Pelgrim GODSDIENST
3
Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 1
IN
3
THEMA
Hoe krijgen symbolen betekenis? 3
4
1.2 Een stapje verder: rite en sacrament
8
Mijn powerbank
10
e© VA
N
1.1 Van symbool naar ritueel
HOOFDSTUK 2
Wat overstijgt ons en geeft
ons kracht?
11
2.1 Het christelijke antwoord
12
2.2 Nog meer talen voor het 'hogere'
16
2.3 Mix en match: multiple religious
Mijn powerbank
20
HOOFDSTUK 3 Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
21
3.1 De wortels van Jezus’ inspiratie
22
3.2 Het Onzevader
26
Mijn powerbank
28
pr oe
fv
er
si
belonging 18
SYNTHESE - THEMA 3 29
Mijn notities bij dit thema 1
VOOR DE START VAN HET THEMA Deze onderdelen uit de inhoudstafel herken ik:
Hier wil ik meer over weten:
2
TIJDENS HET WERKEN AAN HET THEMA
NA AFLOOP VAN HET THEMA
si
3
e© VA
Waar legt de leerkracht de nadruk op?
fv
er
Dit vind ik nog moeilijk:
pr oe
4
MIJN EIGEN AANVULLINGEN
2
N
IN
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 1 Hoe krijgen symbolen betekenis?
LEERDOELEN Ik kan uitleggen wat een symbool is en voorbeelden geven uit mijn eigen leven.
LD 2
Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen een symbool en een ritueel.
LD 3
Ik kan uitleggen hoe mensen kracht halen uit symbolen en rituelen.
LD 4
Ik kan uitleggen wat een sacrament is.
N
IN
LD 1
e© VA
INSTAP
Bekijk de voorwerpen die je leerkracht toont. Of ga aan de slag met de foto's. Beantwoord de vragen mondeling. – Wat zie je?
pr oe
fv
er
si
– Welke voorwerpen zeggen meer dan wat je letterlijk ziet? Verklaar.
HOOFDSTUK 1 � Hoe krijgen symbolen betekenis?
3
Bronnen ‘WE ARE THE CHAMPIONS’
B
‘AVONDLIED’
(Queen)
(Scouts en Gidsen Vlaanderen)
We are the champions, my friends
O Heer, d’avond is neergekomen,
And we’ll keep on fighting ’til the end
de zonne zonk, het duister klom.
No time for losers
De winden doorruisen de bomen
‘Cause we are
en verre sterren staan alom...
IN
A
the champions
C
e© VA
N
of the world
‘KNIKTIEKLAAS’ (Bart Peeters)
D
‘HAPPY BIRTHDAY’
Knik knik, ‘k heb de bibber in m’n
Happy Birthday to you,
knieën
Happy Birthday to you,
Want vannacht komt Sinterklaas
Happy Birthday dear [Naam],
Tik tik ‘k hoor ze stappen met z’n drieën
Happy Birthday to you!
pr oe
fv
E
er
si
De Sint, z’n paard en Pieterbaas
Situatie A: elke zondag eten wij pistolets.
Situatie A: ik zet muziek op terwijl ik
Het is voor ons een familiemoment
mijn huiswerk maak omdat ik me niet
waarbij we gezellig praten.
goed kan concentreren als het te stil is.
Situatie B: wij eten elke zondag pistolets omdat we dan tijd hebben om naar de bakker te gaan. We vinden pistolets heel lekker.
4
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
Situatie B: ik luister elke avond naar een rustig liedje om mijn hoofd leeg te maken voor ik ga slapen.
1.1 Van symbool naar ritueel Een trouwring is niet zomaar een ring. Een regenboogvlag is niet zomaar een stuk stof. Een kaarsje is niet zomaar licht. Mensen gebruiken zulke symbolen om iets uit te drukken dat belangrijk voor hen is: liefde, hoop, verbondenheid, geloof, herinnering, identiteit ... Lees de liedjesteksten (bron A-D) en beluister vervolgens de bijbehorende liedjes. a
Wanneer hoor of zing je zulke liedjes?
IN
1
Wat kunnen mensen voelen wanneer de liedjes in groep gezongen worden?
N
b
c
e© VA
Welke woorden associeer jij met deze liedjes? Markeer of vul aan.
verbindend - roept emoties op - speciale betekenis - zegt me niks - kinderachtig
2
Bekijk bron E. Werk per twee en beantwoord onderstaande vragen. Pistolets
Gaat het om een gewoonte of om
b
Situatie B
Situatie A
Situatie B
gewoonte
gewoonte
gewoonte
gewoonte
ritueel
ritueel
ritueel
ritueel
er
een ritueel?
Situatie A
si
a
Luisteren naar muziek
Wat maakt het
pr oe
fv
verschil?
c
Is dit voor jou eerder een gewoonte of een ritueel? Bespreek met je buur.
Een symbool stelt een idee, gevoel of waarde voor. De betekenis van een symbool is niet vanzelfsprekend, maar iets wat mensen met elkaar hebben afgesproken. Een ritueel bestaat uit een reeks symbolische handelingen die in een vaste volgorde worden uitgevoerd. Ze worden vaak herhaald en dragen een bepaalde betekenis.
