techno scoop
Anton Goossens Gertjie Franck Gregory De Lannoy Dave Van den Keybus Stijn Lafaille Marleen Chalmet
2
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9512-7 594168
vanin.be
techno scoop 2
techno scoop
IN
2
Anton Goossens Gertjie Franck
Gregory De Lannoy
Dave Van den Keybus
N
Stijn Lafaille
©
VA
Marleen Chalmet
Via www.diddit.be heb je toegang tot het onlineleerplatform bij TechnoScoop. Activeer je account aan de hand van de onderstaande code en accepteer de gebruiksvoorwaarden.
techno scoop
Let op: activeer deze licentie pas vanaf 1 september; de licentieperiode start vanaf activatie en is 365 dagen geldig.
!
N
IN
2
VA
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken. In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer u van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneemt u hen dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers u beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vindt u op www.reprobel.be. Ook voor het onlinelesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk. Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden leest u op www.diddit.be.
©
© Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2020
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden.
Eerste druk, 2020 ISBN 978-90-306-9512-7 D/2020/0078/114 Art. 594168/01 NUR 176
Video NTR, p. 97: beelden NASA/ESA Coverontwerp: B.AD Ontwerp binnenwerk: Banananas Opmaak: B.AD Tekeningen: Geert Verlinde
Inhoud Starten met TechnoScoop diddit het onlineleerplatform bij TechnoScoop
4 7
FOREST TOWER 9 9
IN
Wow! 10 Behoefte/Probleem 11 Ontwerpen/Mogelijke oplossingen 14 Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen 25 Woordenlijst 27 29
N
CHAOS
VA
Wow! 30 Behoefte/Probleem 31 Ontwerpen/Mogelijke oplossingen 33 Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen 45 Woordenlijst 47
REALITY CHECK
49
©
Wow! 50 Behoefte/Probleem 51 Ontwerpen/Mogelijke oplossingen 53 Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen 65 Woordenlijst 67
ENERGETIC
69
Wow! 70 Behoefte/Probleem 71 Ontwerpen/Mogelijke oplossingen 74 Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen 85 Woordenlijst 87
LIFT OFF
89
Wow! 90 Behoefte/Probleem 91 Ontwerpen/Mogelijke oplossingen 94 Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen 106 Woordenlijst 109
INHOUD
3
STARTEN MET TECHNOSCOOP Welkom bij TechnoScoop. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat. 1
Op weg met TechnoScoop Het leerwerkboek bestaat uit 5 projecten. FOREST TOWER laat je nadenken over de toekomst van wonen, de ruimtelijke ordening van steden, de mobiliteit en het leefmilieu. Als klap op de vuurpijl word je uitgedaagd om zelf een verticale toren te bouwen, dit na een grondige studie van de mogelijke constructievormen in functie van stevigheid.
IN
Forest tower
CHAOS
N
In CHAOS maak je een ‘organiser’, waarbij je verschillende materialen gebruikt. Deze materialen zijn: cement/beton, kunststof en metaal. Aan de hand van onderzoeksopdrachten doe je kennis op rond de verschillende materialen.
VA
Reality check
In REALITY CHECK onderzoek je de werking van een 3D-bril, 3D-afbeeldingen, 3D-printing, virtual reality (VR) ... Je hebt zelf wel eens gebruik gemaakt van 3D-technologie. Maar hoe komt het nu dat wij beelden in 3D kunnen bekijken? Hoe wordt een 3D-beeld (of 360°-beeld) gemaakt? In dit project maak je zelf een VR-bril.
©
Energetic
In ENERGETIC ontdek je hoe elektrische energie ontstaat en waar dit juist allemaal vandaan komt. Je zult nadenken over hoe je bewuster kunt omspringen met energie en welke invloed je energieverbruik nu juist heeft in het dagelijks leven. Tijdens het project ga je op zoek naar alternatieve vormen van energie om uiteindelijk je eigen sfeerlamp en/of buitenlamp te realiseren.
lift off
In LIFT OFF leer je de wondere wereld van de ruimtevaart kennen. Aan de hand van verschillende onderzoeken verken je de basisprincipes van de luchtvaart en de ruimtevaart. Tijdens dit project ontwerp je een satelliet, een vlieger en een waterraket. Als realisatie maak je een lanceerplatform waarmee je de geoptimaliseerde waterraket gecontroleerd de lucht in kunt schieten.
