IN
micro scoop
©
VA N
ruimte 1 UUR
© VA N IN
micro scoop
©
VA N
IN
OP EXPEDITIE
1 LANDSCHAP EN KAART GAAN HAND IN HAND 2 RUIMTELIJKE RELATIES
Naam:
Klas:
Via www.diddit.be heb je toegang tot het onlineleerplatform bij MicroScoop. Activeer je account aan de hand van de onderstaande code en accepteer de gebruiksvoorwaarden.
Let op: activeer deze licentie pas vanaf 1 september; de licentieperiode start vanaf activatie en is 365 dagen geldig.
!
IN
micro scoop
VA N
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken. In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer u van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneemt u hen dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers u beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vindt u op www.reprobel.be. Ook voor het onlinelesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk. Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden leest u op www.diddit.be.
© Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2020
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden.
©
Eerste druk 2020 ISBN 978-90-306-9603-2 D/2020/0078/107 Art. 594966/01 NUR 120
Ontwerp en opmaak: B.AD Covertekening: Jan Heylen Tekeningen binnenwerk: Geert Verlinde
Instructietaal De volgende instructies heb je nodig in je themabundel:
Omcirkel
Plaats een kruisje
Markeer
Noteer
1 LANDSCHAP EN KAART GAAN HAND IN HAND Op expeditie met Rogier Bekijk het filmpje bij het onlinelesmateriaal.
a Welk toestel gebruikt Rogier tijdens zijn wandeling?
VA N
b Welke andere middelen kun je gebruiken om je weg te vinden?
IN
OPDRACHT 1: Ontdek het landschap op een foto
©
Alles wat je ziet in het landschap op de foto hieronder zijn landschapselementen. 1 Bekijk de onderstaande foto van een landschap. 2 Noteer naast de pijl de naam van het landschapselement.
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
1
3 Noteer de landschapselementen die je hebt benoemd op de foto in de juiste kolom van de tabel. natuurlijke elementen
menselijke elementen
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. landschapselementen – menselijke – natuurlijke die voorkomen in het landschap op de foto zijn
IN
De
en elementen.
VA N
OPDRACHT 2: Ontdek het verband tussen een luchtfoto en een kaart
©
1 Bekijk de onderstaande luchtfoto.
2
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
2 Waar denk je dat de fotograaf zich bevond tijdens het maken van deze foto? Plaats een kruisje voor het juiste antwoord. In een vliegtuig schuin boven de landschapselementen In een helikopter loodrecht boven de landschapselementen Op dezelfde hoogte als de landschapselementen Lager dan de landschapselementen
Legende
VA N
IN
3 Bekijk de kaart van hetzelfde gebied als de luchtfoto op p. 2.
supermarkt
fietsvriendelijke weg
station
weg
grasveld
school
spoorweg
gebouw
©
kerk
a Markeer zowel op de luchtfoto als op de kaart de volgende landschapselementen: - 2 x dezelfde punten met GEEL - 2 x dezelfde lijnen met ROOD - 2 x dezelfde vlakken met BRUIN b Waar vind je op een kaart de betekenis van de symbolen en kleuren?
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
3
c Met welke symbolen en kleuren worden de volgende landschapselementen voorgesteld op de kaart op p. 3? Teken of kleur ze in kolom 2 van de tabel.
landschapselementen
symbool
een kerk een grasveld een spoorweg
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. kaart – kleuren – legende – luchtfoto – symbolen - Op een zie je de landschapselementen zoals in de
IN
werkelijkheid. - Op een worden de landschapselementen voorgesteld met en .
- Je kunt de kaart lezen door de symbolen en kleuren te gebruiken die uitgelegd staan in
VA N
de .
OPDRACHT 3: Ga op expeditie in je eigen school 1 Benodigdheden: Wat heb je nodig? plattegrond van je school fiche 15 in opzoekboekje C
©
2 Werkwijze: Hoe oriënteer en lokaliseer jij je op de plattegrond van je school? a Lees de linkerkolom op fiche 15. b Oriënteer de plattegrond van je school volgens je zitplaats in de klas. c Lees de rechterkolom op fiche 15: je standplaats bepalen in het landschap en op de plattegrond. d Lokaliseer je op de plattegrond van je school. e Herhaal deze opdracht op verschillende plaatsen in je school.