HOOFDSTUK 1 � Hoe krijgen symbolen betekenis?
5
Bronnen JAAD NEEMT SARAH MEE NAAR HET AVONDGEBED
G
PERSOONLIJK RITUEEL – COLLECTIEF RITUEEL
pr oe
fv
er 6
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
AI generated
si
e© VA
N
IN
F
3
Bekijk het fragment uit de reeks ‘Oh my God’ (bron F). a
Wat doen de mensen? Bespreek met je buur.
b
Welke vaste handelingen herken je? Bespreek.
c
Wat zou dit avondgebed betekenen voor Jaad, Sarah en de persoon die filmt? Vul de tabel aan. SARAH
PERSOON DIE FILMT
d
e© VA
N
IN
JAAD
Stel dat Jaad enkel uit plichtsgevoel zou meegaan naar het gebed, wat zou het ritueel dan voor hem betekenen?
Kijk eens naar je eigen dagelijks leven. a
Welke rituelen maken deel uit van jouw leven? Tip: Bekijk bron G voor inspiratie.
b
Zijn dit persoonlijke rituelen of collectieve rituelen?
c
Brengen deze rituelen je rust, of een houvast? Of helemaal niet? Leg ook uit waarom.
si
4
fv
er
pr oe
KENNIS
Een gewoonte is een vaak onbewuste gedraging of handeling die je regelmatig herhaalt. Maar soms doe je exact dezelfde handelingen net heel bewust, met aandacht voor de betekenis ervan. De handelingen drukken dan voor jou iets speciaals uit. Dan wordt het een ritueel. Rituelen ontstaan dus niet vanzelf, maar doordat mensen betekenis geven aan een vaste reeks handelingen. Wanneer je dat alleen doet, spreek je van een persoonlijk ritueel. Doe je het samen met anderen, dan ontstaat een collectief ritueel.
Persoonlijke rituelen zijn rituelen die iemand alleen uitvoert. Bijvoorbeeld elke avond een wandeling maken, muziek luisteren voor het slapengaan, geen schermtijd net na het opstaan … Collectieve rituelen zijn rituelen die mensen in groep uitvoeren. Ze kunnen voor verbondenheid zorgen en dragen een gedeelde betekenis. Bijvoorbeeld herdenkingen, betogingen, een kampvuur, het avondgebed …
HOOFDSTUK 1 � Hoe krijgen symbolen betekenis?
7
Bronnen DE ZEVEN SACRAMENTEN B
IN
A
Iemand praat in vertrouwen over fouten
wordt brood gedeeld en de priester drinkt
of schuld. Er wordt geluisterd, vergeven en
wijn. Zo herinneren de mensen zich Jezus die
opnieuw een kans gegeven. Het gesprek
zei: ‘Doe dit om mij te gedenken.’
eindigt met woorden van verzoening.
e© VA
N
Mensen komen samen rond een tafel. Er
C
D
Een baby, jongere of volwassene wordt met water over het hoofd gezegend. Er worden licht en welkom zijn in een gemeenschap.
gebeden, gezalfd met olie en nabijheid
Ouders en familie staan rond de doopvont.
getoond. Het moment brengt rust en steun.
er
si
Iemand is ziek of erg kwetsbaar. Er wordt
Jongeren staan vooraan in de kerk. Ze
Door handoplegging krijgt die persoon
zeggen zelf ‘ja’ tegen hun geloof. Een
een bijzondere taak in de Kerk. Het is een
bisschop zalft hen met olie als teken van
engagement voor de gemeenschap.
kracht en vertrouwen.
pr oe
Iemand wordt diaken, priester of bisschop.
G
Twee mensen beloven elkaar trouw en liefde. Ze wisselen ringen uit en spreken hun belofte aan elkaar uit voor anderen. De gemeenschap viert mee.
8
F
fv
E
woorden uitgesproken over nieuw leven,
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
1.2 Een stapje verder: over riten en sacramenten Op belangrijke momenten in het leven doen mensen vaak iets bijzonders om daarbij stil te staan. Wanneer verschillende rituelen samen een groter geheel vormen rond zo’n moment, noem je dat een rite.
speciaal moment waarop duidelijk wordt dat je een nieuwe stap zet in je leven.
IN
Een voorbeeld van zo’n rite is een diploma-uitreiking. Dat is geen religieuze gebeurtenis, maar een Tijdens een rite gebeuren er vaak gelijkaardige dingen. Familie en vrienden komen samen, er wordt
gefeest of samen gegeten en soms zijn er cadeaus. Maar het belangrijkste is dat mensen even stilstaan bij wat er verandert: je wordt ouder, je begint iets nieuws of je sluit een periode af.
Ook in religies bestaan er riten. Die helpen gelovigen om bijzondere momenten in hun leven te begrijpen
N
vanuit hun geloof. In het christendom krijgen de belangrijkste riten een speciale naam: sacramenten.
Sommige sacramenten markeren een overgang in het leven, zoals het doopsel of het huwelijk. Andere sacramenten komen regelmatig terug, zoals de eucharistie. Wat ze allemaal gemeen hebben, is dat
e© VA
christenen geloven dat God tijdens deze rituelen heel dichtbij is. Andere sacramenten zijn de verzoening, de ziekenzalving, het vormsel en de wijding.
