INHOUD Starten met Curieus
4
Liefdesnest
97
Curieus en diddit
7
Spoor 1 'Seventeen and strung out on confusion'
98
Politiekantoor
9
Spoor 2 'Seventeen without a purpose or direction'
104
Spoor 1 Gezocht: politieagent (m/v/x)
10
Spoor 2 Ethiek
16
Spoor 3 'Cause we were barely seventeen and we were barely dressed' 110
Spoor 3 Antigone
22
Terminus
116
Terminus
28
Panorama
117
Panorama
29
Franciscusdreef
119
Spoor 1 Laudato si'
120
Stadspoort
31
Spoor 1 Naar waarde geschat
32
Spoor 2 Mensensmokkel
126
Spoor 2 Morele grenzen doorbreken
38
Spoor 3 Ester
132
Spoor 3 Op leven en dood
44
Terminus
138
Terminus
50
Panorama
139
Panorama
51
Friedhof
53
Spoor 1 Doodsbenauwd
Centraal station
141
Spoor 1 Case studies
142
54
Spoor 2 'A man with a plan'
148
Spoor 2 Dood, waar is uw angel?
60
Spoor 3 Boekenwijsheid
154
Spoor 3 Levenspartner
66
Terminus
160
Terminus
72
Panorama
161
Panorama
73
Woonerf
163
CafĂŠ de Hellepoort
75
Spoor 1 Faces of evil
76
Spoor 2 'Maar zeg het aan geen mens ...' 172
Spoor 2 Door mijn zijn schuld?
84
Spoor 3 Goed gezind
176
Spoor 3 Vergeten en vergeven?
88
Terminus
182
Terminus
94
Panorama
183
Panorama
95
Spoor 1 Liefdesverklaring
164
Woordenlijst
184
Vensters: Door dik en dun
188
INHOUD
3
STARTEN MET CURIEUS Welkom bij Curieus. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat.
1 Op weg met Curieus Het leerwerkboek bestaat uit 8 metrohaltes en elke halte is op dezelfde manier opgebouwd.
Goed handelen
Liefde en vriendschap
Samenlevingsopbouw en inspiratie
Geloof en context
Hoop en kwetsbaarheid
JAAR 6
JAAR 5
PANORAMA
SPOOR 1
Voor de start van elk hoofdstuk geven we kort de structuur in een handig overzicht mee.
OORDELEN!
GEZOCHT: ) POLITIEAGENT (M/V/X
(GH 3)
(SI 4)
TERMINUS
SPOOR 2
HANDVEST VOOR MEDEDOGEN
ETHIEK
(GH 7)
(GH 1 EN 7)
SPOOR 3 ANTIGONE (GH 3 EN 6)
GH 1 GH 3 GH 5 GH 6 GH 7 SI 4
WISSELSPOOR 3
BEGINNEND LEVEN (GH 3 EN 6)
POLITIEK ANTOOR
Leer zoals je bent
. menselijk denken en handelen en kwaad eigen zijn aan Je onderzoekt hoe goed appel ontleden. voorbeelden het ethisch Je kunt in verschillende inspiratie vinden alen en christelijke tradities christenen in Bijbelverh Je kunt toelichten hoe . handelen te en e om ethisch te denken n in Bijbelverhalen en christelijk en geven van hoe christene Je kunt concrete voorbeeld te handelen. om ethisch te denken en en tradities inspiratie vinden geven in hun ethisch denken die christenen richting Je kunt wegwijzers selecteren tot worden handelen. erd geïnspireerd en geappelle in christelijke tradities Je analyseert hoe mensen samenlevingsopbouw.
“Of ik nu de zoon van Adam ben of het gevolg van evolutie , mijn menselijkheid implicee rt drie fundamentele waarden: onschendbaarheid van het leven, vrije wil en een broederband met and ere mensen.”
Elk hoofdstuk is een metrohalte met een symbolische naam en een sprekende afbeelding die een aantal vragen oproept. Met deze vragen introduceren we de rode draad en sfeer van de halte.
