r
aa
pl
em
ke x
kij
In
iNHoUD STARTEN MET Mavo & ik
4
DiDDiT: HET oNLiNELEERPLATFoRM BiJ Mavo & ik
7
THEMA A: ik ALS PERSooN
9
Hoofdstuk 1: Een stap in het onbekende
11
r
Hoofdstuk 2:
21
aa
Wie ben ik?
Hoofdstuk 3:
Hoofdstuk 4: Samenleven gaat niet vanzelf
Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6:
ke x
Mijn keuze, of toch niet?
em
THEMA B: ik EN MiJN RELATiE MET ANDEREN
pl
Over inkomsten en uitgaven
44
59 61
75
90
THEMA C: ik EN DE WERELD
109
kij
Democratisch of autoritair?
Hoofdstuk 7:
Over betrouwbaarheid en fake news
111
In
Hoofdstuk 8:
Vroeger en nu, hier en elders
128
Hoofdstuk 9:
Historische periodes en hun kenmerken
152
Hoofdstuk 10: Kunst en cultuur
170
WooRDENLiJST TooLBoX kAARTEN TiJDLiJN
183 189 193 197
iNHoUD
| 3
Mavo & ik
STARTEN MET
Mavo & ik Welkom bij Mavo & ik. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat.
1
op weg met Mavo & ik
aa
r
Het leerwerkboek bestaat uit drie thema’s.
ke x
em
pl
In thema A kijk je eerst naar jezelf en leer je aan je zelfvertrouwen werken. Vervolgens bestudeer je de inkomsten en uitgaven die gezinnen en jongeren van jouw leeftijd kunnen hebben. We staan ook even stil bij de vorming van je identiteit.
In
kij
In thema B laat je je wereld opentrekken en bestudeer je hoe je respectvol met anderen omgaat. Je leert hoe discriminatie en vooroordelen werken en wat de gevolgen ervan zijn. Je ontdekt welke factoren je aankoopgedrag beïnvloeden en de verschillende soorten keuzes die we maken. Hoe een gemeente bestuurd wordt, en of dat op een autoritaire of een democratische manier gebeurt, kun je na dit thema vlotjes uitleggen.
In thema C ontdekken we dat nieuws niet altijd even betrouwbaar is en hoe je dat kunt nagaan. Je leert het verschil kennen tussen een mening, een feit en een argument. Dat helpt je om een klare kijk te krijgen op informatie over het leven in andere tijden en op andere plaatsen. Je leert te situeren op een tijdlijn, op een kaart of op een wereldbol. En tot slot krijg je er nog een portie kunst en cultuur bovenop.
Mavo & ik
4 |
STARTEN MET MAvo & ik
Elk thema heeft een aantal hoofdstukken. In de inhoudsopgave van een thema vind je terug wat je in de verschillende hoofdstukken gaat leren.
INHOUD THEMA A: IK ALS PERSOON Hoofdstuk 1: Een stap in het onbekende
11
De eerste schooldag Gedrag, gevoelens en gedachten Bodyshaming Schoolreglement en afspraken Denk na over feiten die je zelfvertrouwen geven of onzeker maken Julan heeft een probleem Mag dat? Evalueer jezelf Hoofdstuk 2: Wie ben ik?
11 12 13 15 16 17 19 20
21
Klasbingo Respect voor elkaars diversiteit Diversiteit aan tafel Diversiteit in taal Nationaliteit Symbolen en hun betekenis Nationale symbolen Identiteit De verschillende onderdelen van een identiteit ontdekken en begrijpen Nog meer symbolen Evalueer jezelf Hoofdstuk 3: Over inkomsten en uitgaven
21 23 24 26 28 29 31 37 39 41 43
o
Een inleidende oefening over het onderwerp Een brainstormsessie
44
Voorkennis activeren
44 44 46 48 51 52 54 55 56 57
v
oorbereiden
De noodzakelijke kennis en vaardigheden voor het U-gedeelte worden hier aangeleerd en aangereikt.
r
Jongeren hebben inkomsten Niet iedereen heeft dezelfde inkomsten Wat zijn jouw inkomsten, Jongeren hebben ook uitgaven Jongens en meisjes hebben andere uitgaven Ook gezinnen hebben inkomsten en uitgaven Inkomsten en uitgaven van een gezin De inkomsten en uitgaven van Mila Inkomsten en uitgaven binnen een budget Evalueer jezelf
riënteren
aa
Werkvormen worden aangeleerd.