4
STARTEN MET TECHNOSCOOP
Een project is steeds op dezelfde manier opgebouwd. Elk project start met een Wow!-pagina en volgt daarna de verschillende fasen uit het technisch proces: – Behoefte/Probleem – Ontwerpen/Mogelijke oplossingen – Maken – In gebruik nemen/Testen – Evalueren/Bijsturen
1
2
2
De klus is bijna geklaard. Je moet enkel nog jouw bureau aanpakken. a
Welk van de afbeeldingen komt het meest overeen met jouw bureau?
Op de Wow!-pagina is er de keuze tussen verschillende interessante items. Ze bieden een korte intro op het project.
Wat wil ik te weten komen over dit thema?
3
In de fase Behoefte/Probleem wordt het project gekaderd: er wordt een bepaalde situatie geschetst, die leidt naar een probleem dat zal opgelost worden in de loop van het project. Via opdrachten en vragen kom je tot de essentie van het probleem. Deze fase eindigt telkens met een probleemstelling.
foto A
foto B
foto C
b
Is dit de optimale werkplek voor jou? Waarom wel / waarom niet? Ontdek deze opties via het onlinelesmateriaal.
c
Ga via het onlinelesmateriaal naar het artikel over orde op je bureau. Waarom is het belangrijk om een proper bureau te hebben?
d
Waarom moeten de volgende werkplaatsen proper en netjes zijn?
FOrest tOwer wOw!
IN
10
- Technieklokaal: - Bouwwerf:
BeHOeFte/prOBleeM
- Tandarts:
Je hebt een vrije dag en je wilt je kamer een grondige opruimbeurt geven. Samen met je ouders verzamel je alle rommel en vertrek je naar het containerpark.
1
a
Het is belangrijk om een ordelijke en gestructureerde werkplek te hebben. Dat geldt voor o.a. een bouwwerf, een ziekenhuis, een containerpark en ook in de keuken.
Help je ouders met het weggooien van de afgebeelde spullen door ze in de juiste container te deponeren.
Ook jouw bureau is een werkplek waar orde heel belangrijk is. Dat neemt niet weg dat je heel wat spulletjes wilt bijhouden en dat de kans op wanorde daardoor toeneemt. Om te voorkomen dat er nog chaos heerst op je bureau, is het nodig om een organiser te ontwerpen en te maken. Op die manier kun je je pennen, schaar, foto’s, gsm … netjes opruimen.
N
Om te weten wat het ‘Chaos-project’ exact inhoudt, ga je een spel spelen. Via het oplossen van een aantal raadsels kun je een code bekomen, waarmee je een slot kunt openen. Meer informatie hierover vind je bij het onlinelesmateriaal. Lees daar aandachtig het verloop van het spel.
In de fase Ontwerpen/Mogelijke oplossingen worden verschillende onderzoeksopdrachten opgenomen, die je helpen een oplossing te vinden voor de eerder gestelde probleemstelling.
VA
ONTWERPEN/ MOGELIJKE OPLOSSINGEN PAPIER
METAAL
NIETRECYCLEERBAAR
PLASTIC
ORGANISCH
GLAS
Omdat je een organiser gaat maken uit verschillende materialen die je nog niet zo goed kent, is het belangrijk om ze te onderzoeken. Aan de hand van verschillende onderzoeken ga je enkele eigenschappen leren kennen van cement, koper, ijzer en kunststof.
32
CHAOS BeHOeFte/prOBleeM
ONDERZOEK 1 Wat kun je allemaal maken met cement? 1
Cement is een bouwmateriaal dat bestaat uit fijngemalen grondstoffen. Gemengd met water b Wat moet je doen als je niet goed weet in welke container je iets moet weggooien? vormt cement een vloeibare massa die na enige tijd uithardt onder invloed van een chemische reactie. Het is dan ook nodig om een mal (gietvorm) te maken, zodat het cement in de gewenste vorm kan drogen.
c
a
Bekijk de cartoon hiernaast. Wat wil die duidelijk maken?
Waarom is het belangrijk om de mal uit het geschikte materiaal te maken? De mal moet na het drogen van de cement verwijderd kunnen worden.