(Mohamed El Bachiri, Een
jihad van liefde)
Kijk naar de getuigenis van Mohamed El Bachiri en lees het fragment uit zijn boek. - Wat vind je ‘straf’ in deze getuigenis? - Wat bedoelt hij met ‘een jihad van de liefde’?
In dit leerjaar staan er dus 8 metrohaltes centraal. Vanuit elke halte vertrekken er drie Sporen. Je reist mee en pikt onderweg de nodige kennis op. Per metrohalte hebben we één wisselspoor uitgewerkt. Je leraar kan ervoor kiezen om met andere bronnen aan dezelfde leerdoelen te werken.
SPOOR 1
GEZOCHT: POLITIEAGENT (M/V/X)
SPOOR 2
4
WERKEN MET CURIEUS
ANTIGONE
SPOOR 2
ETHIEK
Anders dan in een traditioneel leerwerkboek worden bronmateriaal en invulruimte van elkaar gescheiden: op de linkerpagina vind je de bronnen en op de rechterpagina is er ruimte om gestructureerd te noteren.
2 Waarden en hun betekenissen
2 Waarden en hun betekenissen
. "Prijs is wat je betaalt Waarde is wat je krijgt."
"Mensen kennen tegenwoordig overal de prijs en nergens de waarde van." Dorian Gray in The Pïcture of Dorian Grey (door Oscar Wilde)
2
"Je waarde wordt bepaald door wie je bent en niet door wat je hebt."
in "De waarde van het offer ligt de gewilligheid waarmee het gebracht wordt."
Lees de citaten. Leg uit waarom je dat hebt gekozen. a Kies er één citaat uit dat je aanspreekt. hun gemeenschappelijke deler? citaten? Wat is met andere woorden b Welke klemtonen leggen al deze
1
anse Warren Buffett, Amerika beleggingsdeskundige
verhoogt, wat we nastreven achten, wat de kwaliteit van ons leven Waarden duiden aan wat we belangrijk formuleer daarbij de vier waarde die voor jou belangrijk is en en willen realiseren. Kies een materiële Waarop ligt de klemtoon? waardebetekenissen van Baudrillard. op de foto’s op p. 32 en omschrijf de
waardebetekenissen van
3
Kies een van de muren of poorten Baudrillard die je terugvindt.
4
waarde a en het verhaal over Jericho. Welke Ga even terug naar de openingspagin primeren? voor de joden? Welke betekenis(sen)
is hier het belangrijkste
Thomas Edison, Amerikaa
ns uitvinder
Inayat Khan, Indiaas filosoof
De Franse filosoof Jean Baudrillard
nissen:
onderscheidt vier waardebeteke
1 Gebruikswaarde
bv. nodig heb, iets is nuttig en functioneel, Iets heeft betekenis omdat ik het zijn, bv. de relatie met mensen kan functioneel een balpen of een hamer. Ook de e, bv. een iets een meervoudige gebruikswaard bakker om de hoek. Vaak heeft smartphone.
2 Ruilwaarde
hoeveel kost meestal uitgedrukt in geldwaarde: De materiële waarde, vandaag Hierdoor te meten, in getallen uit te drukken. het? Deze waarde valt het best iets kost veel of is hanteren: iemand is arm of rijk; kunnen we duidelijke maatstaven vraag en aanbod. variëren door een veranderende goedkoop. De ruilwaarde kan sterk voor materiële zaken. Ruilwaarde geldt bijna uitsluitend
3 Symboolwaarde
ons wat iets of aan anderen. Symbolen vertellen Welke betekenis toont iets of iemand hierbij vaak een iets of iemand te situeren. We maken iemand betekent en helpen ons dat suggereert iets een advocaat draagt een toga en onderscheid tussen mensen. Bv.: zijn status, zijn economische positie. over zijn intellectuele capaciteiten,
4 Persoonsgebonden waarde
wordt daarom veel voor mij, is mij dierbaar en Iets of iemand betekent persoonlijk hier aan waarden verbonden. Spontaan denken we onvervangbaar. Ik voel me ermee eid … Materiële vriendschap, liefde, rechtvaardigh die centraal staan in ons leven: betekenis, bv. een verder dragende, niet-materiële voorwerpen krijgen in deze context een trouwring, een foto.