4
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
OPDRACHT 4: Ga op expeditie in de schoolomgeving 1 Benodigdheden: Wat heb je nodig? kaart van je schoolomgeving fiche 15 in opzoekboekje C groene balpen of potlood VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT Pas op: respecteer tijdens de wandeling de wegcode voor voetgangers. 2 Werkwijze: Hoe oriënteer en lokaliseer je je op een kaart?
b Stap naar de ingang van je school. - Oriënteer de kaart. - Lokaliseer je standplaats.
VA N
c Ga met je leerkracht op stap. - Volg de route mee op de kaart. - Duid deze route aan met groene pijlen.
IN
a Bekijk de kaart van je schoolomgeving. - Zoek de ingang van je school. - Duid dit aan op de kaart met een groen kruisje.
d Neem tijdens de wandeling foto’s van wat je ziet rondom jou.
OPDRACHT 5: Ontdek hoe jij je kunt oriënteren met kaart en kompas
©
1 Benodigdheden: Wat heb je nodig? kompas plattegrond van je school fiche 16 in opzoekboekje C potlood groene balpen gom 2 Werkwijze: Hoe oriënteer jij je met kaart en kompas?
a Ga naar het midden van de speelplaats. Dit is je standplaats (x). - Bekijk de plattegrond. - Duid op de plattegrond het midden van de speelplaats aan met een groen kruisje (x). - Oriënteer de plattegrond met het kompas. Gebruik hiervoor fiche 16.
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
5
b Bekijk opnieuw het kompas. - Welke windrichting wijst de kompasnaald aan? Omcirkel. noorden / oosten / zuiden / westen - Ken jij een ander woord voor windrichting? Omcirkel het juiste woord. windwijzer – windhaan – windstreek – windlijn c Noteer de windrichtingen op het model hiernaast. d Hoe kun je de volgorde van de windrichtingen onthouden? Noteer deze zin.
e Hoe noem je dit model?
Weetje
IN
VA N
Op een kompas staan de hoofdwindrichtingen dikwijls in het Engels: N, E, S, W (North, East, South, West).
f Teken op de plattegrond, vanuit je standplaats (x), de juiste windrichtingen met 4 duidelijke pijlen. g Benoem bij elke pijl van de windroos de hoofdwindrichting.
©
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. noorden – noorden – oosten – oriënteren – westen – windroos – zuiden Het kompas is een hulpmiddel om je te . De naald wijst altijd naar het . De hoofdwindrichtingen zijn: , , en . Je kunt ze voorstellen met een
.
´ Maak oefening 1 en 2.
6
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
OPDRACHT 6: Ontdek hoe je DE LIGGING VAN een plaats kunt situeren ten opzichte van een andere plaats 1 Benodigdheden: Wat heb je nodig? fiche 17 in opzoekboekje C schets van windroos en windrichtingen op cellofaanfolie / insteekmapje 2 Werkwijze: Hoe situeer je de ligging van een plaats ten opzichte van een andere plaats? a Bekijk de plattegrond van de woning, waarbij jij in de living staat. b Bestudeer de tekst op fiche 17. c Los de volgende vragen op. - Waar ligt de veranda (A) ten opzichte van jou? Markeer. De veranda ligt ten noorden / oosten / zuiden / westen van mij.
IN
- Waar staat de sofa (B) ten opzichte van jou? Markeer. De sofa staat ten noorden / oosten / zuiden / westen van mij.
- Waar staat de tafel (C) ten opzichte van jou? Markeer. De tafel staat ten noorden / oosten / zuiden / westen van mij.
VA N
- Waar ligt de garage (D) ten opzichte van jou? Markeer. De garage ligt noorden / oosten / zuiden / westen van mij.
©
A
C
JIJ
D
B
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
7
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. oosten – situeren – windrichtingen Om een plaats te ten opzichte van een andere plaats maak je gebruik van de . Een plaats ligt ten noorden, ten , ten zuiden of ten westen van een andere plaats.
VA N
IN
´ Maak oefening 3.
