2
U
K
T
EF
D
R
F
PR
O
I
L
De overheid en de samenleving
3 R
U
K
THEMA
PR
O
EF
D
De overheid en de samenleving
STEP-UP
p. 18
EF
D
3
Hoe zorgen belastingen voor inkomsten voor de overheid?
R
LEVEL
U
K
Posterbeurs met overheidsmaatregelen voor een duurzamere maatschappij
p. 23
LEVEL
PR
O
2
LEVEL
1
Hoe draagt de overheid bij tot de welvaart en het welzijn van de burgers?
p. 11
Welke rol speelt de overheid in onze maatschappij?
p. 5
STEP-IN
p. 4
STEP-IN 1
Noteer het juiste begrip onder de logo’s en afbeeldingen. Kies uit:
politie
De Lijn
D
R
© Alexandros Michailidis / Shutterstock.com
U
K
burgemeester – De Lijn – NMBS – politie – Postbedrijf van België – provincie – De Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie – Vlaanderen
De Vlaamse Radio- en
EF
Televisieomroeporganisatie
© Imladris / Shutterstock.com
O
de provincie
PR
THEMA 3
STEP-IN
4
2
burgemeester
Postbedrijf van België
De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen
Vlaanderen
In dit thema doorloop je drie levels. Elk level bied je een stukje kennis die je nodig hebt om de opdracht van de Step-up uit te voeren. Daarin bedenk je per twee een overheidsmaatregel om de maatschappij duurzamer te maken. Je stelt die maatregel voor tijdens een posterbeurs.
LEVEL 1 Welke rol speelt de overheid in onze maatschappij?
K
INTRO 1
2
3
Vlaams minister van Onderwijs wil meer geld voor kleuterscholen
EF
De gemeenteraad van Westerlo zet het licht op groen voor de uitbreiding van de bibliotheek
D
1
R
U
Lees de onderstaande krantenkoppen. Ze geven je een idee welke rol de overheid speelt in onze maatschappij. Gebruik indien nodig het internet. Markeer de overheidsinstantie in elke krantenkop: gemeenten en steden groen, Vlaanderen blauw, provincies rood, België geel.
O
De provincie Vlaams-Brabant lanceert de Gamebike, een mobiele klimaat-bakfiets boordevol spelmateriaal en klimaatvriendelijke ideeën voor speel- en leefstraten of buurtfeesten
5
De federaal minister van Volksgezondheid: ‘Genees-
Stad en provincie sluiten overeenkomst: twee belangrijke fietsverbindingen in Sint-Niklaas krijgen bewegwijzering
6 Vlaams minister van Cultuur investeert 2,7 miljoen euro in Limburgse culturele infrastructuur
PR
middel voor behandeling zeldzame spierziekte vanaf
4
september terugbetaald.’
7
Antwerpse provincieraad bouwt sportcentrum Peerdsbos om tot een G-sportcentrum. Mensen met een handicap kunnen genieten van aangepaste infrastructuur.
8 Federaal minister van Mobiliteit investeert 5,3 miljard in modernisering van stations, nieuwe treinstellen en betere spoorlijnen
2
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Welke rol speelt de overheid in onze maatschappij?
THEMA 3
Achttien Limburgse jeugdverblijven krijgen van Vlaams minister van Toerisme 354 094 euro om hun verblijf moderner, gezinsvriendelijker en brandveiliger te maken voor een breder publiek
LEVEL 1
9
5
Explore 1— Onderzoek welke rol de overheid speelt in onze maatschappij
1
Ga naar het onlinelesmateriaal, bestudeer de ontdekplaat en het bijhorende werkblaadje. a
Werk in drie groepen. Ontdek de bevoegdheden / taken van het beleidsniveau dat aan jouw groep is toegewezen. Duid het beleidsniveau van jouw groep aan.
