INHOUD STARTEN MET MikS
5
DIDDIT: HET ONLINELEERPLATFORM BIJ MikS
8
THEMA A: IK ALS PERSOON
9
Inleiding
11
Hoofdstuk 1: Hoe kun je aan je zelfvertrouwen werken?
12
Hoofdstuk 2: Welke inkomsten kunnen jongeren hebben?
23
Hoofdstuk 3: Welke uitgaven kunnen jongeren hebben?
35
Hoofdstuk 4: Hoe ga je verantwoord met geld om?
49
THEMA B: IK EN MIJN RELATIE MET ANDEREN
57
Inleiding
60
Hoofdstuk 1: Hoe ga je respectvol om met anderen in een diverse samenleving?
61
Hoofdstuk 2: Hoe kun je je inzetten voor anderen in een diverse samenleving?
67
Hoofdstuk 3: Hoe wordt je identiteit gevormd door relaties met anderen?
74
Hoofdstuk 4: Wat beïnvloedt je aankoopgedrag?
92
Hoofdstuk 5: Hoe kun je als jongere duurzaam consumeren?
105
Hoofdstuk 6: Hoe kun je veilig betalen en fraude vermijden?
113
Hoofdstuk 7: Hoe ziet een gezinsbudget eruit?
128
INHOUD | 3
MikS
THEMA C: IK EN MIJN RELATIE TOT DE SAMENLEVING
141
Inleiding
143
Hoofdstuk 1: Welk belang hebben ondernemingen en organisaties in onze maatschappij?
144
Hoofdstuk 2: Welke impact heeft de overheid op de maatschappij?
160
Hoofdstuk 3: Hoe kunnen we globale uitdagingen lokaal aanpakken?
170
WOORDENLIJST 181
MikS
4 |
INHOUD
STARTEN MET
MikS
Welkom bij MikS. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat.
1
Op weg met MikS Het leerwerkboek bestaat uit drie thema’s.
In thema A kijk je eerst naar jezelf en leer je aan je zelfvertrouwen werken. Vervolgens bestudeer je de inkomsten en uitgaven die jongeren van jouw leeftijd kunnen hebben en hoe je verantwoord met geld omgaat.
In thema B laat je je wereld opentrekken en bestudeer je hoe je respectvol met anderen omgaat. Je kijkt ook hoe die anderen jouw identiteit en zelfs je aankoopgedrag kunnen beïnvloeden. Maar om iets te kunnen kopen heb je een betaalmiddel nodig. Je leert de voordelen en risico’s ontdekken. Omdat je bovendien deel uitmaakt van een gezin, leer je ten slotte ook hoe je als gezin rekening houdt met je budget.
In thema C breng je een aantal ondernemingen en organisaties uit je omgeving in kaart en onderzoek je hun impact op jouw leven. Hetzelfde doe je voor ‘de’ overheid, want ook met de overheid kom je elke dag in aanraking. Tot slot onderzoek je hoe problemen op wereldniveau ook lokaal, bij jou op school of thuis, aangepakt kunnen worden.
STARTEN MET MikS | 5
MikS
INHOUD THEMA A: IK ALS PERSOON INLEIDING
11
Hoofdstuk 1: Hoe kun je aan je zelfvertrouwen werken?
12
Strip de strip Vertel wat je denkt, voelt en doet Ontdek het verschil tussen rationele, emotionele en intuïtieve keuzes Denk na over feiten die je zelfvertrouwen geven of onzeker maken Lijst een aantal tips op om meer zelfvertrouwen te krijgen Neem je socialemediagebruik onder de loep Evalueer jezelf Hoofdstuk 2: Welke inkomsten kunnen jongeren hebben?
12 14 18 19 20 21 22
23 24 27 28 29 30 32 33 33
Evalueer jezelf
34
35
Ontdek wat mogelijke uitgavenposten van jongeren zijn Ga na waar je informatie kunt vinden Stel een plan van aanpak op Verwerf informatie Verwerk de resultaten Trek besluiten
35 36 44 46 46 47
Evalueer jezelf
48
Hoofdstuk 4: Hoe ga je verantwoord met geld om?