OPDRACHT 7: Ga op expeditie in je atlas
©
1 Benodigdheden: Wat heb je nodig? atlas fiche 18 in opzoekboekje C 2 Werkwijze: Hoe zoek je informatie in een atlas? a Bestudeer de opzoekmethode op fiche 18. b Bekijk de afbeeldingen in kolom 1 van de tabel op p. 9. c Welke opzoekmethode gebruik je om informatie te vinden over deze afbeeldingen? Plaats een kruisje voor het juiste antwoord in kolom 2. d Zoek via de juiste opzoekmethode de afbeeldingen op in de atlas. e Op welke pagina’s heb je de afbeeldingen gevonden? Noteer in kolom 3. f Beantwoord de vragen in kolom 4.
8
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
afbeeldingen
opzoekmethode algemene legende kaartbladwijzer inhoudstafel register
1
pagina in atlas
vragen Van welk land is dit een satellietfoto?
SYMBOLEN i.v.m. HOOGTEZONES, RIVIEREN, MEREN EN ZEEËN
2
Schelde
rivier
Victoriameer
meer
Albertkanaal
kanaal
Grote Zoutmeer
zoutwoestijn dam met stuwmeer waterval, stroomversnelling
algemene legende kaartbladwijzer inhoudstafel register
Hoe noem je de afgebeelde figuren?
tijdelijke rivier / tijdelijk meer
algemene legende kaartbladwijzer inhoudstafel register
VA N
4
In welk land ligt Windhoek?
IN
algemene legende kaartbladwijzer inhoudstafel register
3
Welk land ligt ten zuiden van België?
©
´ Maak oefening 4 en 5.
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
9
SYNTHESE LANDSCHAP
expeditie in een
menselijk waarnemen van
landschapselementen natuurlijk KAART
symbolen
legende
IN
voorstellen op
LOKALISEREN
SITUEREN
juiste richting bepalen
juiste plaats bepalen
ligging van plaats t.o.v. andere plaats bepalen
©
VA N
ORIËNTEREN
Wat heb je geleerd? Je kunt natuurlijke landschapselementen waarnemen in een landschap. natuurlijke landschapselementen waarnemen op een foto van een landschap. menselijke landschapselementen waarnemen in een landschap. menselijke landschapselementen waarnemen op een foto van een landschap.
10
OP EXPEDITIE — 1 Landschap en kaart gaan hand in hand
© VA N IN
Š
VA N
IN
Frieda Goossens Nathalie Lapere Sofie Timmerman Catherine Van Nevel
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9603-2 594966
vanin.be
micro scoop
©
VA N
IN
ONZE AARDE, EEN ACTIEVE PLANEET
1 De kracht van WIND en water 2 De kracht van de aarde 3 Hoe gaan we om met onze actieve planeet?
Naam:
Klas:
Via www.diddit.be heb je toegang tot het onlineleerplatform bij MicroScoop. Activeer je account aan de hand van de onderstaande code en accepteer de gebruiksvoorwaarden.
Let op: activeer deze licentie pas vanaf 1 september; de licentieperiode start vanaf activatie en is 365 dagen geldig.
!
IN
micro scoop
VA N
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken. In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer u van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneemt u hen dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers u beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vindt u op www.reprobel.be. Ook voor het onlinelesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk. Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden leest u op www.diddit.be. © Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2020
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden.
©
Fotocredits p. 7 Aceh, Indonesië © Muhammad IQbal / Shutterstock.com, p. 10 overstroming © Rijkswaterstaat, p. 11 landwinning in Dubai © Muhammad IQbal / Shutterstock.com, El Caminito del Rey in Spanje © Paulo A. Sousa / Shutterstock.com, p. 18 Maasvallei © Palephotography / Shutterstock.com, p. 23 baggeraar © iStock.com / Freezingtime Eerste druk 2020 ISBN 978-90-306-9603-2 D/2020/0078/107 Art. 594966/01 NUR 120
Ontwerp en opmaak: B.AD Covertekening: Jan Heylen Tekeningen binnenwerk: Geert Verlinde
Instructietaal De volgende instructies heb je nodig in je themabundel:
Omcirkel
Plaats een kruisje
Markeer
Noteer
1 DE KRACHT VAN WIND EN WATER WELKE KRACHT ONDERVINDT EEN KITESURFER? Bekijk het filmpje bij het onlinelesmateriaal.
Wanneer heb je de kracht van wind zelf al aan het werk gezien?
