwie kilka z nich – czekają na was jeszcze odnowione szyby górnicze, zapierające dech w piersiach trasy podziemne i hale przemienione z fabryk na galerie sztuki. Odwiedźcie Śląskie i cieszcie się niesamowitymi widokami oraz atrakcjami, które na długo zostaną w waszej pamięci.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

251

WYCIECZKA TRZYDNIOWA

↳ Podziemne tajemnice województwa śląskiego Obiekty: Dzień 1 26 Muzeum Górnictwa Rud Żelaza 33 Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej 14 Stary Ratusz w Częstochowie

Dzień 2 36 Muzeum Paleontologiczne w Lisowicach 32 Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia

Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach

Dzień 3 35 Zabytkowa Kopalnia „Ignacy” w Rybniku 31 „Carbonarium” 9 Park Zdrojowy im. doktora

Mikołaja Witczaka w Jastrzębiu-Zdroju

Przed wami trzy dni pełne niezapomnianych przygód! Wybierzecie się w podróż, by odkryć podziemne sekrety województwa śląskiego – od fascynującej historii górnictwa i archeologii, przez prehistoryczne skamieniałości, po nowoczesne spojrzenie na przemysłowe dziedzictwo regionu. Zwiedzicie wyjątkowe muzea, zabytkowe kopalnie i interaktywne wystawy, które przeniosą was w czasie i przestrzeni. Przygotujcie się na pełną emocji i wiedzy wyprawę! Zaczynamy! Dzień 1 26 Muzeum Górnictwa Rud Żelaza

Nasza przygoda rozpoczyna się w Częstochowie, mieście słynącym nie tylko z Jasnej Góry, ale i z unikalnych podziemnych atrakcji. Waszym pierwszym przystankiem

252

PROPOZYCJE WYCIECZEK

będzie Muzeum Górnictwa Rud Żelaza, mieszczące się w Parku im. Stanisława Staszica – jedyne tego typu muzeum w Polsce. Zwiedzanie najlepiej rozpocząć rano – około godziny 9.00. W podziemiach Muzeum odkryjecie historię wydobycia rud żelaza, które miały ogromne znaczenie dla rozwoju przemysłu w regionie. Przechadzając się realistycznie odwzorowanymi korytarzami górniczymi, zobaczycie maszyny i narzędzia, jakimi posługiwali się dawni górnicy. Wizyta z przewodnikiem potrwa około 1,5 godziny, umożliwiając lepsze zrozumienie trudów pracy w kopalniach. Dowiecie się, jak proces wydobycia wpłynął na rozwój miast Śląska oraz jakie znaczenie miał dla całego kraju. 33 Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej

Jako kolejny punkt wycieczki proponujemy Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej. Dojazd komunikacją miejską zajmie wam około 40 minut, a samochodem niecałe 15 minut. Ten rezerwat to prawdziwy wehikuł czasu, który przeniesie was do epoki brązu. Zrekonstruowane grobowce oraz bogata ekspozycja narzędzi i przedmiotów codziennego użytku pozwolą wam lepiej poznać życie dawnych mieszkańców tej ziemi. To jedyne na świecie cmentarzysko ludności kultury łużyckiej z okresu halsztackiego zachowane „in situ”. Rezerwat mieści się w pawilonie, który zabezpiecza i prezentuje fragment cmentarzyska z lat 750–550 przed naszą erą. Na ekspozycji znajduje się 18 grobów, zarówno szkieletowych, jak i ciałopalnych, które ukazują różnorodne obrzędy pogrzebowe tej społeczności. Dodatkowo wystawa „Z mroku dziejów” prezentuje narzędzia, broń, ozdoby oraz ceramikę używaną przez ówczesnych mieszkańców. Zwiedzanie rezerwatu zajmie wam około 60 minut. Przewodnik opowie wam o kulturze łużyckiej – wierzeniach, zwyczajach i codziennym życiu członków tej społeczności. Szczególnie fascynujące są rekonstrukcje dawnych rytuałów pogrzebowych oraz narzędzia wykonane z kamienia i metalu. Po intensywnym przedpołudniu nadszedł czas na zasłużoną przerwę obiadową. Polecamy restauracje z regionalnym menu, gdzie będziecie mogli skosztować tradycyjnych śląskich specjałów, takich jak rolady, kluski i modra kapusta. Przerwa obiadowa potrwa około godziny, co pozwoli wam nabrać sił na

PROPOZYCJE WYCIECZEK

253

dalszą część dnia. Do kolejnego miejsca dojedziecie w mniej niż pół godziny komunikacją miejską lub w zaledwie 10 minut samochodem. 14 Stary Ratusz w Częstochowie

Po obiedzie udajcie się do podziemi Starego Ratusza, które skrywają tajemnice sięgające XVI wieku, a które dopiero niedawno ujrzały światło dzienne. Choć Stary Ratusz nie istnieje już w swojej pierwotnej formie, został ożywiony jako wyjątkowy rezerwat archeologiczno-architektoniczny. W podziemnym pawilonie muzealnym zobaczycie relikty piwnic pierwszego ratusza miejskiego, wokół których zaaranżowano stałą wystawę „Historia Częstochowy – miasta nad Wartą”. Zwiedzanie podzielono na dwie strefy. Pierwsza to zachowane, oryginalne piwnice Starego Ratusza, które przeniosą was do czasów od XVI do początku XIX wieku. Druga to nowoczesna ekspozycja, prezentująca blisko 300 zabytków archeologicznych odkrytych na terenie Starego Miasta. Zobaczycie między innymi przedmioty codziennego użytku, fragmenty budowli, a także znaleziska z okolicznych kościołów, takie jak fundamenty świątyni pod wezwaniem św. Barbary i cmentarz przykościelny. Realistyczne rekonstrukcje dawnych sklepów i warsztatów rzemieślniczych pozwolą wam wyobrazić sobie, jak funkcjonowało miasto w przeszłości. Zwiedzanie zajmie wam około 1,5 godziny. Zanim zakończycie dzień, warto przespacerować się po centrum Częstochowy i odwiedzić kilka lokalnych kawiarenek lub sklepów z regionalnymi pamiątkami. Dzień 2 36 Muzeum Paleontologiczne w Lisowicach

Drugi dzień wycieczki przeniesie was do świata prehistorii oraz fascynujących podziemi Tarnowskich Gór. Wasza przygoda rozpoczyna się około godziny 9.00 od wizyty w Muzeum Paleontologicznym w Lisowicach, gdzie czeka was niezwykła podróż w czasie. Przeniesiecie się do świata sprzed 210 milionów lat, do krainy dinozaurów z końca triasu. Ekspozycja Muzeum prezentuje skamieniałości prehistorycznych gadów, w tym ślady wielkich dinozaurów, które niegdyś

