Exlibris_Biuletyn_Informacyjny_BUWr_2026-04_nr_05

WYDARZENIA ♦ NOWOŚCI KSIĄŻKOWE ♦ PROJEKTY ♦ LUDZIE

80 lat Biblioteki

Uniwersyteckiej

20 lat Biblioteki

Cyfrowej UWr

Ubiegłoroczne jubileusze stały się okazją do refleksji nad dziejami i przyszłością naszej instytucji, której misja – gromadzenie, ochrona i udostępnianie dorobku naukowego oraz kulturowego – pozostaje niezmiennie aktualna mimo zmieniających się realiów i dynamicznego rozwoju technologii informacyjnych. Wydarzenia zgromadziły ekspertów sektora GLAM, nauki oraz biznesu, by debatować o roli sztucznej inteli-

gencji, systemie dLibra i wyzwaniach digitalizacji. Goście uczestniczyli w otwarciu jubileuszowej wystawy oraz merytorycznych warsztatach – od konserwacji zabytków po pracę z Wikidanymi i otwartymi danymi. To był czas intensywnych i inspirujących dyskusji o przyszłości ochrony dziedzictwa narodowego w cyfrowej erze. Dziękujemy wszystkim gościom za wspólną refleksję i współtworzenie tego święta nauki!

Konferencja Od Kaspra Elyana do cyberprzestrzeni. 550-lecie druku w języku polskim − dwa dni wystąpień, wykładów i dyskusji o początkach polskiej mowy z udziałem wybitnych językoznawców, historyków, bibliologów.

STRONA 28

Dolnośląski Festiwal Nauki z silną reprezentacją naukową Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Fascynujące spotkania z ludźmi pełnymi pasji.

STRONA 32

Historyczna podróż w czasie przez powojenne lata rozwoju uniwersyteckiej książnicy. Poznaj losy ludzi i historie miejsc, w których kształtował się akademicki duch Wrocławia. Przyjdź i zobacz sam.

STRONA 20

Szanowni Państwo!

Oddajemy w Państwa ręce kolejny numer biuletynu „Ekslibris”, w którym podsumowujemy wydarzenia i inicjatywy, jakie miały miejsce w drugiej połowie 2025 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Był to czas niezwykle intensywny, wypełniony spotkaniami, jubileuszami, przedsięwzięciami naukowymi oraz projektami, które w wyjątkowy sposób połączyły tradycję z nowoczesnością. Minione miesiące upłynęły w atmosferze kontynuacji obchodów dwóch ważnych rocznic: 80-lecia Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu oraz 20-lecia Biblioteki Cyfrowej (BCUWr). W drugiej połowie roku kontynuowano również działania rozwojowe. Wdrożenie nowego systemu bibliotecznego Alma przyniosło wymierne efekty – usprawniło obsługę zbiorów, ujednoliciło procesy katalogowania, a przede wszystkim ułatwiło czytelnikom dostęp do zasobów. To kolejny krok w kierunku modernizacji i dostosowania naszej Biblioteki do potrzeb współczesnego użytkownika. Kolejny raz dużym zainteresowaniem cieszyła się Cymeliada –prezentacja wyjątkowych obiektów ze zbiorów specjalnych, połączona z Dniami Otwartymi dla studentów pierwszego roku. Wydarzenie to przyciągnęło licznych uczestników chcących poznać historię oraz możliwości, jakie oferuje nasza instytucja. Spotkania te potwierdziły, że Biblioteka Uniwersytecka to przestrzeń przyjazna, otwarta i inspirująca – miejsce, w którym nauka spotyka się z pasją oraz kulturą czytania.

W minionym półroczu odbyło się także wiele prezentacji zbiorów specjalnych podczas pokazów i wystaw tematycznych. Przybliżyły one publiczności bogactwo rękopisów, starodruków i cymeliów przechowywanych w naszych zasobach. Dzięki zaangażowaniu pracowników Biblioteki i ich trosce o dziedzictwo instytucja ponownie wyszła poza akademickie mury, spotykając się z szerokim gronem odbiorców.

Biblioteka aktywnie uczestniczyła również w wydarzeniach promujących naukę i kulturę. Dolnośląski Festiwal Nauki oraz Festiwal Mostem stanowiły znakomitą okazję do zaprezentowania naszej działalności rzeszy zainteresowanych osób. Udział w tych inicjatywach po raz kolejny potwierdził otwartość Biblioteki na współpracę z otoczeniem społecznym oraz jej gotowość do popularyzowania nauki w sposób ciekawy i przystępny.

Druga połowa 2025 roku była więc czasem sukcesów, współpracy i konsekwentnego rozwoju. Wszystkie te dokonania nie byłyby możliwe bez zaangażowania zespołu Biblioteki Uniwersyteckiej, wsparcia partnerów oraz zaufania naszych czytelników. Dzięki Państwu Biblioteka wciąż się rozwija, odpowiada na nowe wyzwania i pozostaje miejscem spotkań, odkryć i inspiracji.

Zachęcamy do lektury niniejszego numeru „Ekslibrisu”, w którym przypominamy najważniejsze wydarzenia drugiej połowy 2025 roku i dzielimy się planami na kolejne miesiące. Niech minione dokonania staną się inspiracją do dalszej pracy, a nadchodzący czas przyniesie nowe pomysły, projekty i możliwości.

Z wyrazami szacunku, Redakcja Biuletynu „Ekslibris”

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu

strona

SPIS TREŚCI

WARTO WIEDZIEĆ

BIBLIOTEKA NOWEJ ERY

JUBILEUSZE

WYDARZENIA

BIBLIOTEKA SPECJALISTYCZNA NA WŁASNE OCZY PROJEKTY TECHNOLOGIA

WYWIAD TRADYCJE KULINARNE RECENZJE INNE

s. 04 Dane, liczby, statystyki, którymi chcemy się chwalić

s. 06 Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu w procesie transformacji: między dziedzictwem a cyfrową przyszłością

s. 10 Od Virtui do Almy: cyfrowa transformacja systemu bibliotecznego Uniwersytetu Wrocławskiego

s. 14 Konferencja z okazji 80-lecia Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu i 20-lecia Biblioteki Cyfrowej UWr

s. 20 W 80 lat dookoła Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, wystawa jubileuszowa

s. 24 Prezentacja zbiorów specjalnych

s. 28 Od Kaspra Elyana do cyberprzestrzeni: 550-lecie druku w języku polskim

s. 32 XXVIII edycja Dolnośląskiego Festiwalu Nauki

s. 34 Profesor Jan Waszink w Saloniku Kulturalnym BUWr z wykładem o Hugonie Grocjuszu

s. 35 Cymeliada studenckie dni adaptacyjne

s. 36 Forum Sojuszy Uniwersytetów Europejskich

s. 37 Międzynarodowy kongres filologów klasycznych we Wrocławiu

s. 38 Welcome Day z udziałem Biblioteki Uniwersyteckiej

s. 39 BUWr w Narodowym Zasobie Bibliotecznym

s. 39 Colloquia Bibliologa Wratislaviensia inauguracja cyklu

s. 40 Podsumowanie projektu Alma Mater Leopoliensis. Dzieje humanistyki lwowskiej 1661–1946

s. 42 O winnych wzgórzach i śląskiej tradycji winiarskiej spotkanie autorskie z prof. Dagmarą Adamską

s. 42 Narodowe Czytanie 2025

s. 43 Festiwal Mostem

s. 43 Kolędowanie w Saloniku Kulturalnym

s. 44 Strefa Opiekunów z Dziećmi – przyjazna przestrzeń do nauki i zabawy dla dużych i małych

s. 45 Absolwenci UWr z odwiedzinami w Bibliotece

s. 45 Café Kwerenda nowe miejsce spotkań

s. 46 Open Access Week w Bibliotece Uniwersyteckiej

s. 48 Z wizytą w Bibliotece Instytutu Archeologii

s. 50 Staff Week w Walencji w relacji Łukasza Jodłowskiego

s. 52 Społeczna Odpowiedzialność Nauki – projekty zrealizowane w BUWr

s. 56 Reflectance Transformation Imaging, czyli o kącie padania światła i jego znaczeniu dla odbioru obrazu

s. 58 Biblioteka i Nadodrze: dwa światy jedna pasja

s. 60 Karnawał w dawnym Wrocławiu

s. 62 W świecie książek, komiksów i powieści graficznych

s. 64 Stopka redakcyjna

Książki najczęściej wypożyczane od września do grudnia 2025

1. Wstęp do prawoznawstwa, Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek

2. Nauki pomocnicze historii, Józef Szymański

3. Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski

4. Genetyka molekularna, red. nauk. Piotr Węgleński

5. Historia filozofii, t. 1, Grecja i Rzym, Frederick Copleston

6. Historia starożytna, Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień

7. Psychologia osobowości, Lawrence A. Pervin

8. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych: organy wegetatywne, Zygmunt Hejnowicz

9. Chemia ogólna: cząsteczki, materia, reakcje, Loretta Jones, Peter Atkins

10. Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu, Robert M. Sapolsky

11. Histologia, Wojciech Sawicki, Jacek Malejczyk

12. Historia doktryn politycznych i prawnych, Andrzej Sylwestrzak

13. Historia powszechna: wiek XVIII, Emanuel Rostworowski

14. Poetyka: wstęp do teorii dzieła literackiego, Adam Kulawik

15. Sztuka miast i mieszczaństwa XV-XVIII wieku, pod red. Jana Harasimowicza

W styczniu 2026 roku do najczęściej wyszukiwanych w katalogu BUWr fraz i haseł należały m.in. wiedza radosna, ekofilozofia, w drodze do języka, kryminalistyka, press, bunzlau, achille lauro, piknik na skraju drogi.

CZY WIESZ, ŻE...

Najwięcej wypożyczeń realizujemy

w godzinach wczesnopopopłudniowych. Średnia miesięczna liczba materiałów bibliotecznych udostępnionych

w Bibliotece od stycznia do marca 2026 roku wynosi 3,5 tys.

Liczba wypożyczeń

Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu

Wrocławskiego

Ponad 130 tys. publikacji ze wszystkich obszarów tematycznych dostępnych w BUWr, od rękopisów po współczesne publikacje naukowe.

Ponad 1,2 mln unikalnych użytkowników w zeszłym roku (średnio 100 tys. miesięcznie – wg Google Analitics), co jest znacznym zwielokrotnieniem ruchu względem roku 2024.

ZAPAMIĘTAJ! Z zasobów Biblioteki Cyfrowej i Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego można w całości pobrać i przeczytać książki wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego  w Bibliotece Cyfrowej udostępniamy 35 tytułów, w Repozytorium aż 103. W RUWr znajdziesz treści głównie w języku polskim (ponad 80%) i angielskim (ponad 13%), ale też w 13 innych językach. W BCUWr dominują treści w języku niemieckim (78%) i polskim (nieco ponad 11%), ale ogółem w prawie 50 językach.

Najczęściej wyświetlana publikacja w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego to Planisphaerium coeleste secundum resitutionem Hevelianam et Hallejanam, która doczekała się już ponad 170 tys. wyświetleń. Na dalszych miejscach uplasowały się Rody ziemiańskie XV i XVI wieku zestawione według dzielnic, w których były osiedlone (141 tys. wyświetleń) i Współczesne oblicza przemocy. Zagadnienia wybrane (129 tys. wyświetleń).

Rok 2025 w liczbach

LICZBA ODWIEDZIN BUWR (12 miesięcy): 150 416 użytkowników

CZYTELNIA ŚLĄSKA

Odwiedzin: 2452 osoby

Udostępnień: 19 983 woluminy

Oddział Digitalizacji i Usług Cyfrowych

wykonał od początku swej działalności ponad

4,3 mln skanów!

CZYTELNIA ZBIORÓW SPECJANYCH

Odwiedzin: 1775 osób

Udostępnień: 17 333 woluminy

CZYTELNIA GŁÓWNA

Odwiedzin: 9605 osób

Udostępnień: 12 617 woluminów

Liczba wypożyczonych książek w Wypożyczalni Miejscowej: 33 647 woluminów

Liczba udostępnionych materiałów bibliotecznych w Wypożyczalni Międzybibliotecznej: 747 woluminy

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu w procesie transformacji: między

dziedzictwem a cyfrową przyszłością

Przystosowanie się bibliotek do zmieniających się potrzeb użytkowników jest kluczem do utrzymania ich roli jako centrum wiedzy, kompetencji i kultury.

Tekst: dr Monika Górska, Za-ca Dyrektora ds. Udostępniania, Administracji i Komunikacji BUWr

Zdjęcia: archiwum BUWr, Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Werze dynamicznego rozwoju technologii biblioteki muszą nieustannie ewoluować, aby sprostać zmieniającym się potrzebom swoich użytkowników. Przystosowanie się bibliotek do tych zmian jest kluczem do utrzymania ich roli jako centrum wiedzy, kompetencji i kultury. Wiąże się to nie tylko z zapewnieniem dostępu do tradycyjnych zasobów, takich jak książki i czasopisma, ale również z wdrażaniem nowoczesnych rozwiązań: współczesny użytkownik oczekuje dostępu do zasobów, komfortowej przestrzeni do pracy, inspiracji oraz możliwości interakcji. Nowe technologie i cyfryzacja, kontrastujące ze światem analogowym, zmiany w sposobie studiowania, rosnąca

rola przestrzeni wspólnej oraz potrzeba elastyczności sprawiają, że tradycyjny model biblioteki w XXI wieku już nie wystarcza. Biblioteka to „trzecie miejsce” tuż po domu i uczelni/miejscu pracy; jest miejscem spotkań, wydarzeń i rozwoju kompetencji informacyjnych, przez co odpowiada na nowe wyzwania edukacyjne i społeczne.

Nowy gmach i przestrzeń

Przeniesienie BUWr-u do nowoczesnego budynku przy ul. F. Joliot-Curie 12 scaliło rozproszone wcześniej lokalizacje i usprawniło zarządzanie procesami. Architektura obecnego budynku Biblioteki łączy funkcjonalność z estetyką i dostępnością: duże przeszklenia, naturalne materiały, czytelny układ, miejsca do pracy indywidualnej i zespołowej, czytelnie, strefy relaksu, sale konferencyjne, przestrzenie wystawiennicze. A lokalizacja w sercu Kampusu Grunwaldzkiego wzmacnia rolę Biblioteki jako integratora społeczności akademickiej. Nowy gmach podniósł także jej prestiż oraz poprawił komfort użytkowników, co znajduje odzwierciedlenie w wysokich ocenach i aktywności medialnej.

Kierunek: cyfryzacja – Alma i Primo W latach 2024–2025 UWr przeprowadził migrację z systemu VTLS/ Virtua do chmurowej platformy Alma

oraz wdrożył multiwyszukiwarkę Primo VE. Prace przedwdrożeniowe obejmowały weryfikację i modyfikację tysięcy rekordów, konwersję języka haseł KABA do Deskryptorów Biblioteki Narodowej, uzupełnianie klasyfikacji KBK, porządkowanie statusów egzemplarzy oraz automatyczne generowanie rekordów egzemplarzy dla dokumentów życia społecznego. Implementacja przyniosła centralizację danych, dostępność w chmurze, stałe aktualizacje, integrację z USOS-em i płatnościami elektronicznymi oraz współkatalogowanie w ogólnopolskiej sieci.

RFID i wolny dostęp System RFID funkcjonujący w budynku umożliwia bezdotykową identyfikację materiałów, automatyzuje wypożyczenia i zwroty książek (selfcheck, wrzutnia, książkomat) oraz zwiększa bezpieczeństwo (bramki w strefach ogólnodostępnych i służbowych). Rozwiązania te skracają kolejki, ułatwiają użytkownikom korzystanie z zasobów poza godzinami pracy i wspierają koncepcję wolnego dostępu do zbiorów drukowanych.

Usługi online i Open Access BUWr rozwija usługi online i politykę otwartego dostępu: zdalne uwierzytelnianie do baz danych, czasopism i e-książek, udostępnianie wyników

„Kiedy wszystko inne zawiedzie, dajcie za wygraną i idźcie do biblioteki”

J.K. Rowling

badań oraz edukację informacyjną. Model inside-out podkreśla znaczenie unikalnych zasobów instytucji i ich globalnej dostępności, uzupełniając tradycyjny model outside-in.

Repozytorium i projekty cyfrowe

Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego (RUWr) archiwizuje i udostępnia dorobek naukowy (artykuły, monografie, rozprawy, materiały konferencyjne), wspierając ewaluację i widoczność badań. Rozbudowa infrastruktury cyfrowej dzięki projektom (m.in. DigiLab i TransLab) usprawnia automatyzację procesów publikacyjnych i integrację systemów bibliotecznych z platformami naukowymi. Biblioteka Cyfrowa UWr należy do jednych z najstarszych w Polsce i prezentuje zdigitalizowane wersje zbiorów specjalnych.

Rozwiązania hybrydowe

BUWr to współczesna biblioteka, która działa w modelu hybrydowym, łącząc zasoby drukowane i cyfrowe, przestrze-

nie do pracy i narzędzia online. Spójna integracja usług zapewnia elastyczność i odpowiada na zróżnicowane potrzeby użytkowników akademickich.

Wydarzenia, promocja i współpraca z otoczeniem Zmodernizowane przestrzenie umożliwiły intensyfikację wydarzeń kulturalnych i naukowych (Salonik Kulturalny, wystawy, konferencje, targi). BUWr stał się animatorem życia akademickiego, współpracując z instytucjami lokalnymi oraz ogólnopolskimi (np. Festiwal Mostem, Forum Sieci Uniwersytetów Europejskich). Program GLAM integruje galerie, biblioteki, archiwa i muzea regionu, promując otwartość dziedzictwa i wspólne projekty.

Zmiany organizacyjne i nowe oddziały

Reorganizacja schematu organizacyjnego zwiększyła elastyczność, specjalizację i efektywność. Rozbudowano Oddział Informacji Naukowej (Open Access,

Biblioteka na Piasku była miejscem, w którym przez wiele dekad gromadzono i udostępniano zbiory specjalne BUWr-u.

e-zasoby, wsparcie publikowania, edukacja informacyjna); przekształcono Oddział Komputeryzacji w Oddział Rozwoju i Wsparcia Usług Cyfrowych (infrastruktura cyfrowa, innowacje, integracje, bezpieczeństwo i ciągłość działania); utworzono Oddział Digitalizacji i Usług Cyfrowych (mikrofilmowanie, skanowanie, fotografia, archiwizacja, zarządzanie BCUWr, TransLab, DigiLab); rozbudowano jednostki administracyjne w Oddziale Infrastruktury i Wizerunku (zarządzanie przestrzenią, promocja, marketing oraz komunikacja wizualna).

Zasoby ludzkie i kompetencje

Analiza potencjałów kadry i rozmowy z pracownikami oraz kierownikami pozwoliły lepiej dopasować role do kompetencji i aspiracji. Położono nacisk na rozwój umiejętności przyszłości: praca interdyscyplinarna, zarządzanie wiedzą, obsługa narzędzi informacyjnych i technologii, komunikacja i współpraca zespołowa.

Reorganizacja przestrzeni i zarządzanie zmianą

Analiza danych o odwiedzalności i wypożyczeniach uzasadniła łączenie czytelń i tworzenie stref relaksu oraz miejsc integracji społecznej. Dla personelu zaplanowano w niedalekiej przyszłości wprowadzenie przestrzeni typu open space, co ułatwi kontakt z użytkownikiem i współpracę zespołów (zwłaszcza w Oddziale Informacji Naukowej). Proces wdrażania zmian opierał się na regularnej komunikacji z pracownikami, zbieraniu feedbacku, szkoleniach i wsparciu wdrożeniowym.

Najważniejsze cele, które chcemy osiągnąć, to m.in.:

• wyższa efektywność operacyjna i jakość usług;

• ujednolicenie procesów gromadzenia, opracowania i udostępniania;

• łatwiejszy dostęp do zbiorów (Primo VE, integracja z USOS, płatności online);

• przyspieszenie cyfryzacji i współkatalogowanie;

• większe zaangażowanie pracowników;

• wzmocniona współpraca z partnerami zewnętrznymi;

• rozwój wydarzeń i promocji marki BUWr.

Opór wobec zmian i jak sobie z nim radzić Źródła oporu wobec zaplanowanych zmian obejmować mogą niepewność, poczucie zagrożenia, obawę przed utratą ról czy różnice w opiniach. W BUWr-ze przeciwdziałaniu tym obawom służyły: przejrzysta komunikacja, dialog, sesje feedbackowe, planowanie szkoleń (narzędzia cyfrowe, kompetencje miękkie) oraz monitorowanie postępów i dostosowywanie wsparcia.

Finansowanie i trwałość rozwoju

Ograniczone budżety bibliotek i rosnące koszty licencji czy elektronicznych źródeł informacji wymagają planowania powstania konsorcjów, szerszej współpracy z otoczeniem, pozyskiwania środków grantowych i projektowych oraz dywersyfikacji przychodów (np. wynajem przestrzeni). Takie działania już umożliwiły doposażenie pracowni digitalizacji, rozbudowę infrastruktury sieciowej i rozwój usług cyfrowych. Strategia zakłada dalsze partnerstwa i aktywność w programach krajowych oraz europejskich.

BUWr biblioteką przyszłości?

Model biblioteki przyszłości łączy dziedzictwo kulturowe z innowacją, elastyczną przestrzenią i usługami hybrydowymi. Kluczowe jest jednak rozumienie potrzeb użytkowników bi-

blioteki w czasie rzeczywistym, badania i obserwacje, szybkość reakcji oraz marketing usług bibliotecznych. Biblioteka, do której użytkownicy chcą wracać, to miejsce przyjazne, dostępne, inspirujące, łączące społeczność i wspierające naukę oraz kulturę. Stąd też pojawia się konieczność rozwijania marketingu usług bibliotecznych, czyli podejmo-

wania wszelkich działań, które mają na celu przyciąganie użytkowników i zwiększanie poczucia ich satysfakcji. To nasza koncepcja biblioteki przyszłości, która łączy tradycyjny dorobek kultury z nowoczesnymi technologiami. Jej misją pozostaje niezmiennie budowanie dostępu do wiedzy, ale w formie jeszcze bardziej innowacyjnej i inkluzywnej. B

Od Virtui do Almy: cyfrowa transformacja systemu bibliotecznego Uniwersytetu Wrocławskiego

Rozwój technologiczny oraz rosnące oczekiwania użytkowników wymuszają na bibliotekach implementację chmurowych narzędzi do obsługi procesów bibliotecznych.

Tekst: Monika Jóźwiak, Z-ca Dyrektora ds. Zbiorów Ogólnych i Systemu Bibliotecznego BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

W spółczesna biblioteka akademicka stoi przed wyzwaniem połączenia dziedzictwa kulturowego i tradycji z nowoczesnymi rozwiązaniami cyfrowymi oraz potrzebami badaczy m.in. poprzez wdrażanie innowacyjnych metod gromadzenia, opracowania i prezentacji zasobów. W grudniu 2024 roku Uniwersytet Wrocławski rozpoczął jeden z największych projektów technologicznych ostatnich dekad – migrację z systemu bibliotecznego VTLS/Virtua, używanego od 1993 roku, do nowoczesnej platformy Alma oraz multiwyszukiwarki Primo VE firmy Ex Libris. Zmiana ta objęła zarówno Bibliotekę Uniwersytecką, jak i wszystkie biblioteki specjalistyczne systemu biblioteczno-informacyjnego Uni-

wersytetu Wrocławskiego (SBI UWr) i była możliwa dzięki finansowemu oraz merytorycznemu wsparciu Biblioteki Narodowej w Warszawie.

Etap przedwdrożeniowy i migracja

Etap przygotowań do migracji wymagał od bibliotekarzy szczegółowej weryfikacji danych oraz modyfikacji tysięcy rekordów bibliograficznych, rekordów egzemplarzy i zasobów, a także rekordów użytkowników. Równolegle prowadzono proces konwersji języka haseł przedmiotowych KABA na Deskryptory Biblioteki Narodowej, uzupełniano klasyfikację KBK oraz porządkowano statusy egzemplarzy.

Uczestnicy projektu wdrożeniowego: u góry od prawej: wicedyr. Monika Jóźwiak, Joanna Ładzińska, Anna Skowron-Jaślanek, Katarzyna Gawor, Piotr Rossa, Żaneta Muszyńska, Maria Bosacka, Iwona Lewandowska, Rafał Raczyński, Bartosz Jabłoński, Magdalena Gad, Katarzyna Herba, Zuzanna Strześniewska-Piątek, Joanna Mroczko-Sidorowicz, Anna Mazurkiewicz, Renata Nowak i Krzysztof Wysokiński.

Dla ponad 7 tys. opisów dokumentów życia społecznego przygotowano automatyczne generowanie rekordów egzemplarzy (na podstawie danych z rekordów bibliograficznych), aby zapewnić spójną prezentację zasobów w nowym systemie. Był to też czas intensywnej współpracy pomiędzy bibliotekami specjalistycznymi a zespołem wdrożeniowym Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Testowe ładowanie danych w lutym 2025 roku wymagało kolejnych analiz oraz modyfikacji.

Najważniejsze wyzwania

Implementacja nowego systemu bibliotecznego to nie tylko przeniesienie danych (m.in. ponad 1 mln rekordów biblio-

graficznych oraz 16 tys. rekordów użytkowników), lecz także redefinicja wielu codziennych procesów bibliotecznych. Istotnym wyzwaniem okazało się ujednolicenie regulaminów udostępniania materiałów bibliotecznych, w tym wprowadzenie możliwości wypożyczania zbiorów we wszystkich bibliotekach SBI przez całą społeczność uniwersytecką oraz ujednolicenie limitów i terminów wypożyczeń. Konieczna była integracja systemu bibliotecznego z uczelnianymi systemami informatycznymi, w tym Uniwersyteckim Systemem Obsługi Studiów (USOS), urządzeniami RFID wykorzystywanymi w Bibliotece Uniwersyteckiej, elektronicznymi formularzami zapisów, systemem rezerwacji kabin ▶

▶

i pokoi pracy, a także z zasobami cyfrowymi oraz katalogiem zdigitalizowanym.

Równolegle przygotowywano bibliotekarzy do pracy w nowym środowisku poprzez organizację szkoleń z zakresu udostępniania i katalogowania. Opracowano również wiele instrukcji i procedur mających na celu wsparcie pracowników bibliotek w codziennej pracy oraz użytkowników w korzystaniu z nowego oprogramowania. Niektóre z tych działań wymagały ścisłej koordynacji pomiędzy jednostkami, przeprowadzania testów migracyjnych oraz bieżącego wsparcia ze strony firmy Ex Libris i Biblioteki Narodowej.

Pierwsze doświadczenia

Już w pierwszych tygodniach po uruchomieniu Almy widoczne były zmiany w funkcjonowaniu bibliotek Uniwersytetu Wrocławskiego. Zostały one w pełni skomputeryzowane i objęte jednym, spójnym systemem. Ujednolicone procesy gromadzenia, opracowania i udostępniania zbiorów ułatwiły codzienną pracę bibliotekarzy, a automatyzacja części działań pozwoliła szybciej realizować rutynowe zadania. Poprzez integrację z USOS-em użytkownicy zyskali możliwość korzystania z wielu usług uczelnianych w ramach jednego logowania. Zbiory stały się lepiej widoczne dzięki wyszukiwarce Primo VE, której interfejs dostosowano do realnych potrzeb odbiorców. W efekcie wzrosła przejrzystość procesów, a komunikacja między jednostkami zaangażowanymi w obsługę systemu stała się wyraźnie sprawniejsza. Chociaż wciąż pojawiały się obszary wymagające dopracowania, pierwsze doświadczenia potwierdziły, że wdrożenie Almy przyniosło wymierne korzyści zarówno pracownikom, jak i użytkownikom bibliotek.

▼ Członkowie zespołu wdrożeniowego.

Wnioski z wdrożenia

Doświadczenia z etapu przedwdrożeniowego oraz właściwej migracji pokazują, że implementacja tak złożonego systemu wymaga ścisłej współpracy – zarówno pomiędzy bibliotekami, jak i jednostkami administracyjnymi oraz informatycznymi uczelni. Migracja danych jest procesem wieloetapowym, pracochłonnym i czasochłonnym, jednak przynosi liczne korzyści m.in. w postaci uporządkowania i ujednolicenia informacji. Istotnym elementem jest także odpowiednia komunikacja wewnętrzna i zewnętrzna oraz właściwe przygotowanie dokumentacji dotyczącej systemów wykorzystywanych w bibliotekach i ich integracji z wdrażanym rozwiązaniem. W procesie implementacji w Uniwersytecie Wrocławskim dużą rolę odegrał zespół wdrożeniowy odpowiedzialny za koordynację prac związanych z migracją, testowaniem kolejnych etapów konfiguracji i monitorowanie jakości przekazywanych danych. Działania zespołu pozwoliły na identyfikację potencjalnych niezgodności, usprawnienie procesów oraz wypracowanie jednolitych procedur dostosowanych do specyfiki nowego systemu. Zaangażowanie zespołu, regularne konsultacje, szkolenia i systematyczna wymiana informacji w dużej mierze ułatwiły przeprowadzenie migracji i przyczyniły się do sprawnego uruchomienia Almy.

Co przed nami?

Choć Alma funkcjonuje już w bibliotekach UWr, projekt nadal się rozwija. W planach jest m.in. wprowadzenie jednolitego systemu opłat za przetrzymane egzemplarze oraz udostępnienie użytkownikom systemu prowadzenia do półki. Trwa również analiza możliwych rozwiązań w zakresie zdalnego dostępu do e-zasobów, przygotowanie integracji z systemem kadrowym TETA oraz wdrożenie elektronicznej obiegówki dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego. B

Nowy system biblioteczny w Bibliotekach

Uniwersytetu Wrocławskiego

Pierwsze kroki

Odpowiedzi na najbardziej nurtujące pytania związane z obsługą systemu Alma i wyszukiwarki Primo pod tym linkiem

Czwartek – 4 grudnia 2025

08:30–09:30 – Rejestracja uczestników, kawa powitalna, networking

09:30–10:00 – Otwarcie konferencji, powitanie gości – Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu dr Dorota Siwecka

Panel I: Dziedzictwo i współpraca – historia, która buduje przyszłość

10:00–10:20 – Wykład inauguracyjny – Prorektor ds. Badań Naukowych prof. dr hab. Artur Błażejewski, Uniwersytet Wrocławski

Prowadzący panel: prof. dr hab. Stefan Kiedroń

10:20–10:40 – Prof. dr hab. Wojciech Mrozowicz, Uniwersytet Wrocławski, tytuł wystąpienia: „Skarbnica wieków. Biblioteka

Uniwersytecka we Wrocławiu na straży skarbów i w służbie nauki”

Czwartek – 4 grudnia 2025 – Rejestracja uczestników, kawa powitalna, networking

Uniwersyteckiej we Wrocławiu”

10:40–11:00 – Dr Antoine Haaker, Biblioteka Uniwersytecka, tytuł wystąpienia: „80 lat rewindykacji zbiorów Biblioteki

11:00–11:20 – Dr Tomasz Sielicki, „Największe odkrycia dokonuje się w bibliotece”

11:40–11.55 – Wystąpienie sponsora: Prosystem

Prowadzący panel: prof. dr hab. Stefan Kiedroń

11:20–11:40 – Prof. ALK dr hab. Tomasz Olejniczak, Akademia Leona Koźmińskiego, Centre for Business History, „Historia i archiwistyka biznesu jako nowy obszar rozwoju badań i współpracy”

Wrocławski

Panel I: Dziedzictwo i współpraca – historia, która buduje przyszłość

09:30–10:00 – Otwarcie konferencji, powitanie gości – Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu dr Dorota Siwecka

Uniwersyteckiej we Wrocławiu”

10:00–10:20 – Wykład inauguracyjny – Prorektor ds. Badań Naukowych prof. dr hab. Artur Błażejewski, Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytecka we Wrocławiu na straży skarbów i w służbie nauki”

12:00 – Uroczyste otwarcie wystawy „W 80 lat dookoła Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu”, poziom 3, dr Dorota Siwecka,

Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, prof. dr hab. Artur Błażejewski, Prorektor ds. Badań Naukowych, Uniwersytet

12:10–12:40 – Przerwa kawowa

10:20–10:40 – Prof. dr hab. Wojciech Mrozowicz, Uniwersytet Wrocławski, tytuł wystąpienia: „Skarbnica wieków. Biblioteka

11:00–11:20 – Dr Tomasz Sielicki, „Największe odkrycia dokonuje się w bibliotece”

10:40–11:00 – Dr Antoine Haaker, Biblioteka Uniwersytecka, tytuł wystąpienia: „80 lat rewindykacji zbiorów Biblioteki

Prowadząca panel: dr Dorota Siwecka

Panel II: Biblioteka jako partner – nauka, kultura, biznes

Banku Gospodarstwa Krajowego”

11:20–11:40 – Prof. ALK dr hab. Tomasz Olejniczak, Akademia Leona Koźmińskiego, Centre for Business History, i archiwistyka biznesu jako nowy obszar rozwoju badań i współpracy”

12:40–13:00 – Radosław Milczarski, Bank Gospodarstwa Krajowego, „Digitalizacja znalezisk: archeologia modernizacji gmachu

Teatru Polskiego we Wrocławiu”

13:00–13:20 – Magdalena Wcisło, Teatr Polski we Wrocławiu, „Bliżej Teatru. Digitalizacja i udostępnianie zasobów archiwalnych

11:40–11.55 – Wystąpienie sponsora: Prosystem – Uroczyste otwarcie wystawy „W 80 lat dookoła Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu”, poziom 3, dr Dorota Siwecka,

bibliotekarskiej”

Banku Gospodarstwa Krajowego”

Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, prof. dr hab. Artur Błażejewski, Prorektor ds. Badań Naukowych, Uniwersytet – Przerwa kawowa

Panel II: Biblioteka jako partner – nauka, kultura, biznes

Teatru Polskiego we Wrocławiu”

14:00–14:40 – Lunch

13:20–13:40 – Dr Tomasz Makowski, Dyrektor Biblioteki Narodowej, „Biblioteka Narodowa jako koordynator współpracy

Prowadząca panel: dr Dorota Siwecka 12:40–13:00 – Radosław Milczarski, Bank Gospodarstwa Krajowego, „Digitalizacja znalezisk: archeologia modernizacji gmachu

13:40–14:00 – Prof. Paweł Kras, „O pożytkach współpracy pomiędzy ogólnopolskim ośrodkiem badawczym a biblioteką naukową, czyli o osiągnięciach i perspektywach współpracy Centrum Studiów Mediewistycznych z Biblioteką Uniwersytecką we Wrocławiu”

Panel III: Biblioteka jako przestrzeń relacji i interdyscyplinarności

14:00–14:40

Prowadzący panel: Stanisław Skórka

13:00–13:20 – Magdalena Wcisło, Teatr Polski we Wrocławiu, „Bliżej Teatru. Digitalizacja i udostępnianie zasobów archiwalnych

Leopoliensis. Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946”

14:40–15:00 – Dr hab. Karol Sanojca, prof. UWr, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Uniwersytet Wrocławski, „Alma Mater

13:20–13:40 – Dr Tomasz Makowski, Dyrektor Biblioteki Narodowej, „Biblioteka Narodowa jako koordynator współpracy bibliotekarskiej” 13:40–14:00 – Prof. Paweł Kras, „O pożytkach współpracy pomiędzy ogólnopolskim ośrodkiem badawczym a biblioteką naukową, czyli o osiągnięciach i perspektywach współpracy Centrum Studiów Mediewistycznych z Biblioteką Uniwersytecką we Wrocławiu”

15:00–15:20 – Dr Barbara Łydżba-Kopczyńska, prof. UWr, Laboratorium Badań Dziedzictwa Kulturowego, Uniwersytet Wrocławski, „Polski węzeł narodowy europejskiej infrastruktury dla badań nad dziedzictwem kulturowym E-RIHS ERIC”

Panel III: Biblioteka jako przestrzeń relacji i interdyscyplinarności

15:20–15:40 – Grzegorz Przybysz, Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego, „Współpraca Biblioteki z Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie digitalizacji materiałów archiwalnych”

16:00–16:10 – Wystąpienie sponsora: Skanowanie.pl

15:40–16:00 – Dr hab. prof. UWr Paweł Klint, Uniwersytet Wrocławski „Tradycja, technologia i współpraca bibliotek specjalistycznych na Uniwersytecie Wrocławskim”

Prowadzący panel: Stanisław Skórka – Dr hab. Karol Sanojca, prof. UWr, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Uniwersytet Wrocławski, „Alma Mater Leopoliensis. Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946” – Dr Barbara Łydżba-Kopczyńska, prof. UWr, Laboratorium Badań Dziedzictwa Kulturowego, Uniwersytet Wrocławski, „Polski węzeł narodowy europejskiej infrastruktury dla badań nad dziedzictwem kulturowym E-RIHS ERIC”

16:30–17:50 – Dyskusja panelowa

16:10–16:30 – Przerwa kawowa Panel dyskusyjny: Między tradycją a innowacją – biblioteka w zmieniającym się świecie

15:20–15:40 – Grzegorz Przybysz, Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego, „Współpraca Biblioteki z Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie digitalizacji materiałów archiwalnych”

16:30–17:50 – Dyskusja panelowa

• Dr Leszek Szafrański, Zastępca Dyrektora Biblioteki ds. Zasobów Cyfrowych, Biblioteka Jagiellońska

• Dr Remigiusz Lis, Pełnomocnik Dyrektora ds. Instytutu Mediów Cyfrowych „Digitarium”, Biblioteka Śląska

• Dr Łukasz Kamiński, Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

• Marcin Werla, Dyrektor ds. Kolekcji Cyfrowych, Katarska Biblioteka Narodowa

15:40–16:00 – Dr hab. prof. UWr Paweł Klint, Uniwersytet Wrocławski „Tradycja, technologia i współpraca bibliotek specjalistycznych na Uniwersytecie Wrocławskim” 16:00 – Wystąpienie sponsora: Skanowanie.pl 16:10–16:30 – Przerwa kawowa Panel dyskusyjny: Między tradycją a innowacją – biblioteka w zmieniającym się świecie

• Tomasz Parkoła, Kierownik Pionu Usług Sieciowych, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe Prowadzący: Tomasz Kalota, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Uniwersyteckie Centrum Humanistyki Cyfrowej UWr

• Dr Łukasz Kamiński, Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

• Marcin Werla, Dyrektor ds. Kolekcji Cyfrowych, Katarska Biblioteka Narodowa

• Dr Leszek Szafrański, Zastępca Dyrektora Biblioteki ds. Zasobów Cyfrowych, Biblioteka Jagiellońska

• Dr Remigiusz Lis, Pełnomocnik Dyrektora ds. Instytutu Mediów Cyfrowych „Digitarium”, Biblioteka Śląska

• Tomasz Parkoła, Kierownik Pionu Usług Sieciowych, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe Prowadzący: Tomasz Kalota, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Uniwersyteckie Centrum Humanistyki Cyfrowej UWr

80 lat Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu

20 lat Biblioteki

Transmisja wideo z obu dni konferencji jest dostępna w internecie:

Dzień 1: https://www.youtube. com/live/_W3jf7ug9xk?t=657s

Dzień 2: https://www.youtube.com/live/CsxUvDpK1SE?t=537s

Otwarcie konferencji przez Panią Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, dr Dorotę Siwecką.

Konferencja jubileuszowa

Kiedy tradycja spotyka technologię

4 i 5 grudnia 2025 roku Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu stała się miejscem refleksji nad rolą bibliotek akademickich w świecie dynamicznych przemian technologicznych. Jubileuszowa konferencja, zorganizowana z okazji 80-lecia BUWr-u oraz 20-lecia Biblioteki Cyfrowej UWr, zgromadziła bibliotekarzy, badaczy, przedstawicieli instytucji kultury, specjalistów IT oraz partnerów projektów digitalizacyjnych z całej Polski.

Tekst: Tomasz Kalota, Pełnomocnik Rektora ds. Regionalnego GLAM, Dyrektor Uniwersyteckiego Centrum Humanistyki Cyfrowej, kierownik Sekcji Usług Cyfrowych w Oddziale Digitalizacji i Usług Cyfrowych BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Pierwszy dzień konferencji otworzyły wystąpienia poświęcone historii Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu oraz jej roli jako instytucji pamięci. Prelegenci podkreślali znaczenie powojennego budowania księgozbioru, ciągłości pracy bibliotekarzy oraz odpowiedzialności za dziedzictwo piśmiennicze i naukowe.

W wystąpieniach akcentowano również zagadnienia rewindykacji zbiorów, odkryć proweniencyjnych oraz znaczenie zaplecza konserwatorskiego, które umożliwia zarówno ochronę, jak i udostępnianie cennych materiałów. Wykład inauguracyjny zatytułowany „Informacja – język – przekaz. Czyli o roli biblioteki” wygłosił prorektor ds. badań naukowych prof. dr hab. Artur Błażejewski. Bardzo ciekawie została zaprezentowana rola bibliotek na przestrzeni kilku tysięcy lat oraz koncepcja

algorytmizacji cyklu życia informacji. Cały wykład dostępny jest pod tym adresem: https://www.youtube.com/ live/_W3jf7ug9xk?t=1598s.

Biblioteka jako partner nauki, kultury i instytucji publicznych Kolejne prezentacje ukazały bibliotekę jako aktywnego partnera projektów realizowanych we współpracy z instytucjami kultury oraz biznesem. Omawiano m.in. projekty digitalizacyjne realizowane dla teatrów, archiwów oraz instytucji publicznych, wskazując na rosnącą rolę bibliotek akademickich jako zaplecza kompetencyjnego w zakresie digitalizacji i opracowania zbiorów. Podkreślano, że biblioteki nie pełnią już wyłącznie funkcji usługowych, lecz coraz częściej stają się współtwórcami infrastruktury wiedzy i repozytoriów dziedzictwa.

Interdyscyplinarność i humanistyka cyfrowa

Ważnym wątkiem pierwszego dnia była współpraca bibliotek z badaczami reprezentującymi różne dyscypliny. Prezentacje dotyczyły m.in. wykorzystania zdigitalizowanych zbiorów w ba-

daniach humanistycznych, integracji danych bibliotecznych z projektami naukowymi oraz roli bibliotek w rozwoju humanistyki cyfrowej. Dyskusje te pokazały bibliotekę jako przestrzeń spotkania kompetencji technologicznych, metod badawczych i tradycyjnego warsztatu humanisty. Pierwszy dzień konferencji zakończył się panelem dyskusyjnym, w trakcie którego próbowano znaleźć odpowiedź na pytanie dotyczące roli biblioteki w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu technologicznym. Transmisja wideo z panelu dyskusyjnego dostępna jest pod adresem: https://www.youtube. com/live/_W3jf7ug9xk?t=25908s

Biblioteka cyfrowa – 20 lat doświadczeń

Drugi dzień konferencji poświęcony był w dużej mierze bibliotekom cyfrowym i przyszłości usług cyfrowych. Wystąpienia dotyczyły rozwoju Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego w ciągu dwóch dekad, zmieniających się potrzeb użytkowników oraz ewolucji standardów prezentacji zasobów. Omówiono doświadczenia związane z systemami bibliotek cyfrowych, in- ▶

Wykład inauguracyjny wygłosił prof. dr hab. Artur Błażejewski, prorektor ds. badań naukowych UWr.

teroperacyjnością danych oraz znaczeniem stabilnej infrastruktury technicznej dla długoterminowego udostępniania zbiorów.

Nowe technologie: OCR, AI, dane i dostępność Istotnym elementem drugiego dnia konferencji były prezentacje poświęcone nowym technologiom wykorzystywanym w bibliotekach i instytucjach

Panel dyskusyjny

„Między tradycją a innowacją –biblioteka w zmieniającym się świecie”.

GLAM. Omawiano zastosowanie rozpoznawania tekstu (OCR), narzędzi opartych na sztucznej inteligencji oraz metod analizy danych w pracy z dużymi kolekcjami cyfrowymi.

Zwracano uwagę przede wszystkim na to, że technologie te nie zastępują kompetencji bibliotekarzy, lecz je wzmacniają, umożliwiając skalowanie działań i lepsze dopasowanie usług do potrzeb użytkowników.

Galleries, Libraries, Archives, Museums (GLAM) i współpraca międzyinstytucjonalna

W wystąpieniach poświęconych współpracy GLAM podkreślano znaczenie partnerstw między instytucjami gromadzącymi dobra kultury: bibliotekami, archiwami, muzeami czy galeriami. Prelegenci wskazywali na potrzebę wspólnych standardów, otwartych danych oraz długofalowych strategii

Prezentacja projektu „Bliżej teatru” przygotowana przez Magdalenę Wcisło, koordynatorkę projektu w Teatrze Polskim we Wrocławiu.

współpracy, które pozwalają skuteczniej udostępniać dziedzictwo kulturowe. Transmisja pod tym adresem: https:// www.youtube.com/live/CsxUvDpK1SE?t=10073s.

Podsumowanie

Jubileuszowa konferencja Biblioteki

Uniwersyteckiej we Wrocławiu pokazała, że współczesna biblioteka akademicka funkcjonuje na styku tradycji i nowoczesności. Historia oraz doświadczenie instytucji stanowią fundament dla wdrażania nowych technologii, rozwijania usług cyfrowych i budowania sieci współpracy. Konferencja była nie tylko okazją do świętowania jubileuszy, lecz także przestrzenią dyskusji o przyszłości bibliotek jako kluczowych komponentach infrastruktury nauki, kultury i otwartej wiedzy. Była też okazją do zapoczątkowania współpracy między Uniwersytetem Wrocławskim a Akademią Leona Koźmińskiego dzięki zaangażowaniu i aktywności Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. O fakcie tym poinformował w imieniu JM rektora prof. Roberta Olkiewicza prorektor ds. finansów i rozwoju prof. Arkadiusz Lewicki. Podczas otwarcia został wymieniony list intencyjny podpisany przez rektorów Uniwersytetu Wrocławskiego i Akademii Leona Koźmińskiego (https://www.youtube. com/live/_W3jf7ug9xk?t=1104s). B

Wykład prof. ALK

dr. hab. Tomasza Olejniczaka z Akademii Leona Koźmińskiego.

Wystawa jubileuszowa W 80 lat dookoła Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu

Rok 2025 rozpoczął we Wrocławiu całą serię jubileuszy i uroczystości związanych z powojennym okresem w historii miasta – początkiem polskiego rozdziału w jego dziejach. Dzięki uporowi i pracowitości swojego dyrektora – prof. Antoniego Knota – i grupie pełnych entuzjazmu i zapału bibliotekarzy Biblioteka Uniwersytecka była jedną z pierwszych reaktywowanych instytucji. To właśnie pamięci wrocławskich pionierów poświęcamy naszą jubileuszową wystawę.

Tekst: Marta Lange, Czytelnia Zbiorów Specjalnych BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Zapraszamy na naszą jubileuszową wystawę poświęconą pionierom wrocławskim, którzy 80 lat temu w 1945 roku przybyli do Wrocławia i na tereny Dolnego Śląska. Zastali tutaj zupełnie zrujnowane i wyludnione miasto zasnute dymem pożarów i zajęte przez wojska radzieckie oraz bandy rabusiów tzw. szabrowników. Wskutek trudnych przeżyć wojennych wielu z przybyłych zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów i rodzin. Dotknęło ich wywiezienie na roboty przymusowe do Niemiec, konieczność ucieczki przed represjami po powstaniu warszawskim, a największa grupa, pochodząca ze wschodnich terenów przedwojennej Polski, straciła wszystko po decyzji

o zmianie granic w czasie konferencji poczdamskiej. Pierwsi powojenni polscy mieszkańcy organizowali od podstaw swoje życie we Wrocławiu. Jednym z ogromnych wyzwań stało się zadanie utworzenia polskiej wyższej uczelni. Na początku były to połączone ze sobą w jeden organizm – Uniwersytet Wrocławski i Politechnika Wrocławska z jednym rektorem, którym został prof. Stanisław Kulczyński. Działania wszystkich osób związanych z Alma Mater miały jeden cel – w jak najkrótszym czasie umożliwić naukę w nowym roku akademickim. W tym celu poszukiwano kadry, odgruzowywano i odbudowywano uczelnię, odzyskiwano aparaturę i pomoce dydaktyczne, a także organizowano Bibliotekę Uniwersytecką. Tej ostatniej misji podjął się prof. Antoni Knot. Początkowo wydawało się, że jest to zadanie niewykonalne, ponieważ budynek przedwojennej

książnicy spłonął, a część jej zbiorów została utracona. W tej sytuacji jedyną nadzieją stał się gmach dawnej Biblioteki Miejskiej wraz z ocalałą kolekcją. I to właśnie tam postanowiono utworzyć powojenną książnicę.

Prof. Antoni Knot miał niezwykłych współpracowników: pełnych zapału, uporu, cierpliwości i odwagi, a zarazem osoby te charakteryzowały się nie tylko wysokim poziomem kompetencji, ale także pracowitością i zmysłem organizacyjnym. To dzięki nim udało się w krótkim czasie uruchomić bibliotekę dla czytelników, zgromadzić i posortować prawie 3 miliony książek i czasopism zwiezionych do Wrocławia w ramach akcji zabezpieczania i rewindykacji oraz uporządkować, opracować i skatalogować egzemplarze wybrane do kolekcji. A to dopiero początek tej historii, której poświęciliśmy naszą ekspozycję.

Uroczyste otwarcie wystawy odbyło się 4 grudnia 2025 roku. W wydarzeniu wzięli udział m.in.: dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej dr Dorota Siwecka, z-ca dyrektora dr Monika Górska, prorektor prof. Artur Błażejewski, prof. Stefan Kiedroń oraz kuratorka wystawy Marta Lange.

Przygotowanie materiałów na wystawę zajęło ponad rok. Najpierw uzgodniliśmy koncepcję wystawy i wszystkie szczegóły z tym związane. Następnie nasza praca skupiła się na przeglądaniu archiwalnych fotografii i dokumentów, opracowań i monografii, grafik i artykułów z prasy lokalnej i ogólnopolskiej, a także na wysłuchaniu relacji naocznych świadków. Równolegle pracowaliśmy nad tekstem wystawy.

Wystawa składa się z 21 ogromnych plansz oraz prezentacji w gablotach rozmieszczonych w holu Biblioteki. Otwiera ją plansza przedstawiająca dawne i dzisiejsze siedziby Biblioteki oraz tableau ze zdjęciami wszystkich pracowników zatrudnionych w książnicy w 1955 roku. Treści kolejnych tablic zostały ułożone tematycznie – od początków Uniwersytetu i Biblioteki w powojennym Wrocławiu, organizacji książnicy, jej działalności w zakresie zabezpieczania i rewindykacji po czasy współczesne: digitalizację, nowe technologie i media, wydarzenia i projekty, w których bierze udział Biblioteka. Każda plansza prezentuje wybrane przez nas materiały archiwalne: fotografie, dokumenty, artykuły z prasy, grafiki oraz reprodukcje obrazów.

Potem dokonaliśmy selekcji wszystkich zebranych materiałów i uporządkowaliśmy je tematycznie. W trudnych kwestiach mogliśmy liczyć na pomoc i radę najstarszych pracowników, także emerytowanych. Ten czas zintegrował wiele koleżanek i wielu kolegów, którzy pomogli nam gromadzić materiały ilustracyjne, podjęli się korekty tekstu i wnosili ważne merytoryczne uwagi. Następny krok w przygotowaniach pre-

zentacji i prawdziwe wyzwanie stanowiło opracowanie graficzne, które wymagało wyjątkowo żmudnej, precyzyjnej oraz czasochłonnej pracy. Wreszcie nasze działania zamknął proces drukowania plansz i ich rozwieszenie, a następnie ułożenie obiektów w gablotach. Tematykę wystawy uzupełnia ekspozycja w gablotach. Zawiera wybrane publikacje poświęcone historii i działalności Biblioteki, reprodukcje prac ▶

artystycznych naszych długoletnich pracowników: płyty graficzne i ekslibrisy Jana Ryszarda Kłosowicza oraz obrazy pierwszego powojennego wicedyrektora książnicy – dr. Stefana Nawary, malarza z zamiłowania. Zgromadziliśmy także archiwalne fotografie pracowników, budynków, wnętrz Biblioteki zrekonstruowane przez AI oraz artefakty związane z pracą powojennych bibliotekarzy. Z okazji jubileuszu pragniemy przybliżyć wszystkim również naszą unikatową kolekcję historyczną. W tym celu zorganizowaliśmy dodatkowo wyjątkową prezentację najcenniejszych obiektów ze zbiorów specjalnych; niektóre z egzemplarzy są eksponowane po raz pierwszy. Nasi specjaliści wybrali naprawdę intrygujące i ciekawe obiekty. Wystawa jest dostępna na poziomie 3 w godzinach pracy Biblioteki. Wstęp wolny. Obowiązują zapisy na prezentację zbiorów specjalnych w sali wystawowej Piramida. B

Atmosferę tamtych dni najlepiej oddają relacje naocznych świadków. Mieczysław Kofta tak wspominał zajęcie budynku Biblioteki Miejskiej przy ul. Szajnochy 7/9: Stoimy z panią G. [Zofia Gostomska-Zarzycka] przed wielkim, ponurym gmachem z czerwonej cegły. Cały! Otwieramy powoli ciężkie drzwi i wślizgujemy się do środka. Od kamiennej posadzki bije przyjemny chłód. Nie wierzymy oczom. W radosnym podnieceniu wbiegamy jak uczniaki na kamienne schody. Wszystko otwarte. Przez uchylone drzwi mignęło żelazne rusztowanie magazynu. Zdaje nam się przez chwilę, że półki wypełnione są książkami. Ale to przecież niemożliwe! Uprzedzono nas, że książki Niemcy wywieźli. Wpadamy do magazynu. Są książki, setki tysięcy książek! Gdy później na bramie wejściowej przyklejamy zadrukowany prostokąt kartonu z pieczęcią państwową, że gmach ten z całą zawartością stanowi własność Rzeczypospolitej Polskiej, odczuwamy lekkie ściśnięcie gardła…

Trudne dni. Wrocław 1945 r. we wspomnieniach pionierów, pod red. Mieczysława Markowskiego, Wrocław 1961, t. 2, s. 110.

▲ W gablotach zgromadzono artefakty związane z codzienną pracą powojennych bibliotekarzy.

◀ Wystawa pokazuje również zrekonstruowane archiwalne fotografie pracowników, budynków i wnętrz Biblioteki.

Obiekty zgromadzone w gablotach to autentyczne artefakty – niegdyś w powszechnym użyciu dziś stanowią świadectwo minionych dekad. Tematykę wystawy uzupełnia ekspozycja w gablotach, w których znalazły się publikacje poświęcone historii i działalności książnicy, a także reprodukcje prac artystycznych pracowników –płyty graficzne i ekslibrisy Jana Ryszarda Kłosowicza oraz obrazy pierwszego powojennego wicedyrektora Biblioteki, dr. Stefana Nawary, malarza z zamiłowania.

Jubileuszowa prezentacja zbiorów specjalnych

Z okazji jubileuszu pragniemy przybliżyć wszystkim naszą unikatową i bogatą kolekcję cymeliów. W tym celu zorganizowaliśmy dodatkowo wyjątkową prezentację najcenniejszych obiektów ze zbiorów specjalnych. Niektóre egzemplarze są eksponowane po raz pierwszy. Oto wybrane najciekawsze zbiory warte zobaczenia.

Tekst: Marta Lange, Czytelnia Zbiorów Specjalnych BUWr Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr, archiwum BUWr

Zbiory kartograficzne

Sześciotomowe dzieło Civitates orbis terrarum z tekstem Georga Brauna prezentujące widoki miast, wydane w latach 1572-1618 (OZK 12-IV.B.); Theatrum orbis terrarum Abrahama Orteliusa z 1609 roku, zawierający kolorowane ręcznie mapy świata; alegoryczna i symboliczna mapa Mappe monde nouvelle papistique Giovanniego Battisty Trenta i Pierre'a Eskricha z 1566 roku (OZK 8050-A.); Atlas Silesiae z 1750 roku z mapami 16 księstw śląskich (59-IV.B.).

Mappe monde nouvelle papistique (syg. OZK 8050-A.).

▲ Civitates orbis terrarum – dzieło z tekstem Georga Brauna prezentujące widoki miast (syg. OZK 12-IV.B.).

Stare druki

Statuta synodalia Wratislaviensia wydane przez wrocławskiego drukarza Kaspra Elyana w 1475 roku (OSD 572371) – pierwszy druk zawierający modlitwy w języku polskim; Alhy hebet sich an dy grosse lege[n]da der hailigsten frawen Sandt hedwigis… , czyli legenda o świętej Jadwidze wydrukowana w 1504 roku we Wrocławiu przez Konrada Baumgartena (OSD XV.Q.400,1) z 68 kolorowanymi całostronicowymi drzeworytami ilustrującymi życie świętej Jadwigi; Accurater Abriss z 1736 roku z 29 miedziorytami z widokami Wrocławia sztychowanymi według rysunków Friedricha Bernharda Wernera (OSD 494813).

▲ Statuta synodalia Wratislaviensia (OSD XV.Q.400,1).

Zbiory muzyczne

Publikacja prof. Emila Bohna – wybitnego muzykologa i profesora Uniwersytetu Wrocławskiego – Die Nationalhymnen der europäischen Völker, wydana we Wrocławiu w 1908 roku, prezentuje hymny narodowe krajów europejskich (OZM 25039 IV N); Polish national hymns / Hymnes nationaux polonais zawiera dwie pieśni o charakterze polskich hymnów narodowych: Boże, coś Polskę oraz Z dymem pożarów; Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza z 1819 roku – niezwykle popularny zbiór 33 pieśni historyczno-patriotycznych z muzyką i ilustracjami (OZM 77409 II).

▼ Die Nationalhymnen der europäischen Völker (OZM 25039 IV N).

▲ Legenda o świętej Jadwidze (OSD 572371).

▼ Miedzioryty z widokami Wrocławia (OSD 494813).

Rękopisy

▲ Śpiewy historyczne (OZM 77409 II).

Bogato iluminowany mszał norbertański z 1472 roku z opactwa św. Wincentego na Ołbinie (OR I F 361); Biblia królowej Zofii zwana również Biblią szaroszpatacką – fragment pochodzący z okresu między 1453 a 1461 rokiem (OR R 3164); dzieło znanego rysownika, autora licznych widoków miast śląskich, zwłaszcza wedut, rysunków śląskich pałaców, zamków, kościołów, klasztorów itp. – Friedricha Bernharda Wernera: Silesia in Compendio seu Topographia das ist Praesentatio und Beschreibung des Herzogthums Schlesiens. Pars IV, 2. połowa XVIII wieku (OR R 551).

▲ Mszał norbertański (OR I F 361).

Silesia in Compendio seu Topographia... (OR R 551).

Zbiory graficzne

Kolekcja inkunabułów graficznych powstałych w XV wieku; dzieła z zachowaną odbitką graficzną oraz płytą miedziorytniczą, z której została ona wykonana: dyptyk z portretami pastora Ananiasa Webera autorstwa Johanna Dürra z 1565 roku (OZG Inw. graf. 8372) i Apoteoza Caspara Wilhelma Scultetusa (ok. 1730 roku), wykonana przez rysownika Johanna Daniela de Montalegre i grafika Michaela Heinricha Rentza (OZG Inw. graf. 9012);

leporello (druk składający się jak harmonijka) z idealizowanym przedstawieniem parady, która przeszła ulicami Wrocławia w 1894 roku z okazji organizowanego w mieście Ósmego Ogólnoniemieckiego Święta Gimnastycznego (OZG 728772 I), czy z widokami Bad Charlottenbrunn in Schlesien (Jedlina-Zdrój na Dolnym Śląsku) po 1900 roku (OZG Inw. graf. 2012020141); egzemplarz bibliofilski Calligrames wydany w 1930 roku z utworami poetyckimi Guillaume’a Apollinaire’a, zawierający 68 barwnych litografii autorstwa Giorgia de Chirica, jest to czwarty z sześciu egzemplarzy (OZG 751916 III).

◀ Dyptyk z portretami pastora Ananiasa Webera (OZG Inw. graf. 8372).

▲ Apoteoza Caspara Wilhelma Scultetusa (OZG Inw. graf. 9012).

▼ Leporello, czyli druk składany w harmonijkę (OZG 728772 I).

Kolekcja druków śląsko-łużyckich

Beiträge zur Löslichkeitsbestimmung schwerlöslicher Salze des Quecksilbers, Kupfers, Bleis, Cadmiums und Zinks – dysertacja znanej chemiczki Clary Immerwahr z 1900 roku, pierwszej kobiety, której Uniwersytet we Wrocławiu nadał stopień doktora. Jej rozprawa uzyskała najwyższą możliwą ocenę (GSL 8274 II); „Die Rakete” –pierwsze niemieckojęzyczne pismo fachowe poświęcone technice rakietowej oraz podróżom kosmicznym, redagowane i wydawane we Wrocławiu przez Johannesa Winklera, pioniera badań nad technikami rakietowymi, ukazywało się w latach 1927-1929 (Yo 251,1); pamiątkowy dyplom pionierów Grupy Naukowo-Kulturalnej przygotowany na formularzu Breslauer Stadt-Obligation (Wrocławska Obligacja Miejska) z 1946 roku; karty okolicznościowe i pocztowe; medale; druki okolicznościowe na jedwabiu z 1802 roku; dokumenty drugiego obiegu z lat 70. i 80. XX wieku.

◀ Czasopismo fachowe „Die Rakete” (Yo 251,1).

▶ Dysertacja Clary Immerwahr (GSL 8274 II).

◀ Przypinka upamiętniająca Poznański Czerwiec 1956.

Stare druki i rękopisy

Dokumenty życia społecznego

Od Kaspra Elyana do cyberprzestrzeni 550-lecie druku w języku polskim

Tekst: Anna Szczotka-Sobiecka, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr, archiwum BUWr

Wdniach 26–28 listopada 2025 roku Wrocław stał się centrum wydarzeń naukowych i kulturalnych związanych z 550-leciem druku w języku polskim. Trzydniowa konferencja

Kacper znajdujący się na Ostrowie

Tumskim we Wrocławiu nawiązuje do autentycznej postaci wrocław skiego drukarza

snala druka rza nawiązuje do autentycznej postaci sprzed ponad 500 lat. Kacper upamięt nia pierwszego wrocławskiego drukarza Caspra

Od Kaspra Elyana do cyberprzestrzeni została zorganizowana przez Uniwersytet Wrocławski (Instytut Historyczny, Wydział Komunikacji Społecznej i Mediów oraz Bibliotekę Uniwersytecką), Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, a także partnerów naukowych

– Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Polskie Towarzystwo Językoznawcze oraz Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – przy wsparciu sponsorów, w tym Wrocławskiego Centrum Akademickiego.

Elyana, który w roku 1475 wydrukował zbiór uchwał znanych jako Statuta synodalia Wratislaviensia

Kaspra Elyana, któ w 1475 roku wydrukował zbiór uchwał znanych jako Statuta synodalia Wratislaviensia

Wystąpienia i wykłady zaproszonych prelegentów stanowiły szeroką panoramę naukowych spojrzeń na rozwój druku i znaczenie języka polskiego w kontekście europejskim. Celem organizatorów było stworzenie wydarzenia łączącego refleksję naukową z głębokim wymiarem kulturowym i symbolicznym. Ten zamysł został w pełni zrealizowany – konferencja zgromadziła wybitnych przedstawicieli świata nauki: bibliologów, historyków, językoznawców i teologów, dając początek dyskusjom, które na długo pozostaną żywe w środowisku akademickim.

Bibliotekę Uniwersytecką we Wrocławiu reprezentowała grupa pracowników oddziałów Zbiorów Specjalnych. Swoje referaty wygłosili: wicedyrektor dr Adam Poznański: Piętnastowieczne rękopiśmienne modlitewniki w języku niemieckim w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu; z Oddziału Starych Druków – Diana Codogni-Łańcucka: Kaspar Elyan. Drukarz –dorobek – dziedzictwo, dr Lucyna Biały: Polska książka, śląscy autorzy (ze zbiorów Oddziału Starych Druków BUWr) oraz dr Paulina Nicko-Stępień: Nowy Testament w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka z 1593 roku na tle innych tłumaczeń biblijnych doby Renesansu; z Oddziału

◀ Prof. Jan Miodek czytający modlitwy zapisane drukiem na kartach Statutów synodalnych biskupów wrocławskich

Rękopisów – dr Antoine Haaker: Piotr Kirstenius i początki druku arabskiego we Wrocławiu oraz Łukasz Krzyszczuk: Krokodyl nilowy w XVIII-wiecznych słownikach hebrajsko-łacińskich Starego Testamentu

Ważnym punktem programu była rekonstrukcja brzmienia podstawowych modlitw chrześcijańskich wydrukowanych w 1475 roku przez Kaspra Elyana w dziele Statuta synodalia Wratislaviensia Przedsięwzięcie to, zrealizowane przez zespół językoznawców Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i zaprezentowane przez prof. Jana Miodka, stało się swoistym wehikułem czasu. Z okazji jubileuszu kustosze z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu przy-

◀ Wydarzenie połączyło wiele dziedzin nauki, pozostając dostępnym dla szerokiego grona odbiorców. Prelegenci poruszali zarówno wąskie kwestie dotyczące okoliczności spisania Statutów synodalnych biskupów wrocławskich, jak i obszerne tematy z zakresu dziejów polskiego Kościoła, języka oraz historii Śląska i kraju.

▶ Prof. Adam Pawłowski, przewodniczący komitetu naukowego konferencji, wygłosił otwierający wykład O mediach, ciągłości i wspólnocie, stanowiący refleksję nad trwałością wspólnoty, której spoiwem od wieków pozostaje słowo pisane i drukowane.

gotowali także wydarzenie towarzyszące, będące naturalnym uzupełnieniem obrad naukowych. W sali wystawowej Piramida otwarto okolicznościową ekspozycję, na której zaprezentowano unikatowe druki i rękopisy ze zbiorów BUWr, na co dzień rzadko udostępniane publicznie. Wystawa pozwoliła odwiedzającym zobaczyć z bliska bogactwo tradycji drukarskiej i kunszt dawnych typografów, przypominając, jak silnie historia piśmiennictwa związana jest z Wrocławiem.

Drugim niezwykle ważnym wydarzeniem była debata w Saloniku Kulturalnym – panel dyskusyjny poświęcony początkom i ewolucji języka polskiego. Wzięli w niej udział: prof. Jan Miodek, prof. Stanisław Dubisz, prof. Wojciech Mrozowicz oraz prof. Tomasz Mika. Rozmowę moderowali prof. Maciej Eder i prof. Adam Pawłowski, prowa-

▶ Prorektor ds. badań naukowych prof. dr hab. Artur Błażejewski witający przybyłych gości.

◀ Łukasz Krzyszczuk i jego wykład

Krokodyl nilowy w XVIII-wiecznych słownikach hebrajsko-łacińskich

dząc dyskusję o historii, współczesności i przyszłości polszczyzny w dobie nowych mediów i komunikacji cyfrowej. Zarówno konferencja, jak i wydarzenia towarzyszące spotkały się z ogromnym zainteresowaniem środowiska naukowego i publiczności. Współorganizacja tych inicjatyw przez Bibliotekę Uniwersytecką we Wrocławiu potwierdziła jej istotną rolę nie tylko jako depozytariuszki polskiego dziedzictwa piśmienniczego, ale także jako aktywnego uczestnika życia intelektualnego i kulturowego miasta. Dzięki połączeniu tradycji z nowoczesnością Wrocław udowodnił, że jego naukowa i kulturalna tożsamość opiera się na żywym dialogu między przeszłością a przyszłością słowa drukowanego. B

Wydarzenia towarzyszące obchodom jubileuszowym

Konferencję uświetniały dodatkowe wydarzenia, w tym prezentacja rzadko udostępnianych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej oraz zwiedzanie Archiwum Archidiecezjalnego we Wrocławiu.

Poniżej: Najstarsze świadectwo druku w języku polskim – trzy modlitwy zamieszczone w zbiorze uchwał z 1475 roku znanych jako Statuty synodalne biskupów wrocławskich oraz Legenda o św. Jadwidze

Ważnym punktem towarzyszącym konferencji była debata poświęcona zarówno początkom, jak i wielowiekowej ewolucji języka polskiego. W rozmowie uczestniczyli wybitni językoznawcy i historycy: prof. Jan Miodek, prof. Stanisław Dubisz, prof. Tomasz Mika oraz prof. Wojciech Mrozowicz, którzy –odwołując się do wyników swoich badań oraz bogatych doświadczeń dydaktycznych – przedstawili różne perspektywy rozwoju polszczyzny. Dyskusję moderowali prof. Maciej Eder i prof. Adam Pawłowski. Uczestnicy panelu zastanawiali się m.in. nad tym, jak zmieniało się postrzeganie języka polskiego od czasów pierwszych druków Kaspra Elyana, jak nowe media wpływają na normy i zwyczaje językowe oraz jakie scenariusze można przewidywać dla przyszłości polszczyzny w świecie zdominowanym przez technologie informacyjne. Spotkanie stało się okazją do inspirującej rozmowy łączącej perspektywę historyczną, kulturową i technologiczną.

Zapraszamy do udziału w międzynarodowej konferencji naukowej. Przesyłanie propozycji referatów lub plakatów do 25 kwietnia 2025 r.

Dolnośląski Festiwal Nauki

Biblioteka

Uniwersytecka znów była ważnym punktem na mapie wrocławskiego DFN.

▲ Dr Dariusz Przybytek: W 2025 roku przypadał okrągły jubileusz dwóch pierwszych koronacji królów Polski. Rocznica koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II dowodzi długiego trwania państwa polskiego i rozwoju jego kultury od XI wieku. Wystawę otworzyły wyobrażenia sprzed 1000 lat o naszej części świata na mapach Klaudiusza Ptolemeusza z Aleksandrii, autora monumentalnej Geographii – genialnej syntezy ówczesnej wiedzy geograficznej o świecie. Zawiera ona m.in. mapę Sarmatia –pierwsze dzieło kartograficzne odnoszące się wprost do terenów Polski. Polskę czasów Chrobrego mogliśmy zobaczyć natomiast na historycznych mapach tematycznych. Dużo cenniejsze są jednak najstarsze i oryginalne źródła historyczne przedstawiające genealogię i wizerunki Piastów od czasów legendarnych po czasy nowożytne. Najcenniejszą grupę źródeł stanowią natomiast rękopiśmienne kodeksy średniowieczne w postaci unikalnych ręcznie iluminowanych egzemplarzy pergaminowych.

Tekst: Anna Szczotka-Sobiecka, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, archiwum BUWr, materiały własne autorów

Wewrześniu 2025 roku Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu po raz kolejny wzięła udział w XXVIII edycji Dolnośląskiego Festiwalu Nauki, którego hasło przewodnie brzmiało Nauka jest chrobra. Wydarzenia przygotowane przez zespół BUWr odbywały się stacjonarnie w gmachu Biblioteki, a jedno z  nich udostępniono również online.

Program festiwalowy w Bibliotece łączył różnorodne dziedziny wiedzy – od historii i archeologii po literaturę i kulturę książki – ukazując, że nauka to nie tylko eksperymenty i laboratoria, ale również fascynująca podróż w czasie i przestrzeni słowa pisanego. Jak co roku Dolnośląski Festiwal Nauki przyciągnął wielu zainteresowanych, których z radością ugościliśmy w murach naszej Biblioteki.

W ramach XXVIII edycji Dolnośląskiego Festiwalu Nauki w BUWr odbyły się następujące wydarzenia: Żyrafa w średniowiecznych encyklopediach Łukasz Krzyszczuk z aprosił uczestników na wykład połączony z pokazem rękopisów średniowiecznych z kolekcji Biblioteki. Prezentacja oparta na XIV-wiecznym manuskrypcie Libe r de natura rerum Tomasza z Cantimpré pozwoliła przenieść się w świat średniowiecznej wiedzy i wyobraźni, w którym nawet tak niezwykłe stworzenia, jak żyrafa stawały się symbolem odkrywania nieznanego. Wrocławskie mieszkanie przełomu XIX i XX wieku. W swojej prezentacji online dr Grzegorz Sobel z aprezen -

tował, jak wyglądało życie codzienne mieszkańców Wrocławia na przełomie stuleci. Na podstawie dawnych ogłoszeń prasowych i materiałów źródłowych pokazał, jak rewolucja techniczna i pojawienie się nowoczesnych udogodnień – od telefonów po windy – zmieniały oblicze miasta i jego mieszkań. Millenium Królestwa Polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej 1025–2025. Wystawa przygotowana przez dr.  Dariusza Przybytka, kustosza zbiorów specjalnych BUWr, prezentowała bogactwo materiałów źródłowych – starodruki, rękopisy i mapy – dokumentujących dzieje polskiej państwowości od czasów koronacji pierwszych władców po współczesność. Kuratorskie oprowadzanie przyciągnęło miłośników historii i pasjonatów dawnych ksiąg.

Gliniana tabliczka zamiast zeszytu, czyli o tym, jak uczono się w starożytnej Mezopotamii Dr Paulina Nicko-Stępień przybliżyła uczestnikom najdawniejsze dzieje edukacji. Podczas spotkania można było dowiedzieć się, jak wyglądały szkoły w Mezopotamii, jak uczono pisania na glinianych tabliczkach oraz jak kształtowała się rola skrybów – elity intelektualnej starożytnego Wschodu.

Bolesław Chrobry na kartach powieści – wystawa ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu Opracowana przez Dorotę Trąbkę ekspozycja literacka przypomniała postać pierwszego króla Polski w interpretacjach pisarzy z ostatnich 150 lat. Na wystawie zaprezentowano wyjątkowe wydania powieści historycznych, ilustracje i recenzje ukazujące, jak zmieniało się literackie i narodowe wyobrażenie o Bolesławie Chrobrym. B

◀ Dr Paulina Nicko-Stępień: Powstanie szkół w starożytnej Mezopotamii wiązało się z koniecznością nauki pisania potrzebnego w kontaktach handlowych i administracyjnych. Pierwsze szkoły, czyli edubba powstawały już w IV tys. p.n.e. na terenach Mari, Nippur, Ur, Uruk czy Sippar i były częścią kompleksu świątynnego, z czasem dopiero zastąpiono je szkołami prywatnymi/domowymi. Dzieci rozpoczynały edukację przed 10. rokiem życia i uczyły się najpierw sztuki pisania, a raczej odciskania znaków klinowych rylcem na glinianych tabliczkach. Oprócz sztuki pisania uczono także czytania i liczenia. Następnie przystępowano do nauki pisania całych słów, a potem tekstów. Starsi uczniowie pomagali nauczycielom w kształceniu młodszych. Po ukończeniu edukacji uczniowie stawali się skrybami i byli uznawani za elitę społeczną. Chętnie ich zatrudniano w pałacach do pracy administracyjnej, w świątyniach do przepisywania świętych tekstów, a w przedsiębiorstwach do prowadzenia rachunków i korespondencji z klientami.

Dr Grzegorz Sobel: Wrocław przełomu XIX/XX wieku to czas dynamicznego rozwoju miasta w jego wielu aspektach i wymiarach w towarzystwie postępu cywilizacyjnego. Elektryfikacja i telefonizacja miasta, pierwsze kina i pierwsze automobile, kuchenki i kominki gazowe, winda, prysznic, gramofon, automatyczne restauracje, maszyna do pisania, żarówki, a nawet tak prozaiczne przedmioty i produkty codziennego użytku, jak środek na insekty w sprayu, mleko w proszku, koncentrat kawy czy bulion w kostkach sprawiały, że życie codzienne stawało się łatwiejsze, wygodniejsze, szybsze, mniej uciążliwe niż jeszcze dwie, trzy dekady wcześniej. W ten nurt zmian wpisywał się wzrost standardu mieszkań, unowocześnienie ich wyposażania, a wraz z tym poprawa jakości życia. Prezentacja online przygotowana na podstawie ogłoszeń prasowych wzbogacona elementami animacyjnymi miała pokazać, jak i czym urządzano (meble i sprzęty AGD) dawniej domowe cztery kąty.

Dorota Trąbka: Wystawa „Bolesław Chrobry na kartach powieści” przypomniała powstałe na przestrzeni ostatnich 150 lat najbardziej wartościowe powieści poświęcone postaci pierwszego króla Polski. Atrakcyjnym graficznie wydaniom towarzyszyły ciekawe recenzje, opracowania oraz materiały ilustracyjne. Wśród autorów i autorek znaleźli się m.in. Józef Ignacy Kraszewski (Bracia Zmartwychwstańcy), Dariusz Balcerzyk (Znak woli i mocy), Anna Lisowska-Niepokólczycka (Jest tu chłopiec, Bolesław zwany Chrobrym) oraz Teodor Parnicki (Srebrne orły).

▲ Łukasz Krzyszczuk: Średniowieczne encyklopedie i bestiariusze to skarbnica wiedzy na temat świata zwierząt. Jeden z manuskryptów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu to odpis XIII-wiecznej encyklopedii autorstwa Tomasza z Cantimpré –Liber de natura rerum. Znajdziemy w niej, obok zwierząt europejskich, opisy niektórych przedstawicieli fauny afrykańskiej. Przykładem takiego zwierzęcia jest żyrafa. Tomasz zatytułował poświęcone jej hasło po łacinie: De anabulla sequitur. Iluminator przedstawił istotę podobną do słonia –zupełnie nieprzypominającą żyrafy. Powołując się na dzieło starożytne Pliniusza Starszego, Tomasz opisuje to stworzenie jako zwierzę afrykańskie mające szyję podobną do końskiej, kończyny jak u wołu, a głowę przypominającą głowę wielbłąda. Żyrafa miała mieć białe plamy i czerwonawy kolor, który wyraźnie podkreślał poszczególne części jej ciała. W XIII wieku Europejczycy na nowo zainteresowali się żyrafą i zaczęli ją, w odróżnieniu od iluminatora rękopisu wrocławskiego, przedstawiać w bliższy realiom sposób.

▲ Wykład został zorganizowany przez Zakład Dawnej Literatury

Niderlandzkiej Katedry Filologii Niderlandzkiej Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Stefana Kiedronia.

◀ Prof. dr hab. Jan Waszink wygłosił wykład na temat Hugona Grocjusza – jednego z najważniejszych intelektualistów XVII wieku uznawanego za twórcę zasad prawa międzynarodowego.

Prof. Jan Waszink w Saloniku Kulturalnym BUWr –wykład

Dnia

23 października 2025 roku w Saloniku Kulturalnym Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbyło się wyjątkowe spotkanie naukowe, które zgromadziło miłośników historii idei, prawa międzynarodowego oraz kultury niderlandzkiej. Gościem wydarzenia był prof. dr hab. Jan Waszink – wybitny badacz związany z Uniwersytetem w Lejdzie oraz Instytutem Historii PAN. Prof. Waszink wygłosił wykład zatytułowany Hugo Grotius: Father of International Law (400 Years of De jure belli ac pacis, 1625). Wystąpienie profesora Waszinka stanowiło fascynującą podróż przez myśl polityczną i prawną Hugona Grocjusza – jednego z najważniejszych intelektualistów XVII wieku uznawanego za twórcę zasad prawa międzynarodowego. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Zakład Dawnej Literatury Niderlandzkiej Katedry Filologii Niderlandzkiej Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Stefana Kiedronia w ramach programu intensyfikacji działalności

o Hugonie Grocjuszu

badawczej i dydaktycznej realizowanego przez Inicjatywę Doskonałości –Uczelnia Badawcza (IDUB). Spotkanie miało charakter otwarty i przyciągnęło liczne grono studentów, doktorantów oraz pracowników naukowych zainteresowanych historią idei, prawem międzynarodowym i humanistyką.

Hugo Grocjusz (1583–1645) to postać, której dorobek wywarł ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych koncepcji prawnych i politycznych. Jego dzieło De jure belli ac pacis opublikowane w 1625 roku stało się fundamentem prawa międzynarodowego, wprowadzając zasady regulujące stosunki między państwami zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. Prof. Waszink w swoim wykładzie przedstawił nie tylko kontekst powstania tego przełomowego traktatu, ale również jego znaczenie dla kształtowania europejskiego porządku prawnego i jego oddziaływanie na współczesne rozumienie prawa międzynarodowego. Wystąpienie ukazało Grocjusza jako myśliciela potrafiącego

łączyć tradycję humanistyczną z nowymi wyzwaniami epoki, tworząc podwaliny dla idei, które do dziś pozostają aktualne.

Obecność prof. Waszinka we Wrocławiu była nie tylko okazją do wysłuchania inspirującego wykładu, ale także do wymiany myśli i pogłębienia współpracy naukowej. Spotkanie w Bibliotece Uniwersyteckiej stało się przestrzenią dialogu, a uczestnicy mogli skonfrontować własne refleksje z dorobkiem jednego z najwybitniejszych badaczy myśli Grocjusza. Wydarzenie potwierdziło, jak ważne są inicjatywy wspierające mobilność naukową i międzynarodową wymianę doświadczeń.

Serdecznie dziękujemy prof. Janowi Waszinkowi za niezwykle inspirujące wystąpienie pozwalające spojrzeć na Hugona Grocjusza nie tylko jako ojca prawa międzynarodowego, ale również jako humanistę i wizjonera swojej epoki. To spotkanie było prawdziwą intelektualną ucztą i dowodem na to, że dialog międzykulturowy i interdyscyplinarne badania są kluczem do zrozumienia dziedzictwa, które wciąż kształtuje naszą współczesność. B

CYMELIADA studenckie dni adaptacyjne

Wdniach 27–29 października, 4–6 listopada oraz w dodatkowym terminie 19–20 listopada 2025 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbyła się druga edycja Cymeliady – cyklu spotkań skierowanych do studentów pierwszego roku. Celem wydarzenia było zapoznanie nowych członków społeczności akademickiej z zasadami korzystania z Biblioteki i ułatwienie im pierwszych kroków w świecie uniwersyteckich zbiorów. Ubiegłoroczna edycja cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno studentów polsko-, jak i anglojęzycznych. Uczestnicy mieli okazję wziąć udział w wycieczce po poszczególnych agendach Biblioteki, podczas której poznali zasady funkcjonowania m.in. Oddziału Udostępniania Zbiorów oraz Oddziału Przechowywania Zbiorów i Wolnego Dostępu.

W trakcie wydarzenia omówiono także kwestie praktyczne: uczestnicy dowiedzieli się, jak zapisać się do Biblioteki, jak korzystać z katalogu PRIMO, wypożyczać i prolongować książki, a także jak uzyskać zdalny dostęp do zasobów elektronicznych za pośrednictwem konta proxy. Studenci zobaczyli w praktyce nowoczesne rozwiązania umożliwiające samodzielną obsługę – selfchecki do wypożyczeń oraz całodobową wrzutnię biblioteczną do zwrotu książek. W czasie oprowadzania zaprezentowano również czytelnie, strefy nauki i relaksu oraz samoobsługową kawiarenkę Café Kwerenda, w której można odpocząć lub popracować w spokojnej atmosferze przy filiżance kawy. Jednym z najbardziej wyczekiwanych punktów programu był pokaz w Czytelni Zbiorów Specjalnych, podczas którego zaprezentowano średniowieczne rękopisy i inne cymelia – bezcenne zbiory udostępniane na co dzień tylko w wyjątkowych przypadkach. Uczestnicy mogli zobaczyć z bliska najcenniejsze skarby przechowywane w Bibliotece i poznać ich znaczenie dla dziedzictwa kulturowego.

Nie zabrakło także akcentu humorystycznego, ponieważ studenci spotkali się z naszym krasnalem Cymeliuszem –

dobrym duchem Biblioteki Uniwersyteckiej. Wspólne zdjęcia z Cymeliuszem stały się symbolicznym początkiem studiów i pierwszym miłym wspomnieniem z czasów akademickich. Figurkę krasnala można zobaczyć na murku przy fontannie.

Druga edycja Cymeliady ponownie potwierdziła, że Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu jest miejscem otwartym, przyjaznym i zawsze gotowym wspierać studentów w nauce, poszukiwaniach i rozwoju – przestrzenią, która naprawdę stoi przed nimi otworem. Więcej informacji o nowościach i bieżących wydarzeniach z życia Biblioteki publikowane są w mediach społecznościowych i na stronie BUWr. B

▲ Uczestnicy Cymeliady zwiedzali agendy Biblioteki i poznawali zasady ich ogólnego funkcjonowania (tu: Czytelnia Śląska).

◀ Zbiory specjalne zawsze rozpalają wyobraźnię, a pokazy w Czytelni Zbiorów Specjalnych to tradycyjnie crème de la crème każdej wizyty.

Forum Sojuszy

Uniwersytetów

Europejskich

Wdniach

12–13 czerwca 2025 roku Uniwersytet Wrocławski stał się centrum europejskiej debaty o przyszłości szkolnictwa wyższego, goszcząc trzecią edycję Forum Sojuszy Uniwersytetów Europejskich. Wydarzenie, organizowane pod Patronatem Prezydencji Rzeczypospolitej Polskiej w Radzie Unii Europejskiej, zgromadziło przedstawicieli Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego, świata akademickiego oraz członków sześćdziesięciu pięciu sojuszy uniwersytetów europejskich, reprezentujących ponad 570 uczelni z całego kontynentu. Gospodarzem forum była Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego – miejsce, które w tych dniach stało się przestrzenią inspirujących rozmów, wymiany doświadczeń i międzynarodowej współpracy. Starannie zaaranżowane wnętrza BUWr-u stworzyły atmosferę sprzyjającą dialogowi i integracji, łącząc akademicki prestiż z nowoczesną funkcjonalnością. Przestrzeń Biblioteki okazała się idealnym tłem dla debat o innowacjach w kształceniu, europejskim dyplomie i programach wspólnych, a także o finansowaniu i długoterminowej wizji rozwoju Inicjatywy Uniwersytetów Europejskich (EUI). Forum otworzyli m.in. Marcin Kulasek, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Pia Ahrenkilde Hansen, dyrektor generalna ds. edukacji, młodzieży, sportu i kultury Komisji Europejskiej, oraz prof. Patrycja Matusz, prorektorka ds. umiędzynarodowienia Uniwersytetu Wrocławskiego i pełnomocniczka ministra nauki ds. europejskich i prezydencji w UE. Ich wystąpienia podkreślały znaczenie współpracy międzyuczelnianej dla kształtowania konkurencyjnej i zintegrowanej przestrzeni edukacyjnej w Europie. Sesje tematyczne poświęcone były kluczowym wyzwaniom i szansom, jakie stoją przed europejskim szkolnictwem wyższym – od rozwoju kompetencji przyszłości w ramach inicjatywy Union of Skills poprzez internacjonalizację i zaangażowanie studentów w zarządzanie sojuszami aż po współpracę uczelni z otoczeniem społecznym i gospodarczym. Doskonała organizacja, profesjonalna oprawa oraz nowoczesne zaplecze Biblioteki Uniwersyteckiej sprawiły, że forum zostało ocenione jako jedno z najbardziej udanych spotkań tej rangi. Wrocław potwierdził swoją pozycję jako ważny punkt na mapie europejskiej nauki, a Uniwersytet Wrocławski – jako uczelnia otwarta, zaangażowana i gotowa do współtworzenia przyszłości zjednoczonej akademickiej Europy.

◀ Forum otworzyli, od góry: prof. Patrycja Matusz, Marcin Kulasek oraz Pia Ahrenkilde Hansen.

▲ Podczas sesji Forum Sieci Uniwersytetów Europejskich dyskutowano przede wszystkim o kształtowaniu przyszłości europejskiego szkolnictwa wyższego oraz wspólnej analizie kluczowych wyzwań i perspektyw stojących przed Europejskim Obszarem Szkolnictwa Wyższego. Sesje plenarne z udziałem ekspertów koncentrowały się na zagadnieniach z dziedziny edukacji, nauki oraz innowacji. Ponadto w ramach sesji networkingowych uczestnicy wymieniali się najlepszymi praktykami oraz nawiązywali międzynarodowe partnerstwa.

▲ Dyrekcja BUWr: od lewej: dr Monika Górska, Z-ca Dyrektora ds. Udostępniania, Administracji i Komunikacji, oraz dr Dorota Siwecka, Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej.

We Wrocławiu ożywają rękopiśmienne księgi — spotkanie filologów

Wrocław na kilka dni stał się światową stolicą filologii klasycznej.

Od 7 do 11 lipca 2025 roku odbywał się XVII Międzynarodowy Kongres

Fédération Internationale des Associations d’Études Classiques (FIEC) – jedno z najważniejszych wydarzeń w środowisku badaczy antyku zorganizowane we współpracy Uniwersytetu Wrocławskiego i Polskiego Towarzystwa Filologicznego.

Z tej wyjątkowej okazji Biblioteka

Uniwersytecka we Wrocławiu przygotowała dla uczestników kongresu cykl spotkań i prezentacji poświęconych jej najcenniejszym greckim i łacińskim rękopisom ze zbiorów specjalnych.

Codzienne pokazy prowadzone były po łacinie, co nadało wydarzeniu unikatowy charakter.

Goście mieli niepowtarzalną okazję przyjrzeć się z bliska materialnemu dziedzictwu humanistyki i zobaczyć, jak żywe pozostają jej źródła – także po wielu stuleciach.

Prezentacje przygotowane przez bi -

klasycznych w BUWr

bliotekarza z Oddziału Rękopisów BUWr dr. Antoine’a Haakera spotkały się z ogromnym zainteresowaniem uczestników kongresu, którzy nie kryli podziwu dla bogactwa i stanu zachowania kolekcji rekopiśmiennej BUWr. Wiele emocji budziły również dyskusje o historii poszczególnych rękopisów. Udział Biblioteki Uniwersyteckiej w tym prestiżowym międzynarodowym wydarzeniu stał się doskonałą okazją, aby zaprezentować wrocławskie zbiory specjalne środowisku naukowemu z całego świata. Ze względu na dużą liczbę uczestników kongresu pokazy odbyły się osiem razy, dzięki czemu cymelia ze zbiorów BUWr-u mogło zobaczyć ponad 60 filologów.

▲ Kongres FIEC przyciągnął do Wrocławia filologów klasycznych niemal z całego świata. Wśród przybyłych gości byli badacze z takich krajów, jak Francja, Niemcy, Szwajcaria, Czechy, Hiszpania, Włochy, Kanada, Stany Zjednoczone, a nawet Korea Południowa.

◀ Dr Antoine Haaker zaprezentował m.in. rękopis księgi De conservatione sanitatis (sygn. III Q 19). W dziele tym autor Benedetto Reguardati udziela rad na temat zachowania zdrowia i higieny. Kodeks napisany w Mediolanie ok. 1468 roku ma prestiżową proweniencję, był bowiem darem dyplomatycznym Księstwa Mediolanu dla króla Francji Ludwika XI.

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu po raz pierwszy na

Welcome Day!

Ubiegłoroczny Welcome Day na Uniwersytecie Wrocławskim był dla Biblioteki Uniwersyteckiej wydarzeniem wyjątkowym – po raz pierwszy nasza instytucja uczestniczyła w spotkaniu organizowanym z myślą o studentach zagranicznych rozpoczynających naukę na Uniwersytecie Wrocławskim. Wydarzenie odbyło się na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii w budynku D i przyciągnęło uczestników z różnych zakątków świata.

Stoisko Biblioteki cieszyło się ogromnym zainteresowaniem – studenci chętnie zatrzymywali się, by porozmawiać, zapytać o zasady korzystania z naszych zbiorów i odkryć, jak wiele możliwości

daje Biblioteka Uniwersytecka. Padało

mnóstwo pytań: o dostęp do e-źródeł, katalog online, sposób zapisywania się do Biblioteki i o to, jak znaleźć potrzebne publikacje w języku angielskim. Nie zabrakło również miłych akcentów – na odwiedzających czekały pyszne ciasteczka, a największe uznanie zyskały gadżety z reprodukcjami dzieł ze zbiorów Biblioteki, które budziły po -

▲ Reprezentacja Biblioteki Uniwersyteckiej (od prawej: Anna Szczotka-Sobiecka, Grzegorz Pawlik, Magdalena Małachowska, Katarzyna Kwaśniak) podczas Welcome Day.

◀ Stoisko BUWr w holu Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii.

▼ Studenci chętnie pytali o zasady korzystania z naszych zbiorów; szczególną uwagę przyciągały gadżety z reprodukcjami dzieł ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej.

dziw i często stawały się pamiątką tego dnia. Udział w Welcome Day stał się nie tylko okazją do promocji zasobów i usług Biblioteki, ale też sposobnością do nawiązania kontaktów z nowymi członkami społeczności akademickiej. Dla wielu zagranicznych studentów wizyta przy stoisku BUWr była pierwszym krokiem do poznania bogactwa naszych zbiorów i rozpoczęcia przygody z wrocławską Biblioteką Uniwersytecką.

Pierwszy udział w wydarzeniu okazał się sukcesem i motywacją do dalszych działań. Już dziś planujemy kolejne inicjatywy skierowane do międzynarodowych użytkowników – warsztaty, prezentacje i materiały informacyjne, które pozwolą jeszcze pełniej korzystać z naszych zasobów. Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu z radością dołączyła do grona instytucji współtworzących Welcome Day. B

Zdniem 15 maja 2025 roku na mocy rozporządzenia

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Hanny Wróblewskiej Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu dołączyła do grona instytucji posiadających zbiory zaliczone do Narodowego Zasobu Bibliotecznego (NZB). To wyjątkowe wyróżnienie, gdyż NZB obejmuje kolekcje o unikatowej wartości historycznej, naukowej, artystycznej i kulturowej, stanowiące bezcenny element dziedzictwa narodowego. Ich ochrona odbywa się na szczególnych zasadach określonych w przepisach prawa. Decyzja o włączeniu Biblioteki Uniwersyteckiej do NZB została poprzedzona pozytywną opinią Rady ds. Narodowego Zasobu Bibliotecznego, która podkreśliła wyjątkowe znaczenie wrocławskich zbiorów. Rada rekomendowała włączenie do NZB kolekcji zbiorów specjalnych obejmującej:

Zbiór inkunabułów – 3156 dzieł;

Bibliotheca Piastorum Bregensis – 5309 dzieł; Jedyny zachowany na świecie oryginalny egzemplarz pierwszej mapy całego Carstwa Rosyjskiego autorstwa Anthony’ego Jenkinsona z 1562 roku; Monumentalne dzieło Opis Egiptu ( Description de l’Égypte) przygotowane na zlecenie Napoleona Bonapartego przez komisję Commission des Sciences et des Arts d’Egypte. To rezultat badań prowadzonych przez 160 uczonych i artystów podczas wyprawy Napoleona do Afryki w latach 1798–1801. Dzięki tej decyzji NZB obejmuje obecnie zbiory 17 bibliotek w Polsce – od Biblioteki Jagiellońskiej poprzez Bibliotekę Narodową aż po Książnicę Pomorską w Szczecinie.

To ważny krok w kierunku ochrony i promocji wspólnego dziedzictwa, a także wyraz uznania dla pracy bibliotekarzy, konserwatorów i wszystkich osób, które dbają o zachowanie tych skarbów dla przyszłych pokoleń. B

Colloquia Bibliologa Wratislaviensia –udana inauguracja cyklu

Biblioteka

Uniwersytecka we Wrocławiu zainaugurowała nowy cykl spotkań Colloquia Bibliologa Wratislaviensia poświęcony historii dawnej książki, rękopisu, piśmiennictwa i bibliotek. Wydarzenie, które odbyło się w wyjątkowej atmosferze, zgromadziło badaczy, bibliotekarzy, studentów oraz wszystkich miłośników kultury książki. Celem cyklu jest stworzenie przestrzeni dialogu i wymiany myśli o roli książki w dziejach cywilizacji, jej materialnym, intelektualnym i duchowym wymiarze. Pierwszy wykład wygłosiła profesor Inmaculada Pérez Martín – wybitna bizantynistka, znana z badań nad transferem wiedzy w Bizancjum, grecką paleografią i kodykologią. Jej wystąpienie pt. Greek Books, Religion and Power: The Meaning of Owning a Greek Library in 16th-Century Europe przedstawiło, jaką rolę odgrywało gromadzenie książek w epoce wczesnej nowożytności – szczególnie w kontekście politycznych i religijnych ambicji monarchów europejskich. Profesor Pérez Martín wyjaśniła, jak w XVI wieku tworzenie królewskich i arystokratycznych bibliotek stało się elementem strategii władzy i prestiżu. Władcy, inspirowani humanistycznym ideałem uniwersalnej wiedzy, rywalizowali w kompletowaniu bogatych kolekcji rękopisów i druków w językach starożytnych. Z czasem – w obliczu debat reformacyjnych – biblioteki zaczęły pełnić funkcję narzędzia kontroli ideologicznej, stając się przestrzenią, w której wiedza spotykała się z religią i polityką. Wykład wzbudził spore zaciekawienie i stał się inspiracją do dalszych rozmów o znaczeniu książki w kulturze europejskiej. Uczestnicy podkreślali wysoki poziom merytoryczny oraz wyjątkową szansę spotkania z badaczką o międzynarodowej renomie.

A to dopiero początek! W kolejnych miesiącach w ramach cyklu Colloquia Bibliologa Wratislaviensia planowane są wystąpienia uznanych uczonych z wiodących ośrodków naukowych Europy – historyków, paleografów, bibliotekoznawców. Każde spotkanie będzie okazją do spojrzenia z innej perspektywy na związek między kulturą tekstu a przemianami społecznymi, religijnymi i politycznymi. Serdecznie dziękujemy wszystkim uczestnikom inauguracji i już dziś zapraszamy na kolejne wydarzenia, które otwierają nowy rozdział w życiu naukowym Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu! B

▲ Z-ca dyrektora ds. Udostępniania, Administracji i Komunikacji BUWr dr Monika Górska oficjalnie otwierająca podsumowanie projektu oraz dr Helena Sojka-Masztalerz i kierowniczka projektu prof. Anna Dąbrowska.

Podsumowanie projektu Alma Mater Leopoliensis.

Dzieje humanistyki lwowskiej 1661–1946

Dnia

25 września 2025 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbyło się uroczyste podsumowanie projektu Alma Mater Leopoliensis. Dzieje humanistyki lwowskiej 1661–1946. Wydarzenie było nie tylko okazją do zaprezentowania rezultatów kilkuletnich badań, lecz także momentem refleksji nad znaczeniem dziedzictwa akademickiego oraz potrzebą zachowania pamięci o tradycjach Uniwersytetu Lwowskiego znajdujących swoją kontynuację we Wrocławiu.

Projekt Alma Mater Leopoliensis służył opisaniu – przez pryzmat humanistyki lwowskiej – roli Uniwersytetu Lwowskiego jako instytucji naukowo-badawczej, edukacyjnej, kulturotwórczej i narodotwórczej. Obejmował on analizę głównych kierunków rozwoju nauk humanistycznych, metodologii badań oraz problematyki podejmowanych w kolejnych stuleciach tematów. Ważnym obszarem badań była także rola humanistyki lwowskiej w strukturze uczelni oraz jej wpływ na życie intelektualne i społeczne miasta.

Opracowanie dziejów humanistyki lwowskiej zostało zrealizowane m.in. poprzez charakterystykę dorobku naukowego poszczególnych uczonych, śledzenie losów ich karier i działalności dydaktycznej, a także opis tworzonych przez nich szkół naukowych, seminariów i laboratoriów. Badacze podkreślali, że wykładowcy Uniwersytetu Lwowskiego wyróżniali się nie tylko ogromną erudycją i wszechstronnością, lecz również zdolnością łączenia refleksji naukowej z problematyką społeczną i polityczną, tak bliską ówczesnym środowiskom intelektualnym.

Na projekt składały się działania dokumentacyjno-edytorskie obejmujące digitalizację materiałów źródłowych oraz opracowanie na ich podstawie nowoczesnego systemu bazodanowego, tzw. kolekcji lwowskiej. Efektem kilkuletniej pracy stała się również trzytomowa monografia z bogatym materiałem źródłowym i ilustracyjnym, udostępniona online w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego (BCUWr) pod następującymi adresami:

• Alma Mater Leopoliensis Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946 (z dwoma interaktywnymi inwentarzami). Tom 1: Nauki filologiczne – Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego

• Alma Mater Leopoliensis Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946 (z dwoma interaktywnymi inwentarzami). Tom 2: Nauki historyczne – Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego

• Alma Mater Leopoliensis Dzieje humanistyki lwowskiej 1661-1946 (z dwoma interaktywnymi inwentarzami). Tom 3: Filozofia, historia sztuki, muzykologia, teologia – Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego Monografii towarzyszy także dostęp do cyfrowego archiwum oraz elektronicznej bazy publikacji poświęconych dziejom Uniwersytetu Lwowskiego. W realizacji przedsięwzięcia uczestniczyli specjaliści z kilku ośrodków naukowych w Polsce – z Wrocławia, Warszawy, Krakowa i Rzeszowa oraz z Ukr ainy (ze Lwowa). Współpraca

badaczy obu państw wniosła nową, poszerzoną perspektywę interpretacyjną, pozwalającą lepiej ukazać złożone związki między tradycjami naukowymi Polski i Ukrainy oraz ich wspólny wkład w rozwój kultury akademickiej. Kierowniczką projektu była prof. Anna Dąbrowska, wybitna językoznawczyni z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, a zespołem bezpośrednio zarządzała dr Helena Sojka-Masztalerz, literaturoznawczyni i badaczka historii nauki.

W podsumowaniu przedstawiono najważniejsze rezultaty projektu, zaprezentowano kierunki dalszych badań oraz podkreślono znaczenie współpracy instytucji naukowych i kulturalnych w dokumentowaniu i popularyzowaniu dziedzictwa akademickiego. Towarzyszące spotkaniu dyskusje stworzyły inspirującą atmosferę refleksji, przypominając, że historia uniwersytetu pozostaje wciąż żywą częścią akademickiej tożsamości.

Dzięki zaangażowaniu badaczy, bibliotekarzy i archiwistów udało się nie tylko zabezpieczyć cenne archiwalia, lecz także ukazać, że pamięć o lwowskich korzeniach stanowi istotny element współczesnej spuścizny Uniwersytetu Wrocławskiego. Całość przedsięwzięcia była ważnym krokiem w umacnianiu świadomości historycznej oraz w podtrzymywaniu więzi łączących naukową teraźniejszość z bogatym dziedzictwem akademickim.

Na koniec skierowano serdeczne podziękowania do wszystkich uczestników, prelegentów i partnerów inicjatywy za obecność, pasję i zaangażowanie. Uczestnicy zgodnie podkreślali, że projekt dowiódł, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci o naukowych korzeniach oraz o ludziach, którzy przez stulecia współtworzyli silne fundamenty polskiej i europejskiej humanistyki. B

◀ Na podsumowaniu projektu gościem honorowym był Rektor Senior UWr prof. Adam Jezierski.

▼ Końcowy akcent projektu: podziękowania dla koordynatorki projektu dr Heleny Sojki-Masztalerz z Instytutu Filologii Polskiej UWr składają Tomasz Kalota i Marcin Szala.

O

winnych wzgórzach i śląskiej tradycji winiarskiej

– spotkanie w Saloniku Kulturalnym BUWr

Wdniu 6 czerwca 2025 roku przestrzeń Saloniku Kulturalnego

Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu wypełniła się rozmową o winoroślach, średniowiecznych winnicach i niezwykłej historii ziemi śląskiej. Gośćmi spotkania byli Pani Profesor Dagmara Adamska, autorka książki Winogrady i winne wzgórza. Uprawa i produkcja wina na średniowiecznym Śląsku, wydanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, oraz Nestor Kościański, właściciel Winnicy Moderna i miłośnik współczesnego winiarstwa dolnośląskiego.

W rozmowie, którą poprowadzono w kameralnej atmosferze Saloniku, nauka spotkała się z praktyką – średniowieczne zapisy o winnicach, klasztornych zbiorach i kupieckich tradycjach splotły się z doświadczeniami winiarza, który dziś odtwarza te same krajobrazy smaku w nowoczesny sposób. Dyskusja przyniosła wiele ciekawych refleksji na temat ciągłości tradycji winiarskich na Śląsku, zmian klimatycznych wpływających na winnice, a także rosnącego zainteresowania lokalnym winiarstwem. Jak podkreślała Profesor Adamska, źródła historyczne dowodzą, że wino na

Śląsku było obecne od wieków, a jego produkcja stanowiła ważny element życia gospodarczego i kulturowego regionu. Nestor Kościański przedstawił współczesny wymiar tej opowieści, dzieląc się pasją i wiedzą o uprawie

Dniawinorośli, trudach pracy w winnicy i satysfakcji z tworzenia czegoś, co łączy przyrodę z tradycją i sztuką.

Spotkanie miało wyjątkowy klimat –nauka przeplatała się z inspirującymi rozmowami, historia z teraźniejszością, a zapach papieru i słów z aromatem winnych wspomnień. Publiczność z dużym zainteresowaniem słuchała opowieści o dawnych śląskich winnicach i współczesnych inicjatywach, które przywracają tę tradycję.

Na zakończenie uczestnicy mieli okazję porozmawiać z gośćmi, wymienić refleksje i zrobić pamiątkowe zdjęcia. Dziękujemy Pani Profesor Dagmarze Adamskiej i Nestorowi Kościańskiemu za pasjonującą rozmowę, a Wydawnictwu Uniwersytetu Wrocławskiego za współpracę przy organizacji wydarzenia. Już dziś zapraszamy wszystkich miłośników historii, kultury i sztuki na kolejne spotkania w Saloniku Kulturalnym BUWr – miejscu, w którym wiedza spotyka się z inspiracją. Opisy wydarzeń odbywających się w Saloniku Kulturalnym Biblioteki Uniwersyteckiej prezentujemy na stronie: https://www.bu.uni.wroc.pl/Salonik-Kulturalny B

Narodowe Czytanie 2025

6 września 2025 roku Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu włączyła się w ogólnopolską akcję Narodowego Czytania, wpisując się w tradycję promowania rodzimej literatury i dziedzictwa kulturowego. Z tej okazji przygotowano wyjątkowy film poświęcony Janowi Kochanowskiemu –jednemu z najwybitniejszych poetów polskiego renesansu. Materiał prezentował dzieła Kochanowskiego znajdujące się w zbiorach Biblioteki, w tym starodruki, i kolejne edycje jego utworów, ukazując bogactwo kolekcji oraz jej znaczenie dla historii i kultury polskiej. Szczególnym walorem filmu było zaprezentowanie wybranych utworów

poety zarówno w języku polskim, jak i łacinie, co pozwoliło w pełni docenić erudycję autora oraz uniwersalny charakter jego twórczości. Dwujęzyczna forma podkreślała ponadczasowość te-

matów poruszanych przez Kochanowskiego – refleksję nad losem człowieka, wartościami, naturą i harmonią świata. Dzięki temu widzowie mogli spojrzeć na renesansową poezję z nowej per-

spektywy, dostrzegając jej aktualność oraz trwałą siłę oddziaływania. Film został udostępniony w kanałach informacyjnych Biblioteki, w tym na stronie internetowej i platformie YouTube. Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem odbiorców, potwierdzając, że klasyka literatury – w odpowiedniej oprawie i dzięki nowoczesnym środkom przekazu – potrafi wciąż inspirować i łączyć pokolenia. Biblioteka Uniwersytecka zaprasza do obejrzenia filmu oraz odwiedzenia jej murów, w których znajdują się unikatowe wydania dzieł Jana Kochanowskiego – świadectwa trwałej wartości, piękna oraz uniwersalności polskiego słowa.

Festiwal Mostem

Jak co roku Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu włączyła się w organizację Festiwalu Mostem, który od 13 do 18 czerwca 2025 roku po raz kolejny przemienił Wrocław w tętniącą życiem przestrzeń kultury, dialogu oraz inspirujących spotkań. Festiwal, organizowany przez instytucje zlokalizowane nad Odrą, stał się już tradycją łączącą naukę, sztukę i wspólnotę mieszkańców miasta.

Biblioteka Uniwersytecka przygotowała dwa wyjątkowe wydarzenia, które przyciągnęły miłośników historii, literatury i refleksji nad dziedzictwem kulturowym Europy.

Pierwszym z nich było oprowadzanie kuratorskie po wystawie Od Korony Piastów do Europy Jagiellonów 1025–1525 zaprezentowane przez dr. Dariusza Przybytka. Ekspozycja zaprosiła zwiedzających w niezwykłą podróż przez pierwsze pięć stuleci dziejów Polski – od czasów jej legendarnego początku aż po epokę złotego wieku. Wystawa została przygotowana z okazji dwóch wyjątkowych rocznic: 1000-lecia koronacji pierwszych królów Polski oraz 500-lecia hołdu pruskiego. Pokazano na niej niezwykle cenne zabytki,

rękopisy i dokumenty, które pozwoliły spojrzeć na historię naszego kraju z nowej perspektywy w szerszym, europejskim kontekście.

Drugim wydarzeniem był wykład Łukasza Krzyszczuka pt. Powrót do Raju, będący okazją do refleksji nad miejscem człowieka w świecie i nieustannym poszukiwaniem harmonii między naturą, duchowością a kulturą. Spotkanie łączyło elementy eseju, filozofii i literackiej opowieści, wpisując się w ideę Festiwalu Mostem tworzenia przestrzeni porozumienia i inspiracji

▲ Zaproszenie na wykład pt. Powrót do Raju przygotowany przez Łukasza Krzyszczuka z Oddziału Rękopisów.

między ludźmi, instytucjami i dziedzinami sztuki.

Udział Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu w Festiwalu to kolejny dowód na to, że instytucja ta nie tylko chroni i gromadzi dziedzictwo kultury, lecz także aktywnie uczestniczy w jego współczesnym przeżywaniu i interpretowaniu. Dzięki takim inicjatywom Wrocław po raz kolejny potwierdził, że jest miastem mostów – również tych symbolicznych, łączących przeszłość z teraźniejszością oraz tradycję z nowoczesnością. B

▲ Plakat anonsujący wystawę z oprowadzaniem kuratorskim dr. Dariusza Przybytka z Oddziału Zbiorów Kartograficznych.

Kolędowanie w Saloniku Kulturalnym BUWr

Było magicznie! Kolędowanie z zespołem Nomen Omen w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu. W grudniu, gdy Wrocław lśnił świątecznymi światłami, a w powietrzu unosiła się atmosfera oczekiwania, w Saloniku Kulturalnym Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbyło się wyjątkowe wydarzenie – kolędowanie z Nomen Omen. 11 gr udnia 2025 roku wspólne śpiewanie wypełniło biblioteczną przestrzeń dźwiękiem kolęd, pastorałek i piosenek świątecznych – zarówno tradycyjnych, dobrze znanych melodii, jak i utworów w nowoczesnych aranżacjach. Nie był to zwykły koncert,

lecz szczególny wieczór wspólnego muzykowania i świętowania – każdy uczestnik mógł znaleźć coś dla siebie. Śpiewano razem – z radością, wzruszeniem i poczuciem wspólnoty. Dzięki muzykom z zespołu Nomen Omen, ich wyjątkowym aranżacjom oraz serdecznej, otwartej energii publiczności w Bibliotece zapanowała prawdziwie świąteczna atmosfera – pełna ciepła, bliskości i światła. Kolędowanie stało się chwilą zatrzymania w przedświątecznym zgiełku, okazją do oddechu, wspólnego przeżywania i refleksji nad tym, co w świętach najważniejsze.

Wybrzmiały zarówno melodyjne tony klasycznych kolęd, jak i radosne piosenki znane z rodzinnych spotkań – wszystkie niosły ze sobą szczerość, emocje i wyjątkowy nastrój grudniowego wieczoru. Wydarzenie zakończyło się oklaskami, uśmiechami i serdecznymi słowami wdzięczności dla artystów. Wielu uczestników podkreślało, że to spotkanie pozwoliło na moment zapomnieć o codzienności i poczuć wspólnotę, jaką tworzy muzyka. Wszyscy opuszczali Salonik Kulturalny z przekonaniem, że za rok warto tu wrócić – by znów wspólnie kolędować, śmiać się i tworzyć jeszcze więcej dobrych wspomnień. Dziękujemy zespołowi Nomen Omen oraz wsz ystkim uczestnikom tego wyjątkowego wieczoru.

Strefa Opiekunów z Dziećmi BUWr –

przyjazna przestrzeń dla dużych i małych

Biblioteka

Uniwersytecka we Wrocławiu otworzyła Strefę Opiekunów z Dziećmi – nową, wyjątkową przestrzeń przygotowaną z myślą o rodzicach, opiekunach i ich pociechach. To kolejny krok w stronę budowania Biblioteki otwartej, dostępnej i przyjaznej wszystkim użytkownikom niezależnie od etapu życia czy indywidualnych potrzeb. Nowa strefa, zlokalizowana w obszarze Wolnego Dostępu 1 (poziom 2), to miejsce, w którym nauka i rodzicielstwo mogą się spotkać w harmonii. Znajdują się tu kolorowe książeczki, piankowe klocki, maty do zabawy, kredki i kolorowanki, a także wygodne meble dostosowane do potrzeb najmłodszych. Dzieci mogą rozwijać wyobraźnię poprzez zabawę, podczas gdy rodzice mają możliwość spokojnej pracy, lektury lub przygotowania się do zajęć. Regularnie uzupełniany jest zestaw książeczek, tak aby maluchy mogły odkrywać coraz to nowe historie. Wszystko ma jeden cel – sprawić, by to miejsce było jeszcze bardziej przyjazne, przytulne i komfortowe zarówno dla najmłodszych, jak i ich opiekunów. Strefa Opiekunów z Dziećmi jest dostępna w godzinach otwarcia Biblioteki dla wszystkich użytkowników z aktywnym kontem bibliotecznym. Nową przestrzeń zaprojektowano tak, by młodzi goście czuli się w niej bezpiecznie, a dorośli mogli korzystać z udogodnień typowych dla współczesnej biblioteki akademickiej. Inicjatywa spotkała się z bardzo pozytywnym odbiorem – zarówno wśród studentów i pracowników uczelni, jak i w środowisku rodziców i opiekunów dzieci. Wrocławska Biblioteka Uniwersytecka po raz kolej-

▲ Strefa cały czas się rozwija i jest na bieżąco udoskonalana, aby jak najlepiej odpowiadać na potrzeby odwiedzających. W przestrzeni pojawiły się piankowe klocki i maty do zabawy, a także namiot, który przypadnie do gustu każdemu dziecku.

ny udowadnia, że idea nauki, kultury i wspólnoty może iść w parze z troską o potrzeby użytkowników w każdym wieku. Z regulaminem Strefy Opiekunów z Dziećmi można zapoznać się na stronie Biblioteki: https://www.bu.uni.wroc.pl/ regulamin-strefy-opiekunow-z-dziecmi. Zapraszamy wszystkich rodziców i opiekunów do korzystania z nowego miejsca – niech wspólna wizyta w Bibliotece stanie się przyjemnością dla dorosłych i wspaniałą zabawą dla dzieci! B

▲ Kolorowy kącik – idealna strefa na chwilę relaksu oraz rozwijanie wyobraźni u najmłodszych.

▲ Przyjazne otoczenie rośnie i zmienia się wraz z potrzebami małych i dużych użytkowników BUWr.

◀ Przytulna przestrzeń do wspólnego spędzania czasu z dziećmi – miejsce, gdzie nauka spotyka się z bezpieczną zabawą.

Absolwenci UWr z wizytą w Bibliotece

Wdniu

26 czerwca 2025 roku w gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbyło się wyjątkowe spotkanie zorganizowane przez Akademickie Biuro Karier we współpracy z zespołem Biblioteki. Wydarzenie skierowane było do absolwentek i absolwentów Uniwersytetu Wrocławskiego i stanowiło okazję do ponownego spotkania z uczelnią i odkrywania na nowo jej współczesnego oblicza. Dla wielu uczestników była to pierwsza wizyta w obecnym gmachu BUWr-u, a więc sposobność, aby zobaczyć z bliska, jak zmieniła się przestrzeń Biblioteki i jakie możliwości daje dziś jej użytkownikom. Centralnym punktem programu było kuratorskie oprowadzanie po wystawie „Od Korony Piastów do Europy Jagiellonów 1025–1525”, podczas którego absolwenci mieli okazję przyjrzeć się z bliska wyjątkowym eksponatom oraz wysłuchać ciekawych opowieści ekspertów o prezentowanych obiektach i ich znaczeniu w historii. Po zakończeniu oprowadzania uczestnicy poznawali różne przestrzenie Biblio-

teki Uniwersyteckiej – od stref Wolnego Dostępu poprzez Czytelnię Główną aż po inne zakamarki jej bogatych zbiorów. Spotkanie było też okazją, aby przypomnieć, że absolwentki i absolwenci Uniwersytetu Wrocławskiego mogą nadal korzystać z zasobów Biblioteki i kontynuować swoją na-

ukową i czytelniczą przygodę. Wydarzenie przebiegło w niezwykle przyjaznej atmosferze dzięki zaangażowaniu zespołu BUWr-u dbającego o każdy szczegół spotkania. Dla wielu gości była to podróż łącząca wspomnienia z lat studenckich z odkrywaniem na nowo miejsca, które wciąż się rozwija i inspiruje. B

Café Kwerenda – nowe miejsce spotkań

Zpoczątkiem jesieni w Bibliotece Uniwersyteckiej powstało nowe miejsce, które z pewnością przypadnie do gustu miłośnikom książek i aromatycznej kawy. Café Kwerenda to samoobsługowa kawiarenka usytuowana na poziomie 2 w centralnej części Biblioteki. Została stworzona z myślą o tych, którzy chcą połączyć naukę i pracę intelektualną z chwilą odprężenia. Pomysł stworzenia kawiarenki dojrzewał od dłuższego czasu. Zespół Biblioteki, obserwując potrzeby użytkowników, zauważył, że studenci, badacze i czytelnicy coraz częściej poszukują w BUWr nie tylko źródeł wiedzy, lecz także przestrzeni sprzyjającej odpoczynkowi i swobodnym spotkaniom. Café Kwerenda odpowiada

właśnie na te oczekiwania – to strefa relaksu, w której można napić się kawy, herbaty czy gorącej czekolady, przeczytać fragment książki lub po prostu odpocząć od intensywnej pracy w czytelni. Wystrój nowego miejsca harmonijnie wpisuje się w atmosferę Biblioteki – jest nowoczesny, a zarazem przytulny. Jasne drewno, ciepłe oświetlenie i starannie dobrane detale tworzą klimat sprzyjający skupieniu i rozmowie. Dzięki samoobsłudze korzystanie z kawiarenki jest szybkie i wygodne. Co więcej,

przestrzeń została wyposażona w czajnik oraz kuchenkę mikrofalową, dzięki czemu można przygotować gorący napój lub odgrzać własne jedzenie przyniesione z domu.

Otwarcie kawiarenki zbiegło się symbolicznie z Międzynarodowym Dniem Kawy, co dodatkowo podkreśliło znaczenie tego aromatycznego wydarzenia w życiu Biblioteki. Od teraz każdy odwiedzający BUWr może połączyć przerwę z filiżanką ulubionego napoju albo z domowym posiłkiem.

Café Kwerenda to kolejny krok w kierunku tworzenia przyjaznej, otwartej i nowoczesnej przestrzeni akademickiej. Zapraszamy wszystkich użytkowników do odwiedzenia nowej strefy i przekonania się, jak dobrze smakuje nauka w towarzystwie dobrej kawy! B

◀ Café Kwerenda w BUWr na poziomie 2.

Praktyczne warsztaty, seminarium i rozmowy o przyszłości otwartej nauki – tak Biblioteka

Uniwersytecka we Wrocławiu świętowała

Tydzień Otwartego Dostępu.

Open Access Week w Bibliotece Uniwersyteckiej

Tekst: Anna Andrejów-Kubów, Kierownik Oddziału Informacji Naukowej BUWr Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Korzyści płynące z otwartej nauki są dostrzegane w środowisku akademickim – coraz większą ich świadomość mają także podmioty zaangażowane w kształtowanie polityk naukowych. Trudność mogą sprawiać praktyczne aspekty tego zagadnienia –jak efektywnie upowszechniać wyniki badań naukowych w otwartym dostępie i jak korzystać z tych zasobów. Z tego względu każda inicjatywa popularyzująca kwestie Open Access jest cenna.

Jedną z najbardziej znanych jest Międzynarodowy Tydzień Otwartego Dostępu (Open Access Week). Organizowany w październiku nieprzerwanie od 2008 roku jest okazją do promowania idei Open Access, ale także dyskusji o wyzwaniach w otwartej nauce warunkowanych przez zmieniającą się rzeczywistość.

Tematem przewodnim OAW w 2025 roku było pytanie Do kogo należy nasza wiedza? dotyczące między innym kontroli nad wytwarzaną wiedzą naukową i danymi badawczymi oraz dostępu do nauki i edukacji. To pytanie staje się istotne także w kontekście postępującej

◀ Aleksandra Zawadzka z Oddziału Informacji Naukowej BUWr.

▲ Tomasz Kalota, ekspert BUWr-u z Oddziału Digitalizacji i Usług Cyfrowych. ▶ Urszula Witkowska i Dominika Wszołek z Działu ds. Nauki UWr.

obecności AI i komercyjnego wykorzystywania otwartych zasobów. Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu po raz drugi przyłączyła się do organizacji wydarzeń w ramach Międzynarodowego Tygodnia Otwartego Dostępu. W programie znalazły się warsztaty i seminarium. Pierwszego dnia, 21 października 2025 roku, Urszula Witkowska i Dominika Wszołek z Działu ds. Nauki UWr zaprezentowały możliwości dofinansowania publikacji w otwartym dostępie w wystąpieniu pt. Fundusz wydawniczy UWr jako zrównoważony model finansowania publikacji. Następnie Aleksandra Zawadzka i Tomasz Kalota z Biblioteki

Uniwersyteckiej na przykładzie materiałów z Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego pokazali, że kluczowe dla widoczności dorobku naukowego w sieci jest prawidłowe przygotowanie metadanych. Podzielili się także dobrymi praktykami w tym zakresie. Prezentacja pt. Widoczność zasobów naukowych z RUWr w agregatorach i wyszukiwarkach jest dostępna w Repozytorium UWr (https://repozytorium.uni.wroc. pl) i dostarcza solidnej porcji praktycznej wiedzy. Zapraszamy do zapoznania się z nią.

Następnego dnia Marcin Kapczyński z firmy Clarivate zaprosił uczestników na warsztat pt. Web of Science w praktyce – wsparcie dla prowadzonych badań i rozwoju kariery naukowej. Uczestnicy spotkania poznali funkcjonalność bazy Web of Science, w tym metody wyszukiwania literatury naukowej, śledzenia trendów badawczych oraz analizy cy-

towań, a także zaznajomili się z narzędziami oferowanymi przez bazę: Asystent AI, EndNote i InCites. Zwieńczeniem wydarzeń Open Access Week w Bibliotece Uniwersyteckiej było Seminarium Otwartego Dostępu 2025 w dniu 23 października 2025 roku. Obrady otworzył prorektor ds. badań naukowych prof. dr hab. Artur Błażejewski. Wystąpienia wygłoszone zostały w trzech blokach: 1) Finansowanie projektów i polityka OA na Uniwersytecie Wrocławskim; 2) Publikowanie otwarte oraz Open Access w bazach danych; 3) Ambasadorzy otwartej nauki (program dostępny na stronie: https://www. bu.uni.wroc.pl/seminarium-otwartego-dostepu).

Prelegenci reprezentowali wrocławskie instytucje naukowo-badawcze (Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Ekonomiczny, Muzeum Przyrodnicze), instytucje finansujące badania naukowe (Narodowe Centrum Nauki) oraz wydawców i właścicieli baz danych (De Gruyter Brill, Taylor & Francis – EBSCO, Web of Science), dzięki czemu uczestnicy seminarium mieli możliwość spojrzenia na zagadnienia otwartego dostępu w różnych kontekstach: budowania polityki naukowej uczelni, projektowania badań naukowych, finansowania publikacji w OA i ich udostępniania w naukowych

bazach danych. Dyskusja z sali audytoryjnej przenosiła się do kuluarów, co potwierdza, że temat otwartej nauki jest znaczący i warto kontynuować takie spotkania – na pewno będziemy to robić podczas kolejnej edycji Międzynarodowego Tygodnia Otwartego Dostępu w Bibliotece Uniwersyteckiej w październiku 2026 roku. Serdecznie na nią zapraszamy już dzisiaj! B

Zaglądamy do Biblioteki Instytutu Archeologii, gdzie oprócz archeologów można natknąć się na artefakty z badań terenowych.

Biblioteka pełna zabytków

Tekst i zdjęcia: Natalia Sawicka, Biblioteka Instytutu Archeologii UWr

Uzbiegu

ulic Uniwersyteckiej i Szewskiej, w samym sercu Wrocławia, stoi stary miejski pałac. Przez okna zastawione donicami z zielonymi pióropuszami roślin można dostrzec regały uginające się od książek. To właśnie tutaj mieści się Biblioteka Instytutu Archeologii, która zajmuje pomieszczenia na parterze od połowy 2019 roku. Wcześniej wszyscy, którzy chcieli zajrzeć do naszego księgozbioru, musieli wspinać się na trzecie piętro, ale nigdy nie odstraszało to naszych czytelników, a biblioteka zawsze pękała w szwach. Nie tylko studenci i pracownicy Instytutu Archeologii nas odwiedzają – przychodzą również absolwenci pracujący w zawodzie oraz goście z innych jednostek badawczych z Polski i z zagranicy. Bywają dni, że drzwi się nie zamykają i martwimy się, czy klamka za chwilę nie odpadnie. Tylko ceramika z wykopalisk stojąca w różnych miejscach spogląda niewzruszona na ten tumult. Jednak same początki były skromne. Bibliotekę, a raczej jej zalążek, stworzono już w maju 1945 roku wraz z założeniem Zakładu Prahistorii na Uniwersytecie Wrocławskim. Duża część przedwojennych niemieckich księgozbiorów z zakresu archeologii została wywieziona do Warszawy po II wojnie światowej. Tylko niewielki ich procent pozostał we Wrocławiu. Dzięki starym pieczęciom bibliotecznym można prześledzić biogramy naszych książek. Powoli rozrastającym się księgozbiorem opiekowały się kolejno: Barbara Czerska, Barbara Wachowska, Jolanta Bresch-Wojciechowska i Małgorzata Płeska. Dynamiczny przyrost woluminów rozpoczął się w latach 90. XX wieku; zwiększyła się również liczba studentów i pracowników, dlatego od tego momentu w bibliotece pomagali również pracownicy instytutu. W 2008 roku na stanowisko młodszego bibliotekarza została zatrudniona Natalia Sawicka i od tamtej pory w bibliotece pracują dwie osoby. Do dynamicznego wzrostu księgozbioru mocno przyczyniła się wymiana międzybiblioteczna, dzięki której rocznie otrzymujemy od przeszło 200 instytu-

◀ Studenci i doktoranci podczas naukowych konsultacji.

Warsztaty ozdób archeologicznych w grudniu 2025.

cji ponad 300 woluminów. Pracownicy chętnie oddają do biblioteki swoje prywatne książki, aby służyły całej społeczności archeologicznej. Jak wspomniano na początku – czytelników nie brakuje. Studenci spędzają przerwy między zajęciami w czytelni, a doktoranci zaszywają się w bibliotece na całe dnie, żeby móc pracować w ciszy. Zresztą pracownicy naukowi robią to samo, gdy chcą uciec od dyskusji w swoich pokojach. Nierzadko można zobaczyć zabytki arche-

ologiczne, nad którymi pracują, leżące na stołach bibliotecznych. Na chłodne zimowe popołudnia mamy przygotowane koce dla czytelników. Oprócz typowych zadań bibliotecznych (opracowania, udostępniania, wymiany) Natalia Sawicka zabiera studentów na spacery biblioteczne do bibliotek, których księgozbiory mogą być dla nich przydatne. Organizuje także warsztaty rękodzieła integrujące cały instytut i chętnie odwiedzane przez absolwentów – jak

Biblioteka Instytutu Archeologii w social mediach

Nasza biblioteka jest obecna w mediach społecznościowych od wielu lat. To świetny sposób kontaktu z naszymi czytelnikami. Regularnie publikujemy zdjęcia okładek nowych książek, które trafiają na biblioteczne półki. Okazało się, że są to jedne z najpopularniejszych postów — czytelnicy często przychodzą, pokazują fotografię i mówią, że właśnie tę książkę chcą wypożyczyć.

Na Facebooku zamieszczamy też informacje o spotkaniach, konferencjach, wystawach i wielu innych wydarzeniach. Media społecznościowe pozwalają nam także szybko przekazywać ważne komunikaty, np. o zmianach godzin otwarcia czy rzeczach pozostawionych w bibliotece. Archeolodzy dużo podróżują i przysyłają nam pocztówki z najdalszych zakątków świata. Chętnie się nimi chwalimy, bo pamiętają o nas też absolwenci. Biblioteka jest obecna także na profilach Instytutu Archeologii UWr: Instagramie, YouTubie i Facebooku. Zachęcamy do zaglądania do nas — nie tylko przez ekran, ale również osobiście. Już wkrótce rozpoczniemy wiosenne warsztaty rękodzieła, a szczegóły oczywiście udostępnimy na Facebooku. Biblioteka jest czymś więcej niż magazynem książek — to przestrzeń, która żyje, oraz miejsce wymiany myśli. W naszej bibliotece staramy się podtrzymywać taką atmosferę i jak dotąd wychodzi nam to świetnie.

te zimowe, gdy przygotowywaliśmy ozdoby na choinkę o charakterze archeologicznym. Powstał również wspaniały olbrzymi łańcuch makulaturowy, który zawisł w szachcie klatki schodowej instytutu. Po jego demontażu przygotowujemy kolejną instalację. Zapraszamy wszystkich chętnych i zainteresowanych na nasze warsztaty. Każdy znajdzie u nas swoje miejsce.

Wszystkie informacje znajdziecie na naszym kanale na Facebooku. B

Słynny uniwersytet w Walencji jest jedną z najstarszych uczelni w Hiszpanii, która od lat przyciąga studentów, badaczy oraz bibliotekarzy z całego świata. Co ma do zaoferowania ta renomowana uczelnia? Sprawdźmy!

Staff Week w Walencji

Tekst i zdjęcia: Łukasz Jodłowski, Oddział Informacji Naukowej BUWr

W dniachod 12 do 16 maja 2025 roku pracownicy Oddziału Informacji Naukowej oraz Pracowni Reprografii i Digitalizacji uczestniczyli w programie Erasmus (Staff Week) organizowanym przez uniwersytet w Walencji. W wydarzeniu wzięli udział bibliotekarze z czternastu europejskich uniwersytetów, reprezentujący różne dziedziny. Była to niezwykła okazja do wymiany doświadczeń oraz spojrzenia na swoją pracę z innej perspektywy. Program obejmował wizyty w siedmiu bibliotekach, w których – podczas prezentacji gospodarzy i uczestników – zostały poruszone tematy, takie jak wsparcie badań, usługi informacyjne, nabytki, szkolenia i działania promocyjne oraz wkład bibliotek w realizację SDGs (Celów Zrównoważonego Rozwoju).

Z punktu widzenia pracowników Oddziału Informacji Naukowej najciekawszy był panel dyskusyjny pt. Research Support, w którym przedstawiono problemy i wyzwania związane z otwartym dostępem oraz publikowaniem otwartym. Szeroko dyskutowanym tematem były czasopisma drapieżne. Pracownicy uniwersytetu w Walencji podzielili się swoim doświadczeniem w wyszukiwaniu i selekcji czasopism spełniającym odpowiednie standardy. Niezwykle interesujący był również panel dyskusyjny poświęcony diamentowej drodze, bardzo promowanej przez uniwersytety holenderskie. Dyskusje z pracownikami

uniwersytetów skandynawskich (z  Norwegii i Finlandii), niemieckich, holenderskich oraz francuskich pozwoliły na porównanie doświadczeń w kwestii zakupu elektronicznych baz danych. Doświadczeniem z zakresu digitalizacji podzieliły się osoby z Finlandii i Hiszpanii. Wspomniane uniwersytety mają zdecydowanie mniejsze zbiory historyczne niż BUWr. W bibliotece uniwersytetu w Walencji digitalizacją zajmuje się pięć osób. Pracownicy korzystają z oprogramowania dSPACE, a wszystkie zbiory cyfrowe są zgromadzone w pięciu kolekcjach w repozytorium RODERIC. Zbiory historyczne są zebrane w kolekcji Somni. Pracowniczka biblioteki uniwersytetu Jyväskylä przedstawiła digitalizację najstarszej drukowanej na pergaminie książki w Finlandii Missale Aboense z 1488 roku, dostępnej w jednej z kolekcji zebranych w Open Science Centre.

Odwiedzając biblioteki uniwersytetu w Walencji, nie można nie być pod wrażeniem otwartości oraz łatwego dostępu do przestrzeni bibliotecznych - czytelń i pokoi pracy zbiorowej oraz indywidualnej. Spacerując po salach pełnych studentów, nasuwa się oczywisty wniosek: absolutnie każdy może znaleźć tu miejsce dla siebie.

Walencja to bardzo kolorowe i artystyczne miasto, co widać na ulicach oraz... w gmachu Wydziału Nauk Społecznych. Właśnie tam znajduje się fantastyczny, mierzący siedemdziesiąt metrów kwadratowych mural zaprojektowany przez Paco Rocę, znanego na całym świecie autora komiksów. A skoro jesteśmy przy powieściach graficznych, to nie można nie wspomnieć o wspaniałej czytelni komiksów, w której gromadzone są publikacje z całego świata! Z pewnością stanowi ona inspirację dla naszych własnych, przyszłych planów. Ale nie samymi książkami człowiek żyje! Nasi gospodarze zorganizowali dla nas blisko trzygodzinną wycieczkę z przewodnikiem po Walencji. Była to doskonała okazja do zapoznania się z fascynującą historią miasta i jego niesamowitym bogactwem kulturowym widocznym na każdym kroku. Podróżować można jednak z wielu powodów, a doznania kulinarne z pewnością są jednym z nich. Paella, czyli flagowe, regionalne danie. Proste, bo główne

składniki to ryż i mięso. W oryginalnym przepisie jest królik, ale ze względu na kontrowersje związane z konsumpcją uroczego zwierzątka w większości przypadków zastąpiono go kurczakiem (ewidentnie drób nie ma tak silnego lobby). Co jeszcze? No tak, tapas, czyli hiszpańskie miniprzekąski – najczęściej serwowane do napojów. I na koniec małe ostrzeżenie – zupa rybna niekoniecznie jest zupą rybną, a jest po prostu zupą

z owoców morza. Mała pomyłka, która może pokrzyżować plany na resztę dnia. Staff Week na uniwersytecie w Walencji odbył się po raz drugi, a jego organizatorzy już myślą o kolejnych edycjach. Trzymamy kciuki, a nasze koleżanki i naszych kolegów z Uniwersytetu Wrocławskiego zachęcamy do odwiedzenia tego wspaniałego miasta, jego gościnnych mieszkańców oraz bibliotek skrywających wiele tajemnic. B

Społeczna Odpowiedzialność

Nauki

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu zrealizowała dwa programy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające uczelnie i instytucje w popularyzacji badań oraz utrzymaniu bibliotek naukowych.

Upowszechnianie muzykaliów dawnej biblioteki szkolnej Zgromadzenia św. Urszuli we Wrocławiu. Projekt realizowany od 2 grudnia 2024 do 1 marca 2026 roku.

Tekst: Mirosław Osowski, Oddział Zbiorów Muzycznych BUWr Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Projekt finansowany przez Ministerstwo Edukacji i Nauki (program Społeczna Odpowiedzialność Nauki) obejmował katalogowanie dzieł muzycznych znajdujących się w dawnej bibliotece Zgromadzenia Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej we Wrocławiu. Urszulanki, od początku swojej obecności w mieście kojarzone z działalnością ewangelizacyjną i edukacyjną, po osiedleniu się w stolicy Śląska powołały szkołę żeńską, w której kształciły dziewczęta z różnych środowisk i wyznań. Rozbudowana działalność edukacyjna pozwoliła zgromadzeniu uniknąć kasaty po wprowadzeniu królewskiego dekretu o sekularyzacji w 1810 roku. Pomimo późniejszych trudności i ograniczeń nakładanych przez władze urszulanki nieprzerwanie rozwijały swoją misję dydaktyczną.

Szkoła oferowała nie tylko nauczanie przedmiotów ogólnokształcących, lecz także edukację praktyczną, kształcenie językowe oraz intensywną edukację muzyczną. O skali tej ostatniej działalności świadczy obszerna kolekcja nut przekazana do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, często zawierająca

liczne adnotacje użytkowe. Uczennice uczestniczyły w zajęciach chóru szkolnego, współtworzyły oprawę muzyczną liturgii oraz angażowały się w życie muzyczne szkoły, czego wyrazem są liczne rękopiśmienne zbiorki pieśni. Znaczenie muzyki w procesie kształcenia potwierdza również funkcjonowanie szkolnej pracowni muzycznej. W ramach projektu komputerowo opracowano i udostępniono w międzynarodowych bazach bibliotecznych 250 druków nutowych oraz 100 rękopisów muzycznych. Druki katalogowano w formacie MARC21 zgodnie z obowiązującymi standardami, wzbogacając rekordy o pełen zestaw deskryptorów oraz opisy egzemplarza. Utworzone rekordy wprowadzono do katalogu Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu oraz Połączonych Katalogów Biblioteki Narodowej. Opisy rękopisów udostępniono w międzynarodowej bazie źródeł muzycznych RISM (Répertoire International des Sources Musicales). Wśród opracowanych rękopisów znajdują się utwory takich kompozytorów, jak: Joseph Stein, Peter Piel, Ignaz Traumihler, Peter Griesbacher, Franz Schubert, Ludwig van Beethoven, Johann Kaspar Aiblinger czy Adam Krieger. Polskie akcenty reprezentują kolędy i hymny w języku polskim, w tym szczególnie cenny hymn Boga-

rodzico, Dziewico do słów Juliusza Słowackiego. Kolekcję uzupełniają dwie pieśni ku czci św. Urszuli: Polski Marsz Urszulański oraz niemiecka pieśń St. Ursula wpisana starannym pismem na karcie ozdobionej przedstawieniem zabudowań klasztornych. Podobnie zróżnicowany jest zbiór druków muzycznych. Oprócz publikacji lokalnych obejmuje on wydawnictwa o zasięgu ogólnoeuropejskim. Dominuje repertuar religijny, lecz obecne są także utwory świeckie, w tym podręczniki gry na fortepianie, flecie, lutni i gitarze. Kolekcja obejmuje materiały powstałe od połowy XIX wieku do lat 40. XX wieku. Podobnie jak w poprzednich edycjach projektu w wielu obiektach zachowały się charakterystyczne znaki proweniencyjne: ekslibrisy, dawne sygnatury oraz adnotacje własnościowe urszulanek.

Realizacja projektu i jego medialne upowszechnienie przyczyniły się do poszerzenia wiedzy o historii edukacji muzycznej młodzieży we Wrocławiu, a także stały się impulsem do podejmowania nowych badań w tym obszarze. Dzięki zapewnieniu otwartego dostępu do opisów w katalogach komputerowych i międzynarodowych bazach danych cały opracowany zbiór stał się wartościowym i łatwo dostępnym źródłem wiedzy.

Upowszechnienie przedwojennych dysertacji Uniwersytetu Wrocławskiego w

katalogu online BUWr. Projekt realizowany od 2 grudnia 2024 do 1 marca 2026 roku.

Tekst: Katarzyna Grodecka, Oddział Dokumentacji Śląsko-Łużyckiej BUWr

Zdjęcia: Grzegorz Pawlik, Oddział Infrastruktury i Wizerunku BUWr

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu otrzymała w 2024 roku dofinansowanie w wysokości 33 579 zł w ramach programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki II – wsparcie dla bibliotek naukowych przeznaczone na realizację projektu dotyczącego udostępnienia przedwojennych dysertacji Uniwersytetu Wrocławskiego w katalogu online BUWr. Przedwojenne dysertacje doktorskie i habilitacyjne znajdujące się obecnie w zbiorach BUWr pochodzą głównie z zasobów Königliche und Universitätsbibliothek oraz Stadtbibliothek. Po 1945 roku włączono je do zbiorów ogólnych, natomiast prace związane tematycznie z profilem dawnego Gabinetu Śląsko-Łużyckiego stały się częścią współczesnej kolekcji śląsko-łużyckiej.

To właśnie te rozprawy są przedmiotem opracowania prowadzonego przez pracowników Oddziału Dokumentacji Śląsko-Łużyckiej BUWr.

Do retrospektywnego opracowania komputerowego wytypowano 300 tytułów, kierując się przede wszystkim brakiem rekordu bibliograficznego w katalogu Biblioteki Narodowej (od 2024 roku BUWr współpracuje z BN we wspólnym środowisku katalogowym). Każdy nowo tworzony rekord otrzymuje komplet deskryptorów oraz pełny opis egzemplarza; w przypadku większości autorów konieczne było również założenie kartotek wzorcowych – aż 99 procent z nich nie posiadało dotąd haseł osobowych w BN. Wybrane dysertacje, powstałe w latach 1831–1941, reprezentują przede wszystkim medycynę, a w mniejszym stopniu prawo i historię sztuki. Tworzą formalnie jednolity zbiór niewielkich druków (najczęściej o wysokości ok. 23 cm) zwykle pozbawionych osobnej okładki. W wielu przypadkach na stro-

nie tytułowej zamieszczano dodatkowe informacje, takie jak nazwiska promotora i recenzentów czy datę i godzinę obrony.

Charakterystycznym elementem większości prac jest życiorys autora umieszczany na końcu dysertacji. Zawiera on takie dane, jak: data i miejsce urodzenia, imiona rodziców, wyznanie, przebieg edukacji czy doświadczenie zawodowe – stanowiąc cenne źródło do badań prozopograficznych. Dominującym językiem rozpraw jest niemiecki, a sporadycznie pojawia się łacina. Ponad 70 procent dysertacji drukowano we Wrocławiu, najczęściej w Breslauer Genossenschafts-Buchdruckerei.

Zbiór ten stanowi bogate źródło do badań nad historią regionu, historią nauki oraz kulturą intelektualną Śląska. Realizacja projektu przyczynia się do poszerzenia wiedzy o zbiorach BUWr, uzupełnienia opisów bibliograficznych oraz wprowadzenia przedwojennych dysertacji do krajowego i międzynarodowego obiegu naukowego. B

O szczegóły pytaj w Punkcie Informacyjnym

Zaawansowana technika fotograficzna w digitalizacji

RTI (Reflectance Transformation Imaging), czyli kilka słów o kącie padania światła i jego znaczeniu na odbiór całości obrazu.

Tekst: Mariusz Kupczak, Pracownia Digitalizacji, Oddział Digitalizacji i Usług Cyfrowych BUWr

Zdjęcia: Mariusz Kupczak, Marcin Szala, Pracownia Digitalizacji, Oddział Digitalizacji i Usług Cyfrowych BUWr

Omawiając tę technikę wykorzystywaną głównie przez fotografów instytucjonalnych, należałoby wyjaśnić, czym w ogóle jest tajemniczy skrót RTI. Pochodzi on od pierwszych liter angielskich słów Reflectance Transformation Imaging. Jest to technika opierająca się na obrazowaniu z przekształceniem odbicia. Wbrew pozorom to bardzo proste. Wykonujemy sekwencję fotografii danego przedmiotu (w naszym przypadku są to np. oprawy i pieczęcie) z zachowaniem stałych wartości, takich jak czas, przesłona, niezmienna odległość aparatu względem przedmiotu, ale przy pełnej kontrolowanej i regularnej zmienności kierunku padania światła na przedmiot fotografowany. Kolejnym krokiem jest wykorzystanie specjalistycznego oprogramowania, które – bez naszej dodatkowej ingerencji – łączy poszczególne ujęcia w całość i przygotowuje plik wynikowy gotowy do wirtualnego zarządzania – oświetlania oraz analizowania.

Dzięki tej technice otrzymujemy wspaniałe narzędzie do jeszcze głębszej analizy przedmiotu. Za pośrednictwem oprogramowania możemy także zastosować bogate spektrum trybów i funkcji, dzięki czemu dana powierzchnia może odsłonić elementy, których gołym okiem lub za pomocą powiększania standardowej fotografii nie bylibyśmy w stanie zaobserwować. Technika ta ma dwie zasadnicze cechy, które predysponują ją do szerszych zastosowań. Za jej pomocą możemy wygenerować model 2D bez używania

▲ Oto, jak zmienia się czytelność rysunku pieczęci w zależności od kierunku padania światła (od lewej, z góry, z prawej).

specjalistycznej wiedzy z zakresu programowania cyfrowego. Koszty użycia takiej techniki są także znacząco niższe w porównaniu z większością modelowań obiektów, chociażby takimi technikami, jak fotografia 3D.

Należy również zauważyć, że uniwersalność tej techniki jest jedną z ważniejszych jej cech, ponieważ możemy ją wykorzystywać zarówno w bardzo precyzyjnie ustalonych warunkach –nazwijmy je studyjnymi – jak również w terenie, co w sposób zasadniczy podnosi zakres jej funkcjonalności. Do samego technicznego aspektu tego rodzaju fotografii (głównie stacjonarnej) wykorzystuje się najczęściej (ale nie zawsze) element półkuli, we wnętrzu której rozmieszcza się – w konkretny sposób oraz w odpowiednich odległościach – źródła światła. Następnie są one uruchamiane w odpowiednich sekwencjach dających aparatowi cyfrowemu – umieszczonemu w centralnym miejscu sfery – informacje o oświetleniu przedmiotu. I właśnie to wykorzystanie omawianego kąta padania światła na fotografowany przedmiot jest kluczowe w uzyskaniu końcowego rezultatu. Nasz odbiorca ma poczucie kontroli nad tym, co w danym momencie chce zobaczyć z całości obrazu.

Najczęściej wykonuje się sekwencję złożoną od 36 do 50 ujęć z wykorzystaniem poszczególnych pozycji punktów świetlnych.

W naszej pracowni technika RTI znajduje swoje zastosowanie przy fo-

tografowaniu zdobnie wykonanych opraw bogatych w okucia, zapięcia czy inne elementy z fakturą, które zostaną dodatkowo uwidocznione. Zastosowanie dla tej techniki możemy również znaleźć w przypadku fotografowania pięknych i dużych pieczęci lakowych lub tłoczonych. Z racji swojej specyfiki obfitują one w zagłębienia czy uwydatnienia.

Technika RTI jest często wykorzystywana przez badaczy z zakresu nauk archeologicznych – sprawdzi się także znakomicie przy fotografowaniu monet, odznaczeń, medali itp. Przykłady naszych działań można obejrzeć tutaj:

∙ Obiekty w Bibliotece Cyfrowej

∙ Link do konferencji (wystąpienia Radosława Milczarskiego).

Jak widać, działania w naszej pracowni to nie tylko digitalizacja planowa i udostępnianie, ale to przede wszystkim poszukiwanie nowych rozwiązań, a także gwarancja podnoszenia standardów oraz implementacja metod na miarę zmieniającego się cyfrowego otoczenia. To ważne szczególnie dzisiaj, kiedy łatwość otrzymywania odpowiedzi na nurtujące nas pytania staje się powszechną praktyką, często wpływającą negatywnie na naszą umiejętność krytycznego myślenia.

W bibliotekach od zawsze staraliśmy się poszukiwać źródeł informacji i znajdować odpowiedzi na wszystkie nasze pytania – i to właśnie stawia nas w miejscu gwaranta wiarygodności cyfrowych usług nie tylko pod kątem poprawności uwidocznionej treści czy

obrazu, ale również – a może przede wszystkim – parametrów technicznych materiału, nad którym pracujemy każdego dnia. Należy pamiętać, że ten rodzaj „języka” zawarty w metadanych zasila dzisiejsze logarytmy i uczy tzw. sztuczną inteligencję.

Staramy się robić wszystko tak, aby każdy nasz czytelnik i każdy badacz poszukujący odpowiedzi na swoje pytania miał przekonanie, że to, co zobaczy, jest zgodne z oryginałem, a także – aby miał świadomość, że najbardziej istotne zawsze będzie źródło wypływające z lekko przykurzonych bibliotecznych regałów.

Zapraszamy serdecznie na strony Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu – tam można zobaczyć efekty naszej pracy.

Biblioteka i Nadodrze dwa światy – jedna pasja

Rozmowę przeprowadził: Łukasz Jodłowski, Oddział Informacji Naukowej BUWr

Wywiadu udzieliła: Elżbieta Mirowska, Oddział Opracowania Zbiorów BUWr Zdjęcia: Elżbieta Mirowska

Łukasz Jodłowski: Jak wygląda Pani typowy dzień w Bibliotece?

Elżbieta Mirowska: Przychodzę do pracy i włączam komputer. Wprowadzam do bazy książki, nadaję sygnatury, oklejam, pieczętuję. Porównuję zapis w systemie ze stanem faktycznym egzemplarzy. W piątki przekazuję nowości. W zasadzie zawsze coś się dzieje.

A jak to się stało, że trafiła Pani do Biblioteki?

Zawaliłam studia.

Dobry początek.

Zawaliłam studia dzienne na bibliotekoznawstwie. To było trudne doświadczenie i bardzo je przeżyłam. Moja mama poradziła mi wtedy, abym

– paradoksalnie – poszukała pracy w bibliotece. Tak zrobiłam. W ten sposób znalazłam się w gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej, wtedy jeszcze przy ulicy Szajnochy, gdzie poszukiwano osoby na umowę-zlecenie. Był rok 1994, dokładnie kwiecień. Zaczęłam pracować. Dużo później wróciłam na studia i je skończyłam. Wtedy już wiedziałam, po co i dlaczego studiuję.

Pracuje Pani w Oddziale Opracowania Zbiorów. Jakie są największe wyzwania tej pracy?

Trzeba być bardzo dokładnym i uważnym przy nabijaniu sygnatury, żeby nie było pomyłki. Precyzja to jedno, ale równie ważne jest poczucie sensu tej pracy. Kilkanaście lat temu zaczęliśmy etykietować książki przeznaczone do Wolnego Dostępu, co pozwoliło przenieść je z zamkniętych magazynów na półki dostępne bezpośrednio dla czytelników. Jeśli nakleję złą etykietę,

to czytelnik książki nie odnajdzie! To ogromnie satysfakcjonujące, że dzięki naszej pracy użytkownicy mają łatwiejszy dostęp do wiedzy.

Jest też Pani przewodniczką… Może nie miejską, ale sąsiedzką.

Dobrze, sąsiedzką. Co Panią w tym zajęciu najbardziej pociąga? Oprowadzam wycieczki po Nadodrzu. Dlaczego tam? Bo tam mieszkam. Kiedy mam gorszy dzień, wystarczy, że wyjdę na spacer i po kilku krokach czuję się lepiej. Na Nadodrzu jest 850 kamienic – część odnowiona, część nie. To miejsce na ziemi, którym lubię się dzielić. Pokazuję ludziom jego piękno, czasem nieoczywiste. I uwielbiam momenty, kiedy ktoś odkrywa je razem ze mną –w przestrzeni, w ludziach, w sobie. Pamiętam jedną z pierwszych wycieczek, na ulicy Biskupa Tomasza. Staliśmy przy kamienicy z odrestaurowany-

To rozmowa o pracy, która wymaga skupienia, i o spacerach, które otwierają oczy. O Nadodrzu, które wciąga, i Bibliotece, która uczy patrzeć inaczej.

mi niemieckimi reklamami, kiedy nagle otworzyło się okno na drugim piętrze. Mieszkająca tam pani zaczęła opowiadać historię o ratowaniu ludzi podczas II wojny światowej – historię przekazaną przez jej babcię, która przyjechała na Nadodrze po wojnie. Wszyscy słuchaliśmy jak zaczarowani.

Rozumiem, że korzysta Pani w tej pracy z zasobów Biblioteki. Oczywiście. Mamy unikatowe zbiory. Dzięki adressbuchom mogłam ustalić, gdzie mieszkała Edyta Stein – wiedziałam, że jej rodzina żyła na Nadodrzu, znałam ulicę, ale nie konkretny adres. Podobnie było w przypadku Georga Bendera, znakomitego nadburmistrza Breslau.

Czy praca w Bibliotece czyni Panią lepszą przewodniczką?

Zdecydowanie tak. Mam też okazję poznawać wielu fascynujących ludzi

zainteresowanych Wrocławiem. Wśród bibliotekarzy są przewodnicy miejscy, a jeden z moich kolegów napisał świetną książkę o Nadodrzu. Mamy w Bibliotece znakomite wydawnictwa o Wrocławiu: stare mapy, druki ulotne, albumy. Korzystam też intensywnie z Biblioteki Cyfrowej. Idę do Wolnego Dostępu, podchodzę do półki i szukam tematów do spacerów. Mamy Czytelnię Śląską, kolekcję śląsko-łużycką – fantastyczne zbiory! Tak, warto pracować w Bibliotece Uniwersyteckiej. I jestem wdzięczna, że pracuję tu od lat.

Nie myślała Pani o napisaniu własnej książki?

Na razie chcę skupić się na oprowadzaniu. Ale jeśli chodzi o pisanie – kiedyś miałam przyjemność tworzyć wywiady z mieszkańcami Nadodrza. Ukazywały się one w magazynie „Sto Stron Samotności”. Cała inicjatywa była związana z wyjątkowym miejscem zwanym

Macondo, które – jak nietrudno się domyślić – również znajduje się na Nadodrzu. Te rozmowy utwierdziły mnie w przekonaniu, że nie ma zwykłych ludzi. Każdy nosi w sobie piękno i tajemnicę. Wtedy pojawiła się myśl, by wszystkie wywiady zebrać i wydać.

Ostatnie miesiące przyniosły duże zmiany – mam na myśli system Alma. Jak Pani sobie z nimi radzi? System jest podobny do poprzedniego, ale jednak inny. Musieliśmy się do niego przystosować, bo zmieniła się droga książki. Wcześniej dostawaliśmy egzemplarze i tworzyliśmy rekordy całościowo – uzupełnialiśmy wszystkie formatki. Teraz część z nich jest już wypełniona, ale pracy wcale nie jest mniej. Trzeba wszystko sprawdzić, zweryfikować. Zalety? Łatwiej drukuje się sygnatury KBK. Alma – jak każdy nowy system – wymaga czasu. Na początku strach ma wielkie oczy. B

Karnawał w dawnym Wrocławiu

Ledwie gasły sylwestrowe fajerwerki, a już w całym mieście anonsowano

karnawałowe.

Tekst: dr Grzegorz Sobel, Oddział Dokumentacji Śląsko-Łużyckiej BUWr

Zdjęcia: archiwum BUWr

Wrocławianie wybierali się na bale w maskach i przeróżnych kreacjach. Te insygnia zabawy niewiele dawniej znaczyły, jeśli nad wszystkim nie królował suto zastawiony stół. Tak! Karnawał nie należał do udanych bez dobrego jadła i picia. Nikt nie śmiał zapraszać na tańce, nim nie ogłosił, iż nie poskąpi jadła i picia podczas zabawy. Organizujący bale restauratorzy, dzierżawcy redut i kasyn oferowali więc obiad gratis za wynajęcie sali. Dawano też często darmową flaszeczkę wina każdemu dziesiątemu przebierańcowi w masce, byle tylko sprosić gości na zabawę! Kończono tańce gradem cukierków ku uciesze roztańczonych par. O północy przerywano tańce i zasiadano tradycyjnie do stołów na obiad. Tak, tak, na obiad! Bowiem nocnej biesiady nie nazywano podczas zabaw karnawałowych kolacją. Królowały najczęściej pieczone szynki z kiszoną kapustą, pieczone gęsi, gotowane golonki z chrzanem, kiełbasy w sosie polskim. Pito bez umiaru poncze i grogi, wina reńskie i piwa. Najlepsze poncze przygotowywano na szczecińskim rumie. I tak trwały wyżerki do ostatków, których menu różniło się tym, że kończono posiłek pieczonymi rybami, by przypomnieć o bliskiej już Środzie Popielcowej i rychłym poście. Lecz póki trwał karnawał, spraszano gości na zabawę. A jak oddawano honory karnawałowi, gdy nie tańczono do białego rana?

bale

Zasadniczo jedzono i pito, spotykając się i siedząc godzinami w karczmach, piwiarniach, kawiarniach i restauracjach, a nawet w kaszemach, które należały we Wrocławiu do lokali najniższej kategorii, odstraszając „porządnych” gości kryminalną przeszłością swoich kelnerów. Ale nie każdy przecież mógł przestąpić progi pierwszej szarży wrocławskiej gastronomii – Hansena, Kisslinga czy Liebicha. W lokalach gastronomicznych, które nie aspirowały do miana renomowanych, na karnawałowych stołach królowały przede wszystkim kiełbasy, golonki i pieczenie podawane zwykle z chrzanem. Piwo lało się tam strumieniami, a gorzałki nie wylewano za kołnierz. Wielu gospodarzy zapraszało na bardziej wyszukaną strawę. W jednej piwiarni za kościołem św. Marii Magdaleny w karnawałowym menu w 1888 roku znalazły się: zupa królowej, fricassé cielęce, sandacz w maśle, gęś pieczona z kiszoną kapustą, pudding ryżowy wraz kawą na deser. Brzmi smacznie – i dziś taki zestaw zadowoliłby niejedno podniebienie. Z bardziej wykwintnych specjałów odnajdujemy w źródłach z 1855 roku głowiznę cielęcą en tourte (w cieście) w lokalu pana

Poschka na placu św. Macieja. Cztery dekady wcześniej tzw. kucharz miejski nazwiskiem Stiller, sława gastronomii miasta początku XIX wieku, w ogrodzie przy Bastionie Sakwowym urządził podczas karnawału wielkie rybie żarcie, chcąc przypomnieć miejscowym obżartuchom, iż niedługo nastanie post. Zakupił więc suma ważącego aż 67 funtów i nim jeszcze go upiekł, zapowiedział w anonsie prasowym, że będzie dostępny przez 14 dni, obiecując każdemu żeton wart kufel piwa za zakup choćby małego kawałka tego rybiego specjału. Ale czym byłby karnawał wrocławski bez słodkich łakoci? Oj, obżerano się bez umiaru... Bo któż wówczas martwił się dietą, nim nie trafił na kurację do kłodzkich lub karkonoskich zdrojów. Królem karnawału były bez wątpienia pączki, ale nie gardzono też sękaczami i faworkami. Te ostatnie kupowano na wagę i podawano jako dodatek do kawy niemal w każdym wrocławskim domu. Podczas balów karnawałowych z tańców obowiązkowy był dla Wrocławian polonez. Zresztą bal bez poloneza należałby we Wrocławiu do nieudanych. Powodzeniem cieszyły się tzw. polonezy pączkowe. O czym mowa? Pary

Niejaki Carl George właściciel lokalu Colosseum w kamienicy Pod Rosyjskim Cesarzem przy ul. Jedności Narodowej anonsował się w 1876 roku następująco: Precz ze smutkiem i zmartwieniem! / Precz ze wszelkim utrapieniem! / Niechaj radość w sercach gości, / Niechaj serca drżą z radości! / I do Colosseum spieszcie, / Czas zabawy nastał wreszcie! / Biało wszędzie i mróz srogi, / Więc przestąpcie nasze progi. / Bal maskowy wydajemy, / Gości wszystkich przyjąć chcemy. / W maskach wielki wybór mamy, / W tańcach pląsać będą damy… / Nie przegapcie tejże gratki, / Nim nadejdą nam ostatki! / Niech weseli nas zabawa, / Takie karnawału prawa! / Zatem przyjdźcie do mnie licznie, / A ugoszczę Was magicznie! / Ja, George, ręczę głową, / Aurę mam karnawałową! //

Dawniej w prasie codziennej Wrocławia ukazywały się kąciki kulinarne ilustrowane grafiką.

tańczące poloneza kierowały ostatnie kroki w kierunku stołów, na których piętrzyły się piramidy pączków. Cóż za słodkie zakończenie! Lecz to nie wszystko – szczęśliwcy mogli znaleźć w pączkach złotą monetę.

W czasie karnawału prasa rozpisywała się ze swadą o pączkach i – było nie było – o wielkim na nie apetycie całego miasta. Ledwie minęła zabawa sylwestrowa, a już, jak pisano w 1868 roku na łamach „Breslauer Zeitung”: „nastawał czas panowania pączków. Dla wielu ludzi, jak głoszą stare porzekadła, specjał nad specjały dla podniebienia. Lecz w rzeczywistości koronę przywdziało właśnie rozpoczęte wraz z karnawałem dzieło ruiny naszych żołądków. W tej rozmiarów pięści, wypieczonej na brązowo bryle ciasta mieści się chytra pułapka do bomby podobna. Wpierw rozpływa się beztrosko [...], lecz ledwie napoczęta, zaczyna nas uciskać jak nieznośny kredyt hipoteczny i przypomina bez szczególnej trudności nastrój Środy Popielcowej, zwłaszcza w towarzystwie obowiązkowego ponczu z rumu szczecińskiego”.

Na koniec zajrzyjmy na salony, by choć trochę podejrzeć, jak bawiły się elity miasta. W 1892 roku w budynku

Starej Giełdy na Placu Solnym balowali członkowie kilku miejscowych towarzystw. Wśród nich członkowie towarzystwa bicyklowego. Ależ nie śmiejcie się, proszę! W tamtych czasach jeżdżenie bicyklem było zajęciem jak najbardziej elitarnym. Z okazji owego balu przygotowano liczne utwory rymowane odnoszące się do wrocławskiej kultury stołu podczas karnawału. B

O jedzeniu

Posty pięknym są zwyczajem, Lecz niełatwo się je zdaje.

Zanim więc przez długi czas Przyjemności pójdą w las

I nie będzie już befsztyków

Ani innych smakołyków:

Wzmocnij się ostatni raz, Karnawału nastał czas!

Pełne stoły przed oczyma, Jest okazja, więc zaczynaj!

Stoją torty, pączki, kremy, Ciast wszelakich, ile chcemy. Tych specjałów znawcy wierni Iść nie muszą do cukierni.

I w piernikach wybór ma się, I w korzennych Liebeszeichen.

Te przepiękne wręcz wyroby Kupić można dla ozdoby.

W czekoladkach i cukierkach Toczy się zabawa wielka.

Jeśli jednak te słodkości

Nie wzbudzają w was radości, Zmieńcie obiekt pożądania I wybierzcie mięsne dania.

Właśnie słychać gdzieś oklaski: Ach, to wiedeńskie kiełbaski! Można dostać też sałatki Z majonezem arcygładkim.

Posil się więc przy tej uczcie I karnawał zakończ hucznie!

O piciu

W odróżnieniu od jedzenia Picie wzbudza podniecenia. Tu istota tkwi w różności, Niezależnie od jakości.

Lecz nie wszystko, co gronowe

Ma zalety wyskokowe.

Nie od dziś jest bowiem znane, Jak skutkuje wino grzane.

Zaś przy chłodnym piwie zgranie Brzmi tyrolskie jodłowanie.

Kto ostatki ma w zwyczaju W bachusowym bawić raju, Musi wiedzieć, to nie kpina, Że najlepsze reńskie wina. Jeśliś wstąpił do nas w gości, Wnet spotkają cię radości: Tu szlachetne wina z beczki Leje panna... jak z bajeczki. Za to wino musujące Właściwości ma szczypiące.

Aby wzmocnić twego ducha, Są rozkosze też dla ucha: Wystrzałowa wprost kapela, Która wszystkich onieśmiela: „Hiszpańska Estudiantina”.

A gdy minie Wielki Post, Wielki Tydzień i Wielkanoc, To wyobraź sobie morze, Piękne niebo, na nim zorzę, Przednie wino zaś w butelce, Które trzymasz znów w swej ręce.

Tłumaczenie z języka niemieckiego: Grzegorz Sobel. Dawniej poezja okolicznościowa była bardzo popularna i towarzyszyła wielu zjazdom, konferencjom, wydarzeniom rocznicowym i spotkaniom towarzyskim.

Barbara Demick

Światu nie mamy czego zazdrościć

Barbara Demick stara się przedstawić w swoim reportażu realia życia mieszkańców Korei Północnej. Reportaż jest efektem prowadzonych przez nią rozmów z północnokoreańskimi uciekinierami. Z empatią i zrozumieniem przysłuchuje się opowieściom byłych mieszkańców KRLD i oddaje im głos, aby mogli opowiedzieć o tym, co widzieli i przez co przeszli. Jedną z rozmówczyń jest kobieta, przez większość swojego życia wierząca w polityczną propagandę kraju, w którym przyszło jej się urodzić. Śledzimy jej historię –odkrycie oraz zrozumienie prawdy, że komunistyczny raj okazał się wyrachowanym kłamstwem – a także swojego rodzaju nawrócenie. Demick skupia się na elementach, które składają się na obraz Korei Północnej – starannie opisuje realia edukacji szkolnej, sytuacji zawodowej i politycznej; tłumaczy także, jak doszło do powstania Korei Północnej i dlaczego to komunizm zawładnął tym małym krajem. Autorka przybliża czytelnikom chaotyczny czas po śmierci Kim Ir Sena, dojście do władzy jego syna – Kim Dzong Ila – oraz okres wielkiego głodu, który doprowadził do śmierci prawie jedną piątą mieszkańców Korei Północnej. B

Min Jin Lee Pachinko

To wielowątkowa powieść śledząca losy kilku pokoleń koreańskiej rodziny. Historia zaczyna się w latach 30. XX wieku na terenach Korei okupowanych przez Japonię. W efekcie zawirowań losu młoda dziewczyna Sunja – w której swój początek znajduje cała opowieść – wychodzi za mąż i wyjeżdża do Japonii, aby tam rozpocząć nowe życie. Mieszkając na obczyźnie, musi odnaleźć swoje miejsce w niesprzyjającej rzeczywistości pełnej bólu, rozczarowań i głodu, który staje się jednym z najważniejszych motywów powieści – to on jawi się jako główny bodziec wyzwalający zachowania i decyzje bohaterów. Jest fundamentem, na którym koreańscy emigranci budują swoją tożsamość i wolę przetrwania. To powieść o uniwersalnym doświadczeniu życia na obczyźnie, poczuciu wyobcowania oraz samotności. Min Jin Lee z powodzeniem realizuje schematy obecne w największych dziełach literatury realizmu – snuje opowieść o zwykłych ludziach osadzonych w wielkiej i brutalnej historii, aby pokazać, że jako ludzie niewiele się od siebie różnimy i że każdemu z nas do złudzenia wydaje się, że ma jakikolwiek wpływ na grę, którą rozgrywa. B

Shin Kyung-sook Zaopiekuj się moją mamą

Pewnego dnia sześćdziesięciodziewięcioletnia Park Sonyo wybiera się w podróż i znika w tłumie na stacji seulskiego metra. Od tej pory życie jej rodziny diametralnie się zmienia. Córka, syn oraz mąż skupiają się na próbach odnalezienia zaginionej matki. Trudna sytuacja konfrontuje członków rodziny z niewygodną prawdą – wszystko to, co wiedzieli o swojej mamie i żonie – jest tylko częściowo prawdą. Kiedy granice między wspomnieniami a wyobrażeniami na temat matki zaczynają się zacierać, rodzina zostaje postawiona przed kolejnym trudnym faktem – to właśnie starsza kobieta była spoiwem wiążącym całą rodzinę, która bez niej zaczyna się rozpadać. Wspomnienia przynoszące do tej pory radość i szczęście stają się źródłem rozgoryczenia i żalu. Pojawiają się pytania: czy można było zrobić coś inaczej? Czy można było kochać bardziej? Spędzać z mamą więcej czasu? Historia opowiedziana jest z perspektywy córki, syna, męża, a ostatecznie, także i samej matki. Na szczególne wyróżnienie zasługuje narracja prowadzona w drugiej osobie liczby pojedynczej, zatapiająca czytelnika w intymnej i momentami niewygodnej opowieści o relacjach z matką. B

Manu Larcenet

Droga

Wybitny autor komiksów adaptuje powieść wybitnego pisarza. Czy coś mogło pójść źle? Pewnie mogło, ale nie poszło. Droga na podstawie prozy Cormaca McCarthy’ego to dzieło niezwykle przejmujące, bolesne, pełne przemocy i... ostatecznie dające nadzieję. A przynajmniej odrobinę nadziei. Bliżej nieokreślona przyszłość. Kataklizm niszczy cywilizację, Ziemia pokrywa się pyłem, panuje przeraźliwy chłód, brakuje pożywienia a ci, którym udaje się przeżyć, są zmuszeni do bezlitosnej walki o przetrwanie. W tej scenerii poznajemy ojca i syna podróżujących na południe i ze wszystkich sił starających się zachować nie tylko życie, ale i człowieczeństwo. Larcenet ma niezwykłą umiejętność dostosowywania swoich rysunków do charakteru opowiadanej historii. W Drodze dominują rysunki w odcieniach czerni; niejednokrotnie trzeba się dobrze przyjrzeć, aby uchwycić ich sens. Manu Larcenet zbudował świat odpychający, w którym znalazło się jednak miejsce na czułą i pełną miłości relację między ojcem i synem. Tej przepięknej opowieści o potrzebie bliskości nie można było opowiedzieć przy użyciu kolorowych kredek. B

W. Lupano, L. Chemineau

Bibliomulica

z Kordoby

W Bibliotece Uniwersyteckiej możecie spotkać wielu bibliotekarzy, nawet takich sprzed ponad tysiąca lat! Gdzie ich szukać? Na naszej komiksowej półce, a konkretnie w Bibliomulicy z Kordoby. Jest rok 976, a jedna z największych bibliotek czasów średniowiecza za chwilę spłonie w Kordobie – hiszpańskim mieście, które – pod okiem dwóch ceniących mądrość kalifów – stało się ważnym ośrodkiem rozwoju nauki i kultury w Europie. Niestety, do władzy dochodzą przeciwnicy rozwoju, niewahający się puścić z dymem wszystkich niereligijnych książek. W tych mało przyjaznych okolicznościach poznajemy naszych bohaterów: bibliotekarza Tarida, jego dawnego ucznia Marwana, kopistkę Lubnę oraz pewną nieznośną... mulicę. Czy uda im się uratować chociaż ułamek bogatego księgozbioru? Oczywiście nie zdradzamy zakończenia! Musicie przekonać się sami, a naprawdę warto!

Wilfrid Lupano i Léonard Chemineau pokazują, że o historii (zwłaszcza tej trudnej) można, a nawet trzeba, opowiadać z humorem. Przekaz autorów jest jednak jak najbardziej poważny i jasny: Bibliomulica z Kordoby to ostrzeżenie i krytyka wszelkich fundamentalistycznych aparatów władzy.

Penyas

Wszystko pod słońcem

Wszystko pod słońcem to pierwszy wydany w Polsce komiks Any Penyas (i miejmy nadzieję, że nie ostatni). Autorka zabiera nas w podróż do Hiszpanii, a swoją opowieść zaczyna pod koniec lat 60. XX wieku, a kończy we współczesności – w 2019 roku. Panorama zmieniającego się wybrzeża na przestrzeni prawie sześćdziesięciu lat? Brzmi jak wymarzony wakacyjny temat? Wbrew pozorom nie jest tak radośnie, jak mogłoby się wydawać. Obserwujemy bohaterów i bardzo dobrze znany im świat, który... znika. Małe miasteczko przeistacza się w turystyczny kurort – jak grzyby po deszczu wyrastają coraz to nowe hotele, a z każdym rokiem do miasteczka napływa coraz więcej turystów. Już pierwsze strony komiksu w fantastyczny sposób obrazują te zmiany: widzimy turystę relaksującego się na leżaku, a tuż obok niego grupę styranych pracą mężczyzn wyciągających łódkę na brzeg. Ana Penyas stworzyła komiks niezwykle aktualny. Pod względem graficznym Wszystko pod słońcem to powiew świeżości i prawdziwy pokaz wszechstronnego talentu autorki, która z precyzją posługuje się ciekawą techniką kolażu. B

BIULETYN ZOSTAŁ PRZYGOTOWANY PRZEZ PRACOWNIKÓW BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ WE WROCŁAWIU

Redaktor Naczelna: Monika Górska / Z-ca Dyrektora ds. Udostępniania, Administracji i Komunikacji Redakcja: Katarzyna Kwaśniak / Oddział Udostępniania Zbiorów Korekta: Agnieszka Golubiewska / Oddział Opracowania Zbiorów Opracowanie graficzne: Grzegorz Pawlik / Oddział Infrastruktury i Wizerunku Teksty (o ile nie zaznaczono inaczej): Anna Szczotka-Sobiecka / Oddział Infrastruktury i Wizerunku Zdjęcia i grafiki (o ile nie zaznaczono inaczej): Grzegorz Pawlik, archiwum BUWr

Redakcja dziękuje zespołom IT BUWr i ODUC BUWr za wsparcie techniczne udzielone na wszystkich etapach tworzenia biuletynu.