U
K
b
D
a b
Lees in het dagboek van Imane welke rol de overheid speelt in haar leven. Noteer vervolgens in de linkerkolom van de tabel met welke diensten van de overheid Imane in aanraking komt. Noteer in de rechterkolom van de tabel of dat een bevoegdheid is voor de gemeenten en steden, Vlaanderen of België. Gebruik indien nodig het internet.
c
TAAK OF BEVOEGDHEID
watervoorziening
O
OVERHEIDSNIVEAU
Vlaanderen
postbedeling
België
De Lijn
Vlaanderen
groendienst
gemeenten en steden
speeltuin
gemeenten en steden
politie
België
schoolgebouw / leraren
Vlaanderen
cultureel centrum
Vlaanderen
defensie
België
maaltijden OCMW
gemeenten en steden
bibliotheek
Vlaanderen
gemeentelijk zwembad
gemeenten en steden
afvalverwerking (vuilnisophaling)
Vlaanderen
PR LEVEL 1 THEMA 3 6
BELGIË
Stel nu de groepen zo samen, dat er in elk groepje iemand van elk overheidsniveau zit.
EF
2
VLAANDEREN
R
GEMEENTEN EN STEDEN
Imane … ens de les Een dag in het leven van . Gisteren hebben we tijd he uc do re ke lek n ee em ne nd is. Gelukkig 07.00 uur Ik sta op en niet overal vanzelfspreke
THEMA 3
LEVEL 1
PR
O
EF
D
R
U
K
end water geleerd dat proper strom geval. t is dat in ons land wel he het nieuwe nbus want ik kijk uit naar eve bri de ar na n eve el sn 07.30 uur Ik loop tijdschrift Girlz. nummer van mijn favoriete mama ergert zich s naar school halen. Mijn bu de et mo ik nt wa n er niet kan vinden. 07.40 uur Snel ontbijte onnement van De Lijn we aan het feit dat ik mijn ab bushalte zie ik de papa e vlakbij. Op weg naar de alt sh bu de is kig luk Ge van de gemeente en 07.55 uur werkt bij de groendienst Hij a. liss Me din en vri jn ltuin aan het van mi van de gemeentelijke spee urt bu de in es rkj pe en is de bloem t mijn bus. verzorgen. Ik haal nog ne en op van de school. ’s Morgens urt bu de in k dru nd tte ontze olpoort 08.20 uur Het is weer het verkeer aan de scho litie po de elt reg ag old het einde van de scho veilig kunnen fiets naar school komen, de t me die gen rlin lee zodat de oversteken. niet meer door vakantie gaan de lessen kus kro de ds Sin t. gaa el altijd even 08.30 uur De schoolb ieuw gebouw. Het is nog ern lint sp n ee in ar ma in containerklassen ar een wennen. we gaan met de klas na nt wa g da ke leu n ee t he Vandaag is toneelvoorstelling. ldaten. Ze beveiligen um patrouilleren enkele so ntr ce l ree ltu cu t he r voo en. Vlak en terroristische aanslag drukbezochte plaatsen teg chap te houden. langs om hem wat gezels a op jn mi bij ik ga ag dd kele jaren geleden 12.00 uur Over de mi kenhuis. Mijn oma is al en een Hij is net terug uit het zie is, maakt hij gebruik van en be te d goe t nie hij n gestorven en aangezie . maaltijden aan huis levert dienst van het OCMW die om een boek te we de opdracht gekregen en bb he s nd rla de Ne vak ek om het 13.30 uur Voor het bij de stedelijke bibliothe gs lan n eve rst ee ik ga lezen. Daarom boek uit te lenen. n voor onze deur. k ik van de brandweerwage hri sc , om isk thu ik r ee nn te verwijderen. 14.30 uur Wa ar om een wespennest ma en alle er die at sta Gelukkig chten om samen je ongeduldig aan het wa tijd n ee al is bia Ra sje embad. Ze 16.00 uur Mijn zu naar het gemeentelijk zw n kke tre ver te j mi en r met mama embad niet toegankelijk voo zw t he s wa toe nu t To zit in een rolstoel. g tot het zwembad zelf zijn de ingang , de toegan nu ar ma rs ke rui eb elg rolsto rsvaliden. kelijk gemaakt voor ande en de kleedkamers toegan ga ik naar boven om mijn 18.00 uur Na het eten roept nog even huiswerk te maken. Papa de vuilniszakken dat ik niet mag vergeten deze week mijn buiten te zetten. Het is beurt om dat te doen.
