2
U
K
T
EF
D
R
F
PR
O
I
L
De consument
-
2
R
U
K
THEMA
PR
O
EF
D
De consument
STEP-UP
LEVEL
Wat zijn de meest courante betaalmiddelen en hoe betrouwbaar zijn ze?
EF
4
R
5
Hoe bereken je het nettoloon van de consument?
LEVEL
PR
O
3
LEVEL
2
LEVEL
1
p. x
p. x
D
LEVEL
U
K
Vergelijking van de situatie van de consument vroeger en nu
p. x
Hoe beĂŻnvloeden actuele trends in aankoopgedrag en aankoopkanalen de consument?
p. x
Hoe wordt de marktprijs bepaald?
p. x
Hoe bekijk je het economisch principe vanuit het standpunt van de consument?
p. 5
STEP-IN
p. 4
STEP-IN Je hoort het de oudere generaties wel eens zeggen: ‘Vroeger was alles anders.’ Ga naar het onlinelesmateriaal. Bekijk het interview en beantwoord de vragen.
Forum
PR
O
EF
D
R
U
K
Is alles beter dan 40 jaar geleden?
In dit thema doorloop je vijf levels. Elk level biedt je een stukje kennis die je nodig
THEMA 2
STEP-IN
hebt om de opdracht van de Step-up uit te voeren. Daarin ontwerp je een video,
4
een infographic of een presentatie waarin je de situatie van de huidige consument vergelijkt met die van de consumenten vroeger. Je presenteert daarna de opdracht voor de klas.
LEVEL 1
K
Hoe bekijk je het economisch principe vanuit het standpunt van de consument?
1
U
INTRO
Stel, je bent 25 jaar, je hebt je eerste baan en woont in een bescheiden appartementje. Bekijk de onderstaande collage en omcirkel: wat je absoluut moet kopen, in het groen;

wat minder belangrijk is, in het rood.
R

2
Wat heb jij groen en rood omcirkeld. Waarom? Bespreek klassikaal. In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Hoe bekijk je het economisch principe vanuit het standpunt van de consument?
THEMA 2
b
LEVEL 1
PR
O
EF
D
a
5
Explore 1— Wat zijn goederen, diensten en behoeften? Goederen en diensten Je kunt verschillende producten aankopen. Bij die aankoop kun je een onderscheid maken
1
K
tussen een goed en een dienst.
Vul het schema aan. Kies uit:
U
tastbare zaken – niet-tastbare zaken – goederen – diensten
Alle
die je met geld kunt kopen.
2
EF
D
die je met geld kunt kopen.
R
Alle
Ga naar het onlinelesmateriaal. Bestudeer de ontdekplaat en vul de ontbrekende begrippen in de onder-
O
staande tekst aan.
Je koopt goederen of diensten om een koopbehoefte te
PR
bevredigen. Een
is het
aanvoelen van een tekort, en het verlangen eraan te willen voldoen. Je koopt bijvoorbeeld een appel omdat je honger
THEMA 2
LEVEL 1
hebt.
6
Je kunt behoeften op verschillende manieren indelen.
Indeling volgens de belangrijkheid voor de mens Eten, drinken, kleding en een woning zijn voor de mens van levensbelang. Iedereen probeert dus eerst die behoeften te vervullen. Dat zijn de
K
behoeften.
Alle andere behoeften die niet levensnoodzakelijk zijn, zijn
behoeften zoals een gsm,
© 0bs / Shutterstock.com
Indeling volgens de doelgroep
D
R
een tablet …
U
de
Sommige behoeften zijn voor een enkel persoon of een beperkte groep. Dat zijn de
EF
behoeften. Wanneer de behoeften voor meerdere personen of de hele gemeenschap bedoeld zijn, spreken we van behoeften.
O
Aan
behoeften kun je voldoen
door een product, iets wat je kunt vasthouden, te kopen. Aan
behoeften kun je niet
PR
voldoen door iets tastbaars te kopen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de behoefte aan vriendschap, liefde, stilte of gezondheid. Toch kun je wel vaak geld en tijd besteden aan immateriële behoeften. Je kunt een middag afspreken met je vrienden (tijd) om vriendschap (immateriële behoefte) te ervaren.
Niet altijd onmiddellijk kunnen kopen wat je wilt, noemt men . © MagicBones / Shutterstock.com
THEMA 2
bent aan het beschikbare budget, moet je keuzes maken.