VA N
IN
OPDRACHT 1: ONTDEK HOE DE KRACHT VAN WIND EN WATER HET KUSTLANDSCHAP VERANDERT
©
1 Bekijk de afbeeldingen van duinen.
a Welke duin kan zich het gemakkelijkst verplaatsen? Plaats een kruisje bij de juiste afbeelding. b Welke natuurlijke kracht is daarvoor verantwoordelijk? c Noteer de verklaring.
Aan onze kust kun je wandelende duinen of stuifduinen waarnemen. Stuifduinen zijn duinen die zich verplaatsen onder invloed van de wind. ONZE AARDE, EEN ACTIEVE PLANEET — 1 DE KRACHT VAN WIND EN WATER
1
2 Bekijk op de afbeeldingen de ribbels in het zand. Noteer onder de afbeeldingen welke natuurlijke kracht die ribbels veroorzaakt.
De kracht van
IN
Vul de ontbrekende woorden in. en
verandert het landschap aan de kust.
VA N
OPDRACHT 2: ONTDEK DE KRACHT VAN WIND EN WATER OP LANDSCHAPPEN IN DE WERELD 1 Bekijk de afbeeldingen van verschillende landschappen. 2
©
1
Colorado, Verenigde Staten
3
4
Kansas, Verenigde Staten
2
Ardennen, België
ONZE AARDE, EEN ACTIEVE PLANEET — 1 DE KRACHT VAN WIND EN WATER
Klif bij Eastbourne, Verenigd Koninkrijk
5
6
Khartoem, Soedan
Brazilië
a Omcirkel het cijfer van de afbeelding met groen als het landschap is ontstaan door de invloed van de wind.
IN
b Omcirkel het cijfer van de afbeelding met blauw als het landschap is ontstaan door de invloed van water. 2 Lees in de tabel hoe wind en water de landschappen veranderen.
Plaats het cijfer van de bijbehorende afbeelding uit oefening 1 in kolom 2. hoe wind en water deze landschappen veranderen
cijfer
VA N
Doordat water bevriest in de rotsspleten, verpulveren de rotsen. Door de zeegolven brokkelen de rotsen af. Een rivier slijt het landschap uit.
Door hevige regen spoelt de grond weg. Er ontstaat een modderstroom. Een tornado tilt materiaal op en laat het op een andere plaats weer los. De wind blaast het zand weg. Er ontstaat een zandstorm.
Weetje
©
De woorden orkaan, cycloon en tyfoon zijn synoniemen van elkaar.
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. bevriezen – orkanen – rivieren – water – wind De kracht van en wereld:
verandert het landschap over heel de
- Golven, modderstromen en
slijten het landschap uit.
- Het dooien en
van water verpulvert rotsen.
- Zandstormen,
en andere winden vervormen het landschap.
´ Maak oefening 1 en 2.
ONZE AARDE, EEN ACTIEVE PLANEET — 1 DE KRACHT VAN WIND EN WATER
3
SYNTHESE LANDSCHAPPEN VERANDEREN
gevolg: landschappen vervormen
rivieren
VA N
wind
DOOR HET WATER
IN
DOOR DE WIND
golven
modderstromen
©
tornado, orkaan
1. gevolg: landschappen slijten uit
2. gevolg: rotsen verpulveren dooien en bevriezen
Wat heb je geleerd? Je kunt landschappen indelen volgens de invloed die wind en water erop uitoefenen. voorbeelden geven van hoe de kracht van wind het landschap vervormt. voorbeelden geven van hoe de kracht van water het landschap vervormt. met voorbeelden aantonen dat het landschap verandert door natuurlijke krachten.
4
ONZE AARDE, EEN ACTIEVE PLANEET — 1 DE KRACHT VAN WIND EN WATER
© VA N IN
Š
VA N
IN
Frieda Goossens Nathalie Lapere Sofie Timmerman Catherine Van Nevel
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9603-2 594966/01
vanin.be
micro scoop
©
VA N
IN
HET KLIMAAT VERANDERT
1 Weer en klimaat 2 Broeikaseffect 3 Klimaatverandering
Naam:
Klas:
Via www.diddit.be heb je toegang tot het onlineleerplatform bij MicroScoop. Activeer je account aan de hand van de onderstaande code en accepteer de gebruiksvoorwaarden.
micro scoop
Let op: activeer deze licentie pas vanaf 1 september; de licentieperiode start vanaf activatie en is 365 dagen geldig.
!
VA N
IN
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken. In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer u van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneemt u hen dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers u beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vindt u op www.reprobel.be. Ook voor het onlinelesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk. Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden leest u op www.diddit.be. © Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2020
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden. Fotocredits p. 2 weerbericht © Google, p. 4 weersvoorspellingen © www.meteo.be, p. 10 weerkaart © KMI, p. 20 cartoon © Lectrr, p. 23 kaart Afrika © Google Maps, p. 24 groen en water in het stadscentrum © haireena / Shutterstock.com, bus De Lijn © Bjorn Keith / Shutterstock.com, p. 25 nestkast © VRT, p. 27 weerkaart © KMI, p. 30 grafiek © Climate Central, p. 35 koraalsterfte, © Suzanne Long / Alamy
©
Eerste druk 2020 ISBN 978-90-306-9603-2 D/2020/0078/107 Art. 594966/01 NUR 120
Ontwerp en opmaak: B.AD Covertekening: Jan Heylen Tekeningen binnenwerk: Geert Verlinde
Instructietaal De volgende instructies heb je nodig in je themabundel:
Omcirkel
Plaats een kruisje
Markeer
Noteer
1 WEER EN KLIMAAT WAT VOOR WEER WORDT HET MORGEN? Beantwoord de vragen in de woordenwolken.
Donderdag 25 no
vember
a Noteer op welke manier je de weersverwachtingen kunt opzoeken.
BEWOLKT
IN
VA N
VRIJ ZAT
b Bekijk de weersverwachtingen op de Europese website Meteovista of de Belgische website KMI. Wat voor weer wordt het morgen?
Vandaag
Morgen 1° / 3°
©
0° / 6°
c Noteer waarom jij het belangrijk vindt om het weerbericht te volgen.
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
1
OPDRACHT 1: ONTDEK HET VERSCHIL TUSSEN WEER EN KLIMAAT 1 Bekijk de afbeelding van een weerbericht.
IN
a Op de afbeelding van het weerbericht vind je een aantal weerselementen terug. Bekijk de tabel met verschillende weerselementen. 1 = bewolking/zonneschijn
3 = temperatuur
2 = neerslag
4 = wind
5 = luchtvochtigheid
VA N
b Markeer in het weerbericht de informatie uit de tabel. c Noteer de cijfers uit de tabel bij de gemarkeerde weerselementen. Je kunt enkele cijfers meerdere keren noteren. 2 Bekijk in kolom 1 van de tabel de afbeeldingen van de meetinstrumenten. a Noteer in kolom 2 de naam van het meetinstrument. Kies uit: barometer – regenmeter – thermometer – vochtigheidsmeter – windsnelheidsmeter – windvaan – windwijzer
1
©
meetinstrument
2
2
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
weerselement
voorbeeld meetresultaat
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- - - -
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- 7 °C - 35 mm - 1 016 hPa - 67 km/h - 68 % - N
7 °C (graden Celsius) 35 mm (millimeter) 1 016 hPa (hectopascal) 67 km/h (kilometer per uur) - 68 % (procent) - N (noorden)
3
4
5
6
voorbeeld meetresultaat
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- 7 °C - 35 mm - 1 016 hPa - 67 km/h - 68 % - N
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- 7 °C - 35 mm - 1 016 hPa - 67 km/h - 68 % - N
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- 7 °C - 35 mm - 1 016 hPa - 67 km/h - 68 % - N
- luchtdruk - luchtvochtigheid - neerslag - temperatuur - windrichting - windsnelheid
- 7 °C - 35 mm - 1 016 hPa - 67 km/h - 68 % - N
VA N
weerselement
IN
meetinstrument
b Markeer in kolom 3 het weerselement dat je met het meetinstrument kunt meten. c Markeer in kolom 4 het juiste voorbeeld van een meetresultaat.