7
TO THE POINT In BelgiĂŤ zijn er veel overheidsinstellingen die elk een rol spelen op een bepaald niveau. Bij de overheid hebben we verschillende beleidsniveaus met elk hun eigen bevoegdheid en diensten. Gemeenten en steden
D
R
U
K
Vlaanderen
Vlaanderen speelt dan weer een belangrijke rol op het vlak van onder andere leefmilieu, werkgelegenheid (VDAB) en onderwijs.
Provincies
BelgiĂŤ
THEMA 3
LEVEL 1
PR
O
EF
Gemeenten en steden zorgen onder andere voor de ordehandhaving (politie), noodhulp (brandweer) en welzijn (OCMW) binnen de eigen gemeente of stad.
8
Provinciebesturen voeren een eigen beleid binnen de grenzen van de provincie, zoals het beheer van natuurgebieden, provinciedomeinen en fietsroutes.
De Belgische overheid is dan weer bevoegd voor onder andere justitie (rechtbanken), defensie (leger) en overheidsbedrijven (bijvoorbeeld NMBS).
Action 1— Welke rol speelt de overheid in onze maatschappij?
Noteer de bevoegdheid of taak van de overheid onder de afbeelding of de krantenkop. Kies uit:
K
afvalverwerking – brandweer – cultuur / bibliotheek – defensie / leger – gezondheidszorg – justitie / gevangenissen – onderwijs – openbaar vervoer – openbare orde / politie – openbare werken – postbedeling
A
C
U
B
© Deman / Shutterstock.com
R
De huidige gevangenis van Antwerpen wordt vervangen door een nieuwe gevangenis van 440 plaatsen in de buurt van het nieuwe gerechtsgebouw
justitie / gevangenis
© Roman Yanushevsky / Shutterstock.com
D
openbaar vervoer
afvalverwerking
E
O
EF
F Aan de Warande in Turnhout is het officiële startschot gegeven voor de bouw van de nieuwe bibliotheek
© Alexandros Michailidis / Shutterstock.com
cultuur / bibliotheek onderwijs
openbare orde / politie
H
PR
Minister van Gezondheidszorg past de terugbetaling van een medicijn tegen huidka nker aan
gezondheidszorg
I
J
Soldaten worden verder ingezet op straat omwille van de aanhoudende terreurdreiging
defensie / leger
K
Post komt binnenkort nog maar twee keer per week, tenzij u duurdere zegel koopt
LEVEL 1
G
postbedeling © S-F / Shutterstock.com
openbare werken
brandweer
THEMA 3
D
9
BREAKING NEWS 1
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Beantwoord de vragen. a
Over welke overheidsinstelling gaat het in deze rubriek?
Welke rol speelt deze overheidsinstelling in onze maatschappij?
K
b
U
R
CHECKLIST
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
KAN BETER
D
JA
2 Ik kan informatie uit teksten, grafieken ‌ halen.
O
EF
1 Ik kan aan de hand van voorbeelden aantonen welke rol de overheid heeft in de samenleving.
PR LEVEL 1 THEMA 3 10
EXTRA OEFENMATERIAAL
LEVEL 2
K
Hoe draagt de overheid bij tot de welvaart en het welzijn van de burgers?
a
welvaart: de mate waarin de behoeften bevredigd worden met de beschikbare middelen
b
welzijn: het zich goed voelen, welbevinden
R
2
Zoek de betekenis van de begrippen welvaart en welzijn op internet. Omschrijf in eigen woorden.
Wat past er bij de afbeelding: welvaart of welzijn?
Noteer het begrip onder de afbeelding. Waarom past het begrip bij die afbeelding? Motiveer je keuze.
3
welzijn
t
welvaar
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Hoe draagt de overheid bij tot de welvaart en het welzijn van haar burgers?