LEVEL 1
Omdat je veel behoeften hebt, maar daarnaast gebonden
7
Explore 2— Hoe kun je goederen onderverdelen? Economische goederen kun je onderverdelen in consumptiegoederen en productiegoederen. Vul het onderstaande schema aan. Kies uit:
K
maken – gebruikt – consumptiegoederen – bedrijven – verbruikt – productiegoederen
Dat zijn goederen die de consument
Dat zijn goederen die door de
gebruikt
U
en
worden om andere goederen mee te
.
EF
D
R
.
O
TO THE POINT
Je kunt je behoeften bevredigen door goederen of diensten te kopen. Goederen zijn tastbare zaken die je
PR
kunt kopen met geld. Diensten zijn niet-tastbare zaken. Behoeften kun je indelen volgens belangrijkheid voor de mens. Dat zijn de primaire behoeften, zoals een brood en de secundaire behoeften, zoals juwelen. Je kunt de behoeften ook indelen volgens doelgroep. Je hebt enerzijds de individuele behoeften voor een individu of een beperkte groep, zoals een trui, en anderzijds de behoeften van meerdere personen of een gemeenschap, de collectieve behoeften, zoals boeken uitlenen in de
THEMA 2
LEVEL 1
openbare bibliotheek.
8
Vervolgens heb je ook nog de materiële behoeften die je kunt bevredigen met de aankoop van een goed, en de immateriële behoeften die je niet kunt kopen, zoals vriendschap.
Omdat je veel behoeften hebt, maar daarnaast verbonden bent aan het beschikbare budget, moet je keuzes maken. Dat je niet altijd onmiddellijk kunt kopen wat je wilt, heet schaarste. De economische goederen kun je onderverdelen in consumptiegoederen en productiegoederen. De consumptiegoederen zijn goederen die je gebruikt, zoals een tablet, en verbruikt, zoals fruit. De productiegoederen zijn goederen die bedrijven gebruiken om andere goederen mee te maken, zoals
D
R
U
K
een robot.
EF
Action 1— Welke behoeften worden bevredigd? Om welke behoefte gaat het? Zet een kruisje in de juiste kolom(men). PRIMAIRE
SECUNDAIRE INDIVIDUELE COLLECTIEVE IMMATERIËLE BEHOEFTE
BEHOEFTE
BEHOEFTE
BEHOEFTE
MATERIËLE BEHOEFTE
O
BEHOEFTE
Een
boterham
PR
Een
zebrapad Een
warme
winterjas Een
gouden ring
op het internet
THEMA 2
surfen
LEVEL 1
Een uurtje
9
Action 2— Welk begrip wordt bedoeld? Vul het kruiswoordraadsel in. HORIZONTAAL
4
2 Wanneer je niet onmiddellijk kunt kopen wat je wilt, ervaar je … 3 Goederen die door bedrijven gebruikt worden om andere goederen mee te maken, zijn … zijn …
K
5 Tastbare zaken die je kunt kopen met geld, 2
1 Niet-tastbare zaken die je kunt kopen met geld, zijn … 4 Goederen die de consument gebruikt en
D
R
verbruikt, zijn …
EF
1 3
U
VERTICAAL
PR
O
5
THEMA 2
LEVEL 1
BREAKING NEWS
10
1
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Wat is het verband tussen het item en de geziene leerstof?
CHECKLIST Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
JA
KAN BETER
EXTRA OEFENMATERIAAL
1 Ik kan de begrippen goed, dienst, product, behoefte en schaarste verklaren.
K
2 Ik kan de soorten behoeften: primaire, secundaire, collectieve, individuele, immateriĂŤle en materiĂŤle illustreren aan de hand van een
3 Ik kan voorbeelden geven van consumptie- en
THEMA 2
LEVEL 1
PR
O
EF
D
R
productiegoederen.
U
voorbeeld.
11
LEVEL 2 Hoe wordt de marktprijs bepaald? INTRO Lees het verhaal over Dilara.
K
1
U
Dilara is schoenverslaafd. Ze heeft maar liefst 93 paar schoenen, van Adidas, Puma, Fila en Nike tot naaldhakjes van Michael Kors en Guess.
PR
O
EF
D
R
Volgend jaar verhuist het gezin van Dilara en haar moeder wil dat ze minstens twee derde van haar schoenen verkoopt. Het eerste weekend van september vindt de jaarlijkse avondmarkt plaats. Dilara verkoopt daar haar schoenen. Voor een paar sneakers vraagt ze 36 euro, voor een paar naaldhakken 32 euro. De eerste klant wil meteen twee paar sneakers kopen, maar wil er slechts 30 euro voor betalen. De tweede klant wil dan weer drie paar naaldhakken en is bereid om 28 euro per paar te betalen. De klanten vinden de gevraagde prijs te hoog. Dilara zal de prijs met de klanten moeten bespreken om tot een overeenkomst te komen.