1
Op de bronnenpagina vind je zeven beschrijvingen van grote momenten in het leven van een christen. Koppel elke beschrijving aan het juiste sacrament.
DE ZEVEN SACRAMENTEN
2
3
doopsel
vormsel
eucharistie
4
5
verzoening
zieken
(biecht)
zalving
2
er
si
1
6
7
wijding
huwelijk
Interview je buur aan de hand van volgende vragen. Heb je zelf ooit al een sacrament meegemaakt?
ja
nee
fv
a
Welk sacrament vind jij het meest zinvol? Waarom?
c
Welk sacrament denk je dat het meest wordt uitgevoerd?
pr oe
b
d
Waarom denk je dat christenen deze momenten niet alleen, maar eerder samen beleven? Noteer.
Een rite is een samenhangende reeks van rituelen die mensen helpen om een belangrijk moment in hun leven te markeren, vaak samen met anderen. Sacramenten zijn christelijke riten. Ze bestaan uit een specifieke reeks symbolische handelingen en rituelen. Het doel van de sacramenten is om te tonen dat God nabij is op belangrijke momenten in het leven. Christenen geloven dat ze door de sacramenten kracht ontvangen van God.
HOOFDSTUK 1 � Hoe krijgen symbolen betekenis?
9
Mijn powerbank Kies samen met je buur één van de onderstaande vragen. Bespreek de vraag eerst kort met elkaar en noteer daarna jullie antwoord.
verdwijnen? Waarom?
IN
a Welk sacrament of welke niet-religieuze rite zouden jullie het meest missen als die zou b Welke grote gebeurtenis uit een mensenleven zouden jullie moeilijk vinden zonder rituelen? c Voor welk levensmoment zou er volgens jullie een achtste sacrament moeten zijn? Hoe zou
pr oe
fv
er
si
e© VA
N
dat sacrament er dan moeten uitzien?
10
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 2 Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
LEERDOELEN Ik herken en kan voorbeelden geven van wat bedoeld wordt met ‘iets dat ons overstijgt’.
LD 6
Ik kan uitleggen welke rol God krijgt binnen de zeven sacramenten.
LD 7
Ik herken en kan verschillende namen en beelden geven voor het hogere.
LD 8
Ik kan uitleggen wat ‘religieus knip- en plakwerk’ inhoudt.
LD 9
Ik kan reflecteren over welke spirituele/religieuze/levensbeschouwelijke elementen voor mezelf
e© VA
LD 10 Ik kan mijn eigen beleving van het hogere verwoorden.
N
betekenisvol zijn.
IN
LD 5
INSTAP Meer dan gewoon?
Bekijk de afbeeldingen. Wat roepen de beelden bij je op? a Welk beeld spreekt je het meest aan? Waarom?
pr oe
fv
er
si
b Welk beeld spreekt je helemaal niet aan? Waarom?
HOOFDSTUK 2 � Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
11
Bronnen A
ZACHEÜS Toen ging Jezus de stad Jericho binnen. Daar woonde een man die Zacheüs heette. Zacheüs was het hoofd van de tollenaars en hij was erg rijk. Hij wilde wel eens zien
IN
wie Jezus was. Maar dat lukte niet, want Zacheüs was klein en er stonden veel mensen om Jezus heen. Daarom rende Zacheüs een stuk vooruit. Hij klom in een boom waar Jezus voorbij zou komen. Op die manier kon hij Jezus toch zien.
N
Toen Jezus langs de boom liep, keek hij omhoog en zei: ‘Zacheüs, kom snel naar beneden! Want ik kom bij jou logeren.’ Zacheüs kwam meteen naar beneden. Hij
e© VA
was blij dat Jezus met hem mee naar huis ging. Maar
Zacheus door Soichi Watanabe
de mensen klaagden. Ze zeiden: ‘Kijk nou, Jezus logeert bij een dief!’ Toen zei Zacheüs tegen de Heer: ‘Ik beloof
dat ik de helft van mijn bezit aan de armen zal geven. En als ik geld van iemand afgepakt heb, dan geef ik hem vier keer zo veel terug.’ Toen zei Jezus: ‘Zacheüs, je hoort weer bij het volk van Abraham. Jij en jouw gezin zijn vandaag gered. Want ik, de Mensenzoon, ben gekomen om mensen te redden die verkeerde dingen doen
(Lucas 19, 1-10 Bijbel in gewone taal, Nederlands Bijbelgenootschap, 2014)
ZEVEN SACRAMENTEN
pr oe
fv
er
si
B
doopsel
vormsel
ziekenzalving
12
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
eucharistie
wijding
verzoening
huwelijk
2.1 Het christelijke antwoord In het christendom geloven mensen dat God geen verre macht is, maar iemand die nabij wil zijn. Christenen geloven dat je God leert kennen door Jezus. In Jezus wordt zichtbaar hoe God met mensen
Vat het verhaal in je eigen woorden samen.
b
Wat doet Jezus in dit verhaal dat anderen niet zouden doen?
c
Hoe verandert Zacheüs door zijn ontmoeting met Jezus?
d
Aan welk sacrament doet dit verhaal je denken? Verklaar.
a
e© VA
a
b
si
c
er
N
Lees het verhaal van Zacheüs en beantwoord de vragen.
fv
d
pr oe
1
IN
omgaat. Maar Jezus wordt in de Bijbel niet in één zin uitgelegd. Je leert hem kennen in vele verhalen.