49
Ontdek hoe je verantwoord met geld kunt omgaan Ontdek welke vraag je spilfiguur heeft in verband met het beheren van het budget Breng de problemen die jongeren ondervinden bij het beheren van hun budget in kaart Verwerf informatie Verwerk de informatie Trek besluiten Stel je resultaten voor Bundel de resultaten tot een geheel Vraag feedback aan je klasgenoten Bespreek de samenwerking in groep
49 50 51 52 53 53 54 54 54 55
Evalueer jezelf
55
A
10 |
INLEIDING
23
Ontdek wat mogelijke inkomstenbronnen voor jongeren zijn Breng de inkomstenbronnen van jongeren in kaart Stel een plan van aanpak op Verwerf informatie Verwerk de resultaten van de enquête Trek besluiten Stel het resultaat van je onderzoek voor Vraag feedback aan je klasgenoten Bespreek de samenwerking in groep
Hoofdstuk 3: Welke uitgaven kunnen jongeren hebben?
Elk thema heeft een aantal hoofdstukken. In de inhoudsopgave van een thema vind je terug wat je in de verschillende hoofdstukken gaat leren.
THEMA A: INHOUD
Een thema start altijd met een inleiding. In de inleiding maak je kennis met het thema.
Met de overstap van het lager naar het secundair onderwijs, ga je als tiener een boeiende periode tegemoet. Je ontwikkelt geleidelijk aan van een lagereschoolkind naar een puber tot een adolescent. Op het einde van je periode in het secundair onderwijs zal je een jong volwassene zijn. Deze periode zorgt voor heel wat veranderingen. Heel wat deuren gaan voor je open, je krijgt een bredere blik op de wereld. Nieuwe mogelijkheden betekent ook dat je keuzes zal moeten maken en dat je bepaalde verantwoordelijkheden krijgt. Stap voor stap ga je daarin begeleid worden. Sociale media zijn niet meer weg te denken uit je leven als tiener. Bij het aanmaken van een eigen profiel, toon je anderen wie jij als persoon bent. Tijd om vooraf bewust stil te staan bij wat je al dan niet van jezelf wilt prijsgeven. a
Stel je eigen profiel op aan de hand van hashtags (#). Met die kernwoorden en -zinnen stel je jezelf voor in de klas.
b
Ga thuis op zoek naar foto's of afbeeldingen die bij de #'s horen en plak ze op de voorziene ruimte. FOLLOW
Ik word gelukkig van ... #
FOLLOW
Ik ontmoet mijn vrienden graag op mijn favoriete plek:
Ik word boos van ...
1204 likes
#
FOLLOW
1204 likes
#
1204 likes
#
#
#
¨ familie/vrienden ¨ iedereen
¨ familie/vrienden ¨ iedereen
¨ familie/vrienden ¨ iedereen
FOLLOW
FOLLOW
FOLLOW
Dit is wat ik graag doe in mijn vrije tijd:
Familie betekent voor mij ...
#
#
#
#
1204 likes
1204 likes
#
#
¨ familie/vrienden ¨ iedereen
¨ familie/vrienden ¨ iedereen
1204 likes
#
THEMA A: INLEIDING
O
riënteren
Denk na over wat je gaat onderzoeken.
V
oorbereiden
Na de inleiding van elk thema start het eerste hoofdstuk. In elk hoofdstuk voer je een onderzoek uit. Daarom zijn alle hoofdstukken op dezelfde manier opgebouwd, volgens de OVUR-methode.
Bepaal waar je informatie gaat zoeken. Brainstorm over het eindproduct. Stel een plan van aanpak op.
U
itvoeren
Verwerf informatie. Verzamel en verwerk de resultaten. Trek besluiten. Stel je resultaat voor.
R
eflecteren
Vraag feedback aan je klasgenoten. Bespreek de samenwerking in groep. Evalueer jezelf.
