Een verkenning in de economie
Via www.ididdit.be heb je toegang tot het onlineleerplatform bij Lift
Heb je nog geen account?
Ga naar myvanin.be en registreer je. Registreer je via een Smartschool-account? Koppel dan je e-mailadres aan je account.
Heb je je account aangemaakt?
Meld je aan op myvanin.be. Activeer onderstaande code. Klik op het geactiveerde leermiddel om ermee aan de slag te gaan op iDiddit. Lukt het niet om de code te activeren? Neem dan contact op met onze klantendienst.
LET OP: DEZE CODE IS UNIEK, EENMALIG TE ACTIVEREN EN GELDIG VOOR EEN PERIODE VAN 12 MAANDEN NA ACTIVATIE
Dit leermiddel is onderdeel van de lesmethode Lift van Uitgeverij VAN IN. Het is ontwikkeld met de intentie dat iedere leerling zich herkent en thuis voelt in beeld en tekst. Heb je op- of aanmerkingen, dan kun je contact opnemen met Uitgeverij VAN IN.
Van dit leermiddel kun je een aangepaste digitale versie aanvragen bij ADIBib, de service voor leerlingen met lees- of schrijfproblemen. Meer informatie vind je op www.adibib.be.
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken.
In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer u van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneemt u hen dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers u beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vindt u op www.reprobel.be.
Ook voor het digitale lesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk.
Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden leest u op www. ididdit.be.
© Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2026. Alle rechten voorbehouden. Tekst- en datamining (TDM) niet toegestaan.
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen.
Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden.
Credits: Thema 4 – Level 1 – p. 150 en 152: Artikel © Dit artikel werd hergebruikt met toestemming van de uitgever, alle rechten voorbehouden. Elk hergebruik dient het voorwerp uit te maken van een specifieke toestemming van de beheersvennootschap License2Publish: info@license2publish.be.
Eerste druk 2026
ISBN 978-94-651-4366-8
Vormgeving en ontwerp cover: Shtick
Zetwerk: Crius Group D/2026/0078/104
Tekeningen: Theo Smit Art. 611639/01
NUR 160
Welkom bij Lift. We leggen graag even uit hoe je met dit leerpakket aan de slag gaat.
Het leerwerkboek bestaat uit vier thema’s en online ICT-fiches. Elk thema is op dezelfde manier opgebouwd.
De onderneming in de samenleving
In totaal zul je vier thema’s doorlopen: De economische kringloop, De onderneming in de samenleving, De consument in de samenleving en De overheid. Elk thema begint met een titelblad en inhoudsopgave.
Je doorloopt per thema verschillende Levels, waarbij je telkens een centrale onderzoeksvraag beantwoordt. Je verkent de onderzoeksvraag aan de hand van verschillende opdrachten, onder de noemer Explore
Bij verschillende opdrachten kun je kiezen uit twee of meerdere Opties. De opties geven je de keuze of je graag een uitdaging wilt aangaan of liever meer ondersteuning wenst. Het kan ook zijn dat je kunt kiezen volgens je interesse.
Het label ‘More’ geeft aan dat deze Explore verder gaat dan de basisleerstof die door iedereen gekend moet zijn.
Nu is het tijd om je opgedane kennis in te oefenen aan de hand van verschillende Actions.
De verworven leerstof is gebundeld in To the point. Daarin staat wat je moet onthouden uit het Level. Je vindt er ook een overzichtelijke mindmap.
Aan het einde van een Level sta je stil bij de actualiteit omtrent de inhoud van dat Level in de rubriek Breaking News. Op iDiddit vind je de bijbehorende artikels of filmpjes en de bijbehorende opdracht.
Elk Level eindigt met een Checklist. Het is een hulpmiddel om te beoordelen of je de doelen van dat Level onder de knie hebt.
De ICT-fiches vind je op iDiddit. Ze helpen je om zelfstandig met een tekstverwerker, een rekenblad of een presentatiepakket aan de slag te gaan; infographics te creëren, foto’s en video’s te monteren en online samen te werken.
In elk thema vind je dezelfde hulpmiddelen.
Doorheen het thema vind je de belangrijkste zaken op een rijtje in de rode kenniskaders. Woorden die extra opvallen door de stippellijnen, zijn de begrippen die je moet kennen.
Explore 3— Kies je voor de lange of de korte keten?
Lange keten en korte keten
Bij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel en een kleinhandel. De korte keten is de kortste weg tussen producent en consument. Bijvoorbeeld: een fruitkweker biedt in zijn eigen winkel of automaat appels aan.
Explore 2— Wat zijn de goederen- en dienstenstroom en de geldstroom?
Aan het einde van elk Level vind je een overzicht van de belangrijke begrippen in het Beeldwoordenboek
Goederen- en dienstenstroom en geldstroom
In de economische kringloop zijn er twee stromen.
1 Werk per twee. Zoek de voordelen van de korte keten voor de consument, de producent en de planeet. Je kunt kiezen uit drie opties. Kies optie 1 als je graag wat ondersteuning wilt. Kies optie 2 als je uitdaging wenst. Kies optie 3 als de uitdaging nog iets pittiger mag zijn. Ga naar iDiddit. Daar vind je voor elke optie het materiaal dat je nodig hebt.
– De goederen- en dienstenstroom bestaat uit de gezinnen die arbeid leveren, en uit de bedrijven, de overheid en het buitenland die producten leveren. Die producten kunnen goederen of diensten zijn.
Optie 1 Filmpje de korte keten
Optie 2 Filmpje buurderij
– De geldstroom houdt in dat de bedrijven en de overheid de gezinnen betalen voor de geleverde arbeid. De gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland betalen op hun beurt voor de geleverde goederen en diensten.
Optie 3 Websites korte keten
a Verwerk de voordelen van de korte keten in een online document. Raadpleeg de ICT-fiches voor online samenwerken.
Good to know
b Gebruik opmaakelementen om de tekst overzichtelijk te maken.
c Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Producten kunnen zowel goederen als diensten zijn. Goederen zijn tastbaar, zoals een brood. Diensten zijn niet-tastbaar, zoals een knipbeurt bij de kapper.
2 Welke voordelen heeft de korte keten zoal?
a Bespreek klassikaal.
b Vul je document aan.
1 Lees de activiteiten. Zet de letter van elke activiteit op de juiste plaats in de goederen- en dienstenstroom.
c Sla je document op en controleer of het correct in je portfolio staat.
A De vader van Jules werkt bij een bank.
3 Surf naar rechtvanbijdeboer be. Noteer twee verkooppunten uit jouw buurt.
B De moeder van Jules werkt bij een grootwarenhuis.
C Peter Van Damme is de leerkracht economie van Jules.
De katoen afkomstig van deze plantages komt terecht in de toeleveringsketens van meer dan zestig westerse modebedrijven, waaronder Adidas, H&M, Zara en Skechers. Door de complexe en ondoorzichtige structuur van de wereldwijde textielindustrie verliezen merken vaak het zicht op de herkomst van hun katoen, waardoor kinderarbeid indirect in hun productieketen aanwezig blijft. Hoewel sommige bedrijven initiatieven steunen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren, blijkt er nog steeds geen blijvende oplossing. Experts benadrukken dat bedrijven meer verantwoordelijkheid moeten nemen, onder andere door strengere controlesystemen en transparantie in hun logistieke keten. Naar: standaard.be, 2025-01-13
D Jules gebruikt dagelijks De Lijn om naar school te gaan.
In de Good to know-kaders staan handige tips of weetjes bij de uitvoering van de opdrachten.
Maak Action 3.
E De Belgische supermarkten kopen fruit en groente aan bij buitenlandse landbouwers.
F De ouders van Jules kopen fruit en groente bij de supermarkt.
Overheid
Forum
Kunnen consumenten ook een rol spelen in het stoppen van kinderarbeid? Moeten modebedrijven gestraft worden als ze katoen gebruiken waar kinderarbeid bij betrokken is, ook al weten ze het niet?
3 Lees het volgende artikel over artificiële intelligentie. Beantwoord de vragen.
a Welke toepassingen zouden niet bestaan zonder de arbeiders? Noteer twee voorbeelden.
b In welke landen werken veel van de genoemde AI-arbeiders?
c Hoeveel verdienen sommige arbeiders per uur?
d Welke taken voeren die arbeiders uit?
Gezinnen
In een Forum voer je in groepjes of met de hele klas een gesprek over een bepaalde stelling. Het is de bedoeling dat je luistert naar elkaars mening en leert hoe anderen denken, maar ook dat je je eigen mening leert onderbouwen met argumenten.
Bedrijven
Buitenland
De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:
e Waarom kan een computer niet vanzelf herkennen wat een kat of verkeerslicht is?
Je vindt op iDiddit extra (ondersteunend) materiaal.
Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je op iDiddit.
Je vindt op iDiddit een ontdekplaat.
f Wat wordt bedoeld met ‘digitale werkplaatsen die lijken op sweatshops’?
Je moet iets bewaren in je portfolio.
Je oefent je ICT-vaardigheden.
Mijn lesmateriaal
Hier vind je alle inhouden uit het boek, maar ook meer, zoals filmpjes, audiofragmenten, extra oefeningen ...
Extra materiaal
Bij bepaalde stukken theorie of oefeningen kun je extra materiaal openen. Dat kan een bijkomend audio- of videofragment zijn, een woorden- of begrippenlijst, een extra bron of een leestekst. Kortom, dit is materiaal dat je helpt om de leerstof onder de knie te krijgen.
Opdrachten
Hier vind je de opdrachten die de leerkracht voor jou heeft klaargezet.
Resultaten
Wil je weten hoever je al staat met oefenen?
Hier vind je een helder overzicht van al je resultaten.
Notities
Heb je aantekeningen gemaakt bij een bepaalde inhoud?
Via je notities kun je ze makkelijk terug oproepen.
Meer weten?
Ga naar www.ididdit.be
Hoe probeert een onderneming succesvol te zijn?
Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?
Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van stakeholders?
Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?
Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?
24
Wat is de economische kringloop? p. 10
1
Welke rol speelt België in de internationale handel? p. 106 DE OVERHEID THEMA 4:
DE CONSUMENT IN DE SAMENLEVING THEMA 3:
Wat is de impact van overheidsbeslissingen op de prijs van goederen en diensten? p. 134
Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument? p. 86
Wat is de economische kringloop?
2 Werk in vier groepen. Duid per groepje een woordvoerder en een notulist aan.
a Wat stelt de collage volgens jullie voor? Zoek verbanden tussen de afbeeldingen. Bespreek.
b De notulist maakt een digitale mindmap van de informatie die de groep uit de collage haalt. Raadpleeg de ICT-fiche van mindmap.
c De woordvoerder vertelt aan de klas welke informatie jullie groep gevonden heeft.
3 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Wat is de economische kringloop?
Explore 1— Wat is een economische
Economische kringloop
De economie bestaat uit de mensen die zaken produceren en aanschaffen of consumeren. Productie is noodzakelijk want iedereen heeft zaken nodig om te overleven. De werking van de economie kun je voorstellen in een economische kringloop. In die kringloop zijn er vier partijen die onderling met elkaar verbonden zijn: de gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland
1 Noteer de vier partijen in de vereenvoudigde weergave van de economische kringloop. Kies uit: buitenland – overheid – gezinnen – bedrijven
2 Lees de case van Jules. Noteer de onderstreepte woorden onder de juiste partij van de economische kringloop.
Jules zit in het tweede jaar van het secundair onderwijs. Hij neemt dagelijks de bus van De Lijn naar het Koninklijk Atheneum. Peter Van Damme is zijn leerkracht economie. De vader van Jules werkt bij een bank en zijn moeder werkt deeltijds in een grootwarenhuis. Jules en zijn ouders zijn vegetariërs. Ze eten vaak speciale fruitsoorten en groenten die gekweekt worden door landbouwers in verre landen.
In de economische kringloop zijn er twee stromen.
– De goederen- en dienstenstroom bestaat uit de gezinnen die arbeid leveren, en uit de bedrijven, de overheid en het buitenland die producten leveren. Die producten kunnen goederen of diensten zijn.
– De geldstroom houdt in dat de bedrijven en de overheid de gezinnen betalen voor de geleverde arbeid. De gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland betalen op hun beurt voor de geleverde goederen en diensten.
Good to know
Producten kunnen zowel goederen als diensten zijn. Goederen zijn tastbaar, zoals een brood. Diensten zijn niet-tastbaar, zoals een knipbeurt bij de kapper.
1 Lees de activiteiten. Zet de letter van elke activiteit op de juiste plaats in de goederen- en dienstenstroom.
A De vader van Jules werkt bij een bank.
B De moeder van Jules werkt bij een grootwarenhuis.
C Peter Van Damme is de leerkracht economie van Jules.
D Jules gebruikt dagelijks De Lijn om naar school te gaan.
E De Belgische supermarkten kopen fruit en groente aan bij buitenlandse landbouwers.
F De ouders van Jules kopen fruit en groente bij de supermarkt.
Gezinnen
2 Lees de activiteiten. Zet de letter van elke activiteit op de juiste plaats in de geldstroom.
A De vader van Jules ontvangt zijn salaris van de bank.
B De moeder van Jules ontvangt haar salaris van het grootwarenhuis.
C Peter Van Damme ontvangt zijn salaris van het ministerie van Onderwijs.
D De ouders van Jules betalen het abonnement van De Lijn.
E De ouders van Jules betalen personenbelasting waarmee de overheid het onderwijs kan financieren.
F De Belgische supermarkten betalen buitenlandse landbouwers voor de geleverde groenten en fruitsoorten.
G De ouders van Jules betalen de supermarkt voor hun aankopen.
Gezinnen
Overheid
Bedrijven
Buitenland
3
Lees de activiteiten en vul de goederen- en dienstenstroom of geldstroom aan.
a Teken de pijlen in de juiste kleur:
rood voor de goederen- en dienstenstroom,
groen voor de geldstroom.
b Zet de letter van elke activiteit in de juiste kleur bij de pijl.
A Een Belgische fabriek betaalt belastingen aan de overheid.
B Telenet levert mobiele diensten aan het gezin van Jules.
C Een Belgische kledingwinkel ontvangt een levering van T-shirts uit Italië.
D De ouders van Jules betalen online een vakantie naar Center Parcs.
E De ouders van Jules betalen maandelijks voor hun abonnement op Streamz.
Gezinnen
Overheid
Bedrijven
Buitenland
Maak Action 1 tot en met 4.
Goederen- en dienstenstroom / Geldstroom
Gezinnen
Overheid
De relaties tussen de gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland worden schematisch weergegeven in een economische kringloop.
1 De gezinnen werken of leveren arbeid bij de bedrijven en de overheid.
2 De bedrijven en de overheid geven in ruil voor hun arbeid een inkomen aan de gezinnen.
3 De bedrijven produceren en / of leveren goederen en diensten aan de gezinnen.
4 De gezinnen consumeren: ze betalen met hun inkomen voor goederen en diensten van de bedrijven.
5 De overheid levert goederen en diensten aan gezinnen en bedrijven.
6 De bedrijven en gezinnen betalen voor goederen en diensten van de overheid onder andere door belastingen te betalen.
7 Het buitenland levert goederen en diensten aan onze bedrijven.
8 De bedrijven betalen voor goederen en diensten aan het buitenland.
9 De bedrijven leveren goederen en diensten aan het buitenland.
10 Het buitenland betaalt aan onze bedrijven voor geleverde goederen en diensten.
In de kringloop zie je de voorstelling van de goederen- en dienstenstromen (rode pijlen) en de geldstromen (groene pijlen) tussen de verschillende partijen.
Lees de activiteiten en vul de goederen- en dienstenstroom of geldstroom aan.
a Teken de pijlen in de juiste kleur:
rood voor de goederen- en dienstenstroom,
groen voor de geldstroom.
b Zet de letter van elke activiteit in de juiste kleur bij de pijl.
A Ferre Verplanken werkt als politieagent.
B Koffiebranderij Fascino koopt een partij koffiebonen bij een landbouwer in Peru.
C Tijdens de middagpauze betaalt Amani voor zijn broodje dat hij bij Panos kocht.
D Cleandienst poetst dagelijks de gebouwen van het gemeentehuis van Ravels.
E De Duitse hotelketen betaalt chocolaterie Boonen uit Genk voor de geleverde pralines.
F De ministers ontvangen hun maandelijkse salaris.
G Het gezin Neirens betaalt 4 358,00 euro personenbelasting aan de fiscus.
H De firma Gabriels vult de brandstoftank van het gezin Yilmaz.
Gezinnen
Overheid
Bedrijven
Buitenland
Bekijk de economische kringloop van de chocoladereep.
a Teken de pijlen in de juiste kleur en noteer boven de pijl het juiste begrip. Kies uit: geldstroom – goederen- en dienstenstroom
b Welke partij van de economische kringloop zijn de boeren?
BOEREN
GEZINNEN
1 Werk in groepen. Bekijk de economische kringloop.
2 Elke groep krijgt een situatiekaart. Bespreek de situatie binnen de groep. Probeer een antwoord te formuleren op de volgende twee vragen:
a Welke partijen zijn er betrokken?
b Wat is het gevolg van die situatie?
2 Duid een woordvoerder van de groep aan. De woordvoerder licht de situatie toe.
3 De andere groepen mogen na de uitleg van de woordvoerder feedback geven.
4 Trek de volgende kaart. Kies voor elke situatie een andere woordvoerder. Zorg dat iedereen aan bod komt.
Trek een begrip uit de doos. Probeer dat begrip uit te leggen aan de klas zonder het woord zelf te zeggen. De andere leerlingen proberen het begrip te raden.
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Bewaar het bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam zoals ‘Breaking_News’.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan de economische relaties tussen de begrippen ‘gezinnen’, ‘bedrijven’, ‘overheid’ en ‘buitenland’ omschrijven.
2 Ik kan de goederenstroom in de economische kringloop illustreren met een voorbeeld.
3 Ik kan de geldstroom in de economische kringloop illustreren met een voorbeeld.
4 Ik kan de economische kringloop voorstellen aan de hand van een aangereikt schema.
5 Ik kan een infographic maken.
BEGRIP
VERKLARING
Overheid
Overheid
bedrijf Een bedrijf is een persoon of een onderneming die een goed produceert en / of verkoopt, of een dienst levert.
Gezinnen
buitenlandAlle landen buiten de landsgrenzen van België.
consumerenConsumeren betekent goederen en diensten kopen om je behoeften te bevredigen.
Bedrijven
AFBEELDING
economische kringloop
Dat is de schematische weergave van de relaties tussen de gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland.
Bedrijven
Buitenland
Buitenland
geldstroomDe geldstroom houdt in dat de bedrijven en de overheid de gezinnen betalen voor de geleverde arbeid. De gezinnen, de bedrijven, de overheid en het buitenland betalen op hun beurt voor de geleverde goederen en diensten.
Overheid
VERKLARING
gezin Een gezin is de koper van een goed of een dienst.
AFBEELDING
goederen- en dienstenstroom De goederen- en dienstenstroom bestaat uit de gezinnen die arbeid leveren, en uit de bedrijven, de overheid en het buitenland die goederen en diensten leveren.
overheidDe overheid is de instantie die het meeste gezag heeft over een grondgebied, hier België.
producerenProduceren betekent goederen maken of vervaardigen.
Gezinnen
Overheid
Bedrijven
Hoe probeert een onderneming succesvol te zijn? LEVEL 5
LEVEL 4
Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?
p. 65
LEVEL 3
Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?
LEVEL 2 Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?
p. 49
p. 39
LEVEL 1
Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?
p. 24
1 Saar gaat minstens twee keer per maand met haar beste vriendinnen Noor en Ischa naar de bioscoop. Daar hoort een grote zak chips en een beker Coca-Cola bij, al vraagt ze zich wel af hoe de zakken chips in de winkel van de bioscoop terechtkomen. Heb jij een idee?
2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?
1 Bekijk schema 1.
Schema 1: Bedrijfskolom van chips
landbouwer
opkoper van aardappelen
chipsfabrikant
groothandel kleinhandel consument
transportfirma
transportfirma
transportfirma
transportfirma
2 Wat is het verschil tussen een groothandel en een kleinhandel? Raadpleeg het internet.
3 Noteer een synoniem voor:
a een groothandel:
b een kleinhandel:
4 Noteer twee voorbeelden van groothandelaars en twee van kleinhandelaars van chips.
a groothandelaars
b kleinhandelaars
5 Lees de definitie van een bedrijfskolom. Omkader daarna bij vraag 1 de onderdelen die deel uitmaken van de bedrijfskolom van chips.
Een bedrijfskolom is een schema met alle stappen die een product doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het goed of de dienst aan de consument wordt aangeboden.
Bij iedere stap wordt er waarde aan het product toegevoegd. De consument is altijd de laatste stap in een bedrijfskolom. Aangezien de consument de enige schakel is die geen waarde aan het product toevoegt, en dus geen actief deel uitmaakt van de bedrijfskolom. Een consument koopt goederen of diensten maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor de verkoop.
Enkel de bedrijven die eigenaar van het product worden, maken deel uit van de bedrijfskolom. Logistieke bedrijven, zoals transportbedrijven, worden meestal geen eigenaar van het product maar verlenen enkel een dienst aan een andere onderneming. Daardoor maken ook zij geen deel uit van de bedrijfskolom.
Maak Action 1 en 2.
1 Een bedrijfskolom kan wijzigen. Bedrijven fuseren, nemen er activiteiten bij, of omgekeerd stoten er af. Ga naar iDiddit. Bestudeer de ontdekplaat en verken wat integratie, differentiatie, parallellisatie en specialisatie inhouden.
2 Maak de oefening op iDiddit. Gaat het in deze situaties om integratie, differentiatie, parallellisatie of specialisatie?
Bij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel en een kleinhandel. De korte keten is de kortste weg tussen producent en consument. Bijvoorbeeld: een fruitkweker biedt in zijn eigen winkel of automaat appels aan.
1 Werk per twee. Zoek de voordelen van de korte keten voor de consument, de producent en de planeet. Je kunt kiezen uit drie opties. Kies optie 1 als je graag wat ondersteuning wilt. Kies optie 2 als je een uitdaging wenst. Kies optie 3 als de uitdaging nog iets pittiger mag zijn. Ga naar iDiddit. Daar vind je voor elke optie het materiaal dat je nodig hebt.
Optie 1 Filmpje de korte keten
Optie 2 Filmpje buurderij
Optie 3 Websites korte keten
a Verwerk de voordelen van de korte keten in een online document. Raadpleeg de ICT-fiches voor online samenwerken.
b Gebruik opmaakelementen om de tekst overzichtelijk te maken.
c Bewaar het bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam zoals ‘Korte_keten’.
2 Welke voordelen heeft de korte keten zoal?
a Bespreek klassikaal.
b Vul je document aan.
c Sla je document op en controleer of het correct in je portfolio staat.
3 Surf naar rechtvanbijdeboer be. Noteer twee verkooppunten uit jouw buurt.
Maak Action 3.
Goederen en diensten kunnen aangekocht worden in een fysieke winkel. Dat is een gebouw waar de verkoper tweedehandse of nieuwe artikelen aan klanten aanbiedt. We merken wel dat steeds meer goederen en diensten verkocht worden via een onlineplatform. Dat is een website waarop producten verkocht worden. Er zijn wel verschillen in de tendensen per branche of bedrijfstak. Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden, zoals de branche fashion.
1 Meer en meer goederen en diensten worden via onlineplatformen verkocht. Dat heeft invloed op de toekomst van de fysieke winkel.
a Bekijk in tabel 1 aandachtig de resultaten van een onderzoek naar de tendens in de online aankopen per branche.
Tabel 1: Aandeel online aankopen per branche
Cijfers gebaseerd op: Becom – Belgische e-commerce federatie, FOD Economie – Digitale economie in cijfers, Statbel & Statistiek Vlaanderen, Statista – E-commerce in Belgium
b Beantwoord de vragen.
Zoek op het internet waarvoor de afkorting FMCG staat.
Geef vier voorbeelden van FMCG-producten.
Geef twee mogelijke producten die vallen onder de branche media en entertainment.
2 Werk in twee groepen.
a Elke groep verzamelt de voordelen van zijn verkooppunt.
b Kies hoe je de resultaten van je onderzoek wilt voorstellen: met een infographic of een storyboard. Raadpleeg eventueel de ICT-fiche_C_01 en fiche_S_01. Vink de gekozen optie aan.
c Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
VERKOOPPUNTRESULTAAT VOORSTELLEN MET:
Groep 1 De fysieke winkels een infographic een storyboard
Groep 2 Onlineplatformen een infographic een storyboard
Forum
Is een fysieke winkel nog nodig?
Maak Action 4 en 5.
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
De bedrijfskolom is een schematische voorstelling van alle stappen die een product doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het eindproduct aan de consument wordt aangeboden. Elke schakel voegt waarde aan het goed of de dienst toe. Zo wordt dat goed of die dienst almaar beter geschikt voor gebruik door de consument. Die consument voegt geen waarde meer toe en maakt dus geen deel uit van de bedrijfskolom.
Bepaalde ondernemingen, zoals transportfirma’s, werken ook met de goederen, maar toch behoren zij niet tot de bedrijfskolom omdat ze geen eigenaar zijn van de goederen of diensten.
Bij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel of een kleinhandel. De laatste tijd kiezen ondernemingen meer en meer voor de korte keten. Dat is de kortste weg tussen producent en consument. Denk aan een fruitkweker die appels aanbiedt in zijn eigen winkel of automaat.
De consument koopt zijn goederen en diensten niet enkel meer in de fysieke winkel, maar hij koopt steeds vaker op onlineplatformen zoals bol of Zalando. Er zijn wel verschillende tendensen per branche of bedrijfstak.
Kies, afhankelijk van je interesse, de oefening met de sportschoenen of het tijdschrift. Vink de gekozen optie aan.
Optie 1 Sportschoenen
a Hoe verandert de grondstof rubber in een sportschoen? Zet de schakels in de juiste volgorde.
Decathlon – klant – Nike – rubberfabrikant – schoenenfabrikant – schoenzolenfabrikant
b Omkader in vraag a de bedrijfskolom.
Optie 2 Tijdschrift
a Hoe verandert de grondstof hout in een tijdschrift voor de consument? Zet de schakels in de juiste volgorde.
boekengroothandel – boomkwekerij – dagbladhandel – drukkerij – houtzagerij – klant – papierfabriek
b Omkader in vraag a de bedrijfskolom.
1 In deze Action ga je aan de slag om een bedrijfskolom te ontwerpen van een zelf gekozen product. Vul de titel van de Action aan met de naam van het product.
Tip:
Kies een eenvoudig product waarvan de verschillende stappen van de bedrijfskolom niet te complex zijn, bijvoorbeeld: een jeansbroek, kaas, brood, chocolade of appelsap.
2 Duid aan of je de bedrijfskolom wilt samenstellen op basis van: berichten of korte zinnen. Raadpleeg ICT-fiche_P_10. afbeeldingen. Raadpleeg ICT-fiche_P_08. beeldfragmenten. Raadpleeg ICT-fiche_P_15.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
1 Werk per twee. Kies samen een voedingsproduct, bijvoorbeeld aardbeien, eieren, melk, kaas of brood. Welk product heb je gekozen?
2 Teken op een groot blad of digitaal de weg die het product aflegt van product bij de boer tot op het bord. Leerling 1 tekent de lange keten van het product. Leerling 2 tekent de korte keten van het product.
Tip:
Vermeld alle tussenstappen.
3 Evalueer de ketens
a Welke keten is milieuvriendelijker? Leg uit.
b Welke keten is goedkoper voor de boer? Leg uit.
c Welke keten is gemakkelijker voor de consument? Leg uit.
De winkel van de toekomst is niet zomaar een plek om iets te kopen. Het is een ervaring met slimme technologie, robots en persoonlijke service. Lees de tekst en beantwoord de vragen.
a Wat is een voorbeeld van een persoonlijke ervaring in de winkel van de toekomst?
b Waarom gebruiken winkels robots?
c Wat doet kunstmatige intelligentie (AI) in een winkel?
d Wat is een voordeel van een virtuele spiegel?
e Waarom willen winkels van de toekomst meer dan alleen spullen verkopen?
De fysieke winkel van de toekomst moet vol zijn met technologie als die wil overleven. De winkel van de toekomst is heel anders dan de winkels die we nu kennen. Het is niet alleen een plek om iets te kopen, maar ook een plek waar je iets kunt beleven. In die winkels gebruiken ze veel nieuwe technologie zoals: – slimme spiegels die laten zien hoe kleding of make-up je zouden staan; – robots die rekken scannen of de vloer schoonmaken; – kunstmatige intelligentie (AI) die producten kan aanraden op basis van wat jij leuk vindt.
Hoewel de weg naar de toekomst een weg is van veel vallen en opstaan, zijn er op vlak van winkelervaring veel gebieden die zeker aandacht moeten krijgen.
1 Personalisatie
Winkels willen dat jij je speciaal voelt. Bijvoorbeeld in een Puma-winkel kun je zelf schoenen en kleren ontwerpen met kleuren, prints en borduurwerk. Er zijn zelfs spiegels waar je een selfie kunt maken om die meteen op sociale media te delen.
2 Extra service met technologie
Sommige winkels hebben virtuele spiegels. Daar kun je zien hoe je eruitziet met een andere haarkleur of een bril, zonder dat je het echt hoeft te proberen. Die technologieën in combinatie met een persoonlijke digitale assistent kunnen advies geven op basis van klantinformatie en huidige promoties in de winkel. Slimme paskamers kunnen klanten verder
aanmoedigen om het product aan te raken en te voelen, terwijl je virtueel de kleuren en maten kunt aanpassen en op je lichaam te zien krijgt.
3 Slimme computers (AI) Computers kunnen voorspellen wat jij misschien wilt kopen.
Bijvoorbeeld bij Walmart helpen slimme camera’s en computers om: – te zien wat bijna uitverkocht is; – ervoor te zorgen dat kassa’s open zijn; – dat winkelwagentjes klaarstaan.
4 Robots in de winkel
Robots kunnen in winkels helpen door: – de vloer schoon te maken, – te controleren of producten op hun plek staan, – te melden als iets bijna op is.
Sommige robots kunnen zelfs vragen van klanten beantwoorden.
Conclusie
De winkel van de toekomst is digitaal én leuk om te bezoeken. Je kunt er dingen uitproberen, advies krijgen van computers of robots, en winkelen voelt meer als een ervaring dan alleen iets kopen.
Naar: oxida.be
Horizontaal
2 De … verkoopt producten aan consumenten of particulieren.
4 Bij een …. keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels.
6 Dit is een schematische voorstelling van alle stappen die een product doorloopt om tot bij de consument te geraken.
8 De … koopt goederen of diensten maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor verkoop.
Verticaal
1 Bij een … keten worden de producten rechtstreeks aan de consument verkocht.
3 Dit is een onderneming die grote partijen inkoopt bij een of meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen door te verkopen.
5 Verschillende bedrijven die allemaal samen een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden.
7 Een website waarop goederen of diensten verkocht worden.
9 Een gebouw waar de verkoper tweedehandse of nieuwe artikelen aanbiedt aan klanten.
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan de weg van een goed of een dienst tot bij de klant illustreren.
2 Ik kan een bedrijfskolom voor een goed of dienst samenstellen.
3 Ik kan het verschil tussen een groothandel en een kleinhandel toelichten.
4 Ik kan de voordelen van een onlineplatform ten opzichte van een fysieke winkel toelichten.
5 Ik kan resultaten van een opdracht in een infographic weergeven.
6 Ik kan resultaten van een opdracht met tekstverwerker verwerken.
7 Ik kan resultaten van een opdracht in afbeeldingen verwerken.
8 Ik kan resultaten van een opdracht in beeldfragmenten verwerken.
9 Ik kan online samenwerken aan een document.
10 Ik kan de voordelen van een korte keten ten opzichte van een lange keten toelichten.
VERKLARING
bedrijfskolomDe bedrijfskolom is een schematisch overzicht van alle stappen die een goed of dienst doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het eindproduct aan de consument aangeboden wordt.
Explore 1 — Wat is een bedrijfskolom?
AFBEELDING
branche of bedrijfstak
Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden. bv. de branche fashion (mode)
consumentEen consument koopt goederen of diensten, maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor de verkoop.
meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen
Een kleinhandel is een onderneming die goederen aan consumenten (particulieren) detailhandel / retailer
fysieke winkelEen fysieke winkel is, in tegenstelling tot een onlineplatform, een gebouw waar de verkoper tweedehandse of nieuwe artikelen aanbiedt aan klanten.
groothandel (of grossier)
Een groothandel is een onderneming die grote partijen inkoopt bij een of meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen door te verkopen.
kleinhandel, detailhandel (of retailer)
Een detailhandel verkoopt goederen aan consumenten (particulieren).
AFBEELDING
korte keten De korte keten is de kortste weg tussen producent en consument.
bv. Een fruitkweker biedt appels aan in zijn eigen winkel of automaat.
lange ketenBij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel of een kleinhandel.
onlineplatform Een onlineplatform of webwinkel is een website waarop producten verkocht worden.
1 Bekijk de afbeeldingen van ondernemingen. Welke ondernemingen horen volgens jou bij elkaar? Bespreek klassikaal.
Een sector is een groep van ondernemingen die gelijkaardige activiteiten uitvoeren zoals de sector bouw, zorg of landbouw.
1 Op basis van het type activiteit en het product dat bedrijven leveren, worden ze in vier economische sectoren ingedeeld. Omschrijf elke sector in je eigen woorden. Raadpleeg het internet.
a De primaire sector bestaat uit:
b De secundaire sector bestaat uit:
c De tertiaire sector bestaat uit:
d De quartaire sector bestaat uit:
2 Plaats de ondernemingen uit de Intro in de juiste sector. PRIMAIRE
3 Sommige ondernemingen uit de secundaire sector verwerken grondstoffen tot halfafgewerkte producten, ook halffabrikaten genoemd. Die worden door andere ondernemingen uit dezelfde sector verder verwerkt. Zij gebruiken de halfafgewerkte producten als grondstof. Geef drie voorbeelden van halfafgewerkte producten.
Maak Action 1 tot en met 4.
Naast de indeling van ondernemingen in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector kun je ondernemingen ook onderbrengen in bedrijfstakken. Een branche of bedrijfstak omvat een aantal ondernemingen die hetzelfde soort goederen en / of diensten aanbieden. Belangrijke bedrijfstakken zijn bouw, toerisme, metaal, textiel, transport en de gezondheidszorg.
1 Tot welke bedrijfstak behoren de volgende bedrijven?
Bedrijfstak:
Bedrijfstak:
Bedrijfstak:
2 Verken de bedrijfstakken aan de hand van een dominospel.
a Werk in groepen van drie of vier leerlingen.
b Ga naar iDiddit en lees de spelregels.
c Zoek indien nodig de activiteit van een onderneming op internet op.
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
Een schoenwinkel, een kapsalon, een reisbureau
Voorbeelden
Een woonzorgcentrum, onderwijs, defensie
Tertiaire sector
Voorbeelden
Een schoenfabriek, een autofabriek
Secundaire sector
Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?
Quartaire sector
Voorbeelden
Primaire sector
Voorbeelden Begrip
Een landbouwbedrijf, een visserijbedrijf, een zandgroeve
Branche of bedrijfstak
Voorbeelden
Horeca, chemie, technologie, logistiek, distributie
Bedrijven worden enerzijds in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector en anderzijds in bedrijfstakken ingedeeld.
De primaire sector is de economische sector die grondstoffen wint die dan in de secundaire sector verwerkt worden. Tot de primaire sector behoren de landbouw, de jacht, de visserij en de delfstoffenwinning.
De secundaire sector is de economische sector met alle bedrijven die de grondstoffen van de primaire sector verwerken. De producten worden doorgaans door de tertiaire sector aan de consument doorverkocht.
De tertiaire sector is de economische sector waarin bedrijven met de verkoop van hun goederen of diensten winst willen maken.
De quartaire sector omvat de niet-commerciële dienstverlening zoals bijvoorbeeld defensie, onderwijs, gezondheidszorg, openbare orde of brandweer. Die diensten zijn voornamelijk gericht op het welzijn van de burger.
Een branche of bedrijfstak bestaat uit bedrijven die hetzelfde soort goederen en / of diensten voortbrengen. Belangrijke bedrijfstakken zijn bouw, horeca en toerisme, chemie, metaal, textiel, groot- en kleinhandel, logistiek, transport, technologie en de gezondheidszorg.
Action 1— Tot welke sector behoren deze ondernemingen?
Plaats de ondernemingen bij de juiste sector.
bosbouwbedrijf Van der Velden – bouwonderneming Maes – brandweer Londerzeel –fietsenfabriek Cycletech – kapsalon Carré – kinderdagverblijf De Pagadder –landbouwbedrijf Vandriessche – rusthuis Avondrood – schoenenproducent Ambiorix –transportbedrijf H.Essers – verzekeringsmaatschappij Baloise – visserij Desmit
1 Speel in groepjes het kwartetspel over de bedrijfssectoren. Door slim te spelen en goede vragen te stellen, probeer je setjes van vier kaarten, een kwartet, te verzamelen. Als je goed oplet, kun je ontdekken wie al welke kwartetkaarten heeft.
2 Lees vooraf nog even de spelregels door. Je vindt ze op iDiddit.
1 Vervolledig de tabel met de bedrijfskolom van melk.
a Beschrijf in de tweede kolom elke stap van de keten van grondstof tot melk voor bij de koffie in een woonzorgcentrum.
b Noteer in de derde kolom in welke sector die stap plaatsheeft.
c Welke onderneming voert die stap van de keten uit? Noteer in de vierde kolom.
BEDRIJFSKOLOM MELK
STAP IN KETEN
Grondstof
Verwerking
Verkoop
Dienstverlening
BESCHRIJVING
2 Verwerk dit schema creatief in een stripverhaal of een podcast. Op iDiddit vind je stappenplannen en mogelijke tools.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Ontdek aan de hand van een rollenspel welke impact beslissingen van ondernemingen kunnen hebben op de andere ondernemingen in de keten.
a Werk in vier groepen. Iedere groep neemt een rol op.
Groep 1De cacaoboer
Groep 2De chocoladefabrikant
Groep 3De supermarkt
Groep 4De school
b Bespreek de volgende scenario’s met je groep.
Scenario 1: De cacaoboer verhoogt zijn prijzen. Hoe reageren andere ondernemingen in de keten?
Scenario 2: De werknemers van de chocoladefabriek staken. Wat zou dit kunnen betekenen voor de winkels?
Scenario 3: De school lanceert een project over gezonde voeding. Hoe kan de supermarkt daarop inspelen?
c Bespreek de scenario’s klassikaal.
d Wat gebeurt er als er één sector wegvalt? Bespreek klassikaal.
e Welke sector is volgens jou het meest afhankelijk van de anderen? Bespreek klassikaal.
Het is belangrijk dat je zelf voorbeelden van ondernemingen uit een bepaalde sector en bedrijfstak kunt geven.
a Ga naar iDiddit en bestudeer de ontdekplaat. Open het werkblaadje en vul het aan.
b Geef het werkblaadje een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
1 Zoek de volgende woorden in de woordzoeker. Ze kunnen zowel horizontaal, verticaal, diagonaal, van links naar rechts als van rechts naar links staan.
bank – bibliotheek – bioscoop – boerderij – brandweer – brouwerij – fruitteler – industriële bakkerij –jeugdbeweging – kapster – koffiebranderij – melkveebedrijf – NMBS – plukboerderij – staalfabriek –supermarkt – universiteit – visserijbedrijf – webwinkel – wijngaard – ziekenhuis
ZIEKENHUIST
OBJDLJBIBLIOTHEEKIOVW SKFMYIXUHVBKQYKBHMPMY CUZGBWRRXBSMNCABABQOP OLDAYERFDKXJNMPNWNVGX OPDTWYTBBOAYPYBHPQKMN PJIREKKABELEIRTSUDNIB
2 Plaats de woorden in de juiste kolom.
PRIMAIRE SECTORSECUNDAIRE SECTORTERTIAIRE SECTORQUARTAIRE SECTOR
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst. JA KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL
1 Ik kan ondernemingen indelen in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector.
2 Ik kan ondernemingen indelen in bedrijfstakken.
3 Ik kan voorbeelden geven van ondernemingen die tot een bepaalde sector of bedrijfstak behoren.
4 Ik kan een stripverhaal of podcast van een bedrijfskolom maken.
branche of bedrijfstak
VERKLARING
Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden.
bv. de branche fashion (mode)
primaire sector
quartaire sector
secundaire sector
Dat is de economische sector die grondstoffen en voedsel levert. Die worden dan in de secundaire sector verwerkt. Tot de primaire sector behoren de landbouw, de jacht, de visserij en de delfstoffenwinning, zoals een zandgroeve, steenkoolmijn of zoutmijn.
Daartoe behoren bedrijven en organisaties die niet als doel hebben om winst te maken. Ze leveren een niet-commerciële dienstverlening.
bv. defensie (leger), onderwijs, zorg (ziekenhuizen of rusthuizen), openbare orde (politie)
AFBEELDING
Dat is de economische sector met alle bedrijven, zoals fabrieken (een autofabriek, kaasfabriek) die de grondstoffen van de primaire sector verwerken. De producten van die bedrijven worden meestal door de tertiaire sector aan de consument doorverkocht.
tertiaire sector De tertiaire sector bevat bedrijven die met de verkoop van hun goederen of diensten aan consumenten winst willen maken.
bv. een schoenwinkel, een kapsalon
1 Het schoolleven speelt zich niet af op een eiland.
a Met wie moet een school zoal rekening houden?
b Geef jouw antwoorden weer in een mindmap. Ga naar iDiddit. Je vindt er een overzicht van gratis tools om een mindmap mee te maken. Raadpleeg eventueel de ICT-fiche_MM_01.
c Geef de mindmap een duidelijke naam en bewaar die in je portfolio.
2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?
1 Niet iedereen heeft een onderneming als werkgever. Sommigen werken voor eigen rekening en zijn dus zelfstandige.
a Combineer de beroepscategorieën uit de linkerkolom met de omschrijvingen uit de rechterkolom.
CATEGORIE
1 arbeider
2 bediende
3 ondernemer
OMSCHRIJVING
A Die persoon verkoopt goederen of diensten met als doel er winst en een inkomen uit te halen. Hij werkt voor eigen rekening en maakt er zijn beroep van.
B Die persoon mag zijn job enkel uitoefenen op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen. Hij werkt voor eigen rekening.
C Die persoon verricht prestaties waarbij geen of slechts toevallig goederen geleverd worden. Hij werkt voor eigen rekening.
4 ambachtsman D Die werknemer verbindt zich via een arbeidsovereenkomst om tegen betaling van een loon hoofdzakelijk handenarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.
5 vrij beroep
E Die werknemer verbindt zich via een arbeidsovereenkomst om tegen betaling van een salaris hoofdzakelijk hoofdarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.
b Markeer de kernwoorden in de omschrijvingen.
Good to know
Om begrippen in eigen woorden te omschrijven, maak je steeds gebruik van de kernbegrippen.
c Welke van de bovenstaande beroepscategorieën werken als zelfstandige? Leg ook uit wat dat betekent.
2 Noteer de letter van de beroepscategorie op de tekening. Vul naast elke categorie de beroepen in.
BEROEPSCATEGORIE
Aarbeider
Bbediende
Condernemer
Dambachtsman
Evrij beroep
BEROEP
Een stakeholder of belanghebbende is iemand die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van de werking van een onderneming of organisatie. Soms kan de stakeholder zelf invloed op de onderneming of organisatie uitoefenen.
1 Lees de krantenkoppen. Van welke stakeholders is er sprake? Noteer ze bij de juiste letter van het spindiagram.
Albert Heijn verlaagt prijzen van A-merken. Concurrent Colruyt reageert met extra kortingen.
Klanten van bol uiten frustratie over vertraging bij leveringen rond Black Friday
Vakbonden bij Lidl voeren actie voor lagere werkdruk en hogere lonen in de winkels
Buurtbewoners protesteren tegen uitbreiding van Brussels Airport: ‘Te veel lawaai en vervuiling’
Werknemers van techbedrijf Proximus krijgen opleidingstraject voor digitale vaardigheden
Volvo Car Gent moet productie tijdelijk stilleggen door leveringsproblemen bij de toeleverancier van de batterijen
KBC weigert krediet aan modeketen wegens onduidelijk businessplan
Greenpeace protesteert tegen uitbreiding van oliewinning in natuurgebied
Vlaamse overheid kent groeipremie toe aan het duurzaam modemerk Komrads
Vakbonden en concurrenten
Vakbonden zijn groepen van werknemers die samen zorgen dat ze eerlijk behandeld worden op het werk. Bijvoorbeeld: als mensen vinden dat hun loon te laag is of dat het werk te zwaar is, dan kan de vakbond namens hen praten met de baas.
Concurrenten zijn bedrijven die ongeveer hetzelfde verkopen of aanbieden. Ze proberen klanten te winnen door bijvoorbeeld betere prijzen, kwaliteit of service te hebben dan de anderen.
2 Wat betekent het begrip ‘toeleverancier’? Gebruik het internet.
3 Geef twee voorbeelden van toeleveranciers in de auto-industrie (Volvo Car Gent).
Maak Action 1.
Explore 3— Hoe belangrijk is het voor een onderneming om haar stakeholders in kaart te brengen?
De rol en de houding van sommige stakeholders kunnen beslissend zijn voor het slagen van een onderneming. Als de onderneming de stakeholders niet in kaart brengt, kan ze met hun verwachtingen ook geen rekening houden. a b c
1 Lees de case.
Een supermarktketen voert in steeds meer winkels zelfscankassa’s in. Dat leidt tot bezorgdheid bij het winkelpersoneel over jobverlies, terwijl klanten en de directie juist tevreden zijn over de efficiëntie. De vakbonden vrezen een afbouw van vaste jobs, maar aandeelhouders zijn enthousiast over de kostenbesparing.
2 Werk in vier groepen.
a Elke groep vertegenwoordigt een stakeholder van de supermarktketen:
de directie,
het winkelpersoneel en de vakbonden,
de aandeelhouders,
de klanten.
b Elke groep bereidt een pitch van maximaal twee minuten voor. Ga naar iDiddit. Je vindt er een schrijfkader dat je kunt gebruiken. Beantwoord in je pitch de volgende vragen:
Wat willen jullie bereiken?
Waar zijn jullie bezorgd over?
Welke oplossing stellen jullie voor?
3 De directie moet een compromis voorstellen dat zoveel mogelijk belangen in balans houdt. Wat zou jij doen als je de CEO van de supermarktketen was? Noteer.
Maak Action 2 en 3.
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
Voorbeelden: Zelfstandige Werkt
Begrip
Overheid Vakbonden Omgeving bv. buurtbewoners
Typische stakeholders voor een onderneming
Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?
Voorbeelden: Werknemer Werkt voor en ontvangt daarvoor een vergoeding.
Klanten Banken en andere investeerders
Eigenaars
Na je studies moet je kiezen of je als werknemer of als zelfstandige aan de slag wilt gaan.
Een werknemer wordt op basis van een arbeidsovereenkomst door een werkgever tewerkgesteld. In ruil voor het geleverde werk ontvangt de werknemer een vergoeding.
Een arbeider is een werknemer die vooral handenarbeid levert. Hij krijgt daarvoor een loon.
Een bediende presteert vooral hoofdarbeid en ontvangt daarvoor een salaris.
Een zelfstandige is niet verbonden door een arbeidsovereenkomst en werkt dus voor eigen rekening. Zowel ondernemers, ambachtsmannen, als vrije beroepen zijn zelfstandigen.
Vrijeberoepsbeoefenaars zijn zelfstandigen die vooral intellectuele goederen of diensten leveren en die dat beroep enkel en alleen mogen uitoefenen op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen, zoals huisartsen en kinesisten.
Een ondernemer heeft er zijn beroep van gemaakt om goederen of diensten te verkopen met de bedoeling winst te maken.
Een ambachtsman verricht arbeidsprestaties waarbij hij geen of slechts toevallig goederen of diensten levert, zoals schoorsteenvegers of schoenmakers.
Een stakeholder of belanghebbende is iemand die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van of zelf invloed kan uitoefenen op een onderneming of een organisatie.
Belang: de mate waarin de stakeholder belang heeft bij het handelen van de onderneming of organisatie.
Invloed: de mate waarin de stakeholder invloed op de onderneming of organisatie kan uitoefenen.
Een onderneming of organisatie staat midden in de maatschappij. Het is dan ook belangrijk dat ze beslissingen neemt die zoveel mogelijk stakeholders tevredenstelt. Dat is geen eenvoudige opdracht want elke stakeholder heeft zijn eigen belangen en die kunnen onderling tegenstrijdig zijn. Het is dus heel belangrijk dat een onderneming of een organisatie de stakeholders in kaart brengt.
Typische stakeholders voor een onderneming zijn: de eigenaars, banken en andere investeerders, leveranciers, klanten, werknemers, vakbonden, concurrenten, de overheid, de omgeving van de onderneming, milieuorganisaties.
1 Lees de situaties.
a Bekijk de situatie vanuit het standpunt van stakeholder die gemarkeerd is.
b Om welke stakeholder gaat het? Noteer.
AHet personeel van drukkerij Govaert heeft zich akkoord verklaard met het sociaal plan waarbij veertien arbeiders en vijf bedienden het bedrijf moeten verlaten.
Stakeholder:
CVier winkels van Carrefour blijven maandag dicht door een staking. Met de staking protesteren de vakbonden tegen de plannen van Carrefour om alle winkels op zondag te openen en meer flexi-jobbers in te zetten.
Stakeholder:
EIn het kader van een onderzoek naar vermeende fraude met mineraalwater hebben de Franse autoriteiten donderdag een huiszoeking uitgevoerd op het hoofdkantoor van Nestlé nabij Parijs. De fabrikant zegt mee te werken met het onderzoek.
Stakeholder:
BDe Franse retailer Carrefour, een van Europa’s grootste winkelbedrijven, is al jaren op de sukkel. Dat levert niet alleen ontevreden aandeelhouders op, maar het maakt ook om de zoveel tijd een overnamedoelwit van Carrefour.
Stakeholder:
DIn juli gingen de deuren open van de nieuwste Belgische Jumbo-supermarkt aan de Hasseltweg in Genk. De Nederlandse keten vestigt zich er tussen vier andere supermarkten en dat is voor sommige buurtbewoners de spreekwoordelijke druppel.
Stakeholder:
De gemeenteraad keurde een nieuw verkeersplan goed dat zwaar verkeer in het centrum en in de ruime omgeving van de markt verbiedt. Dat heeft gevolgen voor de ondernemingen in de buurt van de markt.
Stakeholder:
2 Wat is een flexi-jobber? Gebruik het internet. Omschrijf in je eigen woorden.
Werk per twee. Jullie zijn adviseurs van Tesla en moeten een plan bedenken waarbij Tesla zoveel mogelijk rekening houdt met alle stakeholders.
a Lees de case.
Tesla wil in een groene regio van Europa een nieuwe batterijfabriek bouwen. Dat zorgt voor gemengde reacties.
b Welke drie belangen vind je het belangrijkst? Kruis aan en leg kort uit waarom.
STAKEHOLDER
Overheid Economische groei en jobs
Greenpeace Bescherming van de natuur
Buurtbewoners Rust, gezondheid, leefkwaliteit
Werknemers Jobzekerheid
Banken Financiële winst en zekerheid
c Ontwerp een evenwichtig voorstel voor Tesla waarbij je een antwoord geeft op de volgende vragen:
Welke jobs kan Tesla creëren, en voor wie?
Wat kan Tesla doen om milieubezorgdheden weg te nemen?
Hoe zou Tesla buurtbewoners kunnen betrekken en geruststellen?
Hoe kan Tesla banken overtuigen dat het project winstgevend is?
d Verwerk je voorstel in een presentatie van maximaal tien dia’s. Raadpleeg de ICT-fiches van PowerPoint. Controleer je presentatie op basis van de evaluatiefiche.
e Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
EVALUATIEFICHE
INHOUD
Ik heb een titeldia met een afbeelding van een Tesla-wagen of het logo van Tesla.
Ik heb elke vraag even grondig beantwoord.
Ik gebruik twee dia’s per vraag met maximaal vijf zinnen per vraag.
Ik gebruik concrete voorbeelden.
Mijn presentatie heeft een slotdia met besluit.
OPMAAK
Ik gebruik overal hetzelfde lettertype.
Ik maak gebruik van titels.
Ik schrijf in duidelijke zinnen.
Ik maak gebruik van afbeeldingen om mijn tekst te ondersteunen.
TOTAAL
UITGEVOERD
Werk per twee. Om de verschillende stakeholders van een onderneming of organisatie in te oefenen, speel je een dominospel. Ga naar iDiddit. Daar staan de spelregels.
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan het begrip ‘stakeholder’ in eigen woorden omschrijven.
2 Ik kan de verschillende stakeholders van een onderneming of organisatie opnoemen en hun belangen omschrijven.
3 Ik kan omschrijven waarom een onderneming met alle stakeholders rekening moet houden.
4 Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.
5 Ik kan een presentatie maken over de belangen van stakeholders.
BEGRIP
VERKLARING
ambachtsmanEen ambachtsman verricht prestaties waarbij hij geen of slechts toevallig goederen levert. Hij werkt voor eigen rekening.
bv. een schoorsteenveger
arbeiderDat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een loon hoofdzakelijk handenarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.
bv. een poetsvrouw, een metselaar
arbeidsovereenkomst
Dat is een overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen een bepaalde vergoeding gedurende een zekere tijd arbeid te verrichten.
bediendeDat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een salaris hoofdzakelijk hoofdarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.
bv. een verpleger, een boekhouder
concurrentDat is een bedrijf dat hetzelfde wil bereiken als een ander bedrijf.
bv. Colruyt is een concurrent van Jumbo.
leveranciersEen leverancier levert goederen of diensten in ruil voor geld.
AFBEELDING
ARBEIDSOVEREENKOMST werknemer werkgever
vergoeding betalen voor de verrichte arbeid arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever
VERKLARING
loon Het loon is de vergoeding die de werkgever aan een arbeider betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.
ondernemerEen ondernemer verkoopt goederen of diensten met als doel er winst en zodoende een inkomen uit te halen. Hij werkt voor eigen rekening en maakt daar zijn beroep van.
bv. een bakker, de eigenaar van kapsalon
salaris Het salaris is de vergoeding die de werkgever aan een bediende betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.
AFBEELDING
ARBEIDSOVEREENKOMST arbeider werkgever
arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever
loon betalen voor de verrichte arbeid
ARBEIDSOVEREENKOMST bediende werkgever
salaris betalen voor de verrichte arbeid arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever
stakeholderEen stakeholder of belanghebbende is iemand die invloed ondervindt (positief of negatief) of zelf invloed kan uitoefenen op een onderneming of een organisatie. klanten
vakbondenDat is een organisatie die de individuele en collectieve belangen van aangesloten werknemers behartigt.
vrij beroepEen vrij beroep mag enkel uitgeoefend worden op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen. De beoefenaar werkt voor eigen rekening.
bv. een huisarts, een kinesist
VERKLARING
werkgeverDie persoon of dat bedrijf stelt een of meer mensen tewerk in het kader van een arbeidsovereenkomst.
werknemerDie persoon verricht tegen een beloning arbeid in dienst van een werkgever.
zelfstandigeDie persoon werkt niet in loondienst, maar voor eigen rekening. Hij heeft dus geen baas.
AFBEELDING
ARBEIDSOVEREENKOMST
arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever
werknemer
vergoeding betalen voor de verrichte arbeid
WERKGEVER
ARBEIDSOVEREENKOMST
arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever
WERKNEMER werkgever
vergoeding betalen voor de verrichte arbeid
1 Het kampeermateriaal van jouw jeugdvereniging heeft afgelopen zomer veel schade opgelopen door een storm. De leiding wil een actie opzetten om geld in te zamelen voor nieuw kampeermateriaal. Tijdens een brainstorm zijn deze twee acties uit de bus gekomen: een sponsorloop en een multiculturele avond.
a Werk per twee. Welke actie zal volgens jou het meeste geld opbrengen?
b Waarom denk je dat? Noteer minstens drie argumenten.
2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?
Opbrengst en kosten
Een opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.
Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een goed of dienst om iets te produceren of te verkopen.
Lees de case van Fleur en Dries en markeer:
a de kosten in het rood,
b de opbrengsten in het groen.
Fleur en Dries, een jong en dynamisch koppel, hebben het aangedurfd een plantenshop op te starten. Hun zaak is gespecialiseerd in het kweken van Japanse hulst, een alternatief voor de buxusplant die zwaar te lijden had onder de buxusrups.
Omdat de verkoop van Japanse hulst seizoensafhankelijk is, kunnen Fleur en Dries niet in elk seizoen evenveel verkopen. Daarom verkopen ze enerzijds planten in kuipen (pot) en anderzijds scheuten. De planten in kuipen worden vrijwel het hele jaar door verkocht. De scheuten verkopen vooral in de lente en de herfst vlot.
De verkoopprijs van een plant met kuip bedraagt 14,00 euro. De gemiddelde verkoopprijs van een scheut bedraagt
2,25 euro.
De scheuten en de planten voor de kuipen worden door Fleur en Dries zelf gekweekt. De aankoopkosten per stek bedragen
1,00 euro. De pot waarin de plant wordt verkocht, kost 2,00 euro per stuk. Omdat Fleur en Dries nieuw zijn in de omgeving, willen ze zich graag bekendmaken. Ze voorzien daarvoor een reclamebudget van 9 500,00 euro. Daarvan investeren ze 6 000,00 euro in reclame bij het opstarten van de zaak (begin november). Het resterende bedrag besteden ze in de lente om de planten te promoten.
De kosten voor het jaarlijkse onderhoud van de serres bedragen 3 000,00 euro.
De verzekeringspremie van de serres en de machines bedraagt jaarlijks 1 800,00 euro.
Verder betalen ze jaarlijks voor: – telefoon:
€ 700,00
– kantoorbenodigdheden: € 300,00
– boekhouder: € 520,00
– dr ukwerk: € 1 550,00
Ook aan de elektriciteit gaat er elk jaar een groot budget op:
– verlichting: € 375,00
– drijfkracht: € 1 200,00
Tot slot is het waterverbruik voor de bevloeiing in de serres een grote uitgavenpost, jaarlijks 3 200,00 euro.
Maak Action 1 en 2.
Afzet en omzet
De afzet is het aantal verkochte eenheden in een bepaalde periode. De omzet is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming in een bepaalde periode.
1 Hoe bereken je de omzet? Noteer de wiskundige formule.
2 Fleur en Dries willen graag weten hoeveel omzet hun plantenshop zal draaien.
a Lees de informatie over de afzet van de plantenshop.
Wat de afzet betreft, weten Fleur en Dries dat ze tijdens de herfst ongeveer 2 500 scheuten kunnen verkopen. Ook tijdens de lente worden nog scheuten verkocht, maar dan zijn dat er nog maar een 660-tal.
De planten in kuipen worden tijdens drie seizoenen verkocht: lente, zomer en herfst. De lente is het beste seizoen. Dan zouden Fleur en Dries 3 500 planten kunnen verkopen. In de zomer is de verkoop iets minder, dan zou het om 2 500 planten gaan. Tijdens de herfst zouden dat er nog 1 500 zijn. De plant wordt altijd in een pot verkocht.
b Vul de tabel aan zodat je de afzet van de plantenshop in kaart kunt brengen.
AANTAL SCHEUTEN
AANTAL PLANTEN IN KUIP
Winter
Lente
Zomer
Herfst
3 Bereken met rekenblad de omzet per seizoen en per jaar.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Volg het stappenplan.
STAPPENPLAN
Stap 1: Voeg deze cellen samen: B1 tot en met D1; E1 tot en met G1; H1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_14).
Stap 2: Maak de cellen B1 tot en met H2 op.
– Geef alle cellen de juiste opvulkleur (ICT-fiche_R_13).
– Geef de tekst een witte kleur (ICT-fiche_R_11).
– Lijn de tekst van de cellen B1 tot en met H2 in het midden uit.
– Lijn de getallen van de cellen B3 tot en met H7 rechts uit (ICT-fiche_R_12).
Stap 3: Geef de cellen van B1 tot en met H2 een witte celrand (ICT-fiche_R_13).
SCHEUTEN
PLANTEN IN KUIP
Winter
Lente
Zomer
Herfst
Totaal (jaar)
Noteer de getallen volgens de NBN-normen. Gebruik een spatie als scheidingsteken bij de duizendtallen. Noteer bij de geldbedragen (verkoopprijs en omzet) het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).
Stap 4: Vul de verkoopprijs van de scheuten en de planten in kuip in door de vulgreep te gebruiken (ICT-fiche_R_17).
Stap 5: Vul de afzet in.
Stap 6: Bereken de omzet per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
Stap 7: Bereken de totale omzet per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
Stap 8: Bereken de totale omzet per jaar door een functie te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
d Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
Pakzilla verkoopt geschenkartikelen. Bereken met rekenblad de omzet.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Volg het stappenplan.
STAPPENPLAN
Stap 1: Bereken de omzet in kolom E door een gepaste formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
Tip:
Een formule begint altijd met een gelijkheidsteken (=).
Stap 2: Gebruik een gepaste formule om de totale omzet in cel E22 te berekenen (ICT-fiche_R_24).
Stap 3: Bereken de minimumomzet in cel E23 (ICT-fiche_R_24).
Stap 4: Bereken de maximale omzet in cel E24 (ICT-fiche_R_24).
Stap 5: Bereken de gemiddelde omzet in cel E25 (ICT-fiche_R_24).
d Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
Stel de afzet van Pakzilla grafisch voor.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand met de afzet per productcategorie van Pakzilla voor 2024, 2025 en 2026.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Welke soort grafiek gebruik je om de evolutie van de afzet per productcategorie voor te stellen?
d Waarom kies je dat grafiektype?
e Stel de afzet per productcategorie in een grafiek voor. Raadpleeg indien nodig de ICT-fiche_R_28 en volgende en het bijbehorende filmpje.
Plaats de grafiek op een nieuw werkblad.
Voeg de grafiektitel ‘Evolutie van de afzet per productcategorie’ toe.
f Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
Maak Action 3, 4 en 5.
Handelsgoederen
Een van de belangrijkste kosten voor een onderneming zijn de kosten voor de goederen die ze aankoopt om te verkopen, ook wel handelsgoederen genoemd.
1 Bereken met rekenblad de aankoopkosten van de plantenshop per seizoen en per jaar.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Volg het stappenplan.
Tip:
Fleur en Dries moeten zowel voor de scheuten als voor de planten in kuip stekken aankopen.
STAPPENPLAN
Stap 1: Voeg deze cellen samen: B1 tot en met D1; E1 tot en met G1; H1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_14).
Stap 2: Maak de cellen op.
– Geef deze cellen de juiste opvulkleur: B1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_13).
– Geef de tekst een witte kleur (ICT-fiche_R_11).
– Lijn de tekst van de cellen B1 tot en met H2 in het midden uit. Lijn de getallen van de cellen B3 tot en met H7 rechts uit (ICT-fiche_R_12).
Stap 3: Geef de cellen van B1 tot en met H2 een witte celrand (ICT-fiche_R_13).
Winter
Lente
Zomer
Herfst
Totaal (jaar)
KUIPEN
Tip:
Noteer de getallen volgens de NBN-normen. Gebruik een spatie als scheidingsteken bij de duizendtallen. Noteer bij de geldbedragen (aankoopprijs en aankoopkosten) het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).
Stap 4: Vul de aankoopprijs van de stekken en de kuipen in door de vulgreep te gebruiken (ICT-fiche_R_10).
Stap 5: Vul de aantallen in.
Stap 6: Bereken de aankoopkosten per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
Stap 7: Bereken de totale aankoopkosten per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
Stap 8: Bereken de totale aankoopkosten per jaar door een functie te gebruiken (ICT-fiche_R_24).
c Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
2 Daarbovenop zijn er ook de kosten die van belang zijn voor de goede werking van de onderneming. Dat kunnen geleverde diensten zijn zoals het onderhoud van de serres of de levering van elektriciteit.
a Bereken de andere kosten door de onderstaande tabel in te vullen.
RUBRIEK
Reclame
Elektriciteit
Verzekeringen
Onderhoud
Telefoonkosten
Bureelbenodigdheden
Boekhouder
Drukwerk
Water
Totaal
b Bereken de totale kosten voor de plantenshop.
Explore 6— Hoe bereken je het resultaat van een onderneming?
1 Welke formule gebruik je om het resultaat van een onderneming te berekenen?
2 Markeer het juiste antwoord.
a Er is sprake van winst wanneer de opbrengsten groter / kleiner zijn dan de kosten.
b Een onderneming lijdt verlies wanneer de opbrengsten groter / kleiner zijn dan de kosten.
3 Bereken het resultaat van de plantenshop.
4 Maakt de plantenshop winst of verlies? Waaruit leid je dat af?
Maak Action 6, 7 en 8.
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
Begrip Totale kosten = aankoopkosten ( ) + andere kosten
Berekening
Kosten
Resultaat = Winst = totale opbrengsten totale kosten Verlies = totale opbrengsten totale kosten
Berekening
Resultaat
Het geld dat je voor het gebruik van een goed of een dienst om iets te produceren of te verkopen.
Berekening
Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?
Totale opbrengst (omzet) =
Het geld dat je voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.
Opbrengst
Begrip
Een opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.
De afzet is het aantal verkochte producten in een bepaalde periode. De omzet is het geldbedrag dat je krijgt wanneer je de goederen verkoopt, of de diensten levert. De omzet bereken je door de verkoopprijs (p) te vermenigvuldigen met de afzet (q).
Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een goed of dienst om iets te produceren of te verkopen. De goederen die je aankoopt om later te verkopen met winst, heten handelsgoederen
Het resultaat van een onderneming wordt berekend door de opbrengsten te verminderen met de kosten. Zijn de opbrengsten groter dan de kosten dan is er winst. Zijn de opbrengsten kleiner dan de kosten dan is er verlies
Thorben heeft enkele jaren in een dierenspeciaalzaak gewerkt. Hij vond dat het tijd was om een nieuwe uitdaging aan te gaan en wil een dierenhotel beginnen. Hij is een fervent dierenliefhebber en vond niet gemakkelijk onderdak voor zijn golden retriever wanneer hij zelf op reis wilde gaan.
a Werk per twee. Noteer vier voorbeelden van opbrengsten van het dierenhotel.
Zoek inspiratie op websites van bestaande dierenhotels.
b Noteer tien voorbeelden van kosten die de uitbating van een dierenhotel met zich meebrengt.
Zijn deze verrichtingen van Sportswear kosten of opbrengsten? Kruis aan.
SPORTSWEAR ...
verkoopt trainingspakken aan voetbalclub FC Plein.
betaalt maandelijks interest op de autolening van de firmawagen.
ontvangt de elektriciteitsfactuur voor de maand januari.
plaatst een publiciteitsadvertentie in een regionale krant.
verkoopt vijf voetballen aan basisschool De Linde.
betaalt de maandelijkse huur voor het magazijn.
koopt voetbalschoenen bij Reebok Europe.
ontvangt interest op de zichtrekening.
betaalt de jaarlijkse premie van de autoverzekering van de firmawagen.
ontvangt een korting van leverancier Nike omdat de betaling van de factuur binnen zeven dagen gebeurde.
KOSTENOPBRENGST
Bereken met rekenblad de omzetcijfers van Sportswear. Gebruik de gepaste functies.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Bereken:
de totale omzet,
de grootste omzet,
de kleinste omzet,
de gemiddelde omzet per jaar.
d Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
4— Hoe is de omzet van Sportswear over de verschillende
Stel met rekenblad de verdeling van de omzet van Sportswear per productcategorie op een grafiek voor.
a Welke soort grafiek gebruik je om de omzet per productcategorie voor te stellen?
b Waarom kies je dat grafiektype?
c Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg ICT-fiche_R_31.
d Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
e Maak de grafiek.
Plaats de grafiek op een nieuw werkblad.
Noteer de grafiektitel ‘Omzet per sportcategorie’.
Geef de percentages per categorie weer.
f Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
5— Hoe stel je de evolutie van de omzet van Sportswear grafisch voor?
Stel met rekenblad de evolutie van de omzet van Sportswear per productcategorie in een grafiek voor.
a Welk soort grafiek gebruik je om de evolutie van de omzet per productcategorie voor te stellen?
b Waarom kies je dat grafiektype?
c Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg ICT-fiche_R_30 en volgende.
d Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
e Maak de grafiek.
Plaats de grafiek op een nieuw blad.
Noteer de grafiektitel ‘Evolutie omzet per sportcategorie’.
f Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
1 Lees de case van Kampeerservice.
Kampeerservice verkoopt tenten en in het bijzonder tenten voor bergbeklimmers. De onderneming koopt de tenten aan voor 250,00 euro en verkoopt de tenten voor 385,00 euro. Jaarlijks verkoopt de onderneming 1 500 tenten. De andere kosten bedragen 120 000,00 euro.
2 Bereken het resultaat van de onderneming Kampeerservice. Kies optie 1 als je graag een uitdaging wilt, kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Vink de gekozen optie aan.
Bereken het resultaat van de onderneming.
a Bereken de omzet van Kampeerservice.
b Bereken de jaarlijkse aankoopkosten.
c Bereken de totale kosten voor Kampeerservice.
d Bereken het resultaat van de onderneming.
3 Maakt Kampeerservice winst of verlies? Waaruit leid je dat af?
1 Lees het verhaal van Ella en Camille. Markeer:
a de kosten in het rood, b de opbrengsten in het groen.
Ella en haar vriendin Camille studeerden twee jaar geleden af als webdesigners. Zij wilden van hun hobby hun beroep maken en hebben samen Design2Joy opgericht. De onderneming ontwerpt webapplicaties en websites.
Om de kosten zo laag mogelijk te houden, bleven ze het eerste jaar in de studentenstudio die ze sowieso al huurden. De huurprijs van hun studio bedroeg 300,00 euro per maand. Dankzij corona had hun onderneming heel veel succes. Veel winkeliers wilden een webshop om hun producten online te verkopen. Zo moesten Ella en Camille voor het tweede jaar een bediende in dienst nemen waardoor zij noodgedwongen een kleine woning met kantoorruimte moesten huren. De maandelijkse huurprijs daarvoor is 750,00 euro. De jaarlijkse loonkosten van die bediende bedragen 50 000,00 euro.
Het eerste jaar was de omzet 75 000,00 euro. Het tweede jaar steeg de omzet naar 250 000,00 euro. Omdat dat hun enige inkomen is, zullen Ella en Camille zich elk een bezoldiging uitkeren van 25 000,00 euro in het eerste jaar, en van 62 500,00 euro in het tweede jaar.
Verder houden ze rekening met: publiciteit bij de start van hun onderneming
€ 1 500,00 elektriciteit, gas, water
€ 1 000,00 ( jaar 1)
€ 3 000,00 ( jaar 2) huur van de informatica-uitrusting
€ 2 500,00 (per jaar) verzekeringen
€ 1 350,00 ( jaar 1)
€ 2 450,00 ( jaar 2) telefoon
€ 2 500,00 ( jaar 1)
€ 2 900,00 ( jaar 2) factuur van de boekhouder
€ 2 000,00 ( jaar 1)
€ 2 500,00 ( jaar 2) kantoormateriaal
€ 2 750,00 ( jaar 1)
€ 2 250,00 ( jaar 2) diversen
€ 2 000,00 ( jaar 1)
€ 2 500,00 ( jaar 2)
Om de oprichting te financieren hebben ze een lening aangegaan op drie jaar, waarvoor in het eerste jaar 750,00 euro interest betaald wordt, en in het tweede jaar 500,00 euro.
2 Bereken het resultaat van Design2Joy.
a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Pas het basisontwerp aan volgens het stappenplan zodat het er als volgt uitziet:
STAPPENPLAN
Stap 1: Pas de breedte van kolom A aan naar 35 (ICT-fiche_R_16).
Stap 2: Pas de breedte van kolom B en C aan naar 12 (ICT-fiche_R_16).
Stap 3: Pas de arcering van rij 1, 4, 6, 20, 22 en 23 aan (ICT-fiche_R_13).
Stap 4: Geef de tekst van rij 1, 6 en 22 de juiste kleur (ICT-fiche_R_13).
Stap 5: Zet de tekst van rij 1, 4, 6, 20, 22 en 23 vetjes (ICT-fiche_R_13).
Stap 6: Breng de nodige randen aan (ICT-fiche_R_13).
Totaal
Totaal
d Vul de tabel in. Volg het stappenplan.
STAPPENPLAN
Stap 1: Vul in kolom 1 de rubrieken van de opbrengsten en kosten in.
Stap 2: Verwijder overbodige rijen.
Stap 3: Vul in kolom B en C de bedragen in.
Stap 4: Noteer de getallen volgens de NBN-normen: gebruik een spatie als scheidingsteken na de duizendtallen, noteer het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).
Stap 5: Bereken de totalen van de kosten en de opbrengsten aan de hand van een formule (ICT-fiche_R_24).
Stap 5: Bereken het resultaat in cel B21 en C21.
e Sla je bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
Horizontaal
2 Dat is het geval wanneer de opbrengsten kleiner zijn dan de kosten.
4 Dit is het geval wanneer de opbrengsten groter zijn dan de kosten.
6 De goederen die een ondernemer aankoopt en met winst doorverkoopt zonder daar iets wezenlijks aan toe te voegen.
8 Het aantal verkochte eenheden in een bepaalde periode.
Verticaal
1 Dat is de winst of het verlies dat in een bepaalde periode is behaald.
3 Dat is het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een product of een dienst om iets te produceren of te verkopen.
5 Dat is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.
7 Dat is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming in een bepaalde periode.
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan het begrip ‘opbrengsten’ toepassen op een voorbeeld.
2 Ik kan het verschil tussen afzet en omzet omschrijven.
3 Ik kan de omzet berekenen in een concreet voorbeeld.
4 Ik kan het begrip ‘kosten’ toepassen op een voorbeeld.
5 Ik kan omschrijven hoe het resultaat wordt berekend.
6 Ik kan omschrijven wanneer een onderneming winst of verlies maakt.
7 Ik kan de winst of het verlies in een concrete situatie berekenen.
8 Ik kan de vulgreep toepassen.
9 Ik kan een tabel functioneel opmaken (randen, arceringen, uitlijnen, cellen samenvoegen).
10 Ik kan de gegevens in een tabel de juiste getallennotaties geven (getal, percentage, valuta, datum).
11 Ik kan data grafisch weergeven.
12 Ik kan het meest geschikte grafiektype kiezen voor een situatie.
13 Ik kan de formules som, gemiddelde, minimum, maximum toepassen.
VERKLARING
afzet Dat is het aantal verkochte hoeveelheden in een periode.
AFBEELDING
handelsgoederen
Dat zijn de goederen die een ondernemer aankoopt en met winst doorverkoopt zonder daar echt iets aan toe te voegen.
kosten Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een product of dienst om iets te produceren of te verkopen.
– ingrediënten (broodjes, sla, tomaten, beleg ...) – verpakking – huur gebouw – elektriciteit – verwarming – water
omzet Dat is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming.
opbrengstEen opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.
resultaatDat is de opbrengst van een onderneming verminderd met de kosten.
VERKLARING
verlies Er is sprake van verlies wanneer de opbrengsten kleiner zijn dan de kosten.
AFBEELDING
winst Er is sprake van winst wanneer de opbrengsten groter zijn dan de kosten.
LEVEL
2 Welke rol speelt België in de internationale handel? p. 106
LEVEL 1 Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument?
p. 86
1 Bekijk de afbeeldingen van producten die nu vaker verkocht worden dan vroeger.
a Hoe heten die producten?
b Waarom zijn ze nu zo populair? Leg uit.
2 Er zijn nog meer moderne producten die aan een bepaalde vraag van nu voldoen.
a Noteer nog een voorbeeld.
b Waarom is de vraag naar dat product er nu en was die er vroeger niet?
3 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument?
1 Wat betekenen de volgende begrippen? Gebruik het internet of artificiële intelligentie.
a Demografie
b Demografische trend
2 Je onderzoekt in vier groepen een bepaalde demografische trend.
a Zoek de betekenis op van de kernbegrippen van de toegewezen trend.
b Beantwoord minstens de hulpvragen.
Groep 1 Bevolkingsomvang, levensverwachting en vergrijzing
Groep 2 Huishoudens en singles
Groep 3 Migratie
Groep 4 Verstedelijking
3 Maak een presentatie van de gevonden informatie.
Hoe ziet onze levensverwachting eruit?
Sterven mensen nog altijd gemiddeld op 60 jaar of worden ze ouder?
Daalt of stijgt de totale bevolking?
Uit hoeveel personen bestaat een gemiddeld Belgisch gezin?
Neemt het aantal eenpersoonshuishoudens toe of af?
Is er veel migratie?
Hoe is die evolutie?
Zullen er in de toekomst meer of minder mensen in een stad wonen?
a Maak een titeldia voor de presentatie van jouw thema: plaats de naam van de trend, een passende afbeelding en de namen van de groepsleden op de titeldia.
b Plaats de verklaring van de betekenis op een tweede dia.
c Ga naar iDiddit en kies een van beide opties. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt.
Voeg cijfergegevens toe aan je presentatie om de trends aan te tonen.
Geef telkens een verklaring van de cijfers.
Noteer telkens de bron van je gegevens.
d Herlees de betekenis van het kernbegrip. Klopt die verklaring nog of moet je die aanpassen?
e Bewaar de presentatie op een gedeelde plaats zodat alle leerlingen er toegang toe hebben. Gebruik als naam de trend gevolgd door jullie namen. Let erop dat de andere leerlingen het bestand alleen kunnen lezen en niet kunnen bewerken.
4 Presenteer de vaststellingen van jouw groep aan de klas.
Maak Action 1.
1 De demografische trends zorgen voor veranderingen in de maatschappij waardoor ook het aankoopgedrag van de mensen verandert. Werk in groepen rond de invloed van een bepaalde demografische trend op het aankoopgedrag. Neem de toegewezen trend grondig door.
Groep 1 Levensverwachting en vergrijzing
Groep 2 Huishoudens en singles
Groep 3 Migratie
Groep 4 Verstedelijking
2 Voor deze opdracht heb je de keuze. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en de trend zelfstandig wilt onderzoeken. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Vink de gekozen optie aan.
Optie 1 Zelfstandig
Optie 2 Met ondersteuning
Ga naar iDiddit. Daar vind je informatie over de verschillende trends.
3 Maak een presentatie van jouw bevindingen met een tool naar keuze.
a Bewaar het bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam.
b Presenteer de vaststellingen van je groep aan de klas. Bewaar daarna de presentatie op een gedeelde plaats zodat alle leerlingen er toegang toe hebben. Let erop dat de andere leerlingen het bestand alleen kunnen lezen en niet kunnen bewerken.
Maak Action 2.
1 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje. Welke nieuwe, technologische mogelijkheden zouden er over twintig jaar kunnen zijn?
2 Noteer in de mindmap vijf voorbeelden van nieuwe technologieën die nu al bestaan.
3 Zijn al die nieuwe technologieën nuttig en nodig?
a Kies een voorbeeld uit de mindmap.
b Noteer een voordeel van die technologie.
c Noteer een nadeel van die technologie.
Maak Action 3 en 4.
Explore 4— Met welke uitdagingen heeft de natuur te kampen en hoe pak je die aan?
1 Werk in vier groepen. Onze consumptiepatronen zijn veranderd omdat we tegenwoordig meer geld en spullen hebben in vergelijking met bijvoorbeeld onze grootouders. Dat heeft ook een effect op onze aarde. Elke groep werkt rond een uitdaging waarmee de natuur geconfronteerd wordt.
a Ga naar iDiddit en bestudeer het deel van de ontdekplaat dat over jouw uitdaging gaat.
b Beantwoord de vragen over jouw uitdaging in een online gemeenschappelijk bestand. Gebruik indien nodig de ICT-fiche_OSGD_06 of fiche_OSOD_05.
Groep 1 Waterschaarste
Is er een stijging van het aantal droge periodes? Zo ja, toon aan.
Waar heerst er momenteel watertekort?
Hoe zal de waterschaarste naar verwachting evolueren?
Groep 2 Opwarming van de aarde
Welke oorzaken worden aangehaald voor de opwarming van de aarde?
Hoeveel graden is de temperatuur gestegen? In welke periode is die stijging begonnen?
Is er een stijging van het zeeniveau? Zo ja, waarom en hoeveel is dat niveau gestegen tussen 1900 en 2020?
Groep 3 Grondstoffentekort
Welke grondstoffen zullen het snelst uitgeput zijn? Hoelang is er nog voorraad van olie, goud, koper en lood?
Groep 4 Plastic afval
Welke problemen veroorzaakt plastic afval?
2 Neem er opnieuw de ontdekplaat bij en beantwoord de vragen.
a Hoe kunnen we het probleem van waterschaarste, opwarming van de aarde en grondstoffentekort aanpakken?
b Welke aankopen helpen om rekening te houden met ecologie en duurzaamheid?
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
Technologie en innovatie
Voorbeelden huidige trends
Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument?
Invloed op het consumentengedrag
Invloed op de aarde en haar grondstoffen
Oplossingen Problemen
De maatschappij verandert als gevolg van verschillende trends.
– Het bevolkingsaantal blijft toenemen omdat de levensverwachting stijgt. Het aantal oudere mensen stijgt waardoor er vergrijzing van de samenleving is.
– De samenstelling van huishoudens verandert. Er zijn meer eenpersoonshuishoudens
– Wereldwijd wonen steeds meer mensen in de stad. Dat heet verstedelijking.
– Meer mensen immigreren naar landen die economisch sterker en / of veiliger zijn.
Een demografische trend verwijst naar de evolutie van de totale bevolking of een bevolkingsgroep zoals bijvoorbeeld een stijging van het aantal mensen in een land.
Deze trends hebben een invloed op het consumptiepatroon.
– Oudere mensen hebben nood aan andere producten zoals rollators, valdetectiesystemen, hoortoestellen of gebruiksvriendelijke smartphones.
– De grootte van de huishoudens bepaalt onder meer of mensen een voorkeur hebben voor grote of kleinere verpakkingen.
– Mensen die in de stad wonen, kopen andere producten dan mensen die op het platteland wonen.
– Migratie zorgt ervoor dat mensen beïnvloed worden door andere culturen waardoor ze met nieuwe zaken kennismaken en hun smaak verandert.
Technologie en innovatie zorgen voor nieuwe mogelijkheden zoals slimme apparaten die het leven makkelijker maken. Tegenwoordig hebben we meer spullen en geld om onze wensen te vervullen, maar daardoor hebben we ook andere consumptiepatronen. Daardoor kunnen nieuwe problemen ontstaan zoals klimaatverandering en ethische aspecten van hun toepassingen.
Er is een steeds groeiende aandacht voor ecologie en duurzaamheid. Denk daarbij aan waterschaarste, de opwarming van de aarde, grondstoffentekort en plastic afval. Om die problemen te voorkomen passen consumenten hun consumentengedrag aan.
1 Lees de tekst.
Je hoort en leest vaak op sociale media, in kranten en tijdschriften dat jij tot generatie Z behoort. Behoor jij dan tot de laatste generatie? En wat is dat precies ‘generatie Z’?
Een generatie bestaat uit mensen die in eenzelfde periode geboren zijn en gemeenschappelijke kenmerken hebben. De meest recente generaties zijn generatie X, generatie Y en generatie Z. Tot generatie X behoort al wie geboren is tussen 1965 en 1980. Mensen geboren tussen 1980 en 1996 vormen generatie Y. Zij worden ook de millennials genoemd. Wie geboren is tussen 1996 en 2015 maakt deel uit van generatie Z. Op dit moment wordt generatie alfa geboren. Hun geboortejaar ligt tussen 2016 en 2030. Uiteraard zijn die generaties niet perfect afgebakend. Tussen opeenvolgende generaties is er een kleine overlap.
2 Werk een beschrijving van de generaties uit met artificiële intelligentie.
a Geef AI de volgende instructie. Pas indien nodig de leeftijd van je ouders of grootouders aan.
Ik ben een veertienjarige leerling die een beschrijving moet geven van mijn eigen generatie en die moet vergelijken met de generatie van mijn ouders die veertigers zijn en mijn grootouders die zestigers zijn. Kun je me daarbij helpen?
b Vergelijk de beschrijving van de verschillende generaties met de beschrijving bij vraag 1. Herken je je ouders en grootouders in de beschrijvingen?
c Stel deze bijkomende vraag aan AI.
Kun je me vertellen hoe het consumptiegedrag van de verschillende generaties verschilt?
d Kopieer dat antwoord naar een tekstbestand. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
e Ga je akkoord met het antwoord van de AI-tool? Maak nog eens de vergelijking en voeg verschillen die je zelf ondervindt, toe aan de tekst.
f Sla het bestand op en controleer of het correct in je portfolio staat.
3 Vergelijk jouw antwoord met het antwoord van je buur. Herkennen jullie jullie ouders en grootouders in de beschrijvingen? Waarom (niet)?
4 Leg je beschrijving eens voor aan iemand uit je omgeving die tot een andere generatie behoort (bijvoorbeeld een (groot)ouder). Klopt je beschrijving nog steeds? Waarom (niet)?
5 Op welke generatie zijn deze uitspraken van toepassing?
Ze verveelt zich snel.
Ze heeft een korte aandachtsboog.
Dit is de eerste digitale generatie.
Deze generatie groeide op in een periode met sterke economische groei en technologische vooruitgang.
Ze kan snel informatie vinden en filteren.
Ze kreeg te maken met economische crisis en jeugdwerkloosheid.
Het zijn digital natives.
Ze kan gemakkelijk multitasken: netflixen, whatsappen, huiswerk maken en Fortnite spelen.
Dit is de eerste generatie die geboren is in de 21e eeuw.
1 Werk in groepen van vier.
2 Elke groep onderzoekt hoe trends het aankoopgedrag van de consument beïnvloeden en maakt daarvan een overzichtelijke poster.
a Kijk even terug naar Explore 1. Kies drie demografische trends uit de Explore en koppel daaraan telkens een specifiek voorbeeld van aankoopgedrag.
b Zoek op het internet afbeeldingen die jouw voorbeelden aantonen.
c Welke voor- en nadelen ervaren de consumenten van die demografische trend en van dat veranderde aankoopgedrag? Noteer.
Voordelen:
Nadelen:
d Maak met een online tool een overzichtelijke poster. Raadpleeg eventueel de ICT-fiches van Canva. Geef je poster een duidelijke naam en bewaar die in je portfolio.
EVALUATIEFICHE
POSTER TRENDS
Inhoud
Op mijn poster staan drie demografische trends.
Ik heb een duidelijk voorbeeld aan de demografische trend gekoppeld.
Ik heb de voordelen op het aankoopgedag duidelijk uitgelegd.
Ik heb de nadelen op het aankoopgedag duidelijk uitgelegd.
Poster
De inhoud is leesbaar.
Ik heb passende afbeeldingen bij de voorbeelden geplaatst.
TOTAAL
Max. Score Opmerkingen
1 Waarvoor gebruik je in je dagelijkse leven zoal technologie? Denk aan school, vrije tijd, contact met vrienden en familie, informatie zoeken … Noteer twee voorbeelden.
2 Niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden om technologie te gebruiken. Werk per twee. In welke situatie is er sprake van ongelijke toegang tot:
a technologie?
b informatie?
c kennis?
3 Noteer twee mogelijke oplossingen om die ongelijkheid weg te werken.
Ga je akkoord met de onderstaande stellingen?
a Kruis aan.
b Leg uit waarom je (niet) akkoord bent.
Supermarkten moeten kleinere verpakkingen maken voor mensen die alleen wonen.
akkoord niet akkoord
Technologie helpt consumenten, maar maakt hen ook afhankelijk.
akkoord niet akkoord
Duurzame producten moeten goedkoper zijn dan niet-duurzame producten.
akkoord niet akkoord
De zelfrijdende auto: dé oplossing voor alle files.
akkoord niet akkoord
Om het klimaat te redden moeten we allemaal vegetariër worden.
akkoord niet akkoord
Op het platteland heb je een beter leven dan in de stad.
akkoord niet akkoord
1 Maak de leerlingen bewust van de water- en grondstoffenschaarste. Voor deze opdracht heb je de keuze. Kies, afhankelijk van je interesse, of je een affiche wilt maken (optie 1) of een filmpje (optie 2). Vink de gekozen optie aan.
a Gebruik cijfermateriaal om je boodschap wetenschappelijk te ondersteunen.
b Geef tips van wat de leerlingen kunnen doen om de schaarste te beperken. Zet hen aan tot actie.
Optie 1 Affiche
Werk per twee. Raadpleeg de ICT-fiche_C_01.
Optie 2 Filmpje
Werk per drie. Raadpleeg de ICT-fiche_M_01.
2 Geef je affiche of filmpje een duidelijke naam en bewaar het bestand in je portfolio.
EVALUATIEFICHE
BEWUSTMAKING WATER- EN GRONDSTOFFENSCHAARSTE
Affiche
De gevraagde vermeldingen zijn aanwezig.
Ik heb een goed sjabloon of een goede vorm voor de affiche gekozen.
De weergave van de gegevens (lay-out, afbeeldingen, schikking) is ordelijk.
Ik gebruik cijfermateriaal.
De algemene indruk is goed (professioneel, duidelijk, mooi).
De affiche is niet te druk.
Video
De beelden zijn duidelijk.
Het filmpje geeft de boodschap duidelijk weer.
Het filmpje is origineel en creatief.
Ik gebruik cijfermateriaal.
De algemene indruk is goed (professioneel, duidelijk, mooi).
TOTAAL
UITGEVOERD
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan een aantal actuele trends omschrijven die het consumptiegedrag beïnvloeden.
2 Ik kan toelichten op welke manier de actuele trend impact heeft op het consumptiegedrag.
3 Ik kan omschrijven dat technologie mogelijkheden biedt maar ook uitdagingen.
4 Ik kan een poster of affiche over actuele trends ontwerpen.
VERKLARING
demografieDemografie is een wetenschap die de samenstelling van de bevolking, de aantallen van de totale bevolking of van bevolkingsgroepen zoals jongeren of ouderen bestudeert.
demografische trend
eenpersoonshuishouden
De demografische trend verwijst naar de evolutie van de totale bevolking of een bevolkingsgroep zoals de stijging van het aantal mensen in een land of een daling van het geboortecijfer.
grondstoffentekort
Het eenpersoonshuishouden bestaat uit één persoon.
AFBEELDING
Het grondstoffentekort is het tekort aan grondstoffen doordat we reeds veel grondstoffen uit de aarde opgebruikt hebben en onze consumptie van grondstoffen de aanwezigheid ervan op aarde overschrijdt.
levensverwachting De levensverwachting geeft aan hoelang een persoon uit een bepaalde categorie gemiddeld leeft.
VERKLARING
migratie Migratie betekent dat een persoon van het ene land naar het andere land verhuist.
verstedelijking Dit geeft de groei van stedelijke gebieden aan door de trek van het platteland naar de stad.
AFBEELDING
vergrijzingDe vergrijzing is een term die aangeeft dat de bevolking steeds ouder wordt en dat de groep oudere mensen binnen de totale bevolking groter wordt.
waterschaarste Waterschaarste is het tekort aan grondwater in bepaalde gebieden of tijdens bepaalde droge periodes.
1 Stel voor jezelf voor morgen een uitgebreid ontbijt en een uitgebreid avondmaal samen.
a In de eerste kolom noteer je het product.
b In de tweede kolom noteer je waar het product vandaan komt. Gebruik het internet.
Ontbijt
sinaasappelsap
Avondmaal
frieten
bv. Brazilië of Spanje
bv. aardappelen uit China, België of Nederland
2 Trek op de wereldkaart een pijl van een land van herkomst van de producten naar België. Je vindt de kaart ook op iDiddit.
3 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
Welke rol speelt België in de internationale handel?
Export of uitvoer verwijst naar de verkoop en het vervoer van de Belgische goederen of diensten naar een ander land. Dat heet ook wel exporteren of uitvoeren. Exportproducten zijn producten die een land uitvoert.
1 Bekijk tabel 1 met de producten die België exporteert.
Tabel 1: Top 4 van de Belgische exportproducten (2024)
Bron: abh-ace.be
2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.
a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 2. Vul de titel en de gegevens aan.
b Is de top 4 van exportproducten nog steeds dezelfde? Kruis aan. ja nee
Tabel 2: Belgische export in
In 2024 heeft België voor ongeveer 495 miljard euro uitgevoerd. Internationaal staat België bekend om zijn chocolade, bier, diamanten en peren.
Import
Import of invoer verwijst naar de aankoop en het vervoer van goederen of diensten die vanuit het buitenland naar België komen. Dat heet ook importeren of invoeren. Importproducten zijn producten die een land importeert.
1 Bekijk tabel 3 met de producten die België importeert.
Tabel 3: Top 4 van de Belgische importproducten (2024)
Bron: abh-ace.be
2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.
a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 4. Vul de titel en de gegevens aan.
b Is de top 4 van importproducten nog steeds dezelfde? Kruis aan. ja nee
Tabel 4: Belgische import in
Good to know
In 2024 heeft België voor ongeveer 475 miljard euro ingevoerd.
1 Bekijk tabel 5 met de landen waarnaar België het meest exporteert of uitvoert. Wat betekent de titel van tabel?
Tabel 5: Top 4 exportlanden voor België (2024)
Bron: www.abh-ace.be
2
Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.
a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 6. Vul de titel en de gegevens aan.
b Is de top 4 van exportlanden nog steeds dezelfde? Kruis aan. ja nee
Tabel 6: Top 4 exportlanden voor België in
1 Bekijk tabel 7 met de landen van waaruit België het meest importeert of invoert. Wat betekent de titel van tabel 7?
Tabel 7: Top 4 importlanden voor België (2024)
Bron: www.abh-ace.be
2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.
a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 8. Vul de titel en de gegevens aan.
b Is de top 4 van exportlanden nog steeds dezelfde? Kruis aan. ja nee
Tabel 8: Top 4 importlanden voor België in
Explore 5— Is het een goed idee om fruit in te voeren uit verre landen?
1 Ga naar iDiddit en bestudeer de kaart van het vers fruit.
a Van welk land komt veel vers fruit naar ons land?
b Van welk land komt verwerkt fruit, zoals sinaasappelsap en fruit in blik, vooral?
c Wat is je eerste gedachte wanneer je naar de pijlen op de wereldkaart kijkt?
2 Surf via iDiddit naar de website Lekker van bij ons.
a Wat kun je via de webpagina ‘Recht van bij de boer’ doen?
b Geef enkele voordelen van deze site.
c Je hebt in thema 2 over de korte en lange keten geleerd. Bekijk opnieuw het schema.
Wat is het verschil?
Geef een voorbeeld van een korte keten.
Geef een voorbeeld van een lange keten.
Wat is het voordeel van een korte keten?
Schema 1: Korte en lange keten
Forum
Moet je meer lokale producten kopen, ook al zijn die soms duurder?
Welvaart en welzijn zijn twee woorden die vaak samen gebruikt worden, maar ze betekenen iets anders. Welvaart gaat over hoeveel geld en spullen je hebt. Het gaat bijvoorbeeld om inkomen, het huis waarin je woont, en of je makkelijk eten en kleding kunt kopen. Als je veel geld en spullen hebt, dan heb je een hoge welvaart.
Welzijn gaat daarentegen over hoe goed jij je voelt in je leven. Het gaat om je gezondheid, vrienden en familie, plezier op school of werk, en of je je veilig en gelukkig voelt. Je kunt bijvoorbeeld veel geld hebben, maar toch ongelukkig zijn omdat je bijvoorbeeld ziek bent of geen vrienden hebt.
Kortom, welvaart meet vooral de materiële kant van het leven, terwijl welzijn kijkt naar het geluk en de tevredenheid van mensen. Beide zijn belangrijk om een goed leven te leiden.
1 Vul de tekst aan met de begrippen ‘welvaart’ en ‘welzijn’.
Kasia heeft een mooi huis, dure kleding en veel gadgets. Haar is dus hoog, maar ze voelt zich vaak eenzaam en gestrest en heeft weinig tijd om plezier te maken met vrienden.
Haar is daarom laag. Aan de andere kant van de stad woont Elisa in een klein appartement met veel minder spullen. Zij heeft veel vriendinnen en vrienden, is gezond en voelt zich gelukkig. Haar is hoog, ook al is haar lager.
2 Lees het artikel over de katoenindustrie. Beantwoord de vragen.
a Waarvan is ‘ngo’ de afkorting? Gebruik het internet.
b Wat is het doel van een ngo? Gebruik het internet.
c Wat onderzocht de ngo Transparentem?
d Welke taken moeten kinderen op de katoenplantages uitvoeren?
e Wat is het grootste gevaar van het sproeien van pesticiden?
f Voor welke leeftijd is kinderarbeid in India verboden?
g Noem minstens twee bekende modebedrijven die gelinkt zijn aan katoen uit die regio.
h Wat bedoelen de onderzoekers met de ‘complexe en ondoorzichtige structuur’ van de textielindustrie? Gebruik het internet.
i Welke verantwoordelijkheid hebben modebedrijven volgens de experts?
j Zou jij nog kleding kopen in je favoriete modewinkel als je weet dat er kinderarbeid vastgesteld is? Leg uit.
Het onderzoeksrapport van de Amerikaanse ngo Transparentem legt ernstige misstanden bloot in de katoenproductie in de Indiase deelstaat Madhya Pradesh. Op de helft van de onderzochte katoenplantages werd kinderarbeid vastgesteld, soms met kinderen van amper zes jaar oud.
De kinderen worden niet alleen ingezet voor het plukken van katoen, maar ook voor gevaarlijke taken zoals het sproeien van pesticiden, wat leidt tot gezondheidsproblemen zoals huiduitslag, jeuk en misselijkheid. Kinderarbeid is in India verboden onder de 14 jaar, maar het verbod wordt op grote schaal omzeild.
De katoen afkomstig van deze plantages komt terecht in de toeleveringsketens van meer dan zestig westerse modebedrijven, waaronder Adidas, H&M, Zara en Skechers. Door de complexe en ondoorzichtige structuur van de wereldwijde textielindustrie verliezen merken vaak het zicht op de herkomst van hun katoen, waardoor kinderarbeid indirect in hun productieketen aanwezig blijft.
Hoewel sommige bedrijven initiatieven steunen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren, blijkt er nog steeds geen blijvende oplossing. Experts benadrukken dat bedrijven meer verantwoordelijkheid moeten nemen, onder andere door strengere controlesystemen en transparantie in hun logistieke keten. Naar: standaard.be, 2025-01-13
Forum
Kunnen consumenten ook een rol spelen in het stoppen van kinderarbeid? Moeten modebedrijven gestraft worden als ze katoen gebruiken waar kinderarbeid bij betrokken is, ook al weten ze het niet?
3 Lees het volgende artikel over artificiële intelligentie. Beantwoord de vragen.
a Welke toepassingen zouden niet bestaan zonder de arbeiders? Noteer twee voorbeelden.
b In welke landen werken veel van de genoemde AI-arbeiders?
c Hoeveel verdienen sommige arbeiders per uur?
d Welke taken voeren die arbeiders uit?
e Waarom kan een computer niet vanzelf herkennen wat een kat of verkeerslicht is?
f Wat wordt bedoeld met ‘digitale werkplaatsen die lijken op sweatshops’?
4
Veel mensen denken dat artificiële intelligentie (AI) helemaal automatisch werkt. In werkelijkheid zit er een groot leger van mensen achter die al het voorbereidende werk doen. Zonder hen zouden chatbots, slimme auto’s of kassaloze winkels niet bestaan.
Die arbeiders zitten vaak in landen als Oeganda, India of de Filipijnen. Ze worden slecht betaald, soms maar een dollar per uur, en werken lange dagen. Hun taken zijn saai en zwaar: ze moeten foto’s en video’s labelen, fouten verbeteren of controleren wat er online verschijnt.
Hun werk is nodig omdat een computer niet vanzelf weet wat bijvoorbeeld een kat, een verkeerslicht of een voetganger is. Pas als
duizenden mensen dit eerst hebben aangewezen door erop te klikken, kan AI die herkennen.
De omstandigheden zijn slecht. Veel arbeiders hebben geen contract, geen zekerheid en soms zelfs gezondheidsproblemen door de zware taken. Onderzoekers spreken daarom van digitale werkplaatsen die lijken op de sweatshops uit de kledingindustrie.
Volgens professor Mark Graham van de universiteit van Oxford moeten bedrijven én consumenten meer verantwoordelijkheid nemen, want zonder de goedkope en vaak uitgebuite arbeid zou AI helemaal niet functioneren.
Naar: tijd.be, 2025-03-08
Wil je meer weten? Je kunt het volledige artikel op iDiddit lezen.
Beoordeel de welvaart en het welzijn van de katoenarbeiders en van de AI-arbeiders.
a Hoe is de welvaart van de katoenarbeiders?
b Hoe is het welzijn van de katoenarbeiders?
c Hoe is de welvaart van de AI-arbeiders?
d Hoe is het welzijn van de AI-arbeiders?
Arbeidsomstandigheden in lageloonlanden
Grote, internationale bedrijven vestigen hun productie vaak in lageloonlanden. Daar profiteren ze van de goedkope arbeid, terwijl de arbeiders en soms zelfs kinderen weinig rechten, weinig bescherming en vaak slechte arbeidsomstandigheden hebben. De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de bedrijven, maar echte, blijvende oplossingen blijven uit zonder strengere controles en transparantie.
Maak Action 3, 4 en 5.
Explore 7— Welke duurzame ontwikkelingsdoelen houden verband met internationale handel?
Good to know
De Duurzame Ontwikkelingsdoelen, vaak SDG’s genoemd, zijn zeventien doelen van de Verenigde Naties om de wereld beter te maken. Ze zijn bedacht om grote problemen aan te pakken, zoals armoede, ongelijkheid, slechte gezondheid en klimaatverandering.
Wanneer internationale bedrijven geen respect hebben voor de welvaart en het welzijn van mens en planeet, dan is dat ook niet in lijn met de duurzame ontwikkelingsdoelen
Die doelen verwachten van mensen, bedrijven en overheden dat ze zorg dragen voor mens en milieu en ze helpen landen, bedrijven en mensen om samen te werken voor een betere toekomst. Ze richten zich op drie belangrijke dingen:
Mensen helpen: ervoor zorgen dat iedereen genoeg te eten heeft, gezond kan blijven en goed onderwijs krijgt.
Planeet beschermen: zorgen voor minder vervuiling, meer bomen, schone oceanen en een beter klimaat.
Welvaart eerlijk verdelen: zorgen dat werk eerlijk is, mensen gelijke kansen hebben en iedereen veilig en gelukkig kan leven.
Surf via iDiddit naar de website van de duurzame ontwikkelingsdoelen.
a Bekijk de vijf SDG’s en lees de omschrijvingen. Om welke SDG gaat het?
SDG : Iedereen moet een goede baan kunnen hebben, eerlijk betaald worden en kunnen werken in een veilige en respectvolle omgeving. Het gaat ook over: genoeg werk voor iedereen, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, kansen voor jongeren en volwassenen om geld te verdienen en te leren.
SDG : We moeten iets doen tegen klimaatverandering om de aarde te beschermen. Het gaat over: minder vervuiling en uitstoot van schadelijke gassen, zorgen dat de aarde en het weer niet te veel veranderen, voorbereiden op gevolgen van klimaatverandering, zoals overstromingen of droogte.
SDG : Iedereen moet gezond kunnen leven en een goed leven hebben. Het gaat over: toegang tot goede gezondheidszorg, voldoende voeding en schoon water, een veilig en gezond leven zonder gevaarlijke ziektes, zorgen dat mensen zich mentaal en fysiek goed voelen.
SDG : Iedereen moet gelijke kansen krijgen, ongeacht wie hij is, waar hij vandaan komt of hoeveel geld hij heeft. Het gaat over: minder verschillen tussen rijke en arme mensen, eerlijke behandeling voor iedereen, zorgen dat iedereen kan meedoen op school, op het werk en in de samenleving.
SDG : We moeten spullen op een duurzame manier gebruiken en produceren, zodat we minder afval maken, minder energie en grondstoffen verbruiken, en beter voor de aarde zorgen.
b In de vorige Explores heb je geleerd over kinderarbeid, uitbuiting, vervuiling door internationale transporten. Tegen welke SDG’s druist dit in?
Kinderarbeid:
Uitbuiting van werknemers:
Milieuvervuiling:
1 Vergelijk de prijzen van het volgende product in verschillende landen. Wat valt er op?
2 Lees de tekst. Wat is de oorzaak van die prijsverschillen?
De MR, een Waalse politieke partij, wil de accijnzen en btw op tabak en alcohol verlagen, omdat veel Belgen die producten goedkoper in het buitenland kopen. Door de hoge prijzen vloeien de belastinginkomsten nu naar buurlanden zoals Frankrijk en Luxemburg. Volgens de MR zou een verlaging van de belastingen ertoe leiden dat Belgen opnieuw in eigen land kopen, wat uiteindelijk meer geld in de Belgische schatkist brengt. De partij verwijst naar het principe ‘te veel belastingen doden de belastingen’. Vooral tabak en alcohol worden genoemd, aangezien de verkoop in België daalt en import en namaak toenemen. Het voorstel botst echter met het gezondheidsbeleid en met de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie, die juist pleit voor hogere belastingen op deze producten om consumptie te ontmoedigen.
Bron: standaard.be, 2025-10-09
3 Voor welke landen staan de prijzen op de etiketten? Gebruik het internet.
Wisselkoers
Als je op reis gaat naar een ander land, kun je niet altijd betalen met euro’s. Je moet je geld omwisselen naar de munt van dat land. De wisselkoers geeft aan hoeveel een euro waard is in een andere munt, of omgekeerd.
4
Welke munteenheid gebruiken ze in de volgende landen? Noteer ook de afkorting. Gebruik eventueel het internet. LAND
Duitsland Spanje
Verenigd Koninkrijk Denemarken
Zwitserland Japan
China Brazilië
Verenigde Staten Canada
Good to know
Wisselkoers berekenen van euro naar vreemde munt
Stap 1: Noteer de wisselkoers. 1,00 EUR = 1,10 USD
Stap 2: Noteer het bedrag dat je wilt omwisselen. 50,00 EUR
Stap 3: Vermenigvuldig met de wisselkoers. 50,00 EUR * 1,10 = 55,00 USD
Wisselkoers berekenen van vreemde munt naar euro
Stap 1: Noteer de wisselkoers. 1,00 EUR = 1,10 USD
Stap 2: Noteer het bedrag dat je wilt omwisselen.220,00 USD
Stap 3: Deel door de wisselkoers. 220,00 USD / 1,10 = 200,00 EUR
5 Surf via iDiddit naar een link waar je de wisselkoers kunt berekenen.
a Hoeveel bedraagt de wisselkoers euro naar Britse pond? 1,00 EUR =
b Hoeveel pond krijg je voor 40,00 euro? 40,00 EUR =
c Hoeveel euro krijg je voor 85,00 Britse pond? 85,00 GBP =
d Hoeveel bedraagt de wisselkoers euro naar Japanse yen? 1,00 EUR =
e Je wisselt 20,00 euro. Hoeveel Japanse yen krijg je?
f Je hebt 6 500,00 Japanse yen. Hoeveel euro is dat?
Good to know
Er bestaan onlinetools en apps om de wisselkoers te berekenen. Met een zoekterm zoals ‘wisselkoers omzetten’ of ‘wisselkoers berekenen’ vind je zo een online tool. Controleer daarna met behulp van zo een tool of jouw berekeningen bij benadering kloppen.
Export of uitvoer verwijst naar de goederen of diensten die een land naar een ander land vervoert. Dat heet ook exporteren of uitvoeren. Exportproducten zijn producten die een land exporteert.
Import of invoer verwijst naar de goederen of diensten die naar België komen vanuit een ander land. Dat heet ook importeren of invoeren. Importproducten zijn producten die een land importeert.
België maakt jaarlijks een overzicht van welke landen de meeste producten aan ons land leveren en naar welke landen België het meest uitvoert. Enkele van onze topexportlanden zijn Duitsland, de Verenigde Staten, Frankrijk en Nederland. Tot onze grootste leveranciers behoren onder andere Nederland, China, Duitsland en de VS.
Wanneer je boodschappen doet, is het belangrijk om na te denken over de weg die de producten hebben afgelegd voor ze in de winkel liggen. Dankzij de lange keten zijn producten vaak het hele jaar door beschikbaar en ook goedkoper. Producten langs de korte keten komen recht van de boer. Dat heeft voordelen zoals het feit dat er minder transport nodig is.
Welvaart en welzijn zijn twee woorden die vaak samen worden gebruikt, maar ze betekenen iets anders. Welvaart gaat over hoeveel geld en spullen je hebt. Het gaat bijvoorbeeld om inkomen, het huis waarin je woont, of je makkelijk eten en kleding kunt kopen. Als iemand veel geld en spullen heeft, is je welvaart hoog.
Welzijn gaat daarentegen over hoe goed iemand zich voelt in zijn leven. Het gaat om je gezondheid, je vrienden en familie, plezier op school of werk, en of jij je veilig en gelukkig voelt. Je kunt bijvoorbeeld veel geld hebben, maar toch ongelukkig zijn als je ziek bent of geen vrienden hebt.
Grote internationale bedrijven vestigen hun productie vaak in lageloonlanden. Daar profiteren ze van de goedkope arbeid, terwijl de arbeiders en soms zelfs kinderen weinig rechten, weinig bescherming en vaak slechte arbeidsomstandigheden hebben. De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de bedrijven, maar echte, blijvende oplossingen blijven uit zonder strengere controles en transparantie.
Wanneer internationale bedrijven geen respect hebben voor de welvaart en het welzijn van mens en planeet, dan is dat ook niet in lijn met de duurzame ontwikkelingsdoelen. Deze doelen verwachten van mensen, bedrijven en overheden dat ze zorg dragen voor mens en milieu.
Als je op reis gaat naar een ander land, kun je niet altijd in euro betalen. Je moet je geld omwisselen naar de munt van dat land. De wisselkoers geeft aan hoeveel een euro waard is in een andere munt, of omgekeerd.
1 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.
a Download de volledige overzichtsstudie en zoek de cijfers van de import en export van België.
b Open een nieuwe werkmap. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.
2 Stel de top 10 klanten van België op een grafiek voor.
a Neem de cijfers over in een tabel in het eerste werkblad. Vermeld het land alsook de waarde van de export.
b Maak een staafdiagram van die cijfers.
3 Stel de top 10 leveranciers van België op een grafiek voor.
a Neem de cijfers over in een tabel in het tweede werkblad. Vermeld het land alsook de waarde van de import.
b Maak een staafdiagram van die cijfers.
4 Stel de top 10 van geëxporteerde producten van België op een grafiek voor.
a Neem de cijfers over in een tabel in het derde werkblad. Vermeld het percentage van de export van elk product ten opzichte van de totale export.
b Maak een staafdiagram van die cijfers.
5 Stel de top 10 van geïmporteerde producten van België op een grafiek voor.
a Neem de cijfers over in een tabel in het vierde werkblad. Vermeld het percentage van de import van elk product ten opzichte van de totale import.
b Maak een staafdiagram van die cijfers.
1 Lees de tekst.
Waarom avocado’s niet zo groen zijn
Avocado’s zijn al jaren heel populair. Veel mensen denken dat ze gezond zijn, goed voor je hart en vol met goede vetten. Vooral sporters en mensen die gezond willen eten, kiezen vaak avocado.
Avocado’s worden vaak een superfood genoemd. Maar niet iedereen weet dat ze slecht kunnen zijn voor het milieu. De meeste avocado’s die wij in België eten, komen uit verre landen zoals Mexico, Peru of Chili. Om ze hier te krijgen moeten ze met vliegtuigen of grote vrachtwagens vervoerd worden. Dat zorgt voor veel CO2 in de lucht. CO2 is een gas dat de aarde warmer maakt. Alleen al het vervoer van avocado’s zorgt dus voor veel vervuiling.
Maar er is meer. Om avocado’s te laten groeien, is heel veel water nodig. Voor één avocado is ongeveer 200 liter water nodig. In landen waar weinig water is, zoals delen van Zuid-Amerika, is dat een groot probleem. Boeren gebruiken soms meer water dan er beschikbaar is. Daardoor blijft er minder over voor andere planten, dieren en mensen. Ook wordt er veel landbouwgrond gebruikt voor avocado’s. Daardoor verdwijnen soms bossen of kunnen andere planten niet meer groeien. In sommige gebieden is er zelfs ruzie of geweld, omdat avocado’s veel geld waard zijn.
Als je het belangrijk vindt om goed voor de aarde te zorgen, is het slim om niet te vaak avocado te eten. Af en toe is prima. Maar elke dag? Dan kun je beter afwisselen met andere gezonde keuzes, zoals noten, lokale groente of fruit van het seizoen. Zo blijf je gezond én help je de planeet.
Naar: mannenkeuze.nl, 2025-04-18
2 Stel voor een product naar keuze een productpaspoort op.
a Kies een van deze producten: aardbeien Hoogstraten – avocado – bloemkool – Chiquitabanaan – melk – rijst – sinaasappel
b Maak voor jouw gekozen product een productpaspoort aan de hand van het sjabloon op iDiddit. Gebruik het internet.
c Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
d Stel je product voor aan de klas.
e Zijn er dichterbij alternatieven beschikbaar voor de producten die van ver komen? Bespreek klassikaal.
Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje.
a Welke problemen probeert Oxfam aan te pakken? Geef minstens twee voorbeelden.
b Hoe probeert Oxfam die problemen op te lossen? Geef twee voorbeelden.
c Wat zou je zelf kunnen doen om bij te dragen aan een eerlijke wereld?
Wie draagt de meeste verantwoordelijkheid wanneer we kinderarbeid willen tegengaan? Werk in twee groepen. Elke groep vertegenwoordigt een ander standpunt.
Groep 1 De consumenten zijn verantwoordelijk.
Groep 2 De bedrijven en overheden zijn verantwoordelijk.
a Noteer de argumenten van jouw groep.
b Duid voor elke groep een woordvoerder aan.
c Voer een kort klasgesprek en verdedig jouw standpunten.
d Noteer een conclusie.
1 Bereken de wisselkoers. Gebruik de tool op iDiddit of een andere tool naar keuze.
100,00 euro = Deense kroon
100,00 euro = Japanse yen
100,00 euro = Chinese yuan
100,00 euro = Braziliaanse real
2 Je gaat naar de Verenigde Staten en wilt 1 000,00 Amerikaanse dollar meenemen. Hoeveel euro is dat?
3 Je gaat naar London en wilt 500,00 euro meenemen. Hoeveel Britse pond is dat?
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan toelichten welke producten België voornamelijk exporteert.
2 Ik kan toelichten welke producten België voornamelijk importeert.
3 Ik kan toelichten welke de belangrijkste handelspartners van België zijn.
4 Ik kan de voordelen van een korte keten omschrijven.
5 Ik kan de nadelen van een lange keten omschrijven.
6 Ik kan mogelijke nadelige gevolgen van internationale handel omschrijven.
7 Ik kan mogelijke nadelige gevolgen van internationale handel in verband brengen met de duurzame ontwikkelingsdoelen.
8 Ik kan toelichten waarom identieke producten niet dezelfde prijs hebben in verschillende landen.
BEGRIP
duurzame ontwikkelingsdoelen
VERKLARING
Dat zijn zeventien mondiale doelen van de Verenigde Naties om armoede te verminderen, ongelijkheid te bestrijden en de planeet te beschermen.
AFBEELDING
export of uitvoer
Dat is de verkoop van eigen producten aan het buitenland.
exportproducten
Dat zijn producten die een land naar het buitenland uitvoert.
import of invoer
Dat is de aankoop van producten uit het buitenland.
importproducten
Dat zijn de producten die een land invoert.
VERKLARING
lageloonlandEen lageloonland is een land waar mensen lage lonen krijgen en vaak ook weinig arbeidsrechten hebben.
welvaartDat is de mate waarin mensen beschikken over geld, bezittingen en materiële middelen om in hun behoeften te voorzien.
AFBEELDING
© Shutterstock / Zvonimir Atletic
welzijn Dat is de mate van tevredenheid, gezondheid en kwaliteit van leven van mensen, los van alleen materiële rijkdom.
wisselkoersDat is de prijs van de ene munt uitgedrukt in een andere munt.
Wat is de impact van overheidsbeslissingen op de prijs van goederen en diensten?
1 Ken je nog de verschillende partijen van de economische kringloop (Thema 1, Level 1)? Noteer ze hier.
2 Lees de tekst.
Sami wordt op een maandagochtend wakker, staat op en neemt een douche. Het water komt uit de kraan, geleverd door een watermaatschappij die gecontroleerd wordt door de overheid. Op weg naar school fietst Sami over veilige fietspaden, aangelegd en onderhouden door de gemeente. Op school krijgt Sami les van een leerkracht die betaald wordt door de overheid. Sami’s mama is verpleegkundige in het Universitair Ziekenhuis en zijn pluspapa werkt in een bouwbedrijf. Ze betalen belastingen op hun loon. Het bouwbedrijf betaalt ook belastingen op de winst. Op de gsm-cover van Temu uit China betaalt Sami extra belasting (importtarief). Dankzij die belastingen kan de overheid wegen aanleggen, scholen bouwen, ziekenhuizen onderhouden …
3 Toon aan met een voorbeeld uit de tekst.
a Hoe zijn de gezinnen en de overheid met elkaar verbonden?
b Hoe zijn de bedrijven en de overheid met elkaar verbonden?
4 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
Wat is de impact van overheidsbeslissingen op de prijs van goederen en diensten?
1 Bekijk de documenten.
a Wat voor document is het? Noteer.
b Markeer het te betalen totaalbedrag in het geel.
c Markeer het deel van het totaalbedrag dat naar de overheid gaat in het blauw.
Molenstraat 77, 9960 ASSENEDE
Openingstijden:
Maandag – zaterdag : 08u30 – 19u00
KALKOEN/KIPFILETREEPJE
€ BTW NETTO BTW-BEDRAG BRUTO B 6,00% 9,35 0,569,91 ***********************************
Vorig puntensaldo 3370
Uw verzamelde punten: ALDI punten 24 -----------------------------------
Totaal ALDI punten 24 Nieuw puntensaldo 3394 ***********************************
ALDI, ALTIJD SLIM
Btw-nummer: BE0422096389
0029 103 025856 0171 29/09/20X XX 15:15:32
FISCAAL TRANSACTIENUMMER: 00169700 72949911
TANKSTATION DE STER – BELGIË
Btw-nummer: BE 0123.456.789
Datum: 25-01-20xx | Tijd: 14:15
Product: Euro 95 (E10)
BESCHRIJVING BEDRAG
Liters: 45,00 L
Prijs per liter: € 1,729
TOTAAL (incl. BTW) € 77,81
UITSPLITSING:
Netto brandstofprijs: € 24,15
Accijnzen (ca. € 0,60/L): € 27,11
Basisbedrag (excl. BTW): € 64,30
Btw (21%): € 13,51
TOTAAL BETAALD: € 77,81
Betaalwijze: Bancontact
Kaart: **** **** **** 1234
Autorisatie: 098765
Dank u voor uw bezoek en een veilige reis! B
p3/6
P.CABN.955.N.0.D.04122025.v39.000000
JE FACTUUR IS NU EENVOUDIGER. Wil je meer detail over deze factuur, ga dan naar engie.be/klantenzonepro Je login:
Je energieverbruik beheren
Onderstaande grafieken geven per kalenderjaar de evolutie van je verbruik (uitgedrukt in kWh)
Elektriciteit EAN 541448820043222931 verbruik op vorige facturen verbruik op deze factuur * onvolledig jaar kWh
046/BEPNLVD4
Informatie over je contract
Je btw-nummer: KlantnummerVerbruiksadres -
Flow pro - variabele prijs - 1 jaar
Wat en hoe moet ik betalen?
Gemiddelde eenheidsprijs voor je energie afname ( excl. btw/kWh) 202220232024 2025* Elektriciteit 0,420,340,230,25 Aardgas 0,170,110,070,08
Elektriciteit – EAN 541448820043222931( excl. btw)
Afname - dit betaal je aan ENGIE 130,15
Ik heb een vraag
Netwerkkosten - dit storten wij door aan de netbeheerder
en heffingen - dit storten wij door aan de overheid 24,16
Jouw klantenzone
Hier vind je je facturen en contracten. Je kan hier ook je verbruik opvolgen.
Je login: ansoleil@live.be engie.be/klantenzonepro
Onze klantendienst
Op onze website vind je altijd een antwoord op vragen rond actuele thema's. Het antwoord niet gevonden? Dan kan je ons contacteren via e-mail, telefoon (078 78 20 20) of chat. engie.be/nl/professionals/contact
Volumes
1. Volg zelf je verbruik op. Meer info op engie.be/prof/checksave
Versie: 17.11.20XX 17.01.20XX tot 16.01.20XX
Flow pro - variabele prijs - 1 jaar
Versie: 17.11.20XX 17.01.20XX tot 16.01.20XX
2. Op zoek naar tips om je verbruik te verlagen? Je vindt de tips voor jouw sector op elk moment in je klantenzone. engie.be/klantenzonepro
3. Vraag je je af wat je CO2 uitstoot is voor je gasverbruik? Dit vind je op elk moment in je klantenzone. engie.be/klantenzonepro
Factuurdatum 03.12.20XX
Factuurnummer 708 413 105 530
Contactgegevens van consumentenverenigingen, energieagentschappen of soortgelijke organen kan je vinden op vreg.be/nl/energieverbruik, vlaanderen.be/veka en klimaat.be. Je kan er ook alle info vinden over energie-effici ntie en vergelijkingen met een standaard of een identiek verbruik.
Facturatieperiode 01.11.20XX - 30.11.20XX
Aardgas – EAN 541448820043222948 ( excl. btw) Verbruik - dit betaal je aan
Storing?
Gasgeur: 0800 65 0 65 (24u/24) (netbeheerder Fluvius Imewo)
Elektriciteitsstoring: 078 35 35 00 (24u/24) (netbeheerder Fluvius Imewo)
Bij laattijdige betaling zullen wij je een herinnering sturen. De eventuele kosten van deze herinnering (10,00 ) worden aangerekend, zoals door de wet bepaald. Meer info vind je in de Algemene Voorwaarden op engie.be.
Contract vergelijken?
Totaal te betalen (incl. btw) Dit bedrag zal automatisch via domicili ring van je rekening afgehouden worden op 21 december 20XX 458,27
Vergelijk je huidige contract op je online klantenzone Of via de V-Test (vtest.vreg.be) of de CREG-scan (creg.be/nl/cregscan).
Meterstanden
Contract stopzetten?
Elektriciteit EAN 541448820043222931Meternummer
Piekuren 397 kWh
Daluren 488 kWh
Totaal afname 885 kWh 01.11.2025 30.11.2025
Je kan je contract op ieder moment opzeggen zonder verbrekingsvergoeding, mits het respecteren van een schriftelijke opzeg van ten hoogste drie weken vanaf de datum van het verzoek. Indien je voor het geheel van je toegangspunten op het distributienet op jaarbasis meer verbruikt dan 100 MWh elektriciteit of 100 MWh aardgas, berekend op basis van uw geschat jaarlijks verbruik, zoals bepaald door de distributienetbeheerder, kan je je desbetreffende contract enkel be indigen op het einde van de lopende duur mits een schriftelijke opzeg ten laatste 1 maand voor de afloop van de lopende periode. Indien je je contract be indigt voor de afloop van de lopende duur, ben je ons een opzegvergoeding verschuldigd zoals bepaald in je contract.
Probleem niet opgelost?
0681 - Afname piek 10684, X 11081, X 0681 - Afname dal 16410, X 16898, X 0681 - Injectie piek 8193, X 8222, X 0681 - Injectie dal 3101, X 3111, X
Aardgas EAN 541448820043222948 Meternummer Verbruik 2340
Federale Ombudsdienst voor Energie, Koning Albert ll - laan 8 bus 6, 1000 Brussel - klacht@ombudsmanenergie.be - 02 211 10 60.
01.11.2025 30.11.2025
X
Btw-informatie
Deze meterstanden zijn opgenomen door de netbeheerder. Het aardgasverbruik wordt omgerekend van m naar kWh.
Tarief
Basisbedrag voor btw Btw 21% 370,57 77,82
<1>Vrijstelling art. 28 van het btw-wetboek 9,88 -
Totaal 380,45 77,82
n Bol varlaan
Factuuradres
BE Btw-nr. n.v.t.
Club klantnummer 9813200965646
Referentie document n.v.t.
Factuurnummer B001250000502704
Factuurdatum 23.12.20
Besteldatum 23.12.20
MEDIAMARKT ONLINE BELGIUM BOECHOUTLAAN 105, BOX 00.02 BE 1853 GRIMBERGEN BTW nr.: BE0846855431
Betalingswijze Online
Online bestelnummer 2932466
Leveringstype Thuislevering
Leverdatum 23.12.20 Pos. Artikelnr. Omschrijving
2002383 BRAUN FG1106 1 21,00% 33,44 EUR 33,44 EUR Btw Netto totaal Btw totaal Totaal bruto 21,00%27,64 EUR5,80 EUR33,44 EUR Totaalprijs 33,44 EUR Resterend bedrag 0,00 EUR
TechWorld Electronics Korenmarkt 12 9000 GENT
Btw-nummer: BE 0845.125.963
FACTUUR
Factuurnummer: TW–20xx–01874
Factuurdatum: 20xx-01-05
Klant: J. Peeters
Stationsstraat 44 9940 EVERGEM
Omschrijving Aantal Prijs/stukTotaal
Smartphone Galaxy X12 (128 GB)
MMS Online Belgium BOECHOUTLAAN 105, BOX 00.02 BE 1853 GRIMBERGEN
Handelsregisternummer: 0846855431
Handelsregister: Brussel
Bank: ING
Totaal excl. btw
IBAN: BE89363110953185
BIC: BBRUBEBB
Btw 21 % € 153,94
Totaal te betalen
Betalingswijze: Bancontact
2 Combineer de belasting met de juiste omschrijving. Gebruik het internet.
1 btw
2belastingen
3 accijnzen
4 Recupel
OMSCHRIJVING
AEen belasting om het gebruik van bepaalde consumptiegoederen (bijvoorbeeld sigaretten, benzine en alcohol) af te remmen, omdat ze schadelijk zijn voor de gezondheid of voor het milieu.
BDat is de afkorting van belasting over de toegevoegde waarde. Die belasting heft de overheid op de verkoop van goederen en diensten. Ze wordt ook wel verbruiksbelasting genoemd.
CDat zijn geldbedragen die mensen en bedrijven aan de overheid betalen. De overheid gebruikt dat geld om belangrijke dingen te betalen, zoals bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen en wegen.
DDat is een organisatie die oude elektrische toestellen en lampen inzamelt. Ze wil dat kapotte toestellen eerst hersteld worden en dat toestellen die nog werken naar de kringloopwinkel gaan. Zijn ze echt niet meer te gebruiken? Dan worden ze in speciale recyclagecentra uit elkaar gehaald zodat de materialen opnieuw gebruikt kunnen worden.
Op je energiefactuur staan het bedrag dat je voor de elektriciteit of het gas dat je verbruikt, moet betalen, en de extra kosten die de overheid oplegt. Die toeslagen en heffingen zijn bedoeld voor het onderhoud van het netwerk, steun voor groene energie, belastingen en accijnzen.
Maak Action 1 en 2.
Gezinnen moeten belastingen betalen aan de overheid zodat die geld heeft om scholen, ziekenhuizen, lonen van leerkrachten en wegen te betalen. Ze kan die onmiddellijk afhouden, bijvoorbeeld van je loon, maar ook onrechtstreeks via bijvoorbeeld btw op de aankoop van een nieuwe wagen.
1 Bekijk de afbeeldingen. Om welke belasting gaat het? Kies uit: afvalbelasting – btw – personenbelasting – verkeersbelasting
2 Combineer de belasting met de juiste omschrijving.
1 personenbelasting ADie belasting moet je betalen wanneer je als bestuurder van een gemotoriseerd voertuig (auto, moto …) de openbare weg gebruikt.
2 verkeersbelasting BDie belasting wordt geheven op de inkomens van gezinnen.
3 afvalbelasting CDat bedrag betalen gezinnen of bedrijven aan de overheid voor de ophaling en verwerking van hun afval. Het helpt de gemeente om vuilniswagens, recyclageparken en afvalverwerking te betalen. Hoeveel je betaalt, hangt soms af van hoeveel afval je produceert of welk soort afval je hebt.
Explore 3— Wat doet de overheid met de inkomsten van de belastingen?
De overheid gebruikt het geld van belastingen om dingen te betalen die belangrijk zijn voor alle bewoners in het land. Denk bijvoorbeeld aan scholen, waar jij elke dag naartoe gaat om te leren. Ook ziekenhuizen waar mensen verzorgd worden als ze ziek zijn, worden betaald met belastinggeld. Wegen, bruggen en fietspaden worden aangelegd en onderhouden met dat geld. De politie en brandweerlui die zorgen voor de veiligheid krijgen ook hun loon van de overheid dankzij belastingen. Daarnaast helpt de overheid mensen die het moeilijk hebben bijvoorbeeld met een uitkering, een sociale woning of het geven van subsidies. Ook het openbaar vervoer wordt deels betaald met belastinggeld.
1 Wat is een ‘solidaire samenleving’? Bespreek klassikaal en noteer de conclusie.
2 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje.
a Wie moet er allemaal zijn steentje bijdragen aan de samenleving via belastingen?
b Dankzij belastingen kun je van tal van voordelen genieten. Noteer er vier.
3 Bekijk grafiek 1. Bespreek klassikaal en beantwoord de vragen.
a Naar welke post gaat het meeste van het belastinggeld?
b Hoe zou dat komen?
Grafiek 1: Waarvoor dienen de belastingen? Verdeling per categorie
€ 1,40 ANDERE
€ 1,90 DEFENSIE
€ 2,10 FUNDAMENTEEL ONDERZOEK
€ 2,30 MILIEU
€ 2,30 RECREATIE, CULTUUR EN GODSDIENST
€ 21,00 PENSIOENEN
€ 3,10 STAATSSCHULD per € 100
€ 3,30 OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID
€ 4,10 GEZIN EN KINDEREN
€ 15,30 GEZONDHEIDSZORG
€ 11,80 ONDERWIJS
€ 7,00 OVERHEIDSBESTUUR
€ 6,90 INVALIDITEIT EN ZIEKTE
€ 6,90 ECONOMISCH BELEID
€ 5,50 WERKLOOSHEID EN SOCIALE UITKERING
€ 5,10 VERVOER
Wanneer je iets koopt in de winkel zit er btw in de prijs. Dat is een belasting die de overheid toevoegt aan producten en diensten. Hoe hoger de btw, hoe duurder het product wordt voor de klant.
Bij sommige producten zoals alcohol, sigaretten of brandstof komen daar nog extra accijnzen bij. Die maken de producten nog duurder omdat de overheid wil dat mensen er minder van gebruiken. Omgekeerd kan de overheid er ook voor zorgen dat iets goedkoper wordt. Dat doet ze met subsidies. Een subsidie is geld dat de overheid geeft aan bedrijven of personen om iets aan te moedigen. Bijvoorbeeld als de overheid wil dat meer mensen een elektrische fiets kopen, kan ze een deel van de prijs betalen. Daardoor wordt de fiets goedkoper voor jou.
1 Bekijk de afbeeldingen.
a Is er sprake van een positieve of negatieve invloed op de prijs van diensten of goederen? Kruis aan. b Leg uit.
positief negatief
Uitleg:
+btw +btw + btw +btw +btw
positief negatief
Uitleg:
Btw-tarieven
In België bestaan er verschillende btw-tarieven. Dat wil zeggen dat je niet op elk product of elke dienst evenveel belastingen betaalt. Het standaardtarief is 21 %. Dat geldt voor de meeste dingen die je koopt, zoals kleding, een gsm of een bioscoopticket.
Bepaalde producten zijn voor iedereen belangrijk. Daarom wil de overheid ze goedkoper maken door verlaagde tarieven toe te passen.
Voor bepaalde voedingsproducten of voor eten op restaurant is er het tarief van 12 %.
Voor basisproducten zoals brood, melk, medicijnen en boeken is er het lage tarief van 6 %.
Voor bijvoorbeeld medische zorg of onderwijs betaal je geen btw. Daar geldt dus het tarief van 0 %.
Met die verschillende tarieven wil de overheid essentiële producten of basisproducten betaalbaar houden. Andere producten worden dan weer zwaarder belast en zijn duurder. Zo wordt het eerlijker voor iedereen.
2 Surf via iDiddit naar een website over de verschillende btw-tarieven voor goederen en diensten. Noteer voor elk tarief drie voorbeelden.
3 Vervolledig de tabel.
a Welk btw-tarief is er van toepassing?
b Hoeveel btw moet je betalen?
Op iDiddit staat een filmpje over het rekenen met procenten.
c Hoeveel bedraagt de verkoopprijs inclusief btw?
€ 413,22
€ 2,79
€ 24,50/kg
kabeljauw
€ 77,42
€ 2,95
Als consument betaal je aan de winkelier altijd de volledige verkoopprijs, dus inclusief btw. De winkelier stort op zijn beurt de btw door naar de overheid.
4 Bekijk grafiek 2.
a Hoeveel betaal je voor 50 liter benzine zonder btw en accijnzen?
b Hoeveel accijnzen betaal je op 50 liter benzine?
c Hoeveel btw betaal je op 50 liter benzine?
Grafiek 2: Belasting bij een tankbeurt van 50 liter benzine 95
Naar: energiafed.be, 2026-02-24
5 Bekijk grafiek 3 over de belasting op tabak. Wat valt je op? Wat wil de overheid daarmee bereiken? Bespreek klassikaal en noteer de conclusie.
Grafiek 3: Belasting op een pakje sigaretten
Bron: FOD Financiën
6 De overheid kan de aankoop van een product ook stimuleren. Lees de tekst. Bespreek klassikaal.
Werknemers die met de fiets naar het werk komen of een dienstverplaatsing uitvoeren, krijgen een fietsvergoeding.
Vanaf 1 januari 2026 is de maximaal fiscaal vrijgestelde vergoeding voor woon-werkverplaatsingen met de fiets verhoogd (van 0,36) naar 0,37 euro per kilometer.
Vanaf 2024 werd er een plafond ingesteld voor fiscale vrijstelling. Dit bedrag is voor inkomstenjaar 2026 geïndexeerd naar 3 690,00 euro.
Bron: sociare.be; 2026-01-05
Maak Action 5.
Explore 5— Kan mijn jeugdvereniging rekenen op subsidies van de overheid?
1 Lees de krantenkoppen. Bespreek klassikaal.
Europese subsidie voor een jongerenplek in Landen
Chiro Itegem krijgt subsidie voor nieuwe verlichting in lokaal
Meer subsidies voor Zultse jeugdlokalen
Jeugdbewegingen
krijgen 62 500,00 euro extra subsidie voor nieuwe lokalen
Jeugdverenigingen krijgen steun van de overheid in de vorm van subsidies. Dat is een betaling van de overheid aan ondernemingen of organisaties zonder dat die een tegenprestatie moeten leveren. Het is uiteraard logisch dat die beperkt zijn en dat er aan bepaalde voorwaarden voldaan moet worden.
2 Werk per twee. Ga naar iDiddit en lees de brochure over jeugdwerk. Beantwoord de vragen.
a Wanneer word je erkend als jeugdwerkinitiatief?
b Als je als animator een cursus wilt volgen, kun je een subsidie ‘Terugbetaling vorming in het jeugdwerk’ ontvangen. Hoeveel bedraagt die maximaal per jaar?
c Je kunt een jaarlijkse subsidie ontvangen voor de werking van je jeugdvereniging. Hoeveel bedraagt die?
d Stel dat je kleine herstellingen aan de lokalen of de terreinen van je jeugdvereniging wilt laten uitvoeren. Op hoeveel subsidie kun je dan rekenen per jaar?
Maak Action 6 en 7.
Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.
Uitgaven
Wat is de impact van overheidsbeslissingen op de prijs van goederen en diensten?
Accijnzen
Inkomsten
Btw
De overheid krijgt geld van belastingen. Dat zijn bedragen die mensen en bedrijven betalen. Er zijn verschillende soorten belastingen:
Btw: Die betaal je als je iets koopt in de winkel.
Accijnzen: Extra belasting op bijvoorbeeld benzine, alcohol en sigaretten.
Recupel: Dat is een organisatie die oude elektrische toestellen en lampen inzamelt en laat recycleren zodat de materialen opnieuw gebruikt kunnen worden.
Personenbelasting: Die belasting wordt geheven op de inkomens van gezinnen.
Verkeersbelasting: Die betaal je als je een auto hebt.
Afvalbelasting: Die betaal je voor de ophaling en verwerking van je vuilnis.
De overheid gebruikt het geld om dingen te betalen die belangrijk zijn voor iedereen. Denk aan scholen, ziekenhuizen, wegen en politie.
In België zijn er verschillende btw-tarieven, bijvoorbeeld 6% voor boeken en 21 % voor een nieuwe fiets.
De overheid gebruikt het geld om zaken te betalen die belangrijk zijn voor iedereen. Denk aan scholen, ziekenhuizen, wegen en politie. Soms geeft de overheid ook subsidies. Dat is geld dat onder andere mensen, bedrijven of sportclubs krijgen ter ondersteuning, bijvoorbeeld om zonnepanelen aan te kopen.
1 Lees het artikel.
2 Markeer het antwoord op de vragen.
a Blauw: waarom is het zonde om een ongebruikte gsm in de kast te laten liggen?
b Geel: waar kun je ongebruikte toestellen inleveren?
Drie oude gsm’s inruilen? Dan kan je gratis naar concert van Pommelien Thijs
Zangeres Pommelien Thijs start een bijzondere samenwerking met Recupel om oude gsm-toestellen te recycleren.
Bezoekers van haar merch pop-up tijdens de concertreeks in Ancienne Belgique (29 april tot 8 mei) kunnen drie ongebruikte gsm’s inleveren in ruil voor een gratis ticket voor een exclusief concert op 28 september.
Uit onderzoek van Recupel en onderzoeksbureau iVOX blijkt dat in Vlaamse huishoudens meer dan een miljoen ongebruikte gsm’s en smartphones stof liggen te vergaren.
Vooral jongvolwassenen tussen de 18 en 34 jaar hebben de neiging om hun oude toestellen te bewaren: negen op de tien geven aan minstens een ongebruikte telefoon in huis te hebben.
‘Die toestellen bevatten waardevolle en herbruikbare materialen zoals koper, nikkel en zelfs edelmetalen. Onze planeet staat onder druk. We blijven nieuwe en steeds schaarser wordende grondstoffen ontginnen’, legt Eric Dewaet, CEO van Recupel, uit.
Recupel en de Brusselse concertzaal AB werken daarom samen met zangeres Pommelien Thijs om oude gsm’s en smartphones te recycleren.
‘De productie van onze elektronica heeft een zware impact op mens en milieu. Daarom is het zo belangrijk om er verantwoord mee om te gaan, en vooral zo veel mogelijk te recycleren’, zegt Pommelien Thijs.
Recupel wijst erop dat naast de concertactie, ongebruikte gsm’s ook ingeleverd kunnen worden bij winkels die nieuwe toestellen verkopen, in supermarkten, doe-het-zelfzaken, Recupel-punten of recyclageparken.
Bron: hln.be, 2025-04-22
3 Werk in groepen van vier.
a Lees en bespreek de stellingen.
b Formuleer jullie mening.
c Stel per groepje een spreker aan die jullie mening toelicht aan de klasgroep.
Een gratis concertticket is een slimme manier om jongeren te motiveren tot recycleren.
Iedereen zou verplicht moeten worden om oude gsm’s in te leveren bij aankoop van een nieuwe.
Bekende artiesten zoals Pommelien Thijs hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid om duurzame initiatieven te steunen.
1 Surf via iDiddit naar de meest recente apparatenlijst van Recupel.
2 Hoeveel Recupel-bijdrage moet je betalen voor deze apparaten inclusief btw?
Recupel-bijdrage:
Recupel-bijdrage:
Recupel-bijdrage:
Recupel-bijdrage:
Action 3— Welke afvalbelasting mogen de inwoners van Dendermonde verwachten?
Lees het artikel en beantwoord de vragen.
a Wanneer zou de nieuwe afvalbelasting in Dendermonde ingevoerd worden?
b Hoeveel extra inkomsten verwacht de stad jaarlijks door de nieuwe afvalbelasting?
400 000,00 euro
1 600 000,00 euro
6 000 000,00 euro
75,00 euro
c Wat wordt vanaf 2028 ingevoerd volgens het Diftar-systeem van Verko?
duurdere vuilniszakken
containers die per kilogram afval worden gewogen gratis toegang tot het containerpark een verbod op restafval
d Wat is een van de redenen voor de duurdere vuilniszakken volgens de organisatie Verko?
Om meer winst te maken
Om het hoge kostenplaatje van afvalverwerking te dekken
Omdat inwoners te weinig sorteren
Omdat de stad minder subsidies krijgt
e Hoeveel extra inkomsten verwacht de stad vanaf 2026 door de duurdere vuilniszakken?
75,00 euro per gezin
1 600 000,00 euro per jaar
400 000,00 euro per jaar
6 000 000,00 euro per jaar
Staat naast duurdere vuilniszakken inwoners ook nieuwe afvalbelasting te wachten? ‘Verwachte meeropbrengst van 1,6 miljoen euro per jaar’
In Dendermonde worden de vuilniszakken binnenkort duurder, net zoals in de rest van het werkingsgebied van afvalintercommunale Verko.
De prijsstijging geldt voor de gele restafvalzak, de pmd‑zak, de gft‑bak én voor bezoeken aan het containerpark. Volgens Verko zijn die tariefaanpassingen noodzakelijk omdat de kosten voor afvalverwerking sterk zijn gestegen.
Oppositieraadslid Tomas Roggeman ontdekte echter nog een bijkomende maatregel in de nieuwe meerjarenbegroting 2026–2031: vanaf 2028 plant de stad een nieuwe afvalbelasting. In de begroting wordt gerekend op een extra jaarlijkse opbrengst van ongeveer 1,6 miljoen euro, wat neerkomt op gemiddeld 75,00 euro per gezin. Roggeman vindt dat de stad daarover
onvoldoende transparant communiceert en kondigt aan dat zijn partij zich tegen die belasting zal verzetten.
Daarnaast voorziet de stad vanaf 2026 al 400 000 euro extra inkomsten door de duurdere vuilniszakken. Vanaf 2028 wil Verko bovendien overschakelen op het Diftar‑systeem, waarbij inwoners niet langer met vuilniszakken werken, maar met gewogen containers en zo per kilogram afval betalen. Schepen Laurens Hofman benadrukt dat de concrete uitwerking van deze milieubelasting nog niet volledig vastligt, maar dat de stad moet werken met de instrumenten die Verko aanreikt om de hoge kosten voor afvalverwerking te drukken.
Bron: hln.be, Nele Dooms, 2025-12-05
1 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje. Beantwoord de vragen.
a Waar gaat de btw samen met alle andere belastingen naartoe?
b Naar welke voornaamste uitgavenposten gaat het belastinggeld?
2 Bekijk het tweede filmpje. Vul de tabellen aan.
%
% 1,5 % 1,0 % 0,8 % 0,8 %
1 Bekijk het artikel van IKEA.
a Wat valt je op?
b Hoe komt dat volgens jou?
2 Werk per twee.
Hoe geld besparen bij IKEA? Prijs POÄNG-stoel in 2026
Duitsland: € 69,00
Frankrijk: € 79,00
Nederland: € 79,00
België: € 89,99
a Vergelijk de prijzen van drie IKEA-artikelen naar keuze.
b Bereken in welk land je in totaal het minst zou betalen voor de producten.
3 Ga naar iDiddit.
a Lees het artikel.
b Maak een overzichtelijke, digitale mindmap van het artikel. Bewaar dat bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
c Wat zijn de vier voornaamste oorzaken van de prijsverschillen? Leg uit in je eigen woorden.
Action 6— Wat wil de stad Lommel in ruil voor de vele subsidies die ze geeft aan de verenigingen?
Ga naar iDiddit, bekijk het filmpje en maak de oefening.
Lees de omschrijvingen en zoek het juiste begrip in de woordzoeker.
a Dat betaal je als je iets koopt in de winkel. Er zijn verschillende tarieven, bijvoorbeeld 6 % voor boeken en 21 % voor een nieuwe fiets.
b Extra belasting op goederen zoals benzine, alcohol en sigaretten.
c Dat betaal je op het geld dat je verdient met werken.
d Die betaal je als je een auto hebt.
e Dat betaal je voor de ophaling en verwerking van je vuilnis.
f Dat is geld dat mensen en bedrijven aan de overheid betalen, zodat die bijvoorbeeld wegen kan aanleggen en scholen kan betalen.
g Dat is een organisatie die oude elektrische toestellen en lampen inzamelt en laat recycleren zodat de materialen opnieuw gebruikt kunnen worden.
h Dat zijn geldbedragen die de overheid geeft aan bedrijven, organisaties of mensen om hen te helpen iets te doen dat belangrijk is voor de samenleving. Ze zorgen ervoor dat bepaalde activiteiten, zoals milieuprojecten of cultuur, kunnen blijven bestaan of goedkoper worden.
1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.
2 Los de vragen op.
3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan beschrijven aan de hand van een voorbeeld wat de impact is van overheidsbeslissingen op de prijs van goederen en diensten.
2 Ik kan beschrijven waar de overheid haar inkomsten vandaan haalt aan de hand van voorbeelden.
3 Ik kan verschillende belastingen die de gezinnen betalen benoemen.
4 Ik kan beschrijven wat de overheid doet met de inkomsten van belastingen aan de hand van voorbeelden.
5 Ik kan beschrijven aan de hand van een voorbeeld hoe verenigingen kunnen rekenen op de steun van de overheid.
BEGRIP
VERKLARING
accijnzen Dat is extra belasting op dingen zoals benzine, alcohol of sigaretten.
afvalbelastingDie betaal je voor de ophaling en verwerking van je vuilnis.
btw Dat betaal je als je iets koopt in de winkel. De afkorting staat voor belasting over de toegevoegde waarde.
btw-tarievenDat zijn de verschillende percentages belasting die je betaalt op spullen, zoals 6 % of 21 %.
AFBEELDING
© Shutterstock / Roman Yanushevsky
personenbelasting
Dat is belasting die wordt geheven op de inkomens van gezinnen.
VERKLARING
Recupel Dat is een organisatie die oude elektrische toestellen en lampen inzamelt en laat recycleren zodat de materialen opnieuw gebruikt kunnen worden.
subsidieDat is geld dat onder andere mensen, bedrijven of sportclubs van de staat krijgen ter ondersteuning, bijvoorbeeld om zonnepanelen aan te kopen.
AFBEELDING
verkeersbelasting Dat is belasting die je betaalt als je een auto hebt.
Je les in eigen handen
Ontdek het onlineleerplatform iDiddit!
Vooraan in dit boek vind je de activatiecode. Activeer snel je account op www.ididdit.be en maak er een geweldig schooljaar van!
ISBN 978-94-651-4366-8 611639
vanin.be 9789465143668