HOOFDSTUK 2 � Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
13
2
Wat is de boodschap van God bij de andere sacramenten? Bekijk de filmpjes (bron B) en beantwoord
DOOPSEL a
IN
de vragen.
VORMSEL
EUCHARISTIE
Beschrijf wat er gebeurt tijdens
N
de uitvoering van het
b
e© VA
sacrament.
Wat is de betekenis van
Welke
pr oe
c
fv
er
si
dit sacrament?
boodschap
geeft God hier?
Jij hoort bij mij.
Ik zoek jou.
Jij zal mij dienen.
Ik vergeef jou.
Mijn Geest geeft jou
Ik blijf bij jullie. Ik voed
kracht.
jullie met mijn liefde.
Kruis aan.
14
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
a
IN
ZIEKENZALVING
WIJDING
HUWELIJK
Beschrijf wat er gebeurt tijdens
N
de uitvoering van het
b
e© VA
sacrament.
Wat is de betekenis van
Welke
pr oe
c
fv
er
si
dit sacrament?
boodschap
geeft God hier? Kruis aan.
Ik zoek jou. Ik laat je niet alleen.
Ik ben aanwezig in
Ik ben aanwezig in
jullie liefde.
jullie liefde.
Ik zend je om anderen
Mijn Geest geeft jou
te dienen.
kracht.
KENNIS
Een sacrament gaat altijd over de band tussen God en de mensen. In elk sacrament herkennen christenen iets van hoe Jezus met mensen omging. Daarom geloven zij dat in de uitvoering van de sacramenten God ook vandaag nog heel dicht bij de mensen komt.
HOOFDSTUK 2 � Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
15
Bronnen JODENDOM
De synagoge van de vrede in
ISLAM
e© VA
B
N
Straatsburg (Frankrijk)
IN
A
De Yildiz Hamidiye moskee in
BOEDDHISME
fv
er
C
si
Istanbul (Turkije)
De Kinkakuji tempel in Kyoto
pr oe
(Japan), ook wel het Gouden
D
Paviljoen genoemd
HINDOEÏSME
De Nageshwar tempel gewijd aan de hindoeïstische god Shiva in Dwarka (India)
16
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
2.2 Nog meer talen voor het ‘hogere’ 1
Kies een religie (bron A-D). Lees de infofiches die je van je leerkracht krijgt en vul de tabel in.
2
Overloop de verschillende religies klassikaal. Vul de tabel samen verder aan.
HET ‘HOGERE’
RITUELEN
OVEREENKOMSTEN MET HET CHRISTENDOM
IN
NAAM VOOR
RELIGIE
e© VA
N
Jodendom
er
si
Islam
pr oe
fv
Boeddhisme
Hindoeïsme
KENNIS
In elke religie geloven mensen dat er krachten zijn die groter zijn dan de mens zelf. Elke religie heeft daar haar eigen namen voor (bv. God, goden, bijzondere energie ...). Om dit geloof te uiten, gebruiken mensen rituelen. Het doel van zo’n ritueel is altijd hetzelfde: contact maken met dat ‘hogere’. Door die verbinding hopen mensen hun eigen leven meer zin en betekenis te geven.
HOOFDSTUK 2 � Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
17
Bronnen HANNA
AYMAN
B
‘Bij ons thuis vieren we Kerstmis. We zetten
‘Ik ben moslim. Thuis bidden we soms
een kerstboom, bakken koekjes en eten
samen en ik vast mee tijdens de ramadan.
samen. We steken kaarsen aan om het
Mijn mama is katholiek. Op Kerstmis of
extra gezellig te maken. Ik geloof niet echt
Pasen ga ik soms met haar mee naar de
in God, maar kerst geeft mij een warm
kerk. Ik bid daar niet zoals christenen, maar
gevoel. Het gaat over samen zijn, zorgen
ik vind de stilte en de muziek mooi. Voor mij
voor elkaar en even vertragen.'
betekent dat niet dat ik minder moslim ben.
IN
A
YARA
GEOFFREY
D
‘Ik ben gedoopt en ga soms mee naar de
‘Ik geloof dat alles wat je doet, ergens
kerk met mijn oma. Tegelijk doe ik ook
anders terugkomt. Soms bid ik ook, vooral
boeddhistische meditatie, gewoon op mijn
als het moeilijk gaat. Ik weet niet precies
kamer. Zo vind ik rust. Het ene helpt mijn
tot wie ik bid, maar het helpt me om mijn
hoofd, het andere mijn hart.’
gedachten te ordenen.’
fv
er
si
C
e© VA
N
Het is gewoon deel van mijn familie.’
