Inhoud
Inhoud Voorwoord
5
Leeswijzer
8
Deel 1 Registratierecht – Registratiebelasting
21
Hoofdstuk 1 Inleiding op het registratierecht en de registratiebelasting
23
1
Zakelijke en indirecte belasting
23
2
Federale en gewestelijke belasting
23
3
Formaliteitsbelasting
25
4
Contantbelasting versus inkohiering van de belasting
25
5
Wettelijke grondslag
26
6
Administratie
26
7
Tijdelijke maatregelen ingevolge de Covid-19-pandemie
26
8
Casussen
27
Hoofdstuk 2 De registratieformaliteit
29
1
Algemeen
29
2
De registratie op minuut, brevet, kopie of origineel
29
3
Ondeelbaarheid van de registratieformaliteit
30
4
Gevolgen en belang van de registratie
31
5
Het registratierelaas
31
Hoofdstuk 3 De registratieplicht
33
1
Aan de registratieformaliteit onderworpen akten en verklaringen
33
1.1
Registratieplicht wegens de aard van de akte
33
1.2
Registratieverplichting wegens het voorwerp van de akte
34
1.3
Verplichting tot registratie omwille van een latere gebeurtenis
34
1.4
Registratie van een verklaring
34
2
Termijnen voor de aanbieding ter registratie
35
2.1
35
Opsomming van de termijnen
9
Inhoud
2.2
3
36
Personen verplicht tot aanbieding ter registratie en betaling der rechten
37
3.1
Aanbieding ter registratie en betaling van de federaal ingevorderde registratiebelasting
37
3.2
Betaling van de Vlaamse registratiebelasting
38
4
Plaats van de registratie
40
5
Sancties
41
6
Casussen
41
Hoofdstuk 4 Algemene heffingsregels
43
1
Het bestaan van een akte die titel verschaft aan een rechtshandeling
43
1.1
Vereiste van een akte
43
1.2
Akte die titel verschaft
43
1.3
Nietige akten
44
1.4
Wettelijke overdrachten
44
De werkelijke overeenkomst
44
2.1
Verkeerd gekwalificeerde overeenkomst zonder opzet
44
2.2
Bewust verkeerd gekwalificeerde overeenkomst
45
2.3
Prijsbewimpeling
45
2.4
De antimisbruikbepaling
45
2.4.1
Federale regeling
45
2.4.2 Vlaamse regeling
47
2
3
De actuele rechtshandeling
48
3.1
Beginsel
48
3.2
De tijdsbepaling
48
3.3
De ontbindende voorwaarde
49
3.4
De opschortende voorwaarde
49
3.4.1
49
3.5
4
5
6
10
Berekening van de termijnen
Begrip
3.4.2 Heffing van het registratierecht
50
Bedingen van aanwas en van terugvalling
51
Afhankelijke en onafhankelijke rechtshandelingen
52
4.1
Principe
52
4.2
Onderscheid tussen afhankelijke en onafhankelijke rechtshandelingen
52
Non bis in idem
53
5.1
Rechtshandeling uitgedrukt in meerdere geschriften
53
5.2
Rechtshandeling die haar aanknopingspunt vindt in een reeds belaste handeling
53
5.3
Hermaakte rechtshandelingen
54
Casussen
54
Inhoud
Hoofdstuk 5 Soorten registratiebelasting
57
1
Algemeen vast recht
57
2
Specifiek vast recht
57
3
Evenredige rechten
58
Hoofdstuk 6 Verkooprecht – overdrachten onder bezwarende titel van in België gelegen onroerende goederen
61
1
Algemeen
61
2
Belastbare verrichtingen
61
3
Belastingplichtige
63
4
Belastbare grondslag
63
4.1
Overdracht van de volle eigendom
63
4.1.1
Verkoop van onroerende goederen
64
4.1.2
Ruil van onroerende goederen
64
4.1.3
Inbreng in vennootschap
64
4.1.4
Andere overdragende overeenkomsten onder bezwarende titel
65
4.1.5
De verkoopwaarde als minimummaatstaf van heffing
66
4.1.6
Korting (abattement) op de heffingsgrondslag in het Vlaamse Gewest
66
4.1.7
Renovatieabattement in het Vlaamse Gewest
66
4.1.8
Korting (abattement) op de heffingsgrondslag in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest
67
4.2
5
Vestiging en overdracht van het vruchtgebruik
67
4.2.1
67
Vestiging en overdracht van een levenslang vruchtgebruik
4.2.2 Vestiging en overdracht van een tijdelijk vruchtgebruik
68
4.2.3 Overdracht van de blote eigendom
70
4.3
Overdracht van een handelszaak
70
4.4
Openbare verkoop van onroerende goederen in verschillende loten
71
Tarief
71
5.1
Algemeen tarief
71
5.2
Verlaagde tarieven
71
5.2.1
74
Aankoop van de enige gezinswoning bestemd als hoofdverblijf