©
MAG HET IETS MEER ZIJN?
d Waarom is het zo belangrijk dat we sorteren? ONDERZOEK 5
Het materiaal waaruit de mal gemaakt is, moet vochtbestendig zijn.
werkt 3D-printing? b Hoe Welke materialen kunnen gebruikt worden om een mal te maken? Omcirkel de correcte antwoorden. 3D-printing zit al enkele jaren in de lift. We stellen zijn van pvcons daarom de vraag wat de mogelijkheden metaal deze techniek en watbetonplex het te maken heeft met 3D.
karton
1
mdf
Je gebruikt een gewone printer om je huistaak, die je op pc maakte, te printen.
Interessant om weten a
b
Bron: Vlaamse overheid, Departement Omgeving, MOS.
Wat heb je nodig om die taak af te drukken? Betonplex is een soort plaatmateriaal waarop een epoxylaag (een
laagje kunststof) aangebracht wordt om ervoor te zorgen dat het BeHOeFte/prOBleeM hout niet nat kan worden tijdens het uitharden van het beton.
Om je ontwerp af te drukken met een 3D-printer heb je ook grondstof nodig. Als je bijvoorbeeld je eigen 3D-bril wilt printen, welke grondstof zou je dan gebruiken?
Maken, In gebruik nemen/Testen en Evalueren/Bijsturen zitten samen in één overkoepelende fase. Dat hebben we gedaan omdat de drie fasen door elkaar lopen: zo wordt er bijvoorbeeld na het maken een test uitgevoerd, waardoor je opnieuw iets moet maken enzovoort. 2
3D-printing is nog in volle evolutie, maar toch duikt er alweer een nieuwe vorm op: 4D-printing. Lees het artikel via het onlinelesmateriaal.
e
Wat is de vierde (wetenschappelijke) dimensie bij 4D-printing?
MAkEn – in gEBrUik nEMEn/tEstEn MAkEn – in gEBrUik nEMEn/tEstEn – EVAlUErEn/BijstUrEn –TipEVAlUErEn/BijstUrEn
Welk voorwerp wil jij maken? f Wat is het verschil tussen 3D- en 4D-printing? Leerlingenantwoord
2
ONTWERPEN/MOGELIJKE OPLOSSINGEN
Als je op school beschikt over een 3D-printer kun je een 3D-bril (onderzoek 2) ontwerpen en uitprinten.
CHAOS
31
Tip
SLM (Select Laser Melting). In welke sectoren biedt dat veel toekomstperspectieven?
d
CHAOS
Hou rekening met de opmerkingen over veiligheid en ergonomie. Sommige stappen moet je laten controleren door je leerkracht. Deze stappen zijn gelinkt aan de evaluatieformulieren die je krijgt van je leerkracht. Bovendien worden sociale vaardigheden en vakattitudes geëvalueerd gedurende het volledige proces. Je vindt ze ook terug op het evaluatieformulier.
Je kunt devoorwerp handenook uitindemetaal mouwen steken, want je mag een van de onderstaande c meteen Je kunt een voorwerpen maken. uitprinten. Dat noemen we
a
Naast basisonderzoeken vind je ook uitbreidingsonderzoeken. Je leerkracht zal aangeven of jullie ook met deze onderzoeken aan de slag zullen gaan.
33
Hou rekening met de opmerkingen over veiligheid en ergonomie. in gEBrUik nEMEn/tEstEn Sommige MAkEn stappen moet je laten controleren door je leerkracht. Deze stappen zijn gelinkt aan de die jede krijgt van je leerkracht. te volgen bij het onlinelesmateriaal. MAkEn 1 evaluatieformulieren Test je solarlamp door juiste controlestappen Je gaat nu zelf een sfeerlamp of buitenlampen maken die werkt op zonne-energie. Bovendien worden sociale vaardigheden vakattitudes geëvalueerd gedurende het volledige proces. JeJe gaat nu zelfook een sfeerlamp buitenlamp maken die werkt op zonne-energie. avindt Werkt je solarlamp? ze terug op hetofevaluatieformulier. 1 Overleg met je leerkracht voor welk ontwerp je zult kiezen. 1 Overleg met je leerkracht voor welk ontwerp je zult kiezen. Spoor 1: solarlamp (met pot en deksel) in b gEBrUik nEMEn/tEstEn Spoor 1: solarlamp (met pot je endan deksel) Als je antwoord ‘nee’ is, stel de vraag wat je moet doen om het op te lossen. Eventueel kan een medeleerling of je leerkracht je daarbij helpen. 1 Test je solarlamp door de juiste controlestappen te volgen bij het onlinelesmateriaal. 2
1
EVAlUErEn/BijstUrEn b Als je antwoord ‘nee’ is, stel je dan de vraag wat je moet doen om het op te lossen. Eventueel kan een medeleerling of je leerkracht je daarbij helpen. Wat vond je moeilijk/gemakkelijk aan deze opdracht?