254

PROPOZYCJE WYCIECZEK

zamieszkiwały tereny dzisiejszego Śląska. Szczególnie imponujące są zrekonstruowane szkielety oraz fragmenty kości, które pozwalają wyobrazić sobie wielkość tych stworzeń. Podczas zwiedzania, które potrwa około 1,5 godziny, przewodnik opowie wam o odkryciach paleontologicznych w Lisowicach i ich znaczeniu dla światowej nauki. Zobaczycie również niezwykły okaz szczątków ogromnego dinozaura, uznanego za pierwszego polskiego dinozaura drapieżnego, który mierzył 5–6 metrów długości i ważył około 1 tonę. Z powodu swojej wyjątkowości, dinozaur został nazwany na cześć słynnej polskiej legendy Smokiem Wawelskim. Na miejscu czekają na was także interaktywne ekspozycje, które pozwalają zgłębić wiedzę o dawnych epokach geologicznych. Dla najmłodszych przygotowano specjalne stanowiska edukacyjne, gdzie mogą wcielić się w rolę paleontologów. Po zakończeniu wizyty w Muzeum przetransportujcie się do Tarnowskich Gór, aby odkryć jedne z najciekawszych podziemnych atrakcji w Polsce. Podróż zajmie około 45 minut, co pozwoli wam na krótki odpoczynek i regenerację przed kolejnymi wrażeniami. 32 Zabytkowa Kopalnia Srebra

Zwiedzanie Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO, rozpoczyna się w holu głównym budynku nadszybia. To tutaj z przewodnikiem wyruszycie w wyjątkową podróż w czasie. Poznacie krótką historię Kopalni „Fryderyk”, miejsca, które przez wieki odgrywało kluczową rolę w rozwoju górnictwa kruszcowego w Europie. Następnie, wyposażeni w kaski ochronne i latarki, wsiądziecie do windy górniczej, która zwiezie was na głębokość 40 metrów. Już sam zjazd budzi emocje i wprowadza w klimat tej niezwykłej podróży. Podziemia powitają was chłodnym powietrzem i ciszą, która przeniesie was w dawny świat. Trasa turystyczna o długości 1740 metrów przypomina kształtem trójkąt i łączy trzy szyby górnicze: „Anioł”, „Żmija” i „Szczęść Boże”. Przechodząc przez labirynty korytarzy, zobaczycie miejsca wydobycia rud srebra, ołowiu i cynku oraz potężne komory wydobywcze, słuchając opowieści o tarnogórskich gwarkach, ich trudach i metodach

PROPOZYCJE WYCIECZEK

255

pracy. Zobaczycie także interaktywne instalacje multimedialne, które przybliżą wam techniki górnicze oraz rolę maszyn parowych w rozwoju Kopalni. Jednym z najbardziej emocjonujących momentów zwiedzania jest przeprawa łodzią podziemną przez rzekę na odcinku 270 metrów. Łodzie płyną w ciszy po krystalicznie czystej wodzie, a światło latarni odbija się w spokojnej tafli, tworząc niezwykłą grę refleksów na ścianach korytarza. To moment, który zachwyca zarówno dorosłych, jak i dzieci, wprowadzając wszystkich w tajemniczą atmosferę kopalnianych podziemi. Po wyjściu z podziemi będziecie mieli okazję do zwiedzenia nowoczesnego centrum edukacyjnego w budynku Kopalni. Na ekspozycji znajdują się modele dawnych urządzeń odwadniających, opisy działania pierwszej na Górnym Śląsku maszyny parowej oraz unikatowe pamiątki związane z historią tarnogórskiego górnictwa. Multimedialne instalacje pozwolą wam poznać sekrety dawnych technik wydobywczych w przystępny sposób. To miejsce, które sprawi, że prawie 2 godziny miną wam w mgnieniu oka. Po intensywnym zwiedzaniu czas na zasłużony odpoczynek i posiłek. Przerwa obiadowa potrwa około godziny. 32 Sztolnia Czarnego Pstrąga

Zregenerowani i z pełnymi brzuchami zapraszamy do kontynuacji naszej przygody! Teraz czas na wizytę w Sztolni Czarnego Pstrąga, jednej z najbardziej malowniczych atrakcji Tarnowskich Gór. Ta podziemna trasa, znana z ciszy i spokojnej atmosfery, oferuje niezapomniane wrażenia. Czeka was niezwykła przeprawa łodziami przez 600-metrowy odcinek korytarzy. Wycieczka potrwa około godziny i rozpocznie się przy Szybie „Sylwester”, do którego dotrzecie pieszo z parkingu przy ulicy Repeckiej. Jak będzie wyglądała wycieczka? Po krótkim wprowadzeniu i zapoznaniu się z zasadami bezpieczeństwa zejdziecie po krętych schodach do wnętrza Sztolni. Już sama podróż w dół wprowadzi was w klimat tej unikalnej atrakcji. Główną atrakcją wycieczki jest przepływ łodziami przez jedyny w Polsce nadal działający odcinek sztolni odwadniającej. Trasa, która łączy dwa Szyby – „Sylwester” i „Ewa” – biegnie 30 metrów pod powierzchnią ziemi.

256

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Podczas przeprawy w łagodnym świetle lamp karbidowych łodzie suną po krystalicznie czystej wodzie. Przewodnik, wprawiając łódź w ruch za pomocą wioseł lub odpychając się od ścian, opowie wam historię tarnogórskiego górnictwa oraz budowy Sztolni. W trakcie wycieczki będziecie mijać cztery symboliczne bramy – Pamięci, Odważnych, Szczęśliwych i Leniwych – każda z nich skrywa ciekawostki związane z historią tego miejsca. Na ścianach korytarzy będziecie mieli okazję zaobserwować ciekawe formacje naciekowe i grzyby. Przy odrobinie szczęścia w wodzie zobaczycie ryby, w tym tytułowe pstrągi. Przeprawa zakończy się przy Szybie „Ewa”, skąd będziecie mogli wyjść na powierzchnię. Po zakończeniu dnia pełnego wrażeń, około godziny 16.00, wróćcie do hotelu na zasłużony odpoczynek. To czas na podsumowanie dnia i przygotowanie się do kolejnej podziemnej przygody, która czeka was trzeciego dnia wycieczki. Dzień 3 35 Zabytkowa Kopalnia „Ignacy” w Rybniku

Ostatni dzień wycieczki proponujemy rozpocząć od wizyty w Zabytkowej Kopalni „Ignacy” w Rybniku. Około godziny 9.00 zarejestrujcie się w budynku głównym, gdzie przewodnik wprowadzi was w klimat dawnej Kopalni i przedstawi plan zwiedzania. Pierwszym punktem wycieczki jest maszynownia Szybu „Kościuszko”, gdzie zobaczycie zabytkowe maszyny parowe, które niegdyś napędzały urządzenia wydobywcze. Przewodnik opowie wam o technologii górniczej XIX i XX wieku. To jedyna okazja, by zobaczyć imponującą maszynę wyciągową w ruchu i zrozumieć, jak skomplikowana była praca górników oraz techników obsługujących te urządzenia. Kolejnym etapem jest wejście na wieżę widokową Szybu „Głowacki”, która oferuje zapierający dech w piersiach widok na okolicę. Po pokonaniu kilkuset metalowych schodów będziecie mieli krótką przerwę na wykonanie pamiątkowych zdjęć. Przewodnik opowie wam o krajobrazie industrialnym Rybnika oraz jego transformacji na przestrzeni lat. Następnie przechodzicie do nowoczesnego centrum edukacyjnego, aby obejrzeć interaktywne wystawy poświęcone historii Kopalni oraz przyszłości przemysłu