©
d Wat onderzoek je om het weer te bestuderen? Zet een kruisje voor het juiste antwoord. de toestand van de lucht de toestand van de grond de menselijke activiteit
Weetje Een weerman of weervrouw presenteert het weerbericht en de weersverwachting op de radio en televisie. Meestal zijn zij meteorologen of weerkundigen. Dat betekent dat zij niet enkel het actuele weer en de weersverwachtingen onderzoeken en voorspellen, maar ook het weer op langere termijn en de veranderingen van het klimaat.
WEERBERICHT VRIJ
ZAT
ZON
MAA
DIN
WOE
5 km/h
Wie is jouw favoriete weerman of weervrouw? HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
3
3 Vergelijk de weersvoorspellingen voor Nieuwpoort, Melle en Ukkel. a Bekijk de afbeeldingen van de weersvoorspellingen. 1
2
IN
3
VA N
b Welke luchtvochtigheid, temperatuur en windkracht worden er voor donderdag en vrijdag voorspeld? Noteer in de tabel. donderdag
plaats Nieuwpoort Melle
©
Ukkel
plaats
luchtvochtigheid
temperatuur
vrijdag luchtvochtigheid
temperatuur
Nieuwpoort Melle Ukkel c Markeer de juiste antwoorden. - Je stelt vast dat het weer op elke plaats gelijk is. - Je stelt vast dat het weer op elke plaats verschillend is. 4
windkracht
- Je stelt vast dat het weer verandert. - Je stelt vast dat het weer gelijk blijft.
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
windkracht
Om het klimaat voor te stellen, gebruikt men kaarten en klimatogrammen. Een klimatogram is een diagram waarop je de maandgemiddelden over een periode van minstens 30 jaar kunt aflezen voor: - de temperatuur - de neerslag
Weetje Een klimatogram wordt opgebouwd door de gemiddelden van een periode van minstens 30 jaar uit het neerslagdiagram en de temperatuurcurve samen te voegen.
Ukkel (Zoniënwoud)
°C 20 15 10 5 0 -5
Gemiddelden van minstens 30 jaar
T°C
30
Neerslagdiagram van een bepaald jaar
Ukkel (Zoniënwoud)
©
J F M A M J J A S O N D 38 78 102 22 81 129 124 82 30 89 106 27
mm 140 120 100 80 60 40 20 0
Nmm
90 80 70 60
25
50
20
40
15
30
10
20
5
10
0
0
VA N
J F M A M J J A S O N D -3 2 3 12 11 14 17 17 16 11 6 4
IN
Temperatuurcurve van een bepaald jaar
J
F M A M J
J A S O N D Jaar
76 63 70 51 67 72 74 79 69 75 76 81
852
3,3 3,7 6,8 9,8 13,6 16,2 18,4 18,0 14,9 11,1 6,8 3,9
10,5
Gemiddelden van minstens 30 jaar
4 Bekijk het klimatogram van Ukkel op de volgende pagina. a Over welke weerselementen krijg je informatie? Markeer de juiste antwoorden.
bewolking – luchtdruk – neerslag – temperatuur – windrichting – windsnelheid
b Welk weerselement wordt voorgesteld …
- met een rode lijn?
- met blauwe staafjes?
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
5
c Hoeveel bedraagt de gemiddelde jaartemperatuur?
Ukkel T°C
Nmm
120 110
d Welke maand is …
- het koudst?
- het warmst?
100 90 80 70
e Hoeveel bedraagt de gemiddelde jaarneerslag? f In welke maand valt er …
60
25
50
20
40
15
30
10
20
5
10
0
0 J
- de meeste neerslag? - de minste neerslag?
F M A M J
J A S O N D Jaar
76 63 70 51 67 72 74 79 69 75 76 81
852
3,3 3,7 6,8 9,8 13,6 16,2 18,4 18,0 14,9 11,1 6,8 3,9
10,5
IN
30
g Markeer telkens het juiste antwoord. Kijk indien nodig terug naar het begrippenkader op de vorige pagina. - Een klimatogram is een diagram. Wat lees je daarop af?