2
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
THEMA 2
LEVEL 2
Hoe komt de prijs op de markt tot stand?
12
Explore 1— Wat is een markt? Waar doet het begrip markt je aan denken?
2
In welke twee categorieën kun je de mensen op de markt indelen?
3
Wat is een consument?
4
Wat is een producent?
PR
O
EF
D
R
U
K
1
© Dafinchi / Shutterstock.com
MARKT
THEMA 2
van een goed of een dienst samenkomen en een prijs afspreken.
LEVEL 2
In de economie is een markt een plaats waar kopers en verkopers
13
Explore 2— Hoe verloopt de vraag naar een product? Voor de volgende opdracht heb je de keuze. Kies optie 1 ‘Fortnite’ als je een uitdaging wilt. Kies optie 2 ‘Adidas-sneakers’ als je liever wat ondersteuning wilt.
Fortnite
Optie2
Adidas-sneakers
R
U
K
Optie 1
© Vacharapong W / Shutterstock.com
D
© Jimmy Tudeschi / Shutterstock.com
Sneakers van Adidas zijn bij jongeren erg in trek. Adidas onderzocht hoeveel paar sneakers de klanten voor een bepaalde prijs zouden kopen. Je ziet het resultaat in de onderstaande tabel.
O
EF
Je bevindt je in het land Fortnite. Je betaalt daar niet in euro of in US-dollar, maar in V-bucks. Je kunt er onder andere hippe dancemoves, een paraglide of een pickaxe (houweel) mee kopen. Aan de consumenten van Fortnite werd gevraagd, hoeveel dancemoves ze voor een bepaalde prijs zouden kopen. Je ziet het resultaat in de onderstaande tabel. Tabel 1.1
Prijs per
THEMA 2
LEVEL 2
PR
Gevraagde
14
Tabel 1.2 Gevraagde
Prijs per paar
hoeveelheid
dancemove in
hoeveelheid
Adidas-sneakers in
dancemoves
V-bucks
Adidas-sneakers
euro
12
100,00
6
40,00
10
200,00
5
60,00
8
300,00
4
80,00
6
400,00
3
100,00
4
500,00
2
120,00
2
600,00
1
140,00
Wat kun je afleiden uit de gele rij van de boven-
1
staande tabel?
2
Wat kun je afleiden uit de gele rij van de bovenstaande tabel?
Noteer de gegevens uit de tabel in de grafiek.
2
K
1
De gegevens uit de tabel zie je ook in de onderstaande grafiek.
Verdeel de assen zodat je de punten
U
a
a
kunt uitzetten. Welke gegevens noteer je
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en de Y-as.
b
Verbind de uitgezette punten met elkaar.
c
Controleer of je de punten in de tabel
R
horizontaal en welke gegevens verticaal?
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en
d
Verbind de uitgezette punten met elkaar.
EF
Zet de punten uit.
X-as: 3
Vraag naar Adidas-sneakers 160 140 120 100 80 60 40 20
Y-as:
Y-as:
PR
O
Vraag naar dancemoves
0
0
1
2
3
4
5
6
X-as:
De lijn die de punten met elkaar verbindt, is de vraagcurve of de vraag. Waarom verloopt de vraagcurve dalend?
7
LEVEL 2
de Y-as. c
THEMA 2
b
D
terugvindt.
15
4
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een link naar een applicatie die je helpt om de vraagcurve te interpreteren. VRAAGCURVE
De vraagcurve geeft het verband weer tussen de gevraagde hoeveelheid bij verschillende prijzen. De vraagcurve geeft weer
K
hoeveel stuks de consumenten willen kopen bij verschillende prijzen.
U
Explore 3— Hoe verloopt het aanbod van een product? Je gaat verder met de optie die je gekozen hebt.
Optie 2
Een verkoper wil natuurlijk zoveel mogelijk
1
stuk, hoe meer winst hij maakt. In deze tabel
D
hoe meer winst hij maakt. In deze tabel zie je
hoeveel dancemoves de verkoper wil verkopen
zie je hoeveel Adidas-sneakers de verkoper
voor verschillende prijzen.
wil verkopen voor verschillende prijzen.