beklemtonen vaak verschillende betekenissen, maar De meeste waarden combineren of iemand wordt betekenis, hoe waardevoller iets één of twee ervan. Hoe rijker aan geacht. SPOOR 1
34
NAAr WAArDE GEsCHAT
35
STADSPOORT
TERMINUS
Na de 3 Sporen kom je aan bij het onderdeel Terminus. Op deze pagina komen de drie sporen samen. Aan de hand van nieuwe bronnen en vragen verwerken we de inhoud van de hele metrohalte.
Shoplifters
Deze film een ‘familieportret’ noemen
zoals in alle recensies gebeurt, roept
Lees hieronder een voorstelling van
1
de zes personages en geef ze op de
al meteen vragen op. foto hun naam.
in de bouw en geniet geen sociale een arbeidsongeval niet meer werken Vader Osamu Shibata kan door Het gezin onderhouden door verliest haar werk in een strijkatelier. in bescherming. Moeder Nobuyo Shota zo onopvallend mogelijk Osamu gaat daarom met zoon regulier werk lukt niet meer. Vader door het pensioen Hatsue levert eveneens haar bijdrage winkels stelen (shoplifting). Grootmoeder centje met sensuele Aki op haar beurt verdient een Dochter innen. blijven te het van haar overleden man in een chatroom. Op weg naar tederheid aan eenzame mannen klein een Yuri, dansen en het verlenen van wat over zich Hatsue ontfermen vader en zoon van schamele onderkomen van grootmoeder heeft littekens en andere sporen in de vrieskou. Ze is uitgehongerd, meisje dat alleen op straat zit ook zij mee op pad moet om te meer doet Osamu besluiten dat mishandeling. Maar nog een mondje ‘shopliften’.
Bron: De Morgen
2
50
Een achtergrondkleur maakt duidelijk waar de bronnen stoppen en de notitieruimte begint. In het bronnengedeelte kun je markeren of onderstrepen, zodat je het lesmateriaal gemakkelijker kunt verwerken.
de vragen. Bekijk nu de trailer en beantwoord ’ tussen aanhalingstekens? a Waarom plaatsen we de term ‘familieportret morele grenzen? b Hoe overschrijdt het gezin Shibata zij daartegenover? c Welke warme waarden plaatsen of wordt ze gered? d Wordt de kleine Yuri ontvoerd e Wat maakt je tot een familie? Akkoord? film ‘misdaad stimulerende propaganda’. f Sommige Japanners noemen deze
STADSPOORT
VENSTERS
PANORAMA
Elk hoofdstuk eindigt met een Panorama. Wanneer je de metrohalte uitstapt, kom je als het ware op een plein en kun je alle kanten uit. Dat is ook de bedoeling: na de leerinhouden van elke metrohalte kun je verschillende wegen uitgaan. Het biedt jou en je klas de kans nog verder te gaan met het materiaal.
Het kruis dragen
1
Wat zie je op de foto, letterlijk en figuurlijk?
2
Wie draagt wie in dit beeld?
PANORAMA
51
DOOR DIK EN DUN
Ten slotte eindigt het leerwerkboek met een apart hoofdstuk Vensters, dat specifiek focust op interlevensbeschouwelijke competenties. In een reeks authentieke en exclusieve video’s getuigen vier studenten over hun eigen levensbeschouwing. De studenten keren terug in de drie graden en introduceren zo de interlevensbeschouwelijke dialoog in de klas. ILC 'S
Kennis: 1, 2, 3, 8, 9, 10, 11, 18, 19, 20 7, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 21, 22, 23, 24 Vaardigheden en attitudes: 4, 5, 6,
WERKEN MET CURIEUS
5
2 Handig voor onderweg 2 God en het kwaad
In de loop van elk halte word je ondersteund door een aantal hulpmiddelen.