2
64
REAlITy cHEcK ONTwERpEN/MOGElIJKE OplOSSINGEN
a Werkt je solarlamp? Neem je evaluatiefi che en evalueer jezelf bij het laatste onderdeel (Testen) bij vaardigheden. Laat dat nadien controleren door je leerkracht.
Neem je evaluatiefiche en evalueer jezelf bij het laatste onderdeel (Testen) bij vaardigheden. Laat dat nadien controleren door je leerkracht.
buitenlamp 2 WaarSpoor moet 2: jesolar de volgende keer beter op letten tijdens het realiseren van werkstukken? EVAlUErEn/BijstUrEn Spoor 2: solar buitenlamp 1
Wat vond je moeilijk/gemakkelijk aan deze opdracht?
3
Wat zou je als tip geven aan de leerlingen die dit volgend jaar moeten maken?
2
Waar moet je de volgende keer beter op letten tijdens het realiseren van werkstukken?
STARTEN MET TECHNOSCOOP
5
Online gaat het project verder. Het maken van je werkstuk verloopt volgens een stappenplan dat je vindt op diddit. Daar vind je ook de evaluatiefiches. De evaluatie gaat niet alleen over je uitvoering van het stappenplan, maar ook over je vaardigheden en attitudes.
om het nog levensechter egen met onze VR-bril. aardig om 360°-beelden en is iets minder dan bij
Op diddit vind je eveneens een Vademecum over gereedschappen, materialen, veiligheid, werkhandelingen en attitudes. In dat vademecum zijn instructiefilmpjes, ontdekplaten, veiligheidsfiches enzovoort opgenomen. Het gevolg van de ruimtevaart is dat het rondom de aarde bezaaid is met ruimteafval: oude satellieten, onderdelen van raketten, stukken plastic en metaal. Dat veroorzaakt natuurlijk problemen. Bekijk bij het onlinelesmateriaal het krantenartikel naar aanleiding van de ‘bijna-botsing’ tussen twee satellieten op 2 september 2019.
3
a
Hoeveel functionele ruimtetuigen heeft de mens sinds
b
Hoeveel van die objecten draaien momenteel nog rond
c
Waarom willen commerciële bedrijven zoals SpaceX, van Elon Musk, in de toekomst duizenden kleine satellieten in een erg lage baan rond de aarde brengen?
d
Over hoeveel stuks ruimteafval spreekt NASA?
1957 in de ruimte gelanceerd?
2 Handig voor onderweg
IN
de aarde?
op het plusje rechts onderaan het beeld. 0°-camera aan te sluiten, 360°-foto’s te importeren e camera om zelf foto’s te maken. Tip verschijnen. Richt je telefoon Draai nu (met kleine pasjes) Sta op een stoel om at je een mooi 360°-beeld rond te draaien zodat je een scheef beeld vermijdt. je gemakkelijker oen vinkje verschijnen beweegt met kleine martphone. pasjes. oogle Streetview app.
In de loop van elk project word je ondersteund aantal hulpmiddelen. e Wat is dedoor snelheideen van dit ruimteafval?
gen, dan kun je de app ‘Round me’ gebruiken. open de Round me app. menu te openen.
e met potlood. norama naartoe.
Welk groot gevaar kan het ruimteafval veroorzaken?
Hier en daar wordt er een ‘Tip’ ingeschakeld. Het zijn kleine items die je helpen om een opdracht goed uit te voeren of die je extra uitleg geven.
Tip Met de hotspots kun je vragen stellen of aanwijzingen geven.
N
uiken en klik op het pijltje. p het vinkje. s dit klaar is,
f
g
Een ‘Interessant om weten’ is een klein blokje informatie, dat je verder op weg helpt om de opdrachten goed te begrijpen.
Wat moet er naast ‘ruimteverkeersregels’ in de toekomst nog noodzakelijk worden om dit probleem op te lossen?
VA
Interessant om weten
Op 10 februari 2009 was het de eerste keer in de geschiedenis dat twee ruimtetuigen ongecontroleerd tegen elkaar botsten. Beide satellieten hadden op dat moment een snelheid van 42 120 km/h waardoor de botsing meer dan 1 000 brokstukken veroorzaakte die groter zijn dan 10 cm.
4
Op 21 juli 1969 zette de mens voor de eerste keer voet op de maan. Men spreekt nog steeds over het grootste avontuur van de 20e eeuw. a
Wie was de eerste man op de maan?
b
Wat zijn de legendarische woorden die hij uitsprak op het moment dat hij op de maan stapte?
WOORDENLIJST REAlITy cHEcK
63
Forest tower
©
ONTwERpEN/MOGElIJKE OplOSSINGEN term
definitie
betonplex
Plaatmateriaal waarop een epoxy afwerklaag is aangebracht. De epoxylaag vormt een harde en waterdichte afwerking van het hout dat daardoor geen verdere nabehandeling nodig heeft. Betonplex wordt gebruikt om bekisting van te maken voor het storten van beton.
bevolkingsdichtheid
het aantal inwoners per km2
fileleed
ellende veroorzaakt door opstoppingen in het verkeer
lageemissiezone
een afgebakend gebied waarin bepaalde voertuigen niet binnen mogen, of slechts onder bepaalde voorwaarden, omdat ze te veel schadelijke stoffen uitstoten
materialenkennis
vakgebied dat zich bezighoudt met het verband tussen samenstelling en structuur van materialen en hun eigenschappen
Mobiscore
Geeft aan hoe goed voorzieningen voor openbaar vervoer, onderwijs, winkels en diensten, ontspanning, sport en cultuur, gezondheid en zorg, te voet of met de fiets bereikbaar zijn.
recreatiegebied
Een gebied waar men zich in de buitenlucht kan ontspannen. Het bevat altijd een aantal voorzieningen (parken, zwembaden ...).
stadsontwikkeling
Beleid waarbij een stad beter ingericht wordt. Het omvat: opknappen van oude stadswijken, renovatie van bestaande woningen, voorzieningen die het leven in de stad beter maken.
verkaveling
De manier waarop land in stukken is verdeeld. Die stukken grond noemen we ook kavels.
in je eigen woorden
92
WOORDENLIJST
6
STARTEN MET TECHNOSCOOP
FOREST TOWER
Achteraan vind je een lijst met technische termen die niet verklaard werden in het project. Je zult daar in je eigen bewoordingen de term kunnen omschrijven.
De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:
lift off BeHoefte/proBleeM
27
Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je ook online terug.
Als je dit icoon ziet, dan vind je op diddit een ontdekplaat terug.
Als je dit icoon ziet, vind je extra materiaal terug op diddit.
het onlineleerplatform bij TechnoScoop
Leerstof kun je inoefenen op jouw niveau. Je kunt vrij oefenen en de leerkracht kan ook voor jou oefeningen klaarzetten.
Hier vind je de opdrachten terug die de leerkracht voor jou heeft klaargezet.
IN
Hier kan de leerkracht toetsen en taken voor jou klaarzetten.
N
Benieuwd hoe ver je al staat met oefenen en opdrachten? Hier vind je een helder overzicht van je resultaten.
Š
VA
Hier vind je het lesmateriaal per project (o.a. videobestanden, instructiefilmpjes en veiligheidsfiches). Alle stappenplannen en evaluatiefiches die je nodig hebt bij de projecten zijn hier verzameld. Ga hier ook aan de slag met de ontdekplaten!
DIDDIT
7
techno scoop
Anton Goossens Gertjie Franck Gregory De Lannoy Dave Van den Keybus Stijn Lafaille Marleen Chalmet
2
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9512-7 594168
vanin.be
techno scoop 2