MikS
6 |
STARTEN MET MikS
Doorheen het boek nemen vijf spilfiguren je mee op weg. Zij vertellen je aan de hand van een strip of een filmpje met welke problemen ze in het dagelijkse leven geconfronteerd worden: van pestproblemen tot een gestolen bankkaart.
| 3
A
R OPDRACHT 7: Evalueer jezelf Duid aan of je de volgende vaardigheden goed beheerst of dat het nog beter kan. Checklist
Ja
Kan beter.
•
Ik kan bij een feit met behulp van richtvragen mijn gedachten, gevoelens, gedragingen en de gevolgen voor mezelf verwoorden.
¨
¨
•
Ik kan het onderscheid verwoorden tussen rationele, emotionele en intuïtieve keuzes aan de hand van voorbeelden.
¨
¨
•
Ik kan verwoorden welke feiten me zelfvertrouwen geven.
¨
¨
•
Ik kan verwoorden welke feiten me onzeker maken.
¨
¨
•
Ik kan het belang van een gezonde levensstijl verklaren.
¨
¨
•
Ik kan tips geven om een gezonde levensstijl te bevorderen op lichamelijk, psychisch en sociaal vlak.
¨
¨
•
Ik kan mogelijkheden en risico's van socialemediagebruik beoordelen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid.
¨
¨
•
Ik kan aangeven waar ik hulp kan vinden indien ik persoonlijke problemen heb.
¨
¨
1 Mens en samenleving
We willen graag dat je vorderingen maakt en dat je reflecteert op je taken en leert uit feedback. Elk hoofdstuk eindigt met een checklist. Het is een hulpmiddel om zelf zicht te krijgen of je de doelen, waaraan we in het hoofdstuk gewerkt hebben, al dan niet onder de knie hebt. 3
2
2 Sociale vaardigheden •
Ik kan respectvol reageren wanneer anderen ervaringen delen in verband met onzeker zijn.
¨
¨
•
Ik kan aandachtig luisteren wanneer bij een feit gedachten, gevoelens, gedragingen en gevolgen uitgewisseld worden.
¨
¨
¨
¨
¨
¨
3 Onderzoeksvaardigheden •
Ik kan informatie (teksten ...) interpreteren.
4 Reflectievaardigheden •
Ik kan reflecteren over hoe het met mijn zelfvertrouwen gesteld is.
Bekijk het fragment over Keuzestress. Noteer drie voorbeelden van beslissingen die je de laatste weken hebt genomen, waarbij het handig zou geweest zijn om je intuïtie te volgen of waarbij je je intuïtie echt hebt gevolgd.
Handig voor onderweg
In de loop van elk hoofdstuk word je ondersteund door een aantal hulpmiddelen. Moeilijke woorden worden uitgelegd in een begrippenkader. Die woorden springen extra in het oog door de stippellijn. Je vindt die woorden ook achteraan terug in de woordenlijst.
Intuïtie wordt ook wel het buikgevoel genoemd. Intuïtie kun je niet altijd emotioneel of rationeel verklaren. Het is een soort innerlijk kompas van waaruit je ‘weet’ of dingen goed voor je zijn of niet.
| THEMA A: IK ALS PERSOON A 4: 14Denk U OPDRACHT na over feiten die je zelfvertrouwen geven of onzeker maken
1
Woordenlijst
We zijn allemaal wel eens onzeker. Fouten maken mag, want uit fouten kun je leren. Denk even na wat jou zelfvertrouwen geeft of net onzeker maakt. a
Verspreid in het klaslokaal liggen een aantal kaartjes. Neem even de tijd om de kaartjes te bekijken.
b
Onthoud een kaartje van iets dat je zelfvertrouwen geeft.
Onthoud een kaartje van iets dat je onzeker maakt. In de woordenlijst vind je alle onderlijnde woorden terug, d Je mag dat in de klas of met je buur bespreken. alfabetisch gerangschikt per thema. In de laatste kolom kun de strip van opdracht 1 op p. xx en focus opnieuw op Julan. We hebben al ontdekt dat Julan je ook nog in2 jeBekijk eigen woorden de begrippen verklaren. niet gelukkig is, omdat hij zich tijdens de lessen lichamelijke opvoeding een mislukkeling voelde. Dat maakt Julan onzeker. Zijn er nog moeilijke woorden die niet in de lijst staan? Welke aspecten spelen nog een rol, waardoor Julan zich niet goed in zijn vel voelt? Voeg ze gerusta zelf toe. c
THEMA A Hoofdstuk Inleiding
Woord adolescent
Verklaring
4
budget
De hoeveelheid geld waarover je beschikt
2
enquête
Een vragenlijst waarmee je iets te weten wilt komen en die je bij meerdere personen afneemt.
2
gemiddelde
Het rekenkundige gemiddelde van een reeks getallen wordt berekend door de getallen bij elkaar op te tellen en vervolgens te delen door het aantal getallen in de reeks.
1
geestelijke/ psychologische gezondheid
Gezondheid van de geest/psyche, maar ook wel mate van welbevinden, geluk of welzijn
1, 2
G-schema
De G's in het G-schema staan voor gebeurtenis, gedachte, gevoel, gedrag.
2, 4
inkomsten
(of inkomen) Het geld dat je krijgt. Jongeren hebben vaak inkomsten dankzij zakgeld, verjaardagen enzovoort.
1
intuïtie
(of buikgevoel) Intuïtie kun je niet altijd emotioneel of rationeel verklaren. Het is een soort innerlijk kompas van waaruit je ‘weet’ of dingen goed voor je zijn of niet.
1
lichamelijke gezondheid
Gezondheid van het lichaam door voldoende te bewegen, voldoende nachtrust, gevarieerd en gezond voedingspatroon
2
meerkeuzevraag
Een vraag waarbij de kandidaat het goede antwoord moet kiezen uit verschillende opties.
1
non-verbaal gedrag
Zonder woorden, niet door middel van taal reageren. Bijvoorbeeld: glimlachen, je duim opsteken ...
Inleiding 1
In je eigen woorden
Fase tussen pubertijd en volwassenheid, lichamelijk al volwassen, maar geestelijk nog in een overgangsfase
puber
Tiener, kind in de periode van volwassenwording, jongere tussen twaalf en achttien jaar
sociale gezondheid
Sociale gezondheid gaat over hoe je in de wereld staat. Hoe communiceer je, welke positie neem je in, wat zijn je (voor)oordelen? Wat wil je bereiken of voorkomen in het contact?
Hij slaapt te weinig, ontbijt niet en is veel te lang bezig met gamen.
b
Welke tips zouden Elena en Marieke aan Julan kunnen geven, zodat hij zich beter kan voelen? Niet gamen net voor het slapen gaan, minder (lang) gamen, het ontbijt niet overslaan, langer slapen.
c
Wat zouden Elena en Marieke nog kunnen doen voor Julan om hem opnieuw wat meer zelfvertrouwen te geven? Geen inspiratie? Denk even terug aan de kaartjes uit oefening 1.
In een forum ga je in groepjes of met de hele Persoonlijk antwoord klas een gesprek voeren over een bepaalde stelling. Het de dat je willen luistert naar d Waaris of bij wie bedoeling kan Julan terecht als hij hulp zou inschakelen om zich terug beter te voelen? Bij zijn ouders, zijn klasleerkracht, zijn vrienden, de huisdokter, een psycholoog ... elkaars mening en leert hoe anderen denken. FORUM Woordenlijst
| 181
1: HOE KUN JE AAN JE ZELFVERTROUWEN WERKEN? | 11 Een hobby uitoefenen is gezond voor lichaam en geest, want jeHOOFDSTUK bent bezig met iets dat je leuk vindt en dat je tegelijkertijd energie geeft.
MikS
2
A
Stel je enquête op. a
Bekijk de instructiefiche bij het onlinelesmateriaal. Stel vervolgens de enquête op met een
tekstverwerker. Volg daarvoor de volgende stappen. De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg: ¨ ¨ ¨ ¨ ¨ ¨ ¨
Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je online. Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je online.
b
Open de tekstverwerker. Geef je document de bestandsnaam: ‘Enquête inkomsten jongeren’. Dat is ook de titel. Zet die titel vet en plaats hem bovenaan in het midden van het blad. Typ de vragen. Nummer de vragen. Voeg eventueel een symbool in, zoals een vierkantje, om de antwoorden af te vinken. Druk het blad met de vragenlijst af.