LEVEL 2
THEMA 3
PR
O
EF
a b
D
1
U
INTRO
11
Explore 1— Wat is het sociale vangnet van de overheid? 1
Het socialezekerheidsstelsel in België probeert iedereen in België een leefbaar inkomen te geven. Bekijk de twee filmpjes over het sociaal vangnet en beantwoord de vragen. a b
Wie financiert de sociale zekerheid in België? Noteer de antwoorden in het schema. Wat betekent het begrip solidariteit?
Er is solidariteit tussen verschillende groepen van personen. Vul de onderstaande tekst verder aan. Kies uit:
EF
c
D
R
U
K
Solidariteit betekent dat je ook aan anderen denkt en je steentje bijdraagt. Wie het financieel beter heeft, helpt mensen die het financieel minder goed hebben.
pensioenen – werkloosheidsuitkeringen – zieken
De werkenden zijn solidair met de werklozen want de werkenden betalen belastingen om de werklozen een
werkloosheidsuitkering
te geven.
O
Jongeren zijn solidair met de ouderen want jongeren die werken betalen de
pensioenen
van de ouderen die niet meer werken.
Gezonde mensen zijn solidair met
THEMA 3
LEVEL 2
PR
voor de zorg als de mensen die ziek zijn.
12
zieken
want zij betalen net zo veel
Markeer in de krantenartikels de aanvullende inkomens of de vervangingsinkomens.
de werknemer
de overheid
de werkgever
R
RSZ
U
K
B
D
A
Eefje is 40 jaar en woont met haar
voor om de medicatie tegen
dochter van 9 in een bescheiden
alzheimer niet langer terug te
huisje. Tot ze ziek werd, had ze
betalen. ‘Ze werkt onvoldoende.’
een vrij goede baan. Ondanks
Bron: standaard.be, 2019-10-14
de invaliditeitsuitkering en het
O
C
EF
Artsen en ziekenfondsen stellen
Bij de vakbonden is het alle hens aan
kindergeld belandde ze van de ene dag op de andere heel dicht bij de armoededrempel. Naar: gripvzw.be, 2018-04-10
dek om de ruim een miljoen werkne-
D
mogelijk hun werkloosheidsuitkering
Jonge moeder verliest voet na
uit te betalen.
arbeidsongeval: asfalteringsbedrijf
Bron: nieuwsblad.be, 2020-03-27
krijgt boete van 48 000 euro
E
Zo’n 1,2 miljoen Belgen hebben een pensioen dat lager ligt dan 1 500 euro netto per maand. Het gaat om zowat de helft van alle gepensioneerden in ons land. Bron: standaard.be, 2020-01-02
Bron: nieuwsblad.be, 2019-10-24
F Door een kronkel in de regels voor het groeipakket kunnen kinderen die vorig jaar een of beide ouders verloren tot een paar honderd euro per maand minder ontvangen. Bron: hln.be, 2020-02-03
LEVEL 2
gevolg van het coronavirus, zo snel
THEMA 3
mers die tijdelijk werkloos zijn als
PR
2
13
3
Welke bijdragen behoren tot het aanvullend inkomen en welke tot het vervangingsinkomen? Zet de voorbeelden in de juiste kolom. Kies uit: kindergeld – werkloosheidsuitkering – rustpensioen – invaliditeitsuitkering – ziekte-uitkering – vakantiegeld
AANVULLEND INKOMEN
VERVANGINGSINKOMEN
kindergeld
werkloosheidsuitkering
vakantiegeld
rustpensioen
K
invaliditeitsuitkering
ziekte-uitkering
U
De krant De Tijd onderzocht waaraan de overheid haar geld uitgeeft. Bestudeer de onderstaande grafiek aandachtig. Noteer de top drie van de uitgavenposten van de overheid.
EF
a b
D
1
R
Explore 2— Welke uitgaven heeft de overheid?
pensioenen
gezondheidszorg onderwijs
O
Grafiek 1: Waar gaat het geld van de overheid naartoe?