PROPOZYCJE WYCIECZEK

257

wydobywczego. Multimedialne instalacje przybliżą wam nie tylko technologię, ale także codzienne życie górników i ich rodzin. Na szczególną uwagę zasługuje symulator pracy górnika, który pozwala poczuć, jak dawniej wyglądały realia pracy pod ziemią. Na terenie obiektu działa również Centrum Edukacyjne SOWA (Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności). Jest to wyjątkowe miejsce, które łączy naukę z zabawą, inspirując do odkrywania świata poprzez interaktywne doświadczenia. Choć to Centrum powstało z myślą o dzieciach, również dorośli będą mogli zachwycić się samodzielnie przeprowadzonymi doświadczeniami z zakresu fizyki, chemii czy biologii. Po około 2 godzinach intensywnego zwiedzania czas na podróż w stronę Jastrzębia-Zdroju, aby jeszcze bardziej zgłębić tajemnice związane z wydobyciem węgla. Przejazd samochodem zajmie wam około pół godziny. 31 „Carbonarium”

„Carbonarium” w Jastrzębiu-Zdroju to nowoczesne centrum edukacyjne, które pozwoli wam poznać historię węgla oraz górnictwa. Wystawa rozciąga się na czterech piętrach, z których każde oferuje unikalne doświadczenia. Ścieżkę zwiedzania możecie rozpocząć od strony zachodniej budynku (wejście przy sklepiku). Kierujcie się zgodnie z kierunkowskazami na ścianach – zwiedzanie ułatwi wam także ścieżka wyczuwalna na podłodze. Na pierwszym piętrze zapoznacie się z węglem od pierwiastka, jego powstaniem, obiegiem w przyrodzie oraz jego obecnością w organizmach żywych. Przed wyjściem z poziomu drugiego znajdziecie wideomost, dzięki któremu na żywo będziecie mogli obserwować zwiedzających zabytkowy kompleks Huty „Vitkowice” w czeskiej Ostrawie, a osoby po drugiej stronie zobaczą was i „Carbonarium”. Na kolejnym piętrze dowiecie się, jak węgiel był wykorzystywany przez człowieka. Zaczniecie od tematyki wykorzystywania węgla przez praludzi, a później w średniowieczu. Poznacie dokładniej węgiel drzewny, kamienny i mniej znany węgiel brunatny. Dowiecie się także, że proces powstawania pokładów węgla rozpoczął się około 400 milionów lat temu.

258

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Na trzecim piętrze będziecie mogli dowiedzieć się więcej na temat historii miasta i górnictwa, urządzeń górniczych oraz elementów kopalni. Zgłębicie temat poszukiwania, wydobycia i przetwarzania węgla. Ważną częścią ekspozycji są elementy związane z wypadkami górniczymi. Dzięki niej poznacie nie tylko fakty na temat trudnych wydarzeń historycznych związanych z górnictwem, ale też dowiecie się więcej o technologii, która pozwala wykrywać zagrożenia przy pracy górniczej. Następnie, z pomocą wirtualnej rzeczywistości, zjedziecie pod ziemię. Na ostatniej kondygnacji zobaczycie wystawy czasowe oraz projekcje filmowe. Wizyta w „Carbonarium” zajmie wam około 1,5 godziny. 9 Park Zdrojowy im. doktora

Mikołaja Witczaka w Jastrzębiu-Zdroju

Na koniec trzydniowej przygody proponujemy spacer na świeżym powietrzu. Park Zdrojowy podzielony jest na dwie części: górną i dolną. Górna część to miejsce, gdzie znajdują się najważniejsze zabytki, w tym Dom Zdrojowy, który jest symbolem miasta. Zatrzymajcie się tu na popołudniową kawę. Następnie w dolnej części Parku, znanej jako Dolina Mikołaja, możecie się przespacerować malowniczymi ścieżkami, przechodząc przez urokliwe fińskie mostki i podziwiając wyjątkową roślinność – egzotyczne rośliny sprowadzone z Ameryki Północnej i Azji. Mamy nadzieję, że ta wycieczka dostarczyła wam niezapomnianych wrażeń. W Częstochowie odkryliście tajemnice górnictwa rud żelaza, zanurzyliście się w pradziejach w Rezerwacie Kultury Łużyckiej i podziwialiście podziemia Starego Ratusza. W Lisowicach przenieśliście się w czasy dinozaurów, zwiedzając Muzeum Paleontologiczne. Tarnowskie Góry zachwyciły was majestatem Kopalni Srebra oraz podziemnymi wodami Sztolni Czarnego Pstrąga. W Rybniku historia ożyła w Kopalni „Ignacy”, a JastrzębieZdrój oczarowało was industrialnym „Carbonarium” oraz klimatycznym Parkiem Zdrojowym. To była podróż pełna odkryć i fascynujących historii!

PROPOZYCJE WYCIECZEK

259

WYCIECZKA TRZYDNIOWA

↳ Śląska mozaika – wiejskie chaty, robotnicze osiedle i arystokratyczne zamki Obiekty: Dzień 1 43 Muzeum Śląskie Wystawa „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”

8 Muzeum Historii Katowic Wystawa „U nos w doma na Nikiszu”

11 Osiedle Nikiszowiec 12 Muzeum Najmniejszych

Książek Świata w Katowicach

Dzień 2 27 Zamek Piastowski w Raciborzu 26 Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach

Dzień 3 23 Muzeum Zamkowe i Stajnie Książęce 22 Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej 34 Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie

Przed wami trzydniowa podróż, podczas której odkryjecie niezwykłe miejsca i bogactwo kulturowe Górnego Śląska. Waszą przygodę rozpoczniecie w Katowicach, gdzie odwiedzicie Muzeum Śląskie z wystawą „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”. Zwiedzicie również słynne osiedle Nikiszowiec, będące filią Muzeum Historii Katowic, oraz wyjątkowe Muzeum Najmniejszych Książek Świata. Drugiego dnia przeniesiecie się do Raciborza, by zwiedzić Zamek Piastowski, a w Rudach podziwiać Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy. Na zakończenie wyprawy – trzeciego dnia – dotrzecie do Pszczyny, gdzie czekają na was Muzeum Zamkowe, Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej i Muzeum Prasy Śląskiej. Zapowiada się niezapomniana wyprawa!

260

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Dzień 1 43 Muzeum Śląskie

Wycieczka po Katowicach dostarczy wam wiedzy na temat bogatej historii i kultury Górnego Śląska. W planie mamy trzy niezwykłe miejsca: Muzeum Śląskie, osiedle Nikiszowiec – filię Muzeum Historii Katowic – oraz Muzeum Najmniejszych Książek Świata. O godzinie 10.00 rozpocznijcie wizytę w Muzeum Śląskim w Katowicach. Proponujemy jedną z kilku stałych wystaw: „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”. Dzięki niej zyskacie kompleksową wiedzę o historii regionu – od najdawniejszych czasów po rok 1989. Ekspozycja, zlokalizowana na terenie dawnej Kopalni „Katowice”, zajmuje 1370 metrów kwadratowych i obejmuje 19 usystematyzowanych chronologiczno-tematycznie przestrzeni. Zwiedzanie rozpocznijcie od markowni, czyli miejsca, w którym górnicy pobierali znaczki identyfikacyjne przed pracą. Kolejne części wystawy pokażą wam rozwój osadnictwa, wpływ industrializacji zapoczątkowanej uruchomieniem pierwszej na kontynencie europejskim maszyny parowej w 1788 roku w Tarnowskich Górach oraz skomplikowaną tożsamość regionu. Poznacie ciekawostki z wieloetnicznego życia mieszkańców Śląska oraz dowiecie się więcej na temat kluczowych wydarzeń historycznych, takich jak powstania śląskie, II wojna światowa i okres PRL-u. Na ekspozycji będziecie mogli podziwiać ponad 800 oryginalnych eksponatów, materiały audiowizualne, pejzaże dźwiękowe oraz interaktywne stanowiska. Wizyta w Muzeum zajmie wam około 1,5 godziny – około godziny 11.30 czas na wyruszenie ku drugiemu punktowi wycieczki. 11 Osiedle Nikiszowiec

Około godziny 12.00 zapraszamy was na długi, niespieszny spacer po terenie osiedla robotniczego Nikiszowiec, którego urokliwe uliczki zachwycają jednolitą ceglaną architekturą. Będziecie mogli tam podziwiać charakterystyczne budynki mieszkalne tworzące zamknięte kwartały z wewnętrznymi dziedzińcami. Koniecznie zwróćcie uwagę na detale architektoniczne, takie jak łukowe okna, ozdobne gzymsy

PROPOZYCJE WYCIECZEK

261

i masywne drzwi wejściowe. Spacerując, poczujecie klimat sprzed ponad stu lat, kiedy osiedle tętniło życiem górniczej społeczności. Wejdźcie także do kościoła św. Anny, który jest sercem osiedla. Wnętrze świątyni zaskoczy was pięknymi witrażami, freskami i drewnianymi, estetycznymi elementami wyposażenia. Następnie, spragnieni wiedzy o obyczajowości tego miejsca, odwiedźcie wystawę „U nos w doma na Nikiszu” mieszczącą się w filii Muzeum Historii Katowic. Co tam na was czeka? Na ekspozycji zajrzycie do zrekonstruowanego mieszkania robotniczego, które ukazuje codzienne życie górników i ich rodzin zatrudnionych w Kopalni „Giesche” (późniejszej „Wieczorek”). W kuchni zobaczycie typowe sprzęty gospodarstwa domowego, naczynia i przedmioty codziennego użytku, powszechne w latach 30.–60. XX wieku. W izbach znajdziecie tradycyjne meble, bibeloty, dewocjonalia oraz inne elementy dekoracyjne, które odtworzą atmosferę tamtych czasów. Po wyjściu z wystawy około godziny 14.00 czas się na przerwę obiadową. Proponujemy, aby spędzić ją w okolicy, by nacieszyć się jeszcze klimatem tego miejsca. 12 Muzeum Najmniejszych

Książek Świata w Katowicach

Ostatnim punktem tego dnia jest Muzeum Najmniejszych Książek Świata – pamiętajcie, że wejście do niego trzeba zarezerwować z wyprzedzeniem. Przy wejściu od razu poczujecie wyjątkową atmosferę tego miejsca, ponieważ Muzeum znajduje się w domu rodzinnym twórcy kolekcji. Autorem tych niezwykłych dzieł był Zygmunt Szkocny, a po jego śmierci zbiory udostępnia bezpłatnie jego syn. Muzeum zachwyci was swoją wyjątkowością. Zobaczycie tu książki o wymiarach od kilku milimetrów do kilku centymetrów, wykonane z różnorodnych materiałów, takich jak drewno, metal czy kamień. Wśród eksponatów znajdują się miniaturowe wersje dzieł literackich, historycznych oraz monografie miast i regionów. Każda książka ma prawdziwą introligatorską oprawę, została też opatrzona informacjami o swoich rozmiarach, liczbie znaków i stron. Kolekcja książek z pewnością was zaskoczy. Najmniejszy egzemplarz

262

PROPOZYCJE WYCIECZEK

w zbiorach – „Alfabet łaciński”, ma zaledwie 0,8 na 1 milimetr i znalazł się w Księdze Rekordów Guinnessa. Koniec pierwszego dnia wycieczki zaplanowaliśmy na godzinę 16.00, abyście mogli zregenerować siły przed kolejnym intensywnym dniem pełnym atrakcji. Dzień 2 27 Zamek Piastowski w Raciborzu

Drugiego dnia, po wczesnym śniadaniu, wyruszcie z Katowic do Raciborza. Przed wami około 80 kilometrów drogi, więc na przejazd zarezerwujcie sobie 1,5 godziny, by rozpocząć zwiedzanie o godzinie 10.00. Wizyta w Raciborzu zajmie wam około 2 godzin. Waszym pierwszym celem będzie Zamek Piastowski – symbol miasta z wielowiekową historią sięgającą XIII wieku. Przez stulecia pełnił on funkcję siedziby książąt raciborskich, później obiektu wojskowego, aż stał się miejscem turystycznym i kulturalnym. Wizyta w Zamku to idealny początek dnia, który pozwoli wam zgłębić historię regionu. Zamek, położony w centrum Raciborza, to jedno z najbardziej imponujących średniowiecznych dzieł architektury w regionie. Już z zewnątrz jego monumentalna sylwetka i otaczający go park zrobią na was wrażenie. Po chwili podziwiania przejdźcie przez zamkową bramę na dziedziniec, gdzie od razu poczujecie atmosferę dawnych czasów. Zamek oferuje wiele interesujących wystaw, które warto zobaczyć. Na początek odwiedźcie zamkową kaplicę, której wnętrze wzorowano na paryskiej kaplicy Sainte-Chapelle. Następnie proponujemy zejście do podziemi, gdzie będziecie mogli obejrzeć zrekonstruowane średniowieczne narzędzia tortur – będzie to dość mroczny, element zwiedzania, raczej dla starszych uczestników wycieczki. W głównej części Zamku czeka na was imponująca kolekcja białej broni: miecze, pałasze, szable, topory, broń drzewcowa, a także zbroje, łuki i broń palna. Szczególne wrażenie zrobi na was zbiór wiernie odtworzonych replik statków wojennych z XVII i XVIII wieku. Na zakończenie zerknijcie na wystawę w podziemiach zamkowego skrzydła, gdzie będziecie mogli poznać życie codzienne średniowiecznego Raciborza. Zobaczycie tam stroje z epoki, wyposażenie izb oraz tajemnicze naczynia i mikstury alchemików.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