WOORDENLIJST Verklaring absolutie
(< Latijn: absolvere – losmaken) p. 92
STEL EEN VRAAG Moeilijke woorden worden uitgelegd op de bronnenpagina en/of in een woordenlijst. Die woorden springen extra in het oog door Als God werkelijk bestaat en al het goede voorheeft met de mens, waarom de gele markering. De woordenlijst vind je achteraan terug op zijn er mensen als Hitler, Bin Laden, ... dan ooit geboren? p.Katrien, 184. 20 jaar
balling p. 174
Bhagavad Gita p. 48
Caritas (< Latijn) p. 126
Bron: www.ikhebeenvraag.be
Codex Hammurabi p. 154
Theodicee: het bestaan van een goede, almachtige en rechtvaardige God proberen te verzoenen met de aanwezigheid van het kwaad in de wereld.
184
Visie 1: John Mackie: God bestaat niet De filosofische visie van Mackie kan als het volgt worden samengevat: als God zou Rembrandt van Rijn, Nathan vermaant David, 1650–55 bestaan, dan zou er geen kwaad zijn, tenzij er een rechtvaardige reden zou zijn waardoor God het kwaad zou toelaten. Het kwaad bestaat, maar er is geen enkele Psalm 51, 1-14 waarom God het kwaad toelaat. Daaruit concludeert hij dat reden dieOTrechtvaardigt Voor de koorleider. Een psalm van David toen Schep, o God, een zuiver hart in mij, God niet bestaat. de profeet Natan hem had bezocht, nadat hij met vernieuw mijn geest, maak mij standvastig, Batseba geslapen had. John Mackie (1917-1981)
Wees mij genadig, God, in uw trouw,
verban mij niet uit uw nabijheid, neem uw heilige geest niet van mij weg. Red mij, geef mij de vreugde van vroeger, de kracht van een sterke geest.
Het kwijtschelden/vergeven van je zonden door de priester nadat je erkent dat je fouten gemaakt hebt en berouw getoond hebt
Eigen woorden
Ballingen zijn mensen die in ballingschap verblijven, die verbannen zijn uit hun eigen land. Veel staten gebruik(t)en deze maatregel om sociale, politieke en/of militaire opstanden te voorkomen. In de bijbel heeft de Babylonische ballingschap (584-536 v.C.) een mythische status gekregen. Letterlijk ‘Het lied van de Heer’. Het belangrijkste deel van de Mahabharata, hindoeïstisch en meer dan twee eeuwen oud. De dialoog tussen godheid Krishna en strijder Arjuna gaat over de strijd tussen goed en kwaad. Het woord caritas betekent liefde, in de betekenis van naastenliefde of liefde uit barmhartigheid. Caritas is een internationale katholieke hulporganisatie. Caritas International helpt slachtoffers van geweld, natuurrampen en armoede, in hun eigen land of op de vlucht, in samenwerking met haar lokale, nationale en internationale netwerken. Hammurabi was koning van Babylonië (1792-1750 v.C). Zijn codex is een van de oudste en best bewaarde wetboeken uit de antieke geschiedenis. De tekst behandelt een heel aantal concrete casussen (gevalstudies) uit verschillende rechtsgebieden (o.a. familie- en handelsrecht, militaire rechtspraak). Historici vermoeden dat de codex niet zozeer als pasklaar wetboek gefunctioneerd heeft, maar eerder een symbool was van koninklijke macht en persoonsverering.