THEMA 3
LEVEL 2
PR
Pensioenen Gezondheidszorg Ziekte en arbeidsongeschiktheid Kinderbijslag Werkloosheid Andere sociale bescherming Subsidies aan bedrijven Rentelasten Mobiliteit Veiligheid Milieubescherming Onderwijs Administratie Defensie Cultuur Sport Sociale woningbouw en gemeenschapsvoorzieningen Religie Andere
14
0% Bron: tijd.be
5%
10 %
15 %
20 %
25 %
2
Vul de tabel aan met voorbeelden uit je eigen leefomgeving. Bekijk eventueel opnieuw de ontdekplaat uit Level 1, Explore 1 voor inspiratie. UITGAVENPOST gezondheidszorg
VOORBEELD
ziekenhuis, (gedeeltelijke) terugbetaling van medicijnen en dokterskosten
onderwijs
schoolgebouw, lonen van leerkrachten
mobiliteit
K
onderhoud van wegen, openbaar vervoer
veiligheid
U
politie, leger
milieubescherming
vuilnisophaling, containerparken
cultuur
D
bibliotheek, cultuurcentrum
zwembad, sporthal
EF
sport
R
O
TO THE POINT
THEMA 3
LEVEL 2
PR
Een van de belangrijkste doelstellingen van de overheid is zorgen voor welvaart en welzijn van haar burgers. Niet iedereen heeft het geluk een job te hebben. Sommige mensen zijn gedurende een bepaalde periode in hun leven werkloos. Anderen werken wel, maar kunnen met hun inkomen niet of nauwelijks rondkomen. Gelukkig bestaat er in België zoiets als een sociaal vangnet en heerst er veel solidariteit. Het socialezekerheidsstelsel in België probeert ervoor te zorgen dat iedereen in België een leefbaar inkomen heeft. De sociale zekerheid betaalt de burgers daarom een aanvullend inkomen, zoals vakantiegeld of een groeipakket of een vervangingsinkomen, zoals een invaliditeitsuitkering, rustpensioen of werkloosheidsuitkering.
15
Action 1— Aanvullend inkomen of vervangingsinkomen? 1
Duid met een kruisje aan in de onderstaande tabel of het om een aanvullend of een vervang ingsinkomen gaat. AANVULLEND INKOMEN groeipakket
X
invaliditeitsuitkering
K
X
pensioen
X
werkloosheidsuitkering
U
X
vakantiegeld
X
R
ziekte-uitkering
X
Van welk aanvullend inkomen of vervangingsinkomen kunnen de onderstaande personen genieten?
D
2
VERVANGINGSINKOMEN
EF
A
B
O
pensioen
PR
C
groeipakket / kinderbijslag
E ing
werkloosheidsuitker
THEMA 3
LEVEL 2
D
16
invaliditeitsuitkering ziekte-uitkering
BREAKING NEWS 1
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Beantwoord de volgende vragen. a
Over welk vervangingsinkomen of aanvullend inkomen gaat het?
Hoe probeert de overheid hier te zorgen voor welvaart en welzijn?
K
b
U
R
CHECKLIST
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
KAN BETER
D
JA
EXTRA OEFENMATERIAAL
2 Ik kan voorbeelden geven van een aanvullend inkomen of een vervangingsinkomen.
3 Ik kan het aanvullend inkomen of ver vangingsinkomen waarover bepaalde groepen beschikken, benoemen.
4 Ik kan informatie uit teksten, grafieken ‌ halen.
THEMA 3
LEVEL 2
PR
O
EF
1 Ik kan aan de hand van voorbeelden illustreren hoe de overheid bijdraagt tot de welvaart en het welzijn van zijn burgers.
17
LEVEL 3 Hoe zorgen belastingen voor inkomsten voor de overheid?
Vraag eens aan je ouders of grootouders waaraan het begrip belastingen hen doet denken.
EF
D
R
U
1
K
INTRO
PR
O
belastingen
THEMA 3
LEVEL 3
2
18
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Hoe zorgen belastingen voor inkomsten voor de overheid?