263

Po intensywnym zwiedzaniu proponujemy zatrzymać się na krótki odpoczynek w pobliskim parku zamkowym, by nabrać sił przed kolejnymi atrakcjami tego dnia. Przejazd do następnego punktu wycieczki – Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego w Rudach – zajmie wam pół godziny. Na miejscu funkcjonuje Restauracja Cysterska, w której warto się zatrzymać na przerwę obiadową przed dalszym zwiedzaniem. Z pewnością nie będziecie zawiedzeni. 26 Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach

Ten Zespół Klasztorno-Pałacowy to kompleks zabudowań, którego początki sięgają XIII wieku, kiedy cystersi osiedlili się w tej okolicy. Wizyta w Rudach to podróż w czasie, ale też wyjątkowa okazja do zobaczenia architektury, która w dużej mierze zachowała swój pierwotny charakter. Na początku zwiedzania zatrzymajcie się przy wjeździe na teren klasztoru, skąd rozpościera się malowniczy widok na imponującą średniowieczną budowlę. Pierwszym punktem programu będzie sam klasztor, który niegdyś był jednym z najważniejszych ośrodków religijnych na Śląsku. Zwróćcie uwagę na gotyckie detale, takie jak sklepienia, okna i drzwi, które przetrwały wieki. Następnie skierujcie się do pałacu klasztornego, który dawniej pełnił funkcje administracyjne. Dziś mieści się w nim muzeum, w którym poznacie historię zakonu cystersów oraz jego wpływ na rozwój regionu. W pałacowych salach zwróćcie uwagę na odrestaurowane wyposażenie, bogato zdobione malowidła i rzeźby, które opowiadają o minionych czasach. Waszą uwagę z pewnością przykuje również piękny park krajobrazowy otaczający zespół klasztorny. Spacerując po jego rozległym terenie, odkryjecie stawy, które niegdyś były częścią systemu wodnego wykorzystywanego przez cystersów do hodowli ryb. Labirynty urokliwych ścieżek i bujna roślinność sprawią, że poczujecie się jak w zupełnie innym świecie. Na zakończenie wizyty będziecie mogli zaopatrzyć się w sklepie cysterskim w lokalne produkty spożywcze. Po pełnym wrażeń dniu czas na zasłużony odpoczynek.

264

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Dzień 3 23 Muzeum Zamkowe i Stajnie Książęce

Ostatni dzień wycieczki to wizyta w Pszczynie. Rozpocznijcie od zwiedzania Muzeum Zamkowego, nazywanego „Perłą Śląska”. Zamek otoczony jest malowniczym parkiem krajobrazowym zaprojektowanym w stylu angielskim. Najlepiej przyjedźcie tam wcześnie rano, aby uniknąć tłumów i w pełni wczuć się w wyjątkową atmosferę tego miejsca. Wnętrza Zamku przeniosą was do XIX wieku dzięki oryginalnym meblom, obrazom, porcelanie i dekoracjom, które przypominają czasy księżnej Daisy i księcia Hansa Heinricha XV von Hochberga. Szczególne wrażenie z pewnością zrobi na was Sala Lustrzana, gdzie niegdyś odbywały się bale i przyjęcia, oraz bogato zdobiona biblioteka, która do dziś zachwyca swoją elegancją. Następnie odwiedźcie zbrojownię, gdzie zgromadzono imponującą kolekcję broni myśliwskiej i paradnej – jedną z najlepszych w Europie. Po zwiedzaniu zamkowych wnętrz wybierzcie się na spacer po otaczającym Zamek parku. Urokliwe alejki, stawy i mostki stworzą idealne warunki do relaksu i krótkiego odpoczynku. Po opuszczeniu parku możecie się udać pieszo do pobliskich Stajni Książęcych – trasa zajmie wam zaledwie 5 minut. Już z daleka dostrzeżecie elegancję tego miejsca. Dawniej mieściło się tam aż 36 boksów dla koni. Neogotycka hala z trójnawowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, wspartym na żeliwnych kolumnach, wciąż zachwyca swoim architektonicznym rozmachem. W Stajniach obejrzycie kilka interesujących wystaw. Ekspozycja o lasach pszczyńskich przybliży wam faunę i florę regionu oraz codzienność personelu łowieckiego – stroje, narzędzia, archiwalne fotografie z polowań i unikalne trofea myśliwskie. Kolejna wystawa skupia się na książęcych tradycjach myśliwskich, prezentując dawne akcesoria łowieckie. W osobnej części kompleksu będziecie mogli podziwiać bogato zdobione karety, eleganckie bryczki i okazałe sanie, dzięki którym dowiedzie się więcej o tym, jak podróżowały elity w dawnych czasach.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

265

22 Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej

Kolejny punkt wycieczki znajduje się na tyle blisko, że samochód proponujemy zostawić na parkingu przy Muzeum Zamkowym. Na miejsce dojdziecie w niecałe 10 minut. Skansen – Zagroda Wsi Pszczyńskiej to wyjątkowy obiekt, który przeniesie was w czasie do XIX i początków XX wieku, ukazując życie, pracę i codzienność mieszkańców śląskiej wsi. W malowniczej scenerii, na blisko 2 hektarach ziemi, będziecie mogli podziwiać autentyczne wiejskie zabudowania przeniesione z okolic Pszczyny. Wśród nich znajdziecie drewnianą chatę, kuźnię, spichlerz i młyn wodny, które prezentują się niezwykle okazale. We wnętrzach chałup będziecie mogli obejrzeć oryginalne sprzęty, meble, narzędzia i naczynia, jakie dawniej wykorzystywali mieszkańcy. Unoszący się zapach starego drewna i widok wiekowych budynków sprawi, że poczujecie się jak w innym świecie. Teren Skansenu, wypełniony zielenią krzewów i kwiatów, sprzyja relaksowi i spokojnej refleksji. Miło będzie przysiąść na ławeczce w cieniu drzew, odpoczywając i chłonąc atmosferę tego urokliwego miejsca. 34 Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie

Przed wami ostatni punkt programu, który doskonale zwieńczy trzydniową wycieczkę. Muzeum Prasy Śląskiej imienia Wojciecha Korfantego w Pszczynie znajduje się zaledwie 200 metrów od rynku, przy ulicy Piastowskiej 26 – głównym deptaku miasta. Mieści się ono w zabytkowej kamieniczce z przełomu XVIII i XIX wieku i jest jedynym tego rodzaju muzeum w Polsce. Muzeum jest częścią Szlaku Zabytków Techniki i stanowi jeden z ponad 30 obiektów na tej trasie. Ze Skansenu – Zagrody Wsi Pszczyńskiej dotrzecie tutaj pieszo w zaledwie 5 minut. W Muzeum Prasy Śląskiej czeka was fascynująca lekcja historii, technologii i kultury. Już od wejścia powita was przewodnik, który przybliży wam historię powstania Muzeum w 1985 roku oraz sylwetkę patrona, Wojciecha Korfantego – wybitnego przywódcy śląskiego ludu i twórcy popularnych polskich gazet na Śląsku. Na początku dowiecie się też, jak rozwijała się