Tabel 2.2
Aangeboden hoeveelheid
dancemoves
Prijs per dancemove in V-bucks 100,00
O
3
Prijs per paar
hoeveelheid
Adidas-sneakers
Adidas-sneakers
in euro
0
40,00
200,00
1
60,00
5
300,00
2
80,00
6
400,00
3
100,00
7
500,00
4
120,00
8
600,00
5
140,00
PR LEVEL 2 THEMA 2
Aangeboden
4
Wat kun je afleiden uit de gele rij van de bovenstaande tabel?
16
Een verkoper wil natuurlijk zoveel mogelijk verdienen. Hoe hoger de verkoopprijs per
Tabel 2.1
2
Adidas-sneakers
verdienen. Hoe hoger de verkoopprijs per stuk,
EF
1
Fortnite
R
Optie 1
2
Wat kun je afleiden uit de gele rij van de bovenstaande tabel?
3
3
Noteer de gegevens uit de tabel in de grafiek.
De gegevens uit de tabel zie je ook in de onderstaande grafiek.
a
Verdeel de assen zodat je de punten kunt a
uitzetten. b
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en de
de Y-as.
Y-as.
b
Verbind de uitgezette punten met elkaar.
c
Zet de punten uit.
c
Controleer of je de punten in de tabel
d
Verbind de uitgezette punten met elkaar.
terugvindt.
Aanbod van dancemoves
Aanbod van Adidas-sneakers
K
160 140
U
120 100
R
80 60
D
40
X-as:
4
EF
Y-as:
Y-as:
20 0
0
1
2
3
4
5
6
X-as:
De lijn die de punten met elkaar verbindt, is de aanbodcurve of het aanbod. Waarom verloopt de aanbod-
PR
O
curve stijgend?
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een link naar een applicatie die je helpt om de aanbodcurve te interpreteren.
AANBODCURVE
De aanbodcurve geeft het verband weer tussen de aangeboden hoeveelheid en de verschillende prijzen. De aanbodcurve geeft weer verschillende prijzen.
LEVEL 2
hoeveel stuks de producenten / verkopers willen verkopen voor
THEMA 2
5
17
Explore 4— Waar zijn de vraag en het aanbod gelijk? Je stelt vast dat kopers liever minder betalen en verkopers liever tegen een hogere prijs verkopen. Om toch tot een aankoop of verkoop te komen, komen kopers en verkopers, of vragers en aanbieders samen op de markt. Daar spreken ze af welke prijs ze bereid zijn te betalen voor een bepaalde hoeveelheid die de kopers voor een andere prijs aanbieden. Je gaat nog steeds verder met de optie die je gekozen hebt. Fortnite
Optie 2
Adidas-sneakers
D
R
U
K
Optie 1
Š Sallehudin Ahmad / Shutterstock.com
1
Je vindt de gevraagde en aangeboden hoeveel-
Tabel 3.1
EF
heid samen in een tabel.
Gevraagde
Prijs per
Gevraagde
Aangeboden
Prijs per paar
hoeveelheid
dancemove
hoeveelheid
hoeveelheid
sneakers
dancemoves
in V-bucks
sneakers
sneakers
in euro
12
3
100,00
6
0
40,00
10
4
200,00
5
1
60,00
8
5
300,00
4
2
80,00
6
6
400,00
3
3
100,00
4
7
500,00
2
4
120,00
2
8
600,00
1
5
140,00
O
PR LEVEL 2
Noteer de gegevens uit de tabel in de grafiek
2
Noteer de gegevens uit de tabel in de grafiek
en teken de curven.
en teken de curven.
a
a
Verdeel de assen zodat je de punten kunt uitzetten.
b
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en Zet de punten van de gevraagde en
b
Verbind de uitgezette punten.
Schrijf de juiste benaming bij de X-as en de Y-as.
c
aangeboden hoeveelheid uit. d
De assen zijn getekend en de verdeling van de assen is gemaakt.
de Y-as. c
THEMA 2
hoeveelheid samen in een tabel.
Aangeboden
dancemoves
18
Je vindt de de gevraagde en aangeboden
Tabel 3.2
hoeveelheid
2
1
Zet de punten van de gevraagde en aangeboden hoeveelheid uit.
d
Verbind de uitgezette punten.
Vraag naar en aanbod van dancemoves
Vraag naar en aanbod van Adidas-sneakers
160 140 120
K
100 80
U
60 40
Y-as:
R
Y-as:
20
X-as:
1
2
3
4
5
6
7
D
Waar de vraagcurve en de aanbodcurve
3
Waar de vraagcurve en de aanbodcurve
snijden, is de markt in evenwicht. Vraag en
snijden, is de markt in evenwicht. Vraag en
aanbod zijn daar gelijk.
aanbod zijn daar gelijk.
a
In dat snijpunt is er enerzijds een
a
In dat snijpunt is er enerzijds een
evenwichtshoeveelheid van zes stuks
evenwichtshoeveelheid van drie paar
voor dancemoves en anderzijds een
Adidas-sneakers en anderzijds een
evenwichtsprijs van 400,00 V-bucks
evenwichtsprijs van 100,00 euro voor
voor dancemoves.
een paar sneakers.
Trek een lijn vanuit het snijpunt naar de
O
b
b
Trek een lijn vanuit het snijpunt naar de
evenwichtshoeveelheid en de even-
evenwichtshoeveelheid en de even-
wichtsprijs in de grafiek.
wichtsprijs in de grafiek.
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een link naar een applicatie die je helpt om de evenwichts
PR
4
0
X-as:
EF
3
0
hoeveelheid en de evenwichtsprijs te vinden.
Symbolen
Gevraagde hoeveelheid: Qv (Q komt van quantity)
—
Aangeboden hoeveelheid: Qa
—
Prijs: P
—
Evenwichtshoeveelheid: Qe
—
Evenwichtsprijs: Pe
THEMA 2
—
LEVEL 2
Net als in de wiskunde, gebruiken we in het vak economie symbolen.
19
Bestudeer de symbolen op deze grafieken. Grafiek 1: Vraagcurve Nintendo Wii P
350
V
300 250
K
200 150
U
100 50
Qv
0 1 000
2 000
Grafiek 2: Aanbodcurve Nintendo Wii
D
P
350
3 000
300
A
EF
250
4 000
R
0
200 150 100 50
Qa
O
0
0
500
1 000
1 500
2 000
2 500
3 000
3 500
4 000
THEMA 2
LEVEL 2
PR
Grafiek 3: Vraagcurve en aanbodcurve
20
P
13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0
V
Pe
A
Qe 0
5
10
15
20
25
Q 30
35
40
45
Explore 5— Waardoor kan de vraagcurve verschuiven? 1
Denk even terug aan het voorbeeld van de Adidas-sneakers. Wat zal er in de volgende situaties gebeuren? Markeer de juiste tendens. a
b
a
Als het inkomen van de consumenten stijgt, dan kopen of vragen ze meer /
daalt, dan kopen of vragen ze meer /
minder Adidas-sneakers.
minder Adidas-sneakers. b
Als er meer sporters zijn, dan worden er
Als er minder sporters zijn, dan worden er meer / minder Adidas-sneakers gekocht.
2
Als je dat op een grafiek uittekent, dan zie je
K
meer / minder Adidas-sneakers gekocht.
Als je dat op een grafiek uittekent, dan zie je een evenwijdige verschuiving van de vraag-
curve naar rechts.
curve naar links.
a
Teken dat nu op de volgende grafiek.
a
Teken dat nu op de volgende grafiek.
b
Trek een pijl voor de richting van de
b
Trek een pijl voor de richting van de
R verschuiving.
verschuiving.
Vraag naar Adidas-sneakers
D
Vraag naar Adidas-sneakers 160
160
V1
EF
Prijs in euro
120
140
100 80 60 40
O
20
0
1
2
3
4
5
6
7
Gevraagde hoeveelheid
8
9
V1
120
Prijs in euro
140
0
U
een evenwijdige verschuiving van de vraag-
100 80 60 40 20 0
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Gevraagde hoeveelheid
THEMA 2
LEVEL 2
PR
2
Als het inkomen van de consumenten
21
Explore 6— Waardoor kan de aanbodcurve verschuiven? 1
Werk nog even verder met het voorbeeld van de Adidas-sneakers. Wat zal er in de volgende situaties gebeuren? Markeer de juiste tendens.
2
sneakers komen, dan worden er meer /
failliet gaan, dan worden er meer / minder
minder Adidas-sneakers aangeboden.
Adidas-sneakers aangeboden. b
Als de prijzen van de grondstoffen voor er meer / minder Adidas-sneakers
er meer / minder Adidas-sneakers
aangeboden.
aangeboden.
K
Adidas-sneakers stijgen, dan worden
2
Als je dat op een grafiek uittekent, dan zie je
curve naar links.
Teken dat nu op de volgende grafiek.
b
Trek een pijl voor de richting van de
R
a
Teken dat nu op de volgende grafiek.
b
Trek een pijl voor de richting van de
D
Aanbod van Adidas-sneakