WOORD VOORAF
Het leerwerkboek ‘MikS’ is gebaseerd op het leerplan Mens & samenleving voor de eerste graad A-stroom. In het leerplan en dus ook in dit leerwerkboek wordt gestreefd naar een integratie van de vormingscomponenten: sociale, maatschappelijke en economische vorming. Deze vormingscomponenten zijn duidelijk verweven doorheen de drie thema’s. Het leerwerkboek is ook gekleurd door de verschillende wegwijzers die binnen het Katholiek Onderwijs Vlaanderen de school, de leraren en de leerlingen een weg tonen om hun pedagogische idealen te realiseren.
1
Wegwijzers •
Gastvrijheid zorgt ervoor dat het leerplan voorbode is van een verdraagzame en meer gastvrije wereld. Dat vind je onder meer terug in thema B, hoofdstuk 1 en 2 rond diversiteit (‘Hoe ga je respectvol om met anderen in een diverse samenleving?’ en ‘Hoe kun je je inzetten voor anderen in een diverse samenleving?’).
•
Uniciteit in verbondenheid focust op het moeilijke evenwicht tussen het waarderen van de uniciteit van elke leerling en de verbondenheid met de klas, de school en de samenleving. Dat komt onder andere uitvoerig aan bod in thema B, hoofdstuk 1 en 2 en thema C, hoofdstuk 3. Om er bovendien voor te zorgen dat in een klas vanuit meerdere invalshoeken wordt gewerkt en de diversiteit van de maatschappij in de klas wordt gebracht, werken we met verschillende spilfiguren met steeds een andere gezinssituatie en een andere achtergrond. En dat doen we in een variatie aan werkvormen (bv. stripverhalen en animatiefilmpjes).
•
Kwetsbaarheid en belofte: omdat jonge mensen kwetsbaar en onvolkomen zijn, is groei en ontwikkeling essentieel. Vandaar onze focus op een growth mindset. In het leerwerkboek vind je dat onder andere terug in thema A, hoofdstuk 1 en thema B, hoofdstuk 3 (‘Hoe wordt je identiteit gevormd door relaties met anderen?’). Vanuit het leerplan wordt bovendien ook aandacht gevraagd voor een veilig klasklimaat door onder andere te werken met gesimuleerde situaties. Ook daar spelen onze spilfiguren een belangrijke rol.
•
Duurzaamheid is een wegwijzer die in meerdere hoofdstukken terugkomt. Inhoudelijk gaat het om het belang van biodiversiteit, duurzaam omgaan met technologie, een mensgerichte economie met aandacht voor ecologie en een duurzame levensstijl. Voorbeelden daarvan vind je onder andere in thema B, hoofdstuk 6 (‘Hoe kun je veilig betalen en fraude vermijden?’) en thema C, hoofdstuk 3 (‘Hoe kunnen we globale uitdagingen lokaal aanpakken?).
•
Rechtvaardigheid prikkelt leerlingen om na te denken hoe ze in de eigen wereld en in de samenleving kunnen werken aan een rechtvaardiger bestaan. In hoofdstuk 3 van thema B analyseren de leerlingen enerzijds hoe hun identiteit in relatie met anderen gevormd wordt. Anderzijds worden thema's als onverdraagzaamheid en pesten onder de loep genomen. In hoofdstuk 3 van thema C zullen de onderwerpen SDG’s en kinder- en mensenrechten de leerlingen duidelijk maken op welke manier je in de wereld voor rechtvaardigheid kunt zorgen.
•
Verbeelding en generositeit doen een wind van vrijheid waaien door de leerplannen. In alle leerplannen voor de nieuwe generatie is de vrijheid van de school, van de leerkracht en finaal de vrijheid van de leerlingen het grootst te realiseren goed.
PAPER PACK - WOORD VOORAF | 9
A
2
Rubrieken Het leerplan Mens & Samenleving is opgebouwd uit een rubriek ‘procedurele doelen’ en drie inhoudelijke rubrieken. De krachtlijnen en de eerste krachtlijn in het bijzonder (persoonsvorming) lopen als een rode draad doorheen de inhoudelijke rubrieken. In dit leerwerkboek hebben we die drie inhoudelijke rubrieken verwerkt in drie thema’s: THEMA A: IK ALS PERSOON Doelen die leerlingen inzicht bieden in wie ze zijn als persoon: • het lichamelijk, mentaal, sociaal en spiritueel welbevinden, • gevoelens, gedachten, gedrag en gevolgen voor zichzelf, • een gezonde levensstijl, • de keuzes die jongeren maken op vlak van gezondheid, budget, mediagebruik, betaalmiddelen. THEMA B: IK EN MIJN RELATIE MET ANDEREN • • • •
identiteit – diversiteit, samenwerken – sociale vaardigheden, de beïnvloeding van de jongere als consument, het gezinsbudget.
THEMA C: IK EN MIJN RELATIE TOT DE SAMENLEVING Doelen en inhouden die leerlingen inzicht geven in de wijze waarop de samenleving functioneert en hen vaardiger maakt in het participeren aan onze samenleving: • de werking van ondernemingen/organisaties en hun maatschappelijke rol, • de rol van de overheid, • het belang van mensen- en kinderrechten, • de benadering van duurzaamheidskwesties vanuit systeemdenken. Een dergelijke rubricering nodigt uit tot een interdisciplinaire aanpak tussen doelen en leerinhouden die zich eerder richten op financieel-economische doelen en leerinhouden die eerder sociaal en/of sociaal-maatschappelijk van aard zijn. We kozen niet voor een opdeling economie en sociaal-maatschappelijke vorming. We geloven dat een meer interdisciplinaire aanpak leidt tot een dieper en meer samenhangend inzicht in de leerinhouden.
IK EN MIJN RELATIE TOT DE SAMENLEVING
IK EN MIJN RELATIE MET ANDEREN
IK ALS PERSOON
In thema A verbinden we leerplandoelen 6, 7 en 8 aan doel 10. Voor thema B verbinden we bijvoorbeeld doelen 14, 15, 16 en 17 aan 21. En in thema C zijn doelen 27, 28 en 29 aan elkaar gelinkt. Het volledige overzicht vind je in Excel bij het onlinelesmateriaal. De rubriek ‘procedurele doelen’, leerplandoel 2, lichten we verder toe bij het onderdeel ‘structuur en opbouw’. Dat doel komt namelijk in elk thema aan bod onder de vorm van een forum.
A
10 | WOORD VOORAF - PAPER PACK
3
Multidisciplinair werken Dit leerplan heeft een sterke verbinding met de leerplannen geschiedenis, Nederlands, lichamelijke opvoeding en godsdienst in de A-stroom. In onze handleiding geven we je enkele suggesties om multidisciplinair te werken. In de tool LLinkid vind je per leerplandoel alle mogelijkheden tot multidisciplinair werken. De link naar de tool staat op diddit. Als school kun je dus bijkomende verbindingen met andere leerplannen leggen.
4
Taxonomie van Bloom en transversale eindtermen Het schrijven van de nieuwe eindtermen voor de eerste graad is gebaseerd op de herziene taxonomie van Bloom. Waar er bovendien voorheen sprake was van vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen, formuleert de overheid nu eindtermen in functie van 16 sleutelcompetenties. Die sleutelcompetenties kunnen inhoudelijk of transversaal zijn. De taxonomie van Bloom was vervolgens ook de basis voor de formulering van de nieuwe leerplandoelstellingen. In het katholiek onderwijs vind je de transversale eindtermen terug in de vakleerplannen, het gemeenschappelijk leerplan ICT voor de 1ste graad A- en B-stroom en het gemeenschappelijk funderend leerplan voor de 1ste graad A- en B-stroom.
INHOUDELIJKE EINDTERMEN
VAKLEERPLAN
TRANSVERSALE EINDTERMEN
VAKLEERPLAN
FUNDEREND LEERPLAN
LEERPLAN ICT
Bij de start van elk hoofdstuk voorzien we voor de leerkracht een overzicht van de bereikte leerplandoelen en eindtermen, inclusief het beheersingsniveau van Bloom, zowel voor de leerplannen Mens & Samenleving als voor het ICT leerplan en het funderend leerplan. Wanneer er in het overzicht bij een eindterm ‘BG’ staat, verwijst dat naar ‘basisgeletterdheid’. Dat betekent dat deze eindterm door alle leerlingen op het einde van de graad behaald moet worden. In MikS realiseren we dus verschillende transversale leerplandoelen uit het gemeenschappelijk leerplan ICT en het gemeenschappelijk funderend leerplan. Omdat uiteraard niet alle transversale leerplandoelen worden gerealiseerd, voorziet Uitgeverij VAN IN specifiek voor het gemeenschappelijk funderend leerplan bijkomend online ondersteuning voor de leerkracht om die transversale leerplandoelen te bereiken. Op het onlineplatform vind je bij het onlinelesmateriaal verschillende oplossingen om met deze transversale leerplandoelen aan de slag te gaan. De basis van elke transversale oplossing is een fiche. Met die oplossingen kun je als leerkracht, vakgroep of leerkrachtenteam de eindtermen aanpakken die niet gekoppeld zijn aan een vak.
PAPER PACK - WOORD VOORAF | 11
A
5
Structuur en opbouw De twee procedurele doelen (onderzoekscompetentie en een mening onderbouwen) vormen de rode draad doorheen het leerwerkboek: 1
In elk hoofdstuk leren de leerlingen onderzoeken en passen ze dus onderzoekscompetenties toe. a
We doen dat onder andere door te werken met de OVUR. •
Elke hoofdstuk is ingedeeld in opdrachten. De kleur van een opdracht geeft aan welke stap van de onderzoekscompetenties binnen de OVUR aan bod komt.
•
Bij de laatste opdracht (reflecteren) gaan leerlingen na in hoeverre ze een lesdoel bereikt hebben. Er is daar de mogelijkheid om op diddit verder te oefenen. Elke leerling oefent er op maat. Ook sterke leerlingen worden er uitgedaagd.
O
riënteren
Denk na over wat je gaat onderzoeken.
V
oorbereiden
Bepaal waar je informatie gaat zoeken. Brainstorm over het eindproduct. Stel een plan van aanpak op.
U
itvoeren
Verwerf informatie. Verzamel en verwerk de resultaten. Trek besluiten. Stel je resultaat voor.
R
eflecteren
Vraag feedback aan je klasgenoten. Bespreek de samenwerking in groep. Evalueer jezelf.
b Bepaalde hoofdstukken worden verrijkt met ontdekplaten: extra bronnenmateriaal waarmee je samen met je leerlingen op ontdekkingstocht kunt gaan. Met die platen creëer je een krachtige leeromgeving waarbij je leerlingen de leerstof nog intenser zullen beleven. De leerkracht kiest zelf hoe hij/zij de ontdekplaten gebruikt: • om de leerlingen vooraf de leerstof te laten ontdekken of • om de leerlingen zelfstandig de leerinhouden tijdens de les te laten ontdekken of • om de leerlingen met behulp van richtvragen doorheen de leerinhouden te loodsen. 2
In elk thema zijn er ten slotte meerdere fora die de leerkracht de kans bieden om de leerlingen te laten oefenen bij het onderbouwen van hun mening met argumenten.
In de handleiding voorzien we voor de leerkracht didactische tips die helpen om de les stap voor stap aan te pakken.
6
Evaluatie We focussen op breed evalueren. Dat betekent dat we meerdere evaluatiemogelijkheden aanbieden. In het leerwerkboek hebben we aandacht voor peerevaluatie en zelfevaluatie, specifiek op maat van de leerlingen. Voor de leerkracht bieden we online bijkomend materiaal aan zoals rubrics, checklists, portfolio, digitale toetsitems …
A
12 | WOORD VOORAF - PAPER PACK