VA N
daggemiddelden – maandgemiddelden – jaargemiddelden - Over een periode van minstens hoeveel jaar wordt een klimatogram berekend? 1 jaar – 10 jaar – 20 jaar – 30 jaar
5 Lees in de tabel de omschrijvingen van weer en klimaat.
©
a Markeer de omschrijvingen die bij elkaar horen in dezelfde kleur. Gebruik groen voor het weer en geel voor het klimaat.
6
windsnelheid
gemeten toestand van de lucht
voorgesteld met een weerbericht
voorgesteld met een klimatogram
op een bepaald moment
voor een groot gebied
verandert voortdurend
berekend gemiddelde van het weer over een periode van minstens 30 jaar
temperatuur
luchtdruk
neerslag
op een bepaalde plaats
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
b Markeer het juiste antwoord.
- -
Een paar dagen met extreem hoge temperaturen of hoge neerslag veranderen het klimaat niet. Een paar dagen met extreem hoge temperaturen of hoge neerslag veranderen het klimaat wel.
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. klimaat – moment – plaats – waarnemen – weer - Het
is de toestand van de lucht die je kunt
op een bepaalde en op een bepaald . Het weer verandert voortdurend. is het gemiddelde weer over een periode van minstens 30 jaar.
´ Maak oefening 1, 2, 3, 4 en 5.
IN
- Het
VA N
OPDRACHT 2: ONTDEK DAT HET KLIMAAT OP AARDE NIET OVERAL GELIJK IS
©
1 Bekijk de wereldkaart met de indeling van klimaatzones.
warm klimaat gematigd klimaat koud klimaat
a Wat stelt de donkergrijze lijn voor? b Markeer de juiste zin. - Als je de blauwe pijlen op de kaart volgt, neemt de temperatuur toe. - Als je de blauwe pijlen op de kaart volgt, neemt de temperatuur af. c Toon met het onderzoek op de volgende pagina aan hoe dat komt. HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
7
ONDERZOEK 1 Onderzoeksvraag Wat zorgt ervoor dat het kouder is aan de polen dan aan de evenaar? 2 Hypothese 3 Benodigdheden: Wat heb je nodig? wit blad papier zaklamp
lat
©
VA N
IN
4 Werkwijze: Hoe ga je aan de slag? 1 Leg het blad papier, dat het aardoppervlak voorstelt, op de tafel. 2 Zet in het midden van het blad een punt. 3 Meet met de meetlat vanaf dat punt 15 cm naar boven toe. 4 Houd de zaklamp, die de zon voorstelt, op 15 cm afstand recht boven het blad. Dat stelt de invallende zonnestralen op de evenaar voor. 5 Noteer wat je ziet bij waarneming 1. 6 Teken de buitenrand van de lichtvlek op het blad papier. 7 Houd de zaklamp schuin, zoals op de afbeelding. Zorg ervoor dat de afstand tussen de zaklamp en het papier hetzelfde blijft (15 cm). Dat stelt de invallende zonnestralen in de poolstreek voor 8 Markeer wat je ziet bij waarneming 2. 9 Markeer de juiste antwoorden in het besluit.
alcoholstift
5 Waarneming Waarneming 1: Waarneming 2: De lichtvlek wordt breder / smaller.
8
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
15 cm
15 cm
6 BESLUIT
Aan de evenaar vallen de zonnestralen loodrecht / schuin op het aardoppervlak. Op die plaats is de energie van de zon groot / klein. Het is er dus koud / warm.
IN
- -
Aan de polen vallen de zonnestralen loodrecht / schuin op het aardoppervlak. De energie van de zon wordt over een groter / kleiner oppervlak verdeeld. Het is er dus kouder / warmer dan aan de evenaar.
VA N
7 Reflectie Vergelijk je hypothese op p. 8 met het besluit. Duid aan wat voor jou van toepassing is.
Ik had bijna hetzelfde idee.
Ik had een ander idee.
©
Ik had hetzelfde idee.
Vul de volgende woorden in op de juiste plaats. evenaar – gematigde – koude – polen – temperatuur – toe – warme Op basis van de kun je de klimaten op onze aarde indelen in 3 grote klimaatzones: - het klimaat aan de polen - het klimaat aan de evenaar - het klimaat tussen de
en
de Van de polen naar de evenaar neemt de temperatuur . ´ Maak oefening 6.
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
9
SYNTHESE weer
omschrijving
- - - -
klimaat
waargenomen toestand van de lucht op een bepaalde plaats op een bepaald moment verandert voortdurend
- gemiddelde temperatuur en neerslag - voor een groot gebied - over een periode van minstens 30 jaar
Ukkel T°C
Nmm
120
IN
110
VRIJ
voorstelling
ZAT
ZON
©
Weerbericht
MAA
70 60 50
20
40
15
30
10
20
5
10
0
0 J
F M A M J
J A S O N D Jaar
76 63 70 51 67 72 74 79 69 75 76 81
852
3,3 3,7 6,8 9,8 13,6 16,2 18,4 18,0 14,9 11,1 6,8 3,9
10,5
Klimatogram
warm klimaat gematigd klimaat koud klimaat
Wereldkaart klimaatzones
Wat heb je geleerd? Je kunt het verschil tussen weer en klimaat toelichten.
HET KLIMAAT VERANDERT — 1 WEER EN KLIMAAT
80
25
Weerbericht
10
90
30
VA N
8 km/h
100
© VA N IN
Š
VA N
IN
Frieda Goossens Nathalie Lapere Sofie Timmerman Catherine Van Nevel
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9603-2 594966/01
vanin.be
micro scoop
C
©
VA N
IN
OPZOEKBOEKJE
Fiche 13: Hoe noteer je meetresultaten?
4
Fiche 14: Determineertabel voor gesteenten
6
Fiche 15: Hoe oriënteer je een kaart (in een landschap)?
7
Fiche 16: Hoe oriënteer je je met kaart en kompas?
8
Fiche 17: Hoe situeer je de ligging vAN PLAATS A TEN OPZICHTE VAN PLAATS B?
9
Fiche 18: Hoe raak je wegwijs in de atlas?
Naam:
Klas:
Fiche 19: Wereldkaart natuurlijke VERSCHIJNSELEN
10
11
FICHE 13 – HOE NOTEER JE MEETRESULTATEN?
3 Welk toestel gebruik je om de grootheid te meten?
lengte (de afmeting van een voorwerp)
l
lat
massa (de hoeveelheid materie die een voorwerp bevat)
m
volume (de ruimte die het voorwerp inneemt)
V
temperatuur (maat voor de kinetische energie van deeltjes)
T
thermometer
energie
E
energiemeter
IN
2 symbool grootheid
digitale balans
©
VA N
1 Wat meet je? = grootheid
4
OPZOEKBOEKJE C — Fiche 13 – Hoe noteer je meetresultaten?
maatbeker
maatcilinder
Een meetresultaat bestaat uit: 1 het symbool van de grootheid: wat heb je gemeten? Dit symbool wordt steeds cursief genoteerd. 2 een gelijkheidsteken (=) 3 de getalwaarde die je afleest op het meettoestel 4 het symbool van de eenheid: in welke maat druk je het uit? Voorbeeld: l = 30 cm Iedere grootheid heeft een internationaal afgesproken hoofdeenheid.
4 In welke eenheid druk je het meetresultaat uit?
5 symbool eenheden
6 omzettingen
km m cm mm
km
m
kilogram gram milligram microgram
kg g mg µg
kg
g
VA N
liter deciliter centiliter milliliter kubieke meter kubieke decimeter kubieke centimeter
IN
kilometer meter centimeter millimeter
l dl cl ml m³ dm³ cm³
graden Celsius kelvin
°C K
0 °C = 273,15 K 0 K = –273,15 °C
joule calorie
J cal
1 cal = 4,184 J
©
mm
mg
1 mg = 1 000 µg
m3
1J=
cm
l dm3
dl
cl
ml cm3
0,239 cal
1 kcal = 1 000 cal 1 kJ = 1 000 J
OPZOEKBOEKJE C — Fiche 13 – Hoe noteer je meetresultaten?
5
Š
VA N
IN
Frieda Goossens Nathalie Lapere Sofie Timmerman Catherine Van Nevel
Leer zoals je bent Ontdek het onlineleerplatform: diddit. Vooraan in dit boek vind je de toegangscode, zodat je volop kunt oefenen op je tablet of computer. Activeer snel je account op www.diddit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-90-306-9603-2 594966
vanin.be