5.2.2 Aankoop van de enige gezinswoning als hoofdverblijf met energetische renovatie, gedeeltelijke herbouw of herbouw na sloop 78 5.2.3 Aankoop van een woning voor kwaliteitsvolle verhuring aan een erkende woonmaatschappij 80
6
5.2.4 De verkoop van een klein landgoed of een bescheiden woning
81
5.2.5 Verkopen aan handelaars in onroerende goederen
81
Verminderingen
83
6.1
83
Verminderingen
11
Inhoud
6.2
7
12
6.1.1
Algemeen
83
6.1.2
Het principieel meeneembaar bedrag
84
6.1.3
Beperking van het meeneembaar bedrag
84
6.1.4
Vormen van meeneembaarheid
86
6.1.5
Voorwaarden voor de meeneembaarheid
86
6.1.6
Neutralisering van een aankoop onder het btw-stelsel in een keten van verrichtingen
88
6.1.7
Secundaire vorm van de meeneembaarheid of vangnet
89
6.1.8
Combinatie van de meeneembaarheid en de teruggave bij snelle wederverkoop
89
Vermindering voor aankoop van een goedkope woning
90
Vrijstellingen
92
7.1
Aanwijzing van lastgever of commandsverklaring
92
7.2
De toewijzingen naar aanleiding van rouwkoop of van hoger bod
93
7.3
De overdracht van het vruchtgebruik aan de blote eigenaar
93
7.4
De vervreemding van nieuwe gebouwen onder het stelsel van de btw
94
7.5
Contracten van onroerende financieringshuur
94
7.6
Kosteloze registratie volgens artikel 2.9.6.0.2 en 2.9.6.0.3 VCF
94
7.7
Ruilovereenkomsten van bepaalde ongebouwde landeigendommen
95
7.8
Omvorming van een vennootschap en overbrenging van de zetel
96
7.9
Vonnissen en arresten houdende vernietiging, ontbinding of herroeping
96
7.10 Onbebouwde onroerende goederen waarvoor een ‘natuurbeheerplan type 4’ is goedgekeurd
96
8
Wijze van heffing
97
9
Casussen
98
Hoofdstuk 7 Openbare verkopingen van lichamelijke roerende goederen
101
1
Belastbare verrichtingen
101
2
Tarief
101
3
Belastbare grondslag
101
4
Vrijstellingen
102
5
Casus
102
Hoofdstuk 8 Huurcontracten van in België gelegen onroerende goederen
103
1
Belastbare verrichtingen
103
2
Tarief
103
3
Belastbare grondslag
103
3.1
Algemeen
103
3.2
Huurcontracten voor bepaalde duur
104
Inhoud
3.3
Huurcontracten voor onbepaalde duur of levenslange huur
104
3.4
Onderverhuur en overdracht van huur
105
3.5
Conventionele huurverlenging of verhoging van de huurprijs
105
4
Vrijstellingen
106
5
Casussen
107
Hoofdstuk 9 Hypotheekvestigingen, verpandingen van een handelszaak en vestigingen van een landbouwvoorrecht
109
1
Gewestelijke versus federale bevoegdheid
109
2
Belastbare verrichtingen en tarief
109
3
Belastingplichtige
110
4
Belastbare grondslag
111
5
Verminderingen
111
6
Vrijstellingen
111
7
Wijze van heffing
112
8
Handlichting van een hypothecaire inschrijving
113
9
Casussen
113
Hoofdstuk 10 Verdelingen en met verdeling gelijkgestelde afstanden van in België gelegen onroerende goederen
115
1
Belastbare verrichtingen
115
1.1
Algemeen
115
1.2
Voorwaarden
116
1.3
Bijzonderheden
117
1.3.1
Het gemeenschappelijk huwelijksvermogen
117
1.3.2
Vruchtgebruik en blote eigendom
117
1.3.3
De omzetting van het vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot
117
1.4
Niet aan het verdeelrecht onderworpen verrichting
118
2
Belastingplichtige
118
3
Tarieven
118
3.1
Algemeen tarief
118
3.2
Verlaagd tarief bij relatiebreuk
118
3.3
Afhankelijke en onafhankelijke bepalingen
119
4
De belastbare grondslag
119
4.1
Algemene regels
119
4.2
Akten waarbij eigendom of vruchtgebruik van een handelszaak wordt aangewezen
120
13
Inhoud
5
Verminderingen
120
6
Vrijstellingen
120
7
Wijze van heffing
122
8
Casussen
122
Hoofdstuk 11 Handelingen van burgerlijke en handelsvennootschappen
125
1
Inbreng in Belgische vennootschappen
125
1.1
Belastbare verrichtingen
125
1.2
Tarief
126
1.3
Belastbare grondslag
127
1.4
Gemengde inbreng
128
1.4.1
128
2
1.4.2 Gemengde inbreng van goederen van verschillende aard
128
1.4.3 Herstructureringen van vennootschappen
129
1.5
Vrijstellingen
130
1.6
De inbreng in een vreemde vennootschap
132
Verkrijging door vennoten van onroerende goederen afkomstig van de vennootschap
132
2.1
Principe
132
2.2
Goederen afkomstig van een naamloze vennootschap, een Europese vennootschap of een Europese coöperatieve vennootschap
133
Goederen afkomstig van een vennootschap onder firma, een commanditaire vennootschap, een besloten vennootschap of een coöperatieve vennootschap
134
Goederen afkomstig van een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid
136
2.3 2.4
3
Casussen
136
Hoofdstuk 12 Schenkingen
139
1
Belastbare verrichtingen
139
2
Belastingplichtige
141
3
Belastbare grondslag
141
3.1
Algemeen
141
3.2
Specifieke waarderingsregels
141
3.3
Invloed van vroegere schenkingen
142
3.4
Abattement als de begiftigde gehandicapt is
143
3.5
Schenkingen vermeld in een toegelaten erfovereenkomst
144
4
14
Algemeen
Tarief
145
4.1
Algemeen
145
4.2
Tarief van de schenkbelasting in het Vlaamse Gewest
146
Inhoud
4.2.1
4.3
5
6
Algemeen tarief voor de schenkingen van onroerende goederen
146
4.2.2 Schenkingen van bouwgronden
148
4.2.3 Schenkingen van gebouwen onderworpen aan een energetische renovatie
148
4.2.4 Schenkingen van gebouwen met conformiteitsattest die verhuurd worden
150
4.2.5 Schenkingen van beschermde monumenten
151
4.2.6 Schenkingen van roerende goederen
151
4.2.7 Afhankelijke en onafhankelijke bepalingen
152
Tarief van de schenkbelasting in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest
152
Verminderingen
152
5.1
Vermindering van de schenkbelasting wegens kinderlast
152
5.2
Verminderd tarief voor schenkingen aan bepaalde rechtspersonen
153
Vrijstellingen
154
6.1
Algemeen
154
6.2
Vonnissen en arresten
154
6.3
Schenking van familiale ondernemingen en vennootschappen
154
6.4
Schenking van onbebouwde onroerende goederen waarvoor een ‘natuurbeheerplan’ is goedgekeurd 157
6.5
Doorgeefschenkingen in rechte lijn en tussen partners
157
7
Wijze van heffing
158
8
Casussen
159
Hoofdstuk 13 Vonnissen en arresten
161
1
Algemeen
161
2
Het veroordelingsrecht
161
2.1
Belastbare verrichtingen en tarief
161
2.2
Belastbare grondslag
162
2.3
Vrijstellingen
162
2.4
Non bis in idem
163
3
Het titelrecht
164
4
Casussen
164
Hoofdstuk 14 Teruggaaf en ambtshalve ontheffing
165
1
Algemene principes
165
2
Mogelijke redenen voor teruggaaf of ontheffing van ambtswege
166
2.1
Onregelmatige heffing
166
2.2
Belasting werd reeds betaald
166
2.3
Niet-gevraagde vrijstelling of vermindering
167
2.4
De akte wordt vernietigd of vals verklaard
167
15
Inhoud
2.5
Minnelijke ontbinding of vernietiging van een koopovereenkomst van een onroerend goed
167
2.6
De akte wordt ontbonden of herroepen
168
2.7
Nietigverklaring door een hogere overheid
168
2.8
Nietigverklaring van vonnis of arrest
168
2.9
De teruggaaf of ontheffing van ambtswege bij het abattement of de meeneembaarheid
168
2.10 Gedeeltelijke teruggave in geval van spoedige wederverkoop
169
2.11 Bouwmaatschappijen tot algemeen nut
171
2.12 Aankoop van een kleine landeigendom of een bescheiden woning
171
2.13 Verhinderend bestaand woningbezit bij aankoop van een nieuwe hoofdverblijfplaats
172
2.14 Niet naleving van formele voorwaarden bij mogelijke toepassing van een verlaagd tarief
172
2.15 Toepassing van de algemene antimisbruikbepaling inzake btw
173
2.16 Kind geboren na de registratie van een schenking
174
2.17 Schenking van beschermde monumenten en van gebouwen onderworpen aan een energetische renovatie of gebouwen die met conformiteitsattest worden verhuurd
174
3
Verjaring van de vordering tot teruggaaf en ontheffing van ambtswege
174
4
Casussen
175
Hoofdstuk 15 Procedure, controle en bewijs, sancties en verjaring
177
1
Procedure
177
1.1
Federale en Brusselse registratiebelasting
177
1.2
Vlaamse registratiebelasting
178
1.2.1
178
2
1.2.2 Aanslagtermijn
178
1.2.3 Betaling van de registratiebelasting
178
1.2.4 Bezwaar tegen de gevestigde aanslag en voorziening in rechte
179