LEANDRO
pr oe
E
18
F
SUNILA
‘Ik leg soms tarotkaarten. Niet omdat ik
‘Als ik in het bos ben, voel ik me rustig. De
denk dat ze de toekomst voorspellen, maar
natuur is voor mij iets groters dan mezelf. Ik
omdat ze me doen nadenken. Het helpt me
noem het geen God, maar het geeft me wel
om stil te staan bij wat ik voel of waar ik
het gevoel dat alles met elkaar verbonden
mee zit. Voor mij is dat een manier om naar
is. Mijn vrienden lachen daar wat mee, maar
mezelf te luisteren.’
de natuur oordeelt niet. Dat is mijn plek.’
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
2.3 Mix en match: multiple religious belonging Lees de getuigenissen (bron A-F) en beantwoord de vragen. Markeer in de getuigenissen welke elementen jij als religieus of spiritueel ervaart. b
Herken je jezelf in een van de getuigenissen?
c
Wat hebben al de verhalen gemeen?
d
Moet spiritualiteit altijd bij één duidelijke
IN
Waarom wel/niet?
religie horen? e
Wanneer wordt combineren van religies of tradities verrijkend en wanneer wordt het
(geïnspireerd door Raimon Panikkar)
e© VA
moeilijk? f
Waarom doen mensen dit, denk je?
b
c
d
fv
er
f
si
e
‘Mensen leven niet in één verhaal. Ze dragen meerdere verhalen in zich en die mogen met elkaar in gesprek gaan.’
N
a
pr oe
1
‘Als God liefde is, waarom moet ik dan kiezen?’ (geïnspireerd door Meister Eckart)
KENNIS
Mensen voelen zich soms verbonden met meer dan één religieuze of levensbeschouwelijke traditie. Ze brengen dan zelf elementen uit verschillende religies, tradities of levensvisies samen tot een persoonlijke manier van geloven of zingeving. Door dit ‘religieuze knip- en plakwerk’ kunnen mensen hun eigen spirituele mix samenstellen. Dat wordt ook wel multiple religious belonging genoemd. Voor veel mensen vandaag is religieuze identiteit dus niet meer één duidelijk label, maar een combinatie van verschillende invloeden.
HOOFDSTUK 2 � Wat overstijgt ons en geeft ons kracht?
19
Mijn powerbank Maak een creatieve voorstelling (tekening, collage, moodboard, mindmap of mini-poster) rond de vraag: ‘Wat geeft mij kracht, houvast of betekenis?’ Verwerk in je voorstelling zeker deze drie elementen: – Een symbool (voorwerp, beeld, kleur, natuur, gebaar …). vertrouwen, karma …). – Een moment waarop je dit voelt (bv. muziek, sport, feest, stilte, samen zijn …). Onder je werk schrijf je: – Waarom je deze elementen koos.
IN
– Een woord of naam voor iets dat groter is dan jij (bv. God, liefde, leven, stilte, natuur,
N
– Of ze uit één traditie komen, uit verschillende tradities of niet uit bestaande tradities.
e© VA
– Wat ze voor jou betekenen.
pr oe
fv
er
si
Mijn verhaal van wat groter is dan ik
20
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 3 Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
LEERDOELEN LD 11 Ik kan uitleggen dat Jezus’ inspiratie voortkomt uit meerdere ‘wortels’: traditie, stilte en relatie.
LD 13 Ik kan het Onzevader herkennen als kerngebed van het christendom.
IN
LD 12 Ik kan verbanden leggen tussen Jezus’ inspiratie en mijn eigen inspiratiebronnen.
LD 14 Ik kan reflecteren over mijn eigen momenten van verstilling, traditie en relatie.
N
LD 15 Ik kan verschillende manieren noemen waarop mensen betekenis geven aan hun leven en daar
INSTAP We maken het even stil.
e© VA
een voorbeeld bij geven.
pr oe
fv
er
si
Leg je pen neer. Sluit je ogen of kijk naar één punt in de verte. Doe 90 seconden lang niets.
HOOFDSTUK 3 � Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
21
Bronnen WINTERFEESTEN: LICHT IN DE
LENTEFEESTEN: NIEUW LEVEN
B
DONKERSTE TIJD
In veel oude culturen werd de lente
Lang vóór het christendom vierden
gevierd als het moment waarop het leven terugkeert na de winter. In
mensen in Europa al een feest rond
verschillende Europese tradities worden
de kortste dag van het jaar. In het
IN
A
nog steeds eieren en hazen gebruikt
Romeinse rijk bestond het feest van
als symbolen van vruchtbaarheid en
Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon,
nieuw begin.
en ook bij Germaanse winterfeesten
e© VA
N
speelde licht een belangrijke rol.