U
itvoeren
Pas wat je aangeleerd hebt toe op een nieuwe oefening of situatie.
THEMA A: INHOUD
pl
10
R
eflecteren
Vraag feedback aan je klasgenoten.
em
Bespreek de samenwerking in groep. Evalueer jezelf.
Doorheen het boek nemen vijf spilfiguren je mee op weg. Zij vertellen je aan de hand van een strip of een filmpje met welke problemen ze in het dagelijkse leven geconfronteerd worden: van pestproblemen tot een gestolen bankkaart.
In
kij
ke x
Elk hoofdstuk is ingedeeld in opdrachten. De kleur van de opdracht geeft aan welke stap binnen OVUR aan bod komt. Bij de laatste opdracht (reflecteren) ga je na in hoeverre je een lesdoel bereikt hebt. Verder oefenen doe je via diddit.
STARTEN MET MAvo & ik
| 5
Mavo & ik
R OPDRACHT 11: evalueer jezelf Beheers je deze vaardigheden goed of kan het nog beter? Zet een kruisje in de juiste kolom. Ik kan het.
Hier kan ik nog groeien.
Ik kan met een voorbeeld uitleggen dat mijn identiteit niet uit één kenmerk, maar uit meerdere kenmerken bestaat.
¨
¨
Ik kan met een voorbeeld uitleggen dat mijn identiteit niet mijn hele leven lang door dezelfde kenmerken bepaald zal worden.
¨
¨
Ik kan voorbeelden geven van hoe andere culturen en andere landen het leven in België beïnvloed hebben.
¨
¨
Ik ken de symbolen van Vlaanderen (vlag, feestdag, lied).
¨
¨
Ik ken de symbolen van België (vlag, feestdag, lied).
¨
¨
Ik ken de symbolen van Europa (vlag, feestdag, lied).
¨
¨
Ik kan ontbrekende informatie vlot opzoeken op het internet.
¨
¨
Ik kan samenwerken per twee of in een groep.
¨
¨
Checklist
We willen graag dat je vorderingen maakt en dat je reflecteert op je taken en leert uit feedback. Elk hoofdstuk eindigt met een checklist. Het is een hulpmiddel om zelf zicht te krijgen of je de doelen, waaraan we in het hoofdstuk gewerkt hebben, al dan niet onder de knie hebt.
2
Handig voor onderweg In de loop van elk hoofdstuk word je ondersteund door een aantal hulpmiddelen.
Hoofdstuk 1: Een stap in het onbekende Verklaring
In je eigen woorden
bodyshaming
1 Online negatieve opmerkingen geven op iemands uiterlijk of lichaam, vaak met het doel de persoon in kwestie belachelijk te maken. 2 Het feit dat je je gaat schamen voor je eigen lichaam omwille van die opmerkingen en omdat je het vergelijkt met het ideaalbeeld op social media.
de groepsdruk
Sociale druk die een groep bewust of onbewust uitoefent op iemand om zijn/haar gedrag te veranderen zodat het overeenkomt met het gedrag van de groep.
onzeker
Niet goed weten wat je moet doen.
het zelf vertrouwen
Een gevoel van eigenwaarde, het vertrouwen van een persoon in zichzelf in dat wat hij of zij kan of is.
Alle gewoonten en (gedrags)regels die bij een volk of een bevolkingsgroep horen.
de diversiteit
In onze samenleving leven mensen samen die onderling veel van elkaar verschillen wat betreft huidskleur, geloof, opleiding, eetgewoonten, feestgewoonten …
dynamisch
Veranderlijk
geadopteerd (adopteren)
Een kind dat niet van jou is, erkennen als je eigen kind door middel van een adoptie.
de hymne
Het volkslied. Een nationaal lied van een land. Lied dat bij een land hoort.
de identiteit
Alle kenmerken samen die maken wie jij bent.
de lofzang
Het loflied. Een lied dat bewondering uitdrukt voor iets of iemand.
de nationaliteit
Het land waartoe je behoort.
de nationaliteits verklaring
Een aanvraag die je als meerderjarige kunt doen om je nationaliteit om te laten zetten naar de Belgische nationaliteit.
de naturalisatie
Je ruilt je nationaliteit in voor die van een ander land. Naturalisatie als Belg is enkel mogelijk als je niet via een nationaliteitsverklaring Belg kunt worden.
Woordenlijst
aa
In je eigen woorden
kij
de cultuur
In
184
Verklaring
ke x
Hoofdstuk 2: Wie ben ik?
HOOFDSTUK 2: Wie ben iK?
In de woordenlijst vind je alle onderlijnde woorden terug, alfabetisch gerangschikt per thema. In de laatste kolom kun je ook nog in je eigen woorden de begrippen verklaren. Zijn er nog moeilijke woorden die niet in de lijst staan? Voeg ze gerust zelf toe.
em
THEMA A - IK ALS PERSOON
Woord
Onverdraagzaamheid: je aanvaardt niet dat anderen zich anders gedragen of anders denken dan jij.
pl
Woordenlijst
Woord
r
Moeilijke woorden worden uitgelegd in een begrippenkader. Die woorden springen extra in het oog door de stippellijn. Je vindt die woorden ook achteraan terug in de woordenlijst.
In een chatbox ga je in groepjes of met de hele klas een gesprek voeren over een bepaalde stelling. Het is de bedoeling dat je luistert naar elkaars mening en leert hoe anderen denken. CHATBOX Bespreek dit met een andere klasgenoot. Is je klasgenoot het met je eens of niet? Leg uit.
De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg: Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je online. Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je online.
Mavo & ik
Groepswerk
6 |
STARTEN MET Mavo & ik
Je oefent je ICT-vaardigheden. Je vindt online extra (ondersteunend) materiaal. Deze opdrachten zijn een extra verdieping of bieden een extra uitdaging.
43
het onlineleerplatform bij Mavo & ik
Leerstof kun je inoefenen op jouw niveau. Je kunt vrij oefenen en de leerkracht kan ook voor jou oefeningen klaarzetten.
pl
Hier kan de leerkracht toetsen en taken voor jou klaarzetten.
aa
r
Hier vind je de opdrachten terug die de leerkracht voor jou heeft klaargezet.
em
Benieuwd hoe ver je al staat met oefenen en opdrachten? Hier vind je een helder overzicht van je resultaten.
In
kij
ke x
Hier vind je het lesmateriaal per hoofdstuk, zoals videobestanden en de animatiefilmpjes van de spilfiguren.
DiDDiT: HET oNLiNELEERPLATFoRM BiJ MAvo & ik
| 7
Mavo & ik
r aa pl em ke x kij In Mavo & ik
8 |
r
aa
pl
em
ke x
kij
In IK ALS PERSOON
INHOUD THEMA A: IK ALS PERSOON Hoofdstuk 1: Een stap in het onbekende
11
De eerste schooldag 11 Gedrag, gevoelens en gedachten 12 Bodyshaming 13 Schoolreglement en afspraken 15 Denk na over feiten die je zelfvertrouwen geven of onzeker maken 16 Julan heeft een probleem 17 Mag dat? 19 Evalueer jezelf 20
r
Hoofdstuk 2: Wie ben ik?
21
ke x
em
pl
aa
Klasbingo 21 Respect voor elkaars diversiteit 23 Diversiteit aan tafel 24 Diversiteit in taal 26 Nationaliteit 28 Symbolen en hun betekenis 29 Nationale symbolen 31 Identiteit 37 De verschillende onderdelen van een identiteit ontdekken en begrijpen 39 Nog meer symbolen 41 Evalueer jezelf 43 Hoofdstuk 3: Over inkomsten en uitgaven
44
In
kij
Jongeren hebben inkomsten 44 Niet iedereen heeft dezelfde inkomsten 44 Wat zijn jouw inkomsten? 46 Jongeren hebben ook uitgaven 48 Jongens en meisjes hebben andere uitgaven 51 Ook gezinnen hebben inkomsten en uitgaven 52 Inkomsten en uitgaven van een gezin 54 De inkomsten en uitgaven van Mila 55 Inkomsten en uitgaven binnen een budget 56 Evalueer jezelf 57
10
THEMA A: IK ALS PERSOON
HOOFDSTUK 1:
EEN STAP IN HET ONBEKENDE O OPDRACHT 1: De eerste schooldag Je hebt de stap gezet naar een nieuwe school. Dat is best wel een grote gebeurtenis in je leven en niet zo makkelijk als het soms wel lijkt. 1 Wat maakt je onzeker op zo’n eerste schooldag?
r
aa
pl
em
In
kij
ke x
2 Wat geeft je zelfvertrouwen op zo’n eerste schooldag?
3 Zet een kruisje op de plaats die het beste bij jou past. Op de eerste schooldag voelde ik me:
erg onzeker erg zenuwachtig
een beetje onzeker een beetje zenuwachtig
helemaal niet onzeker helemaal niet zenuwachtig
HOOFDSTUK 1: Een stap in het onbekende
11
V OPDRACHT 2: Gedrag, gevoelens en gedachten Hoe je je voelt, heeft een invloed op je gedrag (wat je doet) en je gedachten (wat je denkt). 1 Beeld je in dat je je onzeker voelde op die eerste schooldag. Welke gedachten, welke gevoelens en welk gedrag horen daar dan bij? gedachten:
gedrag:
aa
r
gevoelens:
2 Wil je begrijpen wat we denken, voelen en doen, en hoe dat elkaar beïnvloedt? Gebruik dan een G-schema.
pl
Wat is er gebeurd? (Alsof je door een camera kijkt naar de situatie.)
em
GEBEURTENIS
Wat zijn je gedachten bij een bepaalde gebeurtenis? (Waaraan denk je op dat moment?)
GEDACHTE
Wat voel je bij de gebeurtenis? Wat doe je bij de gebeurtenis? (Alsof je door een camera kijkt naar je gedrag.) Welke gevolgen hebben dat gedrag, die gedachten of dat gevoel voor mij?
kij
GEDRAG
ke x
GEVOEL
GEVOLGEN
In
a Kies een van onderstaande situaties en omcirkel die.
12
1
2
Je hebt een vriend een bericht verzonden. Je ziet dat hij het gelezen heeft en online is, maar hij reageert niet.
Tijdens de middagpauze wandel je naar het toilet. Je passeert een van je beste vriendinnen, die in een andere klas zit. Je zwaait naar haar, maar je vriendin zegt niets terug.
3
4
Tijdens de les L.O. worden twee basketbalploegen gekozen. Jij wordt als laatste gekozen.
De leerkracht geeft je een toets terug waarvoor je hard gestudeerd had. Je haalt een 9/10 en de leerkracht heeft er 'PROFICIAT!' naast gezet.
THEMA A: IK ALS PERSOON
b Stel je eigen G-schema op. Gebeurtenis
Wat is er gebeurd?
Gedachte
Waaraan denk je op dat moment?
Gevoel
aa
pl
Gedrag
r
Wat voel je bij de gebeurtenis?
Wat doe je bij de gebeurtenis?
Gevolgen
em
Welke gevolgen hebben dat gedrag, die gedachten of dat gevoel voor mij?
ke x
kij
c Beeld je in dat jij die vriend of die vriendin bent in situatie 1 of 2. Hoe zouden anderen zich dan voelen of gedragen? Wat zouden zij van jou denken? Gedachten van anderen
Gevoelens bij anderen
Gedrag van anderen
Gevolgen voor anderen
In
V OPDRACHT 3: Bodyshaming Je gevoelens, gedachten en gedrag worden niet alleen bepaald door wat je zelf voelt, denkt of doet. Soms kom je in een situatie terecht waar jij je niet goed bij voelt. Of waar de mening van anderen of de groepsdruk een rol gaan spelen. 1 Wat is groepsdruk? Noteer in je eigen woorden wat het woord betekent. HOOFDSTUK 1: Een stap in het onbekende
13
2 Geef een voorbeeld van groepsdruk als het gaat om uiterlijk of kleding. 3 Bekijk het fragment over bodyshaming. a Vul aan. Bodyshaming is het geven van kritiek op je eigen omdat je dat met wat je op ziet of op andere .
r
Bodyshaming is ook het geven van kritiek op het
aa
van , ofwel in hun gezicht door te op Instagram of door het gewoon te , ofwel achter hun rug
ke x
em
pl
door erover te .
b Gebeurt bodyshaming altijd bewust? Markeer wat juist is.
JA
NEE
In
kij
c Wat is de eerste stap om tegen bodyshaming in te gaan volgens de reportage?
d Wat zijn de mogelijke gevolgen van bodyshaming volgens de reportage? e Hoe reageer je het best volgens de reportage?
14
THEMA A: IK ALS PERSOON
V OPDRACHT 4: Schoolreglement en afspraken Een nieuwe school betekent ook nieuwe regels. Met andere woorden: een nieuw schoolreglement! 1 Wat als … er geen schoolreglement zou bestaan? Is dat mogelijk? Kan de school werken zonder een reglement? 2 Welke problemen zouden er opduiken zonder schoolreglement? Geef drie concrete voorbeelden. voorbeeld 1:
r
aa
voorbeeld 2:
pl
voorbeeld 3:
em
3 Belangrijke klasafspraken
ke x
Een schoolreglement is belangrijk. Het is noodzakelijk voor de goede werking van je school. Maar daar eindigt het niet. Ook in de klas moeten afspraken gemaakt worden. Bespreek in groep welke afspraken jullie belangrijk vinden om goed te kunnen samenleven en samenwerken in de klas.
Stap 2:
Kies de tien belangrijkste afspraken uit en noteer ze hieronder:
kij
Stap 1:
In
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
HOOFDSTUK 1: Een stap in het onbekende
15
Gelden thuis dezelfde regels als op school? Markeer wat juist is. Geef een voorbeeld van iets wat op school niet mag en thuis wel.
JA
NEE
Gedraag jij je op school anders dan daarbuiten? Leg uit met een voorbeeld.
r
aa
U OPDRACHT 5: Denk na over feiten die je zelfvertrouwen geven of onzeker maken
• Hoe gedraag je je?
ke x
• Hoe voel je je?
em
1 Ik voel me onzeker op de eerste schooldag.
pl
Geef een voorbeeld bij elke situatie. Vergelijk daarna met een klasgenoot.
In
kij
• Waaraan denk je?
2 Ik voel me vol zelfvertrouwen op de eerste schooldag. • Hoe gedraag je je? • Hoe voel je je? • Waaraan denk je?
16
THEMA A: IK ALS PERSOON
3 Ik voel me onzeker wanneer …
4 Ik ben vol zelfvertrouwen wanneer …
U oPDRACHT 6: Julan heeft een probleem
Bwah, het viel wel mee.
em
Hey, hoe ging het met jou op school deze week?
pl
Op een zaterdag …
aa
r
Julan zit met een probleem. Elena en Marieke proberen hem te helpen.
Sorry, ik heb weer lang gegamed gisterenavond en ik heb slecht geslapen.
kij
ke x
Oh, dat klinkt niet erg goed.
Gaat het, Julan?
In
Heb je misschien nog een koek in je handtas? Ik heb eigenlijk nog niks gegeten vanmorgen.
Ik heb nog een kleine wafel van gisteren. Neem maar.
Eigenlijk niet. Ik zit al even met een probleem, maar ik heb er nog niet over durven praten.
HooFDSTUk 1: EEN STAP iN HET oNBEkENDE
17
Ik ben niet zo goed in L.O. Als twee leerlingen om de beurt iemand mogen kiezen om bij hun team aan te sluiten, blijf ik vaak als laatste over. Toen ik gisteren de bal moest vangen, miste ik hem ook nog. Ik voelde me zo’n mislukkeling.
aa
r
Wat scheelt er dan?
Ja, jij hebt makkelijk praten. Jij bent goed in sport.
In
kij
ke x
em
pl
Oh, Julan! Dat is echt niet fijn, maar daar hoef jij je echt niets van aan te trekken.
Wat heb ik daar nu aan?
Dat is toch geweldig, Julan. Ik moest deze week een presentatie maken en de mijne was de slechtste van de klas. Ik zakte door de grond van schaamte.
18
THEMA A: ik ALS PERSooN
Maar jij kunt goed met de computer werken.
Wat is het probleem van Julan? Hoe voelt hij zich daarbij? Hoe proberen Elena en Marieke hem te helpen?
r
aa
Zijn er nog andere manieren waarop ze hem zouden kunnen helpen?
pl
U OPDRACHT 7: Mag dat? 1 Mag dat?
em
Lees de situaties in de eerste kolom.
Stap 2:
Leg in de tweede kolom voor elke situatie uit waarom dat volgens jou mag of juist niet mag.
ke x
Stap 1:
kij
Mag dat?
In
Mijn dochter zit in het zesde leerjaar. Haar klas gaat drie dagen op bosklassen. De leerlingen mogen er foto’s maken, maar de school verbiedt hun die foto’s achteraf online te zetten, bijvoorbeeld op Facebook of Instagram. Mag de school dat verbieden? We verbouwen dit jaar onze school. Daardoor zullen we het enkele maanden zonder eetzaal moeten stellen. Mogen de leerlingen hun boterhammen in de klas opeten?
Ja of nee? Schrap wat niet past. Leg uit.
Ja, dat mag. Nee, dat mag niet. Ja, dat mag. Nee, dat mag niet.
Controle
HOOFDSTUK 1: Een stap in het onbekende
19
Ja of nee? Schrap wat niet past. Leg uit.
Mijn dochter zit in het eerste jaar sociaal-technische vorming en krijgt om de twee weken kookles. De leraar wil dat alle leerlingen hun festivalbandjes uitdoen voor de hygiëne. In de praktijk betekent dat kapot knippen. Mag de leraar dat verplichten?
Ja, dat mag. Nee, dat mag niet.
em
pl
Bron: Klasse.be
De leerkracht bezorgt je een document. Daarmee kun je controleren of jouw antwoord correct was. Vul indien nodig aan in de laatste kolom.
ke x
Stap 3:
aa
In mijn klaslokaal is het vreselijk koud, soms maar 16 °C. Mag dat wel?
Ja, dat mag. Nee, dat mag niet.
Controle
r
Mag dat?
R OPDRACHT 8: Evalueer jezelf
kij
Beheers je deze vaardigheden goed of kan het nog beter? Zet een kruisje in de juiste kolom. Ik kan het.
Hier kan ik nog groeien.
Ik kan bij een feit met behulp van richtvragen mijn gedachten, gevoelens, gedrag en de gevolgen voor mezelf beschrijven.
¨
¨
Ik kan beschrijven welke feiten me zelfvertrouwen geven.
¨
¨
Ik kan beschrijven welke feiten me onzeker maken.
¨
¨
Ik kan met een voorbeeld beschrijven hoe groepsdruk werkt.
¨
¨
Ik ben me bewust van de invloed van social media op mijn gevoelens.
¨
¨
Ik kan me volgens de schoolregels gedragen op school.
¨
¨
Ik kan in groep/per twee aan een opdracht samenwerken.
¨
¨
In
Checklist
20
THEMA A: IK ALS PERSOON