1.2.5 Invordering
179
Controle en bewijs
180
2.1
Bewijslast
180
2.2
Bewijsmiddelen van algemeen recht
180
2.3
Bewijs door proces-verbaal
181
2.4
Wettelijk vermoeden van overgang van eigendom of vruchtgebruik
181
2.5
Wettelijk vermoeden van aankoop door een tussenpersoon
181
2.6
De controleschatting
182
3
Sancties
182
4
Verjaring van de vordering tot betaling
183
4.1
183
4.2
5 16
Inkohiering
Verjaringstermijnen 4.1.1
Vlaamse registratiebelasting 184
4.1.2
Federale en Brusselse registratiebelasting
De stuiting van de verjaring
Casussen
184 184 186
Inhoud
Deel 2 Erfbelasting
187
Hoofdstuk 1 Inleiding op het successierecht
189
1
Situering van het successierecht in de fiscaliteit
189
2
De fiscale woonplaats
191
3
Erfbelasting of rechten van overgang?
191
3.1
Gelijkenissen
192
3.2
Verschillen
192
Hoofdstuk 2 De berekening van erfbelasting
195
1
Algemeenheden
195
1.1
Inleiding
195
1.2
Belastbare basis
196
1.3
Categorieën van erfgenamen en rechthebbenden
197
1.3.1
De categorie rechte lijn en gelijkgeschakelden
198
1.3.2
De categorie broers en zussen
201
1.3.3
De categorie anderen
201
1.4
Verschillen tussen de gewesten
201
1.5
Indeling in de nalatenschap van een ongehuwde en een gehuwde of wettelijk samenwonende erflater
201
2
3
4
De nalatenschap van een ongehuwde
202
2.1
De tarieven
202
2.2
De berekeningswijze
203
2.2.1
203
De rechte lijn
2.2.2 Broers en zussen
206
2.2.3 Anderen
206
De nalatenschap van een gehuwde of een wettelijk samenwonende partner
208
3.1
Inleiding
208
3.2
De waardering van vruchtgebruik
209
3.3
Uitbreiding naar de waardering van een rente en gelijkgeschakelde rechten
211
Speciale gevallen: van erfbelasting vrijgestelde goederen
212
4.1
Inleiding
212
4.2
De gezinswoning
212
4.2.1
213
4.3
Rechthebbenden op de vrijstelling
4.2.2 Aan wie hoort de gezinswoning toe?
213
Vrijstelling voor bepaalde goederen
213
4.3.1
213
Aandelen, activa en vorderingen in familiale ondernemingen
4.3.2 Gronden en bossen gelegen in het Vlaams Ecologisch Netwerk
213
17
Inhoud
4.3.3 Maatschappelijke rechten in vennootschappen erkend voor de financiering en realisatie van serviceflatgebouwen 214 4.3.4 Nieuwigheden vanaf 1 september 2018: invoeging van artikel 2.7.6.0.6
5
6
7
Speciale tarieven
214
5.1
Gehandicapte erfgenamen
214
5.1.1
215
Bedrag van de vrijstelling
5.2
Verminderd tarief voor bepaalde instellingen
215
5.3
Aandelen, activa en vorderingen in familiale ondernemingen
216
Speciale situaties
216
6.1
Inleiding
216
6.2
Twee overlijdens binnen het jaar en overgang van dezelfde goederen
216
6.3
Overlijden van de vruchtgebruiker binnen de zes maanden na de verkrijging van het recht
216
6.4
Verwerping door een erfgenaam, legataris of begiftigde
217
6.5
Wettelijke terugkeer
217
Casussen
218
Hoofdstuk 3 Uitbreiding van de werkingssfeer van het successierecht
221
1
Inleiding
221
2
De fictiebepalingen
221
2.1
Inleiding
221
2.2
Schuldbekentenissen en bepaalde schenkingen van roerende goederen
222
2.3
De ongelijke verdeling van de gemeenschap
224
2.4
Bepaalde schenkingen binnen de drie of zeven jaar voor het overlijden
228
2.5
Bedingen ten behoeve van een derde persoon
230
2.5.1
230
2.6
18
214
Gemeenschappelijke kenmerken
2.5.2 Analyse alinea per alinea
232
Inleiding tot de fictiebepalingen van de artikelen 2.7.1.0.7, 2.7.1.0.8 en 2.7.1.0.9: gemeenschappelijke kenmerken en toepassingen
239
2.6.1
239
Algemeen
2.6.2 Gemeenschappelijke kenmerken
240
2.7
De fictiebepalingen van artikel 2.7.1.0.7
241
2.8
De fictie bij verdelingen: artikel 2.7.1.0.8
244
2.9
De verkoop van roerende en onroerende goederen: artikel 2.7.1.0.9
244
3
De vergoedingsregeling
245
4
Belastbaar actief en goederen in het buitenland
248
5
Casussen
249
Inhoud
Hoofdstuk 4 De aangifte van nalatenschap
251
1
Verplichting tot indiening van een aangifte
251
1.1
Inleiding
251
1.2
Waarom moet een aangifte van nalatenschap worden ingediend?
251
1.3
Wie moet een aangifte van nalatenschap indienen?
252
1.4
Termijn voor het indienen van een aangifte van nalatenschap
253
1.5
Waar moet de aangifte van nalatenschap worden ingediend?
254
1.6
Sanctie bij het niet of laattijdig indienen van de aangifte
254
1.7
Inlichtingen te verstrekken door de administratie
254
2
Vorm en inhoud
255
2.1
Te gebruiken formulier
255
2.2
Te vermelden gegevens: artikel 3.3.1.0.8 VCF
255
2.2.1
256
De gegevens van de overledene
2.2.2 De gegevens van de aangevers en andere personen
257
2.2.3 Wilsbeschikking, schenkingen, vruchtgebruik en fideï commis
258
2.2.4 Vermogen
258
2.2.4.1 Actief en waardering
3
Casussen
258 264
Hoofdstuk 5 Betaling van de erfbelasting
267
1
Algemene principes
267
2
Het progressievoorbehoud of de cumulatie met vroegere schenkingen
270
2.1
Inleiding
270
2.2
Uitzonderingen
271
2.2.1
271
3
4
Schenkingen van bouwgronden
2.2.2 Schenkingen van roerende goederen
271
2.2.3 Schenkingen van familiale ondernemingen
272
De betaling van de erfbelasting
272
3.1
Wie moet betalen?
272
3.2
Termijn van betaling
274
3.3
Laattijdige betaling
274
3.4
Wijzen van betaling
274
Waarborgen voor het gewest voor de betaling van de erfbelasting
275
4.1
Zakelijke zekerheden
275
4.1.1
Termijn van de waarborg
275
4.1.2
De wettelijke hypotheek
275
4.2
Buiten de Europese Economische Ruimte wonende erfgenaam
276
4.2.1
276
Wie is erfgenaam buiten de Europese Economische Ruimte?
4.2.2 Verkrijgen van roerende goederen
276
19
Inhoud
5
4.2.3 Borgstelling
276
4.2.4 Voorzorgsmaatregelen
276
Casussen
Hoofdstuk 6 Informatieverplichting, bewijsmiddelen en controle
279
1
Inleiding
279
2
Verplichtingen van derden inzake spontane melding
279
2.1
Inleiding
279
2.2
Welke derden moeten inlichtingen verstrekken?
279
2.3
Wanneer moeten zij deze inlichtingen verstrekken?
280
2.4
Welke inlichtingen moeten zij verstrekken?
280
2.5
Aan wie moeten die inlichtingen verstrekt worden?
281
2.6
Bijkomende verplichtingen voor beroepsverzekeraars
281
3
4
Onderzoeksmogelijkheden van de administratie
281
3.1
Informatie uit de eigen registers
281
3.2
Informatieonderzoek bij derden
282
Controle
282
Hoofdstuk 7 Sancties, teruggave en verjaringstermijnen
285
1
Sancties
285
1.1
Inleiding
285
1.2
Overzicht van de voornaamste overtredingen en belastingverhoging
285
2
Teruggave van de rechten
287
3
Verjaring
287
Schema’s
289
1
De regels van het erfrecht
289
2
Het wettelijk erfrecht van de langstlevende
290
3
Erfbelasting
291
Niet-limitatieve literatuurlijst
20
277
293