Voorbeeld: Rond 21 maart zijn de dag en de nacht even lang. De Kelten en Germanen vierden dan Ostara: het feest van de terugkeer van het licht, vruchtbaarheid en nieuw leven. Daarbij hoorden rituelen zoals eieren versieren, wandelen in de natuur, zaaien, lenteboeketten
Voorbeeld: In Zweden wordt Sankta Lucia gevierd
maken en een (huis)altaar inrichten.
op 13 december. De naam Lucia is afgeleid van het Latijnse woord ‘lux’, dat ‘licht’ betekent. Tijdens dit
feest wordt gevierd hoe het licht de duisternis tijdens
D
si
de donkere wintermaanden toch overwint. Zweedse kinderen dragen dan een kroon met kaarsjes. Zo
LICHT: TEKEN VAN HOOP
BEGINNEN In veel religies en culturen staat water symbool voor zuiverheid en een nieuw begin. In het jodendom zijn er bijvoorbeeld rituele wassingen en ook
Over de hele wereld gebruiken mensen
in andere oude tradities gebruikten
licht of kaarsen in religieuze rituelen.
mensen water bij belangrijke religieuze
Licht kan staan voor leven, hoop,
handelingen.
fv
C
er
brengen ze net als Lucia letterlijk licht in de huizen.
WATER: REINIGEN EN OPNIEUW
pr oe
bescherming of het goddelijke.
Voorbeeld: Elke joodse gemeenschap heeft een mikwe, een heilig bad waar joden zich bij bepaalde gelegenheden ritueel gaan reinigen, bijvoorbeeld na de
22
Voorbeeld: Divali wordt ook het Lichtjesfeest genoemd.
bevalling, na de menstruatie of voor het huwelijk. Maar
Het is een hindoeïstisch feest waarbij het licht symbool
ook mannen gebruiken de mikwe, bijvoorbeeld voor de
staat voor de overwinning van het goed over het kwade.
besnijdenis van hun zoon of de avond voor de sabbat.
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
3.1 De wortels van Jezus’ inspiratie 1
In verschillende levensbeschouwingen komen gelijkaardige symbolen en rituelen terug. Lees de informatie (bron A-D) en beantwoord de vragen. Zie je gelijkenissen met bepaalde symbolen en feesten in het christendom? Geef een voorbeeld.
b
Zijn er nog levensbeschouwingen waar je bepaalde symbolen en rituelen in herkent?
c
Waarom zouden zoveel verschillende levensbeschouwingen dezelfde symbolen gebruiken?
a
IN
a
N
e© VA
b
c
si
er
fv
In het vorige hoofdstuk leerde je dat mensen inspiratie uit verschillende religies kunnen halen om hun eigen religieuze mix te maken. Maar religies zelf hebben ook invloeden van elkaar overgenomen. Dat geldt ook voor het christendom, dat werd beïnvloed door oudere culturen. Daarnaast is er nog een belangrijke inspiratiebron voor het christendom: Jezus van Nazareth. Jezus was zelf jood en groeide op in
pr oe
de joodse traditie. Veel ideeën van Jezus komen dus uit het jodendom.
HOOFDSTUK 3 � Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
23
Bronnen
STILTE
‘s Morgens vroeg, toen het nog donker was, stond hij op en ging naar een eenzame plaats om te bidden. (Marcus 1, 35)
E TRADITIE
Hij trok zich terug in de woestijn om te bidden. (Lucas 5, 16)
Heb de Heer uw God lief … en uw naaste als uzelf.
(Lucas 22, 15)
Hij onderwees hen in hun synagogen en werd door allen geprezen.
pr oe
fv
er
si
(Lucas 4, 15)
24
(Marcus 12, 30-31)
e© VA
(Lucas 4, 16)
Vurig heb Ik ernaar verlangd dit paasmaal met jullie te eten.
G RELATIE
N
Hij ging volgens zijn gewoonte op sabbat naar de synagoge.
IN
F
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
Wanneer jullie bidden, zeg dan: Vader … (Matteus 6, 9)
2
Bestudeer de bronnenpagina (bron E-G). Beantwoord daarna de vragen. Jezus was een Jood. Hij ging naar de synagoge en vierde de Joodse feesten. Zijn geloof begon niet bij hem alleen, maar hij maakte deel uit van een traditie die ouder was dan hijzelf. Welke tradities vind jij belangrijk?
IN
a
N
In de Bijbel staat dat Jezus zich
regelmatig terugtrok om te bidden.
e© VA
Hij zocht dan een eenzame plaats op en nam afstand van de drukte om opnieuw richting te vinden.
b
Hoe vul jij ‘stilte’ of ‘rust’ in?
si
Jezus sprak God aan als ‘Abba’, het Aramese woord voor ‘Vader’. Die aanspreking wijst
c
er
op vertrouwen en nabijheid. Voor Jezus was God geen verre macht, maar iemand met wie Hij een vertrouwensrelatie had.
Welke relaties in jouw leven zijn onmisbaar?
fv
pr oe
KENNIS
Jezus haalde zijn inspiratie uit traditie, stilte en relatie met God. Vanuit die ‘wortels’ groeiden zijn liefde en barmhartigheid. Hij toont begrip en draagt zorg voor anderen, vooral voor wie het moeilijk heeft. Ook vandaag zoeken mensen zulke wortels in hun eigen leven.
Bidden is een manier om stil te staan bij jezelf of bij iets dat groter is dan jezelf. Je kunt er gevoelens, zorgen of hoop in uitdrukken. Voor gelovigen is het een gesprek met God.