Explore 1— Hoe komt de overheid aan haar inkomsten? De overheid int verschillende soorten belastingen zodat ze over inkomsten beschikt. Combineer de belasting met de omschrijving. BELASTING
OMSCHRIJVING A Een belasting om het gebruik van bepaalde goederen (bv. sigaretten, benzine en alcohol) af te remmen, omdat ze schadelijk zijn voor de gezondheid of voor het milieu.
2 personenbelasting
B Een belasting die de overheid heft op de verkoop van goederen en diensten.
3 accijnzen
C Een belasting die een bestuurder van een gemotoriseerd voertuig (auto, moto …) betaalt, wanneer hij de openbare weg gebruikt.
4 verkeersbelasting
D Een belasting die geheven wordt op de inkomens van gezinnen.
R
U
D
3
A
D
B
2
4
C
EF
1
K
1 btw
Explore 2— Welke belastingen betalen gezinnen?
Bestudeer de uitgaven van jouw gezin. Noteer de belastingen die jouw gezin moet betalen.
PR
a b
O
Werk in vijf groepen. Elke groep werkt met het toegewezen gezin.
Gezin:
Soorten belastingen:
bv. verkeersbelasting, btw, personenbelasting, accijnzen, belasting op de zuivering van het
THEMA 3
LEVEL 3
oppervlaktewater
19
TO THE POINT Net zoals jongeren, gezinnen en ondernemingen, moet ook de overheid inkomsten hebben om haar uitgaven te kunnen betalen. Een belangrijke inkomstenbron van de overheid zijn belastingen. Een aantal voorbeelden van belastingen zijn: btw
—
verkeersbelasting
—
personenbelasting
—
accijnzen
—
afvalbelasting
—
belasting op de zuivering van het oppervlaktewater
R
U
K
—
D
Action 1— Hoe beheert de overheid haar budget? Net zoals jongeren en gezinnen moet ook de overheid haar budget beheren. Leg de volgende begrippen op de juiste plaats in de weegschaal.
O
EF
btw – groeipakket – personenbelasting – accijnzen – terugbetaling medicijnen – lonen politieagenten – verkeersbelasting – wegenwerken
btw
groeipakket
personenbelasting
lonen
accijnzen
politieagenten
verkeersbelasting
wegenwerken
PR
THEMA 3
LEVEL 3
INKOMSTEN
20
terugbetaling medicijnen
UITGAVEN
Action 2— Niet iedereen is blij met belastingen Ontleed de onderstaande cartoon met behulp van de KIAM-methode: kijken, interpreteren, actualiseren en mening. STAPPENPLAN Stap 1: Kijken
– Welke personen zie je op de cartoon?
K
een politieagent en een burger – Hoe kijken de personages?
De burger kijkt heel bedrukt. – Welke tekst zie je?
U
is bedacht. Stap 2: Interpreteren
R
De burger voelt zich bestolen omdat er tijdens zijn vakantie een nieuwe belasting
Waarover gaat die cartoon volgens jou? Wat wil de cartoonist zeggen?
Stap 3: Actualiseren
D
De burger vindt het niet leuk dat hij nu meer belasting moet betalen.
Neem eerst de rubriek Breaking news door.
O
Tip:
EF
Kwam het onderwerp onlangs nog in het nieuws? Leg kort uit.
Stap 4: Mening
Wat is jouw mening? Ga je akkoord met de boodschap van de cartoonist?
PR
THEMA 3
LEVEL 3
21
BREAKING NEWS 1
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Beantwoord de volgende vragen. Over welke soort belasting gaat het?
b
Wie is de betaler van deze belasting?
U
K
a
R
CHECKLIST
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
KAN BETER
D
JA
EF
1 Ik kan aan de hand van voorbeelden illustreren dat belastingen voor inkomsten voor de overheid zorgen.
2 Ik kan voorbeelden geven van belastingen.
THEMA 3
LEVEL 3
PR
O
3 Ik kan informatie uit teksten, cartoons of afbeeldingen halen.
22
EXTRA OEFENMATERIAAL
STEP-UP Je hebt de afgelopen weken de overheid en de samenleving bestudeerd. Je hebt gemerkt dat de bezorgdheid voor de mens een belangrijke factor is. Bedenk zelf een maatregel die de overheid kan nemen om te komen tot een meer duurzame maatschappij.