WOORDENLIJST
Bij elke Bijbeltekst vind je vervolgens een icoon OT (Oude Testament) of NT (Nieuwe testament).
u bent vol erbarmen, doe is mijn daden teniet, Visie 2: Augustinus: de mens vrij maar besmet door zonde was mij schoon van alle schuld,
De mens werd door God geschapen als een rationeel wezen met een reinig mij van mijn zonden. vrije wil. Hij heeft dus de mogelijkheid om te kiezen tussen goed en ken mijn wandaden, kwaad. Het ik kwaad zelf is ontstaan op het moment dat de gevallen ik ben mij steeds van mijn zonden bewust, engel Satantegen rebelleerde tegen Het moment dat Adam en Eva, u, tegen u alleen hebGod. ik gezondigd, ik heb gedaan wat slecht is in uw ogen. werden aan God, werd onder invloed van Satan, ongehoorzaam de puurheid van de mens bezoedeld. Vanaf deze zondeval werd Laat uw uitspraak rechtvaardig zijn elk mens vanaf de geboorte besmet door zonde. Enkel dankzij de en uw oordeel zuiver. was kan al schuldig toen ik genezen werd geboren, genade van Ik God de mens worden. al zondig toen mijn moeder mij ontving, maar u wilt dat waarheid mij vervult, u leert mij wijsheid, diep in mijn hart.
Augustinus van Hippo (354-430)
Visie 3: John Hick: de mensmijn moet zich Neem met majoraan zonden wegontwikkelen
en ik word rein, Volgens John Hick is de mens onvolledig geschapen. Door in de wereld te staan en was mij en ik word witter dan sneeuw. actief deel teLaat nemen en keuzes te maken kan de mens volledig worden. Goed en kwaad mij vreugde en blijdschap horen: hebt mij gebroken, mij ook juichen. zijn volgensuHick nodig omlaat mensen de kans te geven te groeien. Sluit uw ogen voor mijn zonden
John Hick (1922-2012) en doe heel mijn schuld teniet.
OT
NT
We hebben ervoor gekozen om elk Bijbelboek voluit te noteren. Dat maakt het gemakkelijker een tekst terug te vinden in de Bijbel. Als je zelf een tekst wilt opzoeken dan vind je in bij info in het onlinelesmateriaal terug hoe dat moet.
Henri de Triqueti, relief van de profeet Natan en koning David, 1837
Visie 4: Emmanuel Levinas: God doet een beroep op ons Volgens Levinas kunnen we God niet omschrijven in termen van rechtvaardig, goed of almachtig. We kunnen God enkel omschrijven in termen wat hij niet is. WeBij moeten niet op God beroepen alsvind het fout loopt. het onlinelesmateriaal je ook een infokatern. Dit digitale infokatern omvat CAsE sTuDIEs 145 Het kwaad kan gebeuren omdat wij onze verantwoordelijkheid niet duiding bij en achtergrondinformatie over de verschillende wereldgodsdiensten, opnemen. In het lijden van de ander, worden mensen geroepen om te en de Kerk. de ander, kunnen we kiezen voor het goede. Inde hetBijbel gelaat van de zwakkere, God zien die ons wijst op onze verantwoordelijkheid om tegen het kwade te strijden. Zelfs al zetten we ons eigen leven op het spel.
Leer zoals je bent
Emmanuel Levinas (1906-1995) De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:
Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je online.
86
CAFÉ DE HELLEPOORT
Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je online. Je vindt online een ontdekplaat. Je vindt online extra (ondersteunend) materiaal.
6
WERKEN MET CURIEUS
CURIEUS EN DIDDIT het onlineleerplatform bij Curieus Curieus 5 is rijk aan onlinelesmateriaal. Zo vind je op diddit alles terug om met het leerwerkboek aan de slag te gaan. Je vindt hier niet alleen alle video- en audiobestanden maar ook de ontdekplaten. Ben je nieuwsgierig en wil je meer weten over een bepaald onderwerp? Of heeft je leraar je gevraagd om de les voor te bereiden? Geen enkel probleem! Klik in diddit op het icoon van de ontdekplaat en ga op onderzoek.
Wanneer je een van de onderstaande iconen in het leerwerkboek ziet, kun je dus op diddit het onlinelesmateriaal vinden. Bekijk de video. Beluister het fragment. Ga hier aan de slag met de ontdekplaten! Je vindt hier al het overige onlinelesmateriaal, bijvoorbeeld liedjesteksten, extra bronnen, teksten ‌
WERKEN MET CURIEUS
7