HOOFDSTUK 3 � Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
25
Bronnen
IN
uw naam worde geheiligd,
uw
kome,
geschiede
.
si
l e aa r de zoals in de hem
er
o
p
rijk wil
e© VA
uw
V
V
hemel zijt,
N
die in de
1
O
Va d e e z r n
/
————————————————————
fv
Geef ons heden ons DAGELIJKS BROOD ————————————————————
zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren,
en breng ons niet in beproeving,
/
pr oe
en vergeef ons onze schulden,
maar verlos ons van HET KWADE .
26
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
3.2 Het Onzevader Luister naar het Onzevader. Lees daarna de tekst. a
Zijn er woorden die je niet goed begrijpt? Zet een vraagteken bij die woorden.
b
Zijn er zinnen of woorden die je opvallen? Markeer ze.
c
Waarom heb je net die zin of dat woord gekozen?
IN
1
d
Wat zou de zin of het woord kunnen betekenen?
N
e
Zou jij dit vandaag ook nog zo zeggen? Waarom wel/niet?
Bespreek met je buur.
Welke woorden vinden jullie echt moeilijk? Help elkaar om ze beter te begrijpen.
c
Welke delen uit het gebed vinden jullie waardevol voor vandaag?
KENNIS
er
si
a
Het Onzevader is het bekendste gebed uit het christendom. Volgens de Bijbel leerde Jezus dit gebed
fv
aan zijn leerlingen toen zij vroegen hoe ze moesten bidden. Het is een samenvatting van wat voor Jezus belangrijk was. In het gebed komen vier grote thema’s terug: – Vertrouwen ➜ God wordt aangesproken als ‘Vader’. – Verlangen naar een betere wereld ➜ ‘uw rijk kome’. – Zorg en afhankelijkheid ➜ 'We hebben dagelijks brood nodig'
pr oe
2
e© VA
– Vergeving en verbondenheid ➜ ‘vergeef ons … zoals ook wij vergeven’. Het Onzevader laat zien dat bidden niet alleen gaat over woorden zeggen, maar over hoe je in het leven wilt staan.
WIST JE DAT De ‘Kaddiesj’ is een Joods gebed dat als inspiratie diende voor het Onzevader. Het werd gebruikt om de dienst in de synagoge mee af te sluiten.
HOOFDSTUK 3 � Wat gebeurt er als je echt stil wordt?
27
Mijn powerbank Je hebt gezien dat Jezus zijn inspiratie vond in een diepe relatie met God. Hij gaf daar woorden aan in het Onzevader. Vandaag zoeken we woorden voor wat ons zelf richting, kracht of houvast geeft.
1 Lees het Onzevader nog eens. Voeg daarna zelf één extra zin toe. a Zorg ervoor dat die zin …
IN
Kies één van de volgende opdrachten.
– past bij de geest van het gebed (vertrouwen – verlangen naar een betere wereld – kwetsbaarheid). – iets uitdrukt wat jij belangrijk vindt. b Leg uit waarom je deze zin gekozen hebt.
e© VA
N
Begin bijvoorbeeld zo: ‘En help ons om …’, of ‘Geef ons de moed om …’, of ‘Leer ons …’
2 Herschrijf het Onzevader in je eigen woorden. Vertaal ook de inhoud naar onze maatschappij vandaag.
a Lees het voorbeeld dat je van je leerkracht krijgt.
b Zorg ervoor dat jouw versie deze elementen bevat:
si
– vertrouwen (Tot wie of wat richt jij je?) – verlangen naar een betere wereld
– kwetsbaarheid (Wat heb jij nodig?)
fv
er
c Wat betekent dit gebed voor jou?
pr oe
Mijn Onzevader
28
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
SYNTHESE • THEMA 3 Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 1 HOE KRIJGEN SYMBOLEN BETEKENIS?
IN
Een symbool =
Een ritueel = een opeenvolging van
voorbeeld: Een rite = een reeks van …
voorbeeld: Een sacrament =
voorbeeld:
si
e© VA
N
voorbeeld:
er
Symbolen + rituelen = kracht:
fv
Mijn notities:
pr oe
IK KAN…
– uitleggen wat een symbool is en voorbeelden geven uit mijn eigen leven. – uitleggen wat het verschil is tussen een symbool en een ritueel. – uitleggen wat een sacrament is. – uitleggen hoe mensen kracht halen uit symbolen en rituelen.
Ga naar iDiddit om zelf schema’s en samenvattingen te leren maken. SYNTHESE
29
SYNTHESE • THEMA 3 Wat geeft mij wortels en vleugels?
HOOFDSTUK 2 WAT OVERSTIJGT ONS EN GEEFT ONS KRACHT?
Verschillende benamingen voor
belonging:
'het hogere':
e© VA
N
IN
Betekenis multiple religious
si
‘het hogere’
Voorbeelden in verschillende religies:
fv
er
Wat betekent het ‘hogere’ voor mij:
pr oe
IK KAN…
– voorbeelden geven van wat bedoeld wordt met ‘iets dat ons overstijgt’. – uitleggen welke rol God krijgt binnen de zeven sacramenten. – verschillende namen en beelden geven voor het ‘hogere’. – uitleggen wat ‘religieus knip- en plakwerk’ inhoudt. – reflecteren over welke spirituele/religieuze/levensbeschouwelijke elementen voor mezelf betekenisvol zijn. – mijn eigen beleving van het 'hogere' verwoorden.