266

PROPOZYCJE WYCIECZEK

prasa na Śląsku w XIX i XX wieku oraz jakie miała znaczenie w walce o polskość regionu. Ekspozycja zachwyca bogactwem zbiorów – od gazet i czasopism patriotycznych po kompletne wyposażenie dawnej drukarni. W historycznej oficynie typograficznej będziecie mieli okazję osobiście wytłoczyć pamiątkowy druczek na zabytkowej prasie typu Boston, wykonanej w warsztacie Emila Kahlego w Lipsku w 1850 roku. Poczujecie się jak XIX-wieczni drukarze, uruchamiając mechanizm siłą własnych rąk. Kolejne pomieszczenia prezentują unikalne egzemplarze gazet i czasopism, wydawanych na Śląsku od XVIII wieku. Przewodnik opowie wam o technikach drukarskich i historii druku, a na dużym ekranie będziecie mogli obejrzeć krótki film o ewolucji drukarstwa. Interaktywna mapa pozwoli wam zlokalizować najstarsze i najważniejsze drukarnie na Śląsku. Na piętrze czeka was „Izba u Telemanna” – kameralna sala muzyczna, gdzie zobaczycie dawne instrumenty, na których grali śląscy mieszczanie. Szczególną uwagę przykuwa XVIIwieczny pozytyw. To miejsce z pewnością urzeknie was swoją atmosferą i różnorodnością. Może jeszcze tu wrócicie, na przykład na warsztaty introligatorskie lub tłoczenia na ręcznie czerpanym papierze? To już koniec naszej wycieczki! Mamy nadzieję, że dzięki niej lepiej poznaliście historyczne, kulturalne i techniczne bogactwo regionu.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

267

WYCIECZKA TRZYDNIOWA

↳ Zamki, warownie i ukryte sekrety województwa śląskiego Obiekty: Dzień 1 58 Ruiny Zamku w Olsztynie koło Częstochowy 6 Pustynia Siedlecka

3 Górny Towarne

Dzień 2 4 Muzeum Techniki Sanitarnej 49 Zamek w Gliwicach i Muzeum w Gliwicach 42 Willa Caro

5 Radiostacja w Gliwicach

Dzień 3 19 Zamek w Chudowie 20 Zespół Pałacowo-Parkowy w Pławniowicach 18 Zamek w Toszku

Wielu turystom województwo śląskie kojarzy się przede wszystkim z terenami przemysłowymi i wydobywaniem węgla. Choć krajobraz Górnego Śląska może przypominać o pierwotnym charakterze tego terenu, głównie za sprawą zabytkowych kopalń i pozostałości po dawnych szybach, to jednak jest on o wiele bardziej urozmaicony. Okazuje się, że Śląskie to także niezwykłe zamki, starodawne budowle i tajemnicze miejsca, do których warto wybrać się w ramach poznawania wyjątkowych zakątków naszego kraju. Marzycie, aby odkryć najciekawsze destynacje, które łączą się z pradawnymi podaniami, legendami lub sięgają czasów średniowiecza? Zapraszamy was na trzydniową wyprawę do świata rycerzy, wojów i historycznych wspomnień, dzięki którym odkryjecie zapomniane oblicza województwa śląskiego. A to nie jedyne atrakcje zaplanowane na ten szczególny czas! Na początku proponujemy wycieczkę w okolice Częstochowy, by poznać jeden z najlepiej zachowanych zamków w województwie, czyli Ruiny Zamku w Olsztynie. Potem czeka was piesza wyprawa po piaszczystych wydmach Pustyni Siedleckiej, a na

268

PROPOZYCJE WYCIECZEK

koniec będziecie mogli spędzić aktywnie czas w Górach Towarnych. Na drugi dzień wycieczki przygotowaliśmy dla was wizytę w bardzo oryginalnym Muzeum Techniki Sanitarnej, następnie na Zamku i w Muzeum w Gliwicach, które przybliżą wam kulturę i historię Gliwic, a także odwiedziny w Wilii Caro prezentującej bogaty repertuar kulturalny dla odwiedzających. Zamknięciem dnia będzie zwiedzanie Radiostacji w Gliwicach. Trzeciego dnia wycieczki znów wyruszycie na podbój zamków – tego w Toszku i Chudowie – a przy okazji zobaczycie wspaniale odrestaurowany Zespół Pałacowo-Parkowy w Pławniowicach. Każdy z tych obiektów ma bardzo ciekawą historię i pozwoli wam lepiej zrozumieć, jak żyli mieszkańcy Śląska na przełomie stuleci w intensywnie rozwijającej się śląskiej aglomeracji. Czas na przygodę! Dzień 1 58 Ruiny Zamku w Olsztynie koło Częstochowy

Pierwszy dzień waszej wyprawy śladami starodawnych zamków Śląska proponujemy rozpocząć od wizyty na Zamku w Olsztynie koło Częstochowy. Najwygodniej dojechać tu samochodem lub autokarem – wasz środek lokomocji możecie wygodnie zaparkować niedaleko Zamku, przy ulicy Zamkowej. Zwiedzanie jest możliwe w grupie lub indywidualnie, a ciekawą opcją jest skorzystanie z pomocy profesjonalnego przewodnika. Najwygodniejsze wejście na Zamek odbywa się przez bramę główną od ulicy Zamkowej, następnie kierujcie się na prawo po schodach w kierunku wieży Sołtysiej, a stąd już prosta droga do platformy widokowej z lunetą obserwacyjną. Z wieży roztacza się niezwykły widok na liczne ostańce, rezerwat krajobrazowy „Sokole Góry”, Częstochowę i Olsztyn. Zamek w Olsztynie to jedne z najlepiej rozpoznawanych zabytkowych ruin warowni jurajskich, leżących na popularnym Szlaku Orlich Gniazd. Warownia powstała w połowie XIII wieku jako jeden z elementów systemu obronnego Małopolski i była intensywnie rozbudowywana w czasach Kazimierza Wielkiego. Dzięki pracom rekonstrukcyjnym możecie zwiedzić odrestaurowane kondygnacje oraz zobaczyć średniowieczne okna i otwory strzelnicze, które zostały udostępnione do zwiedzania w 2024 roku. Po drewnianych schodach w klatce schodowej wejdziecie na szczyt warowni, a w odtworzonych salach będziecie mogli

PROPOZYCJE WYCIECZEK

269

poznać historię Zamku i jego renowacji. Ciekawostką dla was będą z pewnością zabytkowa studnia, a także skamieliny odnalezione w pobliżu wzgórza zamkowego. Po wycieczce na Zamek udajcie się do pobliskiego kościoła św. Jana Chrzciciela, by zobaczyć ruchomą szopkę Jana Wiewióra. U podnóża Zamku znajduje się XVIII-wieczny drewniany spichlerz dworski, w którym mieści się stylowa restauracja – możecie tam zjeść smaczny posiłek i odpocząć przed dalszym zwiedzaniem okolicy. A zapas energii na pewno się przyda! 6 Pustynia Siedlecka

Po odwiedzinach na prawdziwym zamku pora na spacer po ogromnej piaskownicy – jest nią Pustynia Siedlecka, która zajmuje obszar aż 25 hektarów. Na Pustynię Siedlecką najłatwiej dojedziecie autobusem lub samochodem, a ponieważ w okolicy nie ma wyznaczonego parkingu, pojazd zostawcie na poboczu drogi. Atrakcja znajduje się w obrębie miejscowości Siedlec w powiecie częstochowskim, na Wyżynie KrakowskoCzęstochowskiej. Dawniej wybierano tu piasek, dziś wyrobisko porastają zielone sosny, które gwarantują przyjemny cień w wakacyjne dni. Możecie udać się na spacer piaszczystymi pagórkami, podejrzeć pieczołowicie pracujące mrówki i inne pustynne zwierzęta, a latem zaobserwować nawet zjawisko fatamorgany! Warto też odwiedzić znajdujące się na terytorium pustyni oczko wodne o nazwie Oaza, z dzikim skupiskiem roślin szuwarowych i mieszkających w nim dzikich ptaków. Na Pustynię dobrze zabrać butelkę z wodą i własny prowiant – jest tu dostatecznie dużo miejsca na biwakowanie, odpoczynek na kocu lub grę w piłkę. Co ciekawe, Pustynia jest terenem, na którym dopuszczono jazdę samochodami terenowymi i quadami. Odbywają się tu także rajdy samochodowe – być może uda się wam wziąć udział w tej widowiskowej imprezie! 3 Górny Towarne

Niewiele dalej, w Kusiętach, możecie spróbować swoich sił we wspinaczce po skałkach i zwiedzić typowe pasmo gór w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Góry Towarne przypadną do gustu wszystkim miłośnikom aktywności na

270

PROPOZYCJE WYCIECZEK

świeżym powietrzu. Góry Towarne Duże i Góry Towarne Małe to szczyty, które otrzymały status użytku ekologicznego i wchodzą w specjalny obszar ochrony siedlisk Natura 2000 o nazwie Ostoja Olsztyńsko-Mirowska. Atrakcją dla dzieci i młodzieży są nie tylko wapienne pagórki i porośnięte skały, ale także jaskinie, w tym najpopularniejsza Jaskinia Towarna, zwana także Niedźwiedzią, o długości 170 metrów. Do celu dotrzecie samochodem lub autobusem, jest tu dostatecznie dużo miejsca, by pograć w sporty zespołowe, rozłożyć koc z planszówkami lub powędrować skalistymi szczytami dziką okolicą. Po tak intensywnym dniu wśród przyrody dobrze będzie nieco zwolnić i odkryć uroki Gliwic. Dzień 2 4 Muzeum Techniki Sanitarnej

Nieco zmęczeni całodziennym spacerowaniem w okolicach Olsztyna zaczynamy drugi dzień naszej wycieczki. Pierwsze kroki kierujemy do niecodziennego Muzeum Techniki Sanitarnej. Muzeum znajduje się w ponad stuletnim, zabytkowym budynku, zlokalizowanym na terenie Centralnej Oczyszczalni Ścieków. To najmłodszy oddział Muzeum w Gliwicach, jednak prezentujący wyjątkową wystawę, dzięki której dowiecie się, gdzie trafiają domowe ścieki, jak wykorzystuje się biogaz do pozyskania energii w oczyszczalniach i jak przed laty radzono sobie z brudną wodą. Oczyszczalnia powstała w 1911 roku i była wówczas niezwykle nowoczesnym ośrodkiem techniki. W Muzeum eksponowane są, w dwóch zachowanych halach o pięknych sklepieniach, dawne urządzenia techniki sanitarnej. Możecie tam też obejrzeć zainstalowane urządzenia działające od początku istnienia obiektu. Muzeum czynne jest w godzinach 8.00–13.00 w dni robocze, wstęp jest bezpłatny, a na zwiedzanie potrzebujecie około 50 minut. 49 Zamek w Gliwicach i Muzeum w Gliwicach

Przy ulicy Pod Murami w centrum Gliwic znajduje się Zamek w Gliwicach – starodawna budowla, a jednocześnie miejskie Muzeum, do którego wybierzcie się w poszukiwaniu informacji na temat historii i kultury miasta. Zamek Piastowski

PROPOZYCJE WYCIECZEK

271

w Gliwicach prawdopodobnie powstał w formie rozbudowy dwóch baszt, połączonych murami obronnymi miasta w połowie XIV wieku. Od XVI wieku do 1945 roku z obiektem związana była nazwa „Dwór Cetrycza”. Przez lata budynek był więzieniem, arsenałem, zaś po 1945 roku zaczął być nazywany „zameczkiem”. To jedna z najstarszych budowli w mieście. Od 1959 roku Zamek został gruntownie odrestaurowany i obecnie mieści się w nim jeden z ważniejszych oddziałów Muzeum w Gliwicach. To miejsce zaciekawi was z pewnością, jeśli interesujecie się kulturą Gliwic na przestrzeni wieków. W poznaniu jej lepiej pomoże wam wystawa stała „Gliwice – miasto wielu kultur”. Ten oddział Muzeum czynnie współpracuje z innymi placówkami, takimi jak Willa Caro, Radiostacja w Gliwicach, Dom Pamięci Żydów Górnośląskich oraz Oddział Odlewnictwa Artystycznego i Czytelnia Sztuki, do których udajcie się w dalszej kolejności. Na Zamku organizowane są warsztaty artystycznie, lekcje muzealne dla szkół i wykłady na temat kultury Gliwic – przed wycieczką sprawdźcie aktualną ofertę. Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli, możliwe są także rezerwacje grupowe lub zwiedzanie oddziału z przewodnikiem. Bez trudu dojedziecie na miejsce samochodem, większość sal dostosowana jest do potrzeb i zainteresowań turystów w każdej grupie wiekowej. 42 Willa Caro

Willa Caro jest oddziałem Muzeum w Gliwicach i swoim wyglądem przypomina stylowy pałac lub zamek. Budynek został wybudowany w latach 1882–1885 dla śląskiego przemysłowca Oscara Caro i jest wspaniałym przykładem XIX-wiecznej architektury renesansowej. Willa spodoba się wszystkim, którzy kochają otaczać się estetycznymi wnętrzami i którzy zachwycają się sztuką oraz architekturą. Budynek zachował się w doskonałym stanie – podczas samodzielnego zwiedzania lub spaceru z przewodnikiem zobaczycie dekoracyjne stropy, parkiety oraz oryginalną stolarkę okienną i drzwiową. Odwiedźcie oddział Muzeum, by obejrzeć interesujące wystawy stałe i czasowe, takie jak „Dziewiętnastowieczne wnętrza mieszkalne” lub wystawa „Samuraj”, albo wziąć udział w tematycznych warsztatach. Muzeum czynne jest w każdy dzień tygodnia poza poniedziałkiem.

272

PROPOZYCJE WYCIECZEK

5 Radiostacja w Gliwicach

Zwiedzanie prawdziwej radiostacji? Takie niezwykłości możliwe są właśnie w Gliwicach! Radiostacja w Gliwicach jest kolejnym oddziałem miejscowego Muzeum, które pojawia się na naszej wycieczkowej liście. Pierwsza gliwicka stacja radiowa to trzy zabytkowe budynki z drewnianą wieżą antenową, wzniesione w 1935 roku w Gliwicach. Wówczas była to innowatorska budowla, dzięki której rozszerzono zasięg Rozgłośni Śląskiej S.A. Po okresie wojen stacja służyła jako jedna ze stacji nadajnikowych w okolicy, była wykorzystywana do prób emisyjnych, a nawet do realizacji produkcyjnych, zwłaszcza dla telewizji. Część wyposażenia stanowią elementy ekspozycji warszawskiego Muzeum Techniki. Dziś wieża służy jako szczyt transmisyjny dla wielu różnych anten i jest atrakcyjnie oświetlona. Z pewnością warto się tu wybrać, gdyż drewniana konstrukcja wieży jest na tyle wiekowa, że za kilkanaście lat może ulec zniszczeniu. Dzięki działaniom Muzeum w Gliwicach 3-hektarowa posesja została przekształcona w ogólnodostępny park. Możecie połączyć oglądanie wieży ze spacerem lub rodzinnym piknikiem na łonie natury. Ta tajemnicza konstrukcja jest naprawdę imponująca! Dzień 3 19 Zamek w Chudowie

Wczesnym rankiem trzeciego dnia zwiedzania wyruszcie do Zamku w Chudowie. To ruiny renesansowego zamku z lat 30. XVI wieku, wzniesionego przez szlachcica Jana Saszowskiego z Gierałtowic. Koniecznie odwiedźcie też pobliską Topolę Teklę, w której wnętrzu schowa się nawet kilka osób. Zamek stał się miejscem cyklicznych spotkań dla mieszkańców i odwiedzających – w odbudowanej wieży Zamku mieści się muzeum, w którym eksponowane są zabytkowe przedmioty odnalezione podczas wykopalisk. Na miejscu funkcjonuje też stylowa karczma z tradycyjnym menu, gdzie możecie zjeść smaczny obiad. Do chudowskiego zespołu zabytkowego należy również dwukondygnacyjny spichlerz z XVIII wieku. Na terenie obiektu są prowadzone warsztaty i wykłady na temat historii i kultury regionu, na które mogą zapisać się dorośli i dzieci.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

273

Możecie zaplanować kilkugodzinne zwiedzanie okolicy połączone z wizytą na Zamku – w pobliżu dostępnych jest wiele terenów zielonych, które zachęcają do piknikowania i połączenia edukacji kulturalnej z relaksem na świeżym powietrzu. Zamek jest czynny w sezonie letnim od maja do września w soboty, niedziele i święta, zwiedzanie grupowe jest możliwe po wcześniejszym kontakcie telefonicznym. 20 Zespół Pałacowo-Parkowy w Pławniowicach

W drodze do Zamku w Toszku zatrzymajcie się w Parku Pałacowym w Pławniowicach, który znajduje się w gminie Rudzieniec, między Strzelcami Opolskimi a Gliwicami. Pierwsze wzmianki o tym miejscu pochodzą z początku XIV wieku. Obecny pałac wzniesiono w latach 1882–1885 – miał on pełnić funkcję rodzinnej posiadłości. Warto odwiedzić to miejsce, jeśli interesuje was oryginalna, zabytkowa architektura. Zespół Pałacowo-Parkowy tworzą pałac z kaplicą, zabudowania folwarczne, oficyna ze stajnią oraz wozownią. Wszystkie budynki zostały zaprojektowane w stylu neomanieryzmu niderlandzkiego z wieloma dodatkami neogotyckimi. Równie interesujący jest otaczający Pałac park krajobrazowy. Wstęp do kompleksu jest biletowany, a zwiedzanie wnętrz zimą odbywa się po uprzednim umówieniu, przy minimalnej grupie 15 osób. 18 Zamek w Toszku

Wycieczkę kończy wizyta na Zamku w Toszku. To częściowo zrekonstruowana w drugiej połowie XX wieku budowla z XV wieku, która obecnie stanowi siedzibę toszeckich placówek kultury. Pierwotnie Zamek był budowlą drewniano-ziemną. Niestety murowany budynek spłonął w 1811 roku i dopiero kilkadziesiąt lat temu udało się go częściowo odbudować. W czasie wycieczki możecie zwiedzać basztę zamkową z punktem widokowym, zobaczyć z dziećmi teatrzyk opowiadający legendę o złotej kaczce, a po intensywnej trzydniowej eskapadzie odpocząć w zamkowej kawiarni. Placówka organizuje ciekawe warsztaty, pokazy i inscenizacje historyczne, zaprasza na zajęcia dzieci i dorosłych – koniecznie sprawdźcie aktualny grafik. Zwiedzanie Centrum Ekspozycji Historycznych jest możliwe w weekendy i święta.

274

PROPOZYCJE WYCIECZEK

Trzy dni intensywnego zwiedzania na pewno pozwolą wam zobaczyć, jak wygląda województwo śląskie i przybliżą obiekty, które w niezwykły sposób wpisują się w wielowątkową kulturę tego terenu. To okazja, by spędzić udany czas ze znajomymi i odpocząć od codziennych obowiązków w niecodziennej scenerii śląskich zamków.

PROPOZYCJE WYCIECZEK

275

↳ ŚLĄSK od zawsze był miejscem, w którym nauka, technika i praktyczna ciekawość świata spotykały się z codziennym życiem. Ten przewodnik – podobnie jak cały projekt Sieciowego Centrum Nauki – pokazuje, że to połączenie wciąż jest żywe. Zapraszam Was w podróż po miejscach, w których eksperymenty stają się przygodą, historia splata się z nowoczesnością, a laboratoria, obserwatoria, kopalnie, muzea, parki przyrody czy przestrzenie sztuki potrafią odkrywać zupełnie nowe sposoby patrzenia na świat. Jako Fundacja „Nauka. To Lubię” od lat staramy się opowiadać o nauce tak, by była blisko ludzi – dostępna, rzetelna i angażująca. Dlatego z radością współtworzymy projekt „Śląskiego Szlaku Naukowego”. Wierzę, że dzięki niemu wiele osób zobaczy, jak fascynująca jest naukowa mapa regionu i jak wiele można tu doświadczyć, dotknąć, zrozumieć. Zapraszam do odkrywania Śląska pełnego miejsc, które inspirują i uczą. Wyruszcie w drogę. Nauka naprawdę jest wszędzie. Tomasz Rożek

Numer partii: KSCN.1.1 ISBN 978-83-978059-2-7

9 788397 805927