Je vindt online extra (ondersteunend) materiaal. Je moet iets bewaren in je portfolio.
Denk na hoe je te werk zult gaan om de gegevens te verkrijgen. Stel de vragen in kleine groepjes. •
Hoeveel jongeren gaat elk groepje ondervragen?
•
Wanneer ga je dat doen? Noteer hier de dag, datum (en eventueel uur).
Deze opdrachten zijn een extra verdieping of bieden een extra uitdaging. Persoonlijk antwoord Persoonlijk antwoord
Je oefent je ICT-vaardigheden. c
Je vindt online een ontdekplaat.
Nadat je de enquêtes hebt afgenomen, verwerk je die in de klas. •
Noteer hier alvast wanneer je alle ingevulde enquêtes naar de klas meeneemt om ze te verwerken. Persoonlijk antwoord
•
Noteer die datum ook in je agenda en zet misschien ook een herinnering in je gsm.
U OPDRACHT 4: Verwerf informatie 1
STARTEN MET MikS | 7
Bekijk eerst deze tips om een gesprek te voeren, voor je de enquête gaat afnemen. Vink aan welke tips juist zijn.
MikS
het onlineleerplatform bij MikS
Leerstof kan je inoefenen op jouw niveau. Je kunt vrij oefenen en de leerkracht kan ook voor jou oefeningen klaarzetten.
Hier vind je de opdrachten terug die de leerkracht voor jou heeft klaargezet.
Hier kan de leerkracht toetsen en taken voor jou klaarzetten.
INSTRUCTIEFICHE:
EFFICIËNT GEGEVENS IN TABELLEN INVOEGEN EN OPMAKEN MET EEN REKENBLAD
Benieuwd hoe ver je al staat met oefenen en opdrachten? Hier vind je een helder overzicht van je resultaten.
Overzicht stappen 1 Gegevens invoeren 2 Snel doorheen het werkblad navigeren 3 Gegevens bewerken 4 Getallen volgens de NBN-normen weergeven 5 Een getal voorzien van een valutateken volgens de NBN-normen 6 Een getal voorzien van een procentteken volgens de NBN-normen
STAP 1: Gegevens invoeren Soms kan het veel overzichtelijker zijn om bepaalde gegevens in een tabel weer te geven. Een tabel is samengesteld uit rijen en kolommen. Elke rij en elke kolom is samengesteld uit cellen.
Hier vind je het lesmateriaal per hoofdstuk (o.a. videobestanden, instructiefiches bij de ICT-opdrachten en instructiefilmpjes). Alle animatiefilmpjes van de spilfiguren zijn ook hier verzameld. Ga hier ook aan de slag met de ontdekplaten!
1
Om gegevens in te voeren in een werkblad, klik je op de juiste cel. Je kunt dan in de cel de gegevens typen. Tegelijkertijd verschijnen de getypte gegevens ook in de formulebalk.
2
Om te bevestigen klik je op Enter. De cursor verplaatst zich dan één cel naar onderen in dezelfde kolom.
3
De inhoud van een cel bestaat uit numerieke (cijfers) of uit alfanumerieke (tekst) gegevens. MS Excel beschouwt elke invoer van letters, eventueel gecombineerd met cijfers, spaties en/of speciale tekens, als tekst. Cijfers, eventueel gecombineerd met een plusteken, een minteken, ronde haakjes, een komma, een punt of een procentteken, beschouwt MS Excel als numerieke waarde.
4
Tekst wordt standaard links uitgelijnd, numerieke waarden worden standaard rechts uitgelijnd.
INSTRUCTIEFICHE: EFFICIËNT GEGEVENS IN TABELLEN INVOEGEN EN OPMAKEN MET EEN REKENBLAD
MikS
8 |
DIDDIT: HET ONLINELEERPLATFORM BIJ MIKS
| 1
MikS