30
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
SYNTHESE • THEMA 3 Wat geeft mij wortels en vleugels?
IN
HOOFDSTUK 3 WAT GEBEURT ER ALS JE ECHT STIL WORDT?
e© VA
N
Jezus’ inspiratie
Wortel 1 =
Kernwoorden:
fv
Kernwoorden:
Kernwoorden:
er
Wortel 3 =
si
Wortel 2 =
pr oe
IK KAN…
– uitleggen dat Jezus’ inspiratie voortkomt uit meerdere ‘wortels’: traditie, stilte en relatie.
– verbanden leggen tussen Jezus’ inspiratie en mijn eigen inspiratiebronnen. – het Onzevader herkennen als kerngebed van het christendom. – reflecteren over mijn eigen momenten van verstilling, traditie en relatie. – verschillende manieren noemen waarop mensen betekenis geven aan hun leven en daar een voorbeeld bij geven.
SYNTHESE
31
SYNTHESE • THEMA 3 Wat geeft mij wortels en vleugels? Begrippenlijst Abba
Een vertrouwelijke aanspreking voor ‘vader’ die Jezus gebruikte om God
barmhartigheid
IN
aan te spreken. Een warm hart hebben voor anderen, vriendelijk zijn en hulp bieden aan wie het moeilijk heeft. bidden
Een manier om stil te staan bij jezelf of bij iets dat groter is dan jezelf. Je een gesprek voeren met God.
N
kunt je gevoelens, zorgen of hoop uitdrukken. Voor gelovigen is bidden
Rituelen die mensen in groep uitvoeren. Ze zorgen voor verbondenheid
rituelen
en dragen een gedeelde betekenis.
doopsel
Sacrament waardoor iemand wordt opgenomen in de christelijke
e© VA
collectieve
gemeenschap. eucharistie
Sacrament van de viering waarin brood en wijn het lichaam en bloed van Christus symboliseren.
gewoonte
Iets wat je doet zonder erover na te denken.
het ‘hogere’
Wat het menselijke overstijgt. Kortweg ‘het overstijgende’.
huwelijk
Sacrament waarbij twee mensen elkaar trouw beloven voor God en de gemeenschap.
Een vorm van religieus knip- en plakwerk waarbij mensen hun eigen
belonging
religieuze identiteit opbouwen op basis van verschillende invloeden.
Onzevader
Het kerngebed uit het christendom waarin Jezus tot God, zijn Vader, bidt.
rituelen
Rituelen die iemand alleen uitvoert. Een samenhangende reeks van rituelen die mensen helpen om een
fv
rite
er
persoonlijke
si
multiple religious
belangrijk moment in hun leven te markeren, vaak samen met anderen.
pr oe
ritueel
sacrament(en)
symbool
spiritueel
Een reeks symbolische handelingen die in een vaste volgorde worden uitgevoerd. Ze worden vaak herhaald en dragen een bepaalde betekenis. Christelijke riten die bestaan uit een specifieke reeks symbolische handelingen en rituelen. Het doel van de sacramenten is om te tonen dat God nabij is op belangrijke momenten in het leven. Christenen geloven dat ze door de sacramenten kracht ontvangen van God. Stelt een idee, gevoel of waarde voor. De betekenis van een symbool is niet vanzelfsprekend, maar iets wat mensen met elkaar hebben afgesproken. Alles wat betrekking heeft op de geest of de ziel. Het gaat over bewustwording, zingeving en het streven naar een dieper contact met jezelf, anderen of iets dat groter is dan jijzelf.
32
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
SYNTHESE • THEMA 3 Wat geeft mij wortels en vleugels? Begrippenlijst tollenaar
Iemand die belastingen inde voor de Romeinen. Tollenaars werden vaak
IN
als oneerlijk beschouwd. verzoening
Sacrament waarbij gelovigen vergiffenis voor hun zonden ontvangen.
vormsel
Sacrament waarbij gelovigen de kracht van de Heilige Geest ontvangen en hun geloof bevestigen.
Sacrament waardoor iemand diaken, priester of bisschop wordt.
ziekenzalving
Sacrament voor zieken of stervenden, bedoeld om kracht en troost te
N
wijding
e© VA
geven.
si
pr oe
fv
er
SYNTHESE
33
si
er fv
pr oe blij
THEMA 3 � Wat geeft mij wortels en vleugels?
N G
BO
OS
34
optimistisch overrompeld overwerkt schuldig slaperig spijt teleurgesteld tevreden triomfantelijk jaloers trots twijfelend uitgeput vastbesloten vergevingsgezind verdrietig verliefd verrast verward weemoedig woedend zalig zelfvoldaan zenuwachtig
e© VA
aanvaard achterdochtig bang beledigd beschaamd besluiteloos bezorgd blij boos dankbaar eenzaam ellendig enthousiast gekwetst gelukkig gechoqueerd hoopvol hulpeloos koppig kwetsbaar misselijk onderdrukt onverschillig onzeker opgelucht
IN
Gevoelenslijst
BAN