K
U R D EF THEMA 3
STEP-UP
PR
c d
Werk per twee. Je zult die maatregel voorstellen aan de hand van een poster. Gebruik daarvoor eventueel de ICT-fiches van Canva of powerpoint. Je stelt samen met je klasgenoot de maatregel voor tijdens een posterbeurs. Bewaar de poster in je portfolio. Je mag trots zijn op je werk.
O
a b
23
Beeldwoordenboek Thema 3 AFBEELDING
1
beleidsniveau
Een beleidsniveau is bijvoorbeeld de Vlaamse overheid, de provincies, de gemeenten en steden. Elk niveau heeft eigen bevoegdheden. bv. Een gemeente kan enkel handelingen stellen binnen de gemeentegrenzen.
1
bevoegdheid
Een bevoegdheid is het recht om een bepaalde handeling / taak uit te voeren. bv. Vlaanderen is bevoegd om beslissingen te nemen over onderwijs maar niet over defensie.
1
dienst
Een dienst is een prestatie die iemand levert voor een ander. Diensten zijn niet tastbaar en kun je dus niet vastnemen. bv. huisvuilophaling, onderwijs, postbedeling ‌.
2
aanvullend inkomen
K
VERKLARING
U
BEGRIP
EF
D
R
LEVEL
PR
O
Wanneer het inkomen van iemand onvoldoende is, dan geeft de overheid een aanvullend inkomen. bv. kindergeld (nieuwe naam = groeipakket)
THEMA 3
BEELDWOORDENBOEK
2
24
sociaal vangnet
Het sociaal vangnet betekent dat de overheid mensen die niet kunnen gaan werken of van wie het inkomen onvoldoende is om een normaal leven te leiden, een aanvullend inkomen of vervangingsinkomen geeft. bv. een ziekte-uitkering, werkloosheidsuitkering ‌
BEGRIP
VERKLARING
AFBEELDING
solidariteit
Solidariteit betekent dat je je verbonden of verantwoordelijk voelt voor anderen. bv. solidariteit tussen rijk en arm
2
vervangingsinkomen
Dat inkomen vervangt het normale inkomen. bv. pensioen, werkloosheidsuitkering
2
welvaart
Welvaart is de mate waarin de behoeften bevredigd kunnen worden met de beschikbare middelen.
2
welzijn
EF
D
R
U
2
K
LEVEL
accijnzen
lichaam geest
Accijnzen zijn een belasting om het gebruik van bepaalde goederen af te remmen, omdat ze schadelijk zijn voor de gezondheid of voor het milieu. bv. sigaretten, benzine en alcohol BEELDWOORDENBOEK
3
ziel
THEMA 3
PR
O
Welzijn betekent zich goed voelen, het welbevinden.
25
BEGRIP
VERKLARING
AFBEELDING
Dat is geld dat je ontvangt. In dit level gaat het over geld dat de overheid ontvangt in de vorm van onder andere btw en belastingen.
R
U
inkomsten
w
3
21% bt
Btw of belasting over de toegevoegde waarde is een belasting die de overheid heft op de verkoop van goederen en diensten.
12 % btw
btw
6 % b tw
3
K
LEVEL
© Alexandros Michailidis / Shutterstock.com
3
verkeers belasting
Een belasting die geheven wordt op de inkomens van gezinnen.
D
personen belasting
EF
3
THEMA 3
BEELDWOORDENBOEK
PR
O
Dat is een belasting die je betaalt wanneer je als bestuurder van een gemotoriseerd voertuig (auto, moto …) de openbare weg gebruikt.
26
NOTITIES
K
U
R
D
PR
O
EF
NOTITIES
K
U
R
D
PR
O
EF