IL-GAZZETTA
L-akbar Tazza tad-Dinja fl-istorja!
Il-Programm tas-Sajf tal-Istudenti ta’ Heritage jirritorna b’aktar avvenimenti Il-Pengwini qed jiffaċċjaw riskju
IT-TAZZA TAD-DINJA TAR-REKORDS!
1. L-akbar Tazza tad-Dinja fl-istorja!
Din hija l-ewwel darba li t-Tazza tad-Dinja għandha 48 tim u 104 logħbiet.
Dan ifisser li hemm aktar pajjiżi, aktar plejers, aktar partiti u ħafna aktar gowls x’nistennew!
3. L-aktar bliet u grawnds f’World Cup waħda!
Din it-Tazza tad-Dinja qed tintlagħab f’16-il grawnd differenti. Dan ifisser li ħafna bliet qed jilqgħu logħbiet, partitarji u timijiet minn madwar id-dinja kollha.
2. Tliet pajjiżi qed jospitaw flimkien!
Għall-ewwel darba, it-Tazza tad-Dinja qed issir fi tliet pajjiżi differenti:Il-Kanada, il-Messiku u l-Istati Uniti. Normalment, World Cup tkun f’pajjiż wieħed jew tnejn. Din id-darba, il-festa tal-futbol infirxet fuq tliet pajjiżi kbar ħafna.
4. Messi jikser rekord storiku
Lionel Messi reġa’ għamel l-istorja billi kiser ir-rekord tal-aktar gowls skorjati fit-Tazza tad-Dinja. Dan ifisser li Messi mhux biss hu wieħed mill-aqwa plejers ta’ żmienu, iżda issa għandu post speċjali ħafna fl-istorja tal-futbol.
Iddiskuti: Għaliex taħseb li Messi baqa’ daqshekk tajjeb għal tant snin?
A) Għax jittrenja ħafna
B) Għax għandu talent kbir
C) Għax qatt ma jaqta’ qalbu
D) Dawn kollha
5. Ronaldo jiskorja f’sitt World Cups differenti Cristiano Ronaldo għamel xi ħaġa li qatt ma kienet saret qabel: skorja f’sitt edizzjonijiet differenti tat-Tazza tad-Dinja. Dan juri kemm dam jilgħab flogħla livell u kemm baqa’ importanti għat-tim tiegħu
6. Eloy Room u l-15-il save!
Il-gowlkiper Eloy Room għamel 15-il save f’logħba waħda.Save tfisser meta l-gowlkiper iwaqqaf ixxutt milli jidħol fix-xibka. 15-il save f’partita waħda hija xi ħaġa kbira ħafna. Dan ifisser li kien okkupat ħafna, iżda baqa’ ffukat sal-aħħar.
Editur: KENNETH VELLA
Tim Editorjali: KUNSILL TAL-ISTUDENTI, ST. JOSEPH, MATER BONI CONSILII, PAOLA
Ippubblikata: UNION PRINT CO LTD.
Kull drittijiet fuq kitba u ritratti huma riservati
QUIZ!
Ara kemm tiftakar:
1. Kemm hemm timijiet f’din it-Tazza tad-Dinja?
A) 32
B) 40
C) 48
2. Kemm hemm logħbiet?
A) 64
B) 80
C) 104
3. Liema tliet pajjiżi qed jospitaw?
A) Malta, Italja u Spanja
B) Kanada, Messiku u Stati Uniti
C) Franza, Ġermanja u Portugal
4. Min kiser ir-rekord tal-aktar gowls fit-Tazza tad-Dinja?
A) Messi
B) Ronaldo
C) Mbappé
5. Min għamel 15-il save f’logħba waħ
A) Messi
B) Eloy Room
C) Ronaldo
Sib it-tweġibiet mill-artiklu stess!
X’nitgħallmu minn dawn ir-rekords? It-Tazza tad-Dinja turina li l-futbol mhux biss logħba. Huwa dwar ħolm, xogħol iebes, timijiet minn madwar id-dinja, u plejers li qatt ma jieqfu jippruvaw.
Xi rekords jinkisru għax it-tournament jikber. Oħrajn jinkisru għax plejer ikun ilu jaħdem għal snin twal biex jasal hemm.
U forsi, it-tifel jew tifla li qed jaqra dan illum, xi darba wkoll jagħmel jew tagħmel rekord ġdid!
KARRIERA FL AgHZel
Il-Pengwini qed jiffaċċjaw riskju minħabba li s-silġ qed idub
Il-pengwin imperjali, l-akbar fost l-ispeċi kollha ta’ pengwini, ġie miżjud uffiċjalment mal-lista tal-Ispeċi fil-Periklu mill-IUCN fid-9 ta’ April 2026. Dawn jinsabu biss fl-Antartika u bħalissa jinsabu mhedda minħabba li naqas is-silġ tal-baħar kawża tat-tibdil fil-klima
Għaliex is-silġ tal-baħar huwa importanti għal pengwini?
Il-pengwini imperjali jiddependu fuq silġ stabbli għal kważi kull stadju taċ-ċiklu tal-
ħajja tagħhom. Kull sena, bejn Marzu u Mejju, għadd ta’ pengwini jinġabru fuq is-silġ tal-baħar biex jitnisslu.
Hekk kif toqrob ix-xitwa, innisa jbidu bajda waħda u mbagħad jirritornaw lejn ilbaħar biex jieklu. L-irġiel jibqgħu lura u jieħdu ħsieb il-bajda matul ix-xitwa.
Biex iżommuha ‘l fuq missilġ, jibbilanċjaw il-bajda fuq saqajhom. Huma jgħattuha wkoll b’parti sħuna tal-ġilda msejħa brood pocket. Matul din
Tip ta’ naħal jissorprendu lix-xjentisti billi jsolvu l-puzzles
Studju ġdid juri li n-naħal li jissejħu Bumble jistgħu jużaw oġġetti ta’ madwarhom biex isolvu puzzle ta’ sfida li qatt ma raw qabel.
Ir-riżultati jissuġġerixxu li anke jekk in-naħal għandhom moħħ żgħir, dawn jistgħu jaħsbu b’modi ħafna aktar ikkumplikati milli ħafna nies jemmnu. Fl-1913, xjenzat għamel esperiment famuż bix-xadini. Huwa dendel banana fejn ma setgħux jilħquha u ħalla xi kaxxi u stikek imxerrdin madwar. Wara diversi tentattivi biex jilħqu
l-banana, ix-xadini ġabru l-kaxxi f’munzelli u qagħdu fuqhom biex jilħqu l-banana. Riċerkaturi fl-Università ta’ Oulu fil-Finlandja ddeċidew li jħaddmu “verżjoni tal-insetti tal-problema klassika tal-‘kaxxa u l-banana’” bin-naħal.
Bnew “arena” tonda speċjali għall-ittestjar li kienet għolja biss 1.3 pulzieri (3.2 ċentimetri).
Ma kinitx għolja biżżejjed biex in-naħal itiru u għalhekk in-naħal ma setgħux jilħqu l-parti ta’ fuq tal-arena mill-art tagħha.
l-istennija twila u kiesħa, l-irġiel ma jieklu xejn.
Tellieqa kontra l-ħin Il-flieles ifaqqsu madwar Awwissu. Iż-żewġ ġenituri jieħdu ħsieb il-frieħ tagħhom darba wara l-oħra sakemm jikbru rix reżistenti għall-ilma li jgħinhom jgħixu fl-ilma ffriżat. Dan ġeneralment jiġri sa Diċembru.
Madankollu, hekk kif ilpjaneta qed tisħon, is-silġ talbaħar jifforma qed aktar tard u
jitkisser aktar kmieni. Dan ifisser li l-flieles għandhom inqas ħin biex jikbru b’saħ biżżejjed biex jagħmluha waħedhom. F’xi każijiet, ix-xjen tisti raw gruppi sħaħ ta’ peng wara li s-silġ taħthom waqa’.
Skydiver isolvi żewġ Rubik’s cube fl-ajru
Dilettant tar-Rubik’s cube kiser ir-Rekord
Dinji billi solva żewġ Rubik’s cube waqt li kien qiegħed jagħmel l-iskydiving f’Oceanside, f’Kalifornja.
Ishaan Hadkar, ta’ 24 sena, temm l-isfida wara li qabeż minn ajruplan f’għoli ta’ 13,000 pied.
Ir-rekord kien għall-aktar kubi tal-puzzle li daru u li ġew solvuti f’skydive waħda.
Ishaan ilu jsolvi r-rubik’s cube minn mindu kellu għaxar snin. L-ewwel tentattiv tiegħu ukoll kien waqt l-ewwel skydive tiegħu.
Fit-tieni tentattiv tiegħu, Ishaan solva rubik’s cube waħda waqt li kien fl-arja u ieħor wara li nfetaħ il-paraxut tiegħu. Huwa qal li l-isfida kienet diffiċli għax ittemp kien bir-riħ u ssħab.
Ishaan qal li kien ferħan ħafna meta l-Guinness World Records approvaw ir-rekord tiegħu.
Huwa ddeskrivieh bħala mument importanti filvjaġġ tiegħu ta’ 14-il sena fil-qasam tar-rubik’s cube.
Il-Programm tas-Sajf tal-Istudenti ta’ Heritage jirritorna b’aktar avvenimenti
Il-Programm tas-Sajf talIstudenti ta’ Heritage Malta jirritorna mid-29 ta’ Ġunju sal-14 ta’ Settembru b’24 attività madwar Malta u Għawdex. Il-programm jistieden lit-tfal u l-adolexxenti ta’ bejn sitt snin u 14-il sena biex jittrasformaw il-vaganzi tas-sajf f’avventura indimentikabbli fl-istorja mlewna talgżejjer tagħna.
Maħluq biex jgħaqqad ittagħlim mad-divertiment, ilprogramm joffri lill-parteċipanti u lill-familji tagħhom esperjenzi interattivi f’mużewijiet u siti, imfassla biex jiftħu twieqi fuq l-istorja, l-arti, il-kultura u x-xjenza lil hinn mill-klassi.
Artisti żgħażagħ jistgħu jesploraw il-pittura bit-tempra, l-istampar bl-intaglio u l-fotografija f’MUŻA – IlMużew Nazzjonali tal-Arti tal-Komunità, jiskopru s-simboliżmu fil-pitturi tal-eks mexxejja ta’ Malta fil-Palazz tal-Gran Mastru, u jitgħallmu dwar l-istemmi araldiċi fil-
Forti Sant’Iermu u l-Mużew Nazzjonali tal-Gwerra. Dawk bl-istorja u l-arkeoloġija għal qalbhom jistgħu jiskopru kif in-nies kienu jbaħħru fil-preistorja filKumpless Preistoriku ta’ Ħal Tarxien, jeżaminaw artefatti
mtellgħa minn taħt il-mewġ fiċ-Ċentru ta’ Interpretazzjoni dwar il-Bennejja tal-Fortifikazzjonijiet, jisimgħu rakkonti dwar pirati u stejjer talbiża’ fil-Forti Sant’Anġlu, u jitgħallmu dwar l-għadam u l-iskeletri ma’ osteologu filKatakombi ta’ San Pawl. FilPark Arkeoloġiku tal-Ġgantija f’Għawdex, il-parteċipanti se jiskopru kif kien jinħadem il-fuħħar ħafna qabel l-in-
venzjoni tar-rota tal-fuħħar.
Fost l-attivitajiet insibu wkoll missjoni fejn il-parteċipanti jridu jaqtgħu kodiċi fl-eqqel tat-Tieni Gwerra Dinjija u sessjoni ta’ Tombla fil-Mużew fil-Forti Sant’Iermu u l-Mużew Nazzjonali tal-Gwerra.
Fil-Palazz tal-Inkwiżitur, l-istudenti jistgħu jesploraw ikel tradizzjonali Malti,
jiskopru kif kienu jitħejjew deżerti ffriżati qabel il-mezzi moderni ta’ tkessiħ u jippruvaw tekniki tal-ħjata mnebbħin mill-moda storika.
Xjentisti ċkejknin jistgħu jinvestigaw uħud mill-aktar speċi kurjużi tal-oċeani –mill-bram u l-iljun il-baħar sal-bebbux – fil-Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali, fejn se jkunu jistgħu jgawdu wkoll il-wirja temporanja ‘In-Natura fil-Folklor Malti’, li ġiet estiża sal-Ħadd 19 ta’ Lulju b’talba popolari. F’Għar Dalam u l-Mużew, imbagħad, se jiskopru kif żrieragħ żgħar jikbru f’siġar kbar u b’saħħithom.
Waqt it-tnedija tal-programm, il-Kap Eżekuttiv ta’ Heritage Malta, Noel Zammit, qal li: “Il-programm iwassal wirt pajjiżna bħala esperjenza ħajja, u l-mużewijiet u s-siti tagħna bħala spazji akkoljenti fejn il-familji jistgħu jqattgħu ħin ta’ kwalità flimkien. B’dawn l-attivitajiet, l-aġenzija timmira li tqanqal il-kreattività, il-kurżità, ilħsieb kritiku u apprezzament aktar profond tal-wirt ta’ Malta fil-ġenerazzjonijiet li telgħin.”
Is-sabiħ tal-Formula 1 ... fil-qalba tal-attrazzjoni tal-F1 hemm il-veloċità
Il-Formula Wieħed (F1) huwa l-aktar kompetizzjoni internazzjonali prestiġjuża tat-tlielaq talkarozzi b’roti miftuħa fid-dinja. Filqalba tal-attrazzjoni tal-F1 hemm ilveloċità. Il-karozzi jsuu b’aktar minn 200 mil (kważi 322 km) fis-siegħa.
L-istaġun tal-F1 2026
Il-Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed tal-2026 beda f’Marzu u mistenni jintemm f’Diċembru. Dan se jkun qqiegħed jinkludi 24 tiġrija tal-Grand Prix. L-ewwel tiġrija talistaġun kienet il-kompetizzjoni tal-
Grand Prix tal-Awstralja f’Melbourne li saret matul il-weekend tas-6 sat-8 ta’ Marzu.
Tibdil fir-regoli
Fl-2026 daħlu fis-seħħ regolamenti ġodda li kienu jeħtieġu bidliet sinifikanti fl-aerodinamika u fl-ġenerazzjoni tal-enerġija għall-karozzi tal-F1.
Aġġornamenti tal-istaġun
Fl-14 ta’ Marzu 2026, l-FIA ħabbret li l-Grands Prix tal-Bahrain u talArabja Sawdija ma kinux se jsiru f’April kif skedat minħabba l-Gwerra
tal-Iran tal-2026 u t-tensjonijiet filLvant Nofsani.
Timijiet u sewwieqa L-għadd ta’ timijiet li qed jik-
kompetu żdied għal 11 għall-ewwel darba mill-2016.
Din hi l-lista tas-sewwieqa kkonfermati għal kull tim, inklużi n-numri tas-sewqan assenjati tagħhom: Alpin: Pierre Gasly u Franco Colapinto
Aston Martin: Fernando Alonso u Lance Stroll
Audi: Gabriel Bortoleto u Nico Hülkenberg
Cadillac: Sergio Pérez u Valtteri Bottas
Ferrari: Charles Leclerc u Lewis
Hamilton
Haas: Esteban Ocon u Oliver Bearman
McLaren: Lando Norris u Oscar Piastri
Mercedes: Kimi Antonelli u George Russell
Racing Barrin: Liam Lawson u Arvid Lindblad
Red Bull Racing: Max Verstappen u Isack Hadjar
Williams: Alex Albon u Carlos Sainz
“Skejjel Promoturi tal-Kotba 2026”
L-Aġenzija Nazzjonali tal-Litteriżmu, permezz tat-Taqsima tal-Libreriji tal-Iskejjel (LISU), għal sena oħra organizzat l-inizjattiva “Skejjel Promoturi tal-Kotba”, bħala parti mill-attivitajiet marbutin malJum Dinji tal-Ktieb 2026. L-iskejjel li ħadu sehem f’din l-inizjattiva ġew ikklassifikati fi tliet kategoriji, jiġifieri, Deheb, Fidda u Bronż. Il-kategorija tad-Deheb tin-
għata lil skejjel li jorganizzaw attivitajiet tal-litteriżmu varjati li fihom jinvolvu l-iskola kollha bit-tfal u l-ġenituri b’kollox. Dawn l-attivitajiet isiru matul is-sena skolastika kollha. Apparti li l-iskola tkun ħadet sehem f’attivitajiet tal-litteriżmu ssuġġeriti mill-Aġenzija Nazzjonali tal-Litteriżmu, tkun anke ħadet l-inizjattiva li toħloq u ttella’ attivitajiet relatati mal-litteriżmu u l-kotba differenti minn dawk tal-Aġenzija. Ir-rapport li jintbagħat ikun dettaljat,
b’ritratti u/jew filmati tal-attivitajiet organizzati.
Il-kategorija tal-Fidda tingħata lil dawk l-iskejjel li minkejja li jkunu organizzaw diversi attivitajiet, dawn l-attivitajiet ikunu saru l-aktar matul il-ġimgħa tal-Jum Dinji tal-Ktieb, u fihom ikunu ġew involuti l-istudenti u/jew l-għalliema biss. Dawn l-attivitajiet ħafna minnhom ikunu dawk li tissuġġerixxi l-Aġenzija, u r-rapport li jintbagħat, għalkemm ikun fih ċertu dettall, ma jkunx ta stampa sħiħa jew
ċara ta’ dak kollu li jkun sar fl-iskola. Dawk l-iskejjel li jtellgħu attivitajiet relatati mal-litteriżmu u l-kotba fil-ġimgħa tal-Jum Dinji tal-Ktieb biss jingħataw il-premju tal-Bronż. Jidħlu f’din il-kategorja wkoll dawk l-iskejjel li ma jorganizzawx attivitajiet għall-istudenti tas-snin kollha tal-iskola u dawk li jagħtu ftit informazzjoni dwar l-attivitajiet li jkunu għamlu.
Għall-ewwel darba, din is-sena 2026, mal-kategoriji tad-Deheb, Fidda u Bronż, żdiedet il-kategorija tal-Platinu. F’din il-kategorija ġew ippremjati dawk l-iskejjel li rebħu l-kategorija tad-Deheb għal ħames snin konsekuttivi.
Wieħed u tmenin skola primarja, medja u sekondarja mis-setturi kollha ġew ippremjati u ddikjarati Skejjel Promoturi tal-Kotba. Dawn l-iskejjel urew evidenza tal-impenn qawwi tagħhom favur il-kotba, il-qari u l-litteriżmu. Ir-rebbieħa f’kull kategorija: Platinu, Deheb, Fidda u Bronż, ingħataw ċertifikat u ittra-kupun li tissarraf f’kotba. Tletin skola ngħataw il-Premjijiet tal-Platinu u tad-Deheb, 35 skola ngħataw il-Premju tad-Deheb, 13-il skola ngħataw il-Premju tal-Fidda u tliet skejjel ingħataw il-Premju tal-Bronż. Din is-sena din il-premjazzjoni ttellgħet nhar it-Tlieta, 26 ta’ Mejju 2026, fl-Iskola Primarja Patri Ġużè Delia tas-Siġġiewi fil-Kulleġġ San Injazju.
MARK CAMILLERI
Dance College Studios Annual Dance Show 2026
Dance College Studios bħalissa qed tħejji għal wieħed mill-aktar avvenimenti importanti fis-sena tagħha – Annual Dance Show 2026, li se jsir is-Sibt 11 u l-Ħadd 12 ta’ Lulju fis-Sala Sir Temi Zammit, l-Università ta’ Malta.
Wara sena mimlija lezzjonijiet taż-żfin, eżamijiet taż-żfin mal-Assoċjazzjoni talN.A.T.D, u wirjiet ta’ suċċess, l-istudenti issa qed jagħmlu l-aħħar preparazzjonijiet għażżifniet tagħhom għal din il-produzzjoni tant mistennija li se tittella’ fuq jumejn. L-ispettaklu se jinkludi programm varjat ta’ ‘Street Dance’, ‘Commercial’ u ‘Freestyle’, koreografija ta’ Kim Spiteri (Fellow NATD) u Amy Spiteri (Associate NATD), għalliema aħwa u li flimkien imexxu l-iskola taż-żfin Dance College Studios, fl-Imsida.
Din is-sena ġabet magħha wkoll esperjenza internazzjonali speċjali. F’Marzu li għadda, grupp ta’ 13-il żeffiena minn Dance College Studios ivvjaġġaw lejn l-Ingilterra, fejn kienu mistiedna jagħtu wirja fit-Teatru Mechanics f’Burnley bħala parti mill-
Ispettaklu Annwali organizzat minn Dansworks Academy of Performing Arts. Iżżeffiena ppreżentaw tliet zifniet ta’ ‘Street Dance’ koreografija minn Kim Spiteri, u b’hekk kisbu esperjenza prezzjuża ta’ prestazzjoni barra minn Malta f’ambjent ta’ teatru professjonali.
Bħala ġest sabiħ ta’ ħbiberija u kollaborazzjoni artistika, iż-żeffiena ta’ Dansworks Academy of Performing Arts se jkunu mistednin speċjali fl-Ispettaklu Annwali ta’ Dance College Studios f’Lulju f’Malta, bħala rikonoxximent u reċiproċità għaż-żjara li saret fl-Ingilterra f’Marzu.
L-Ispettaklu Annwali jagħti lil kull student l-opportunità li juri t-talent tiegħu fuq il-palk u jiċċelebra x-xogħol iebes, iddedikazzjoni u l-imħabba għaż-żfin li wera matul is-sena. L-udjenzi jistgħu jistennew spettaklu mimli enerġija, kreattività u divertiment, hekk kif Dance College Studios għal darb’oħra tlaqqa’ flimkien studenti, familji u dilettanti taż-żfin għal tmiem ilġimgħa memorabbli.
The arts at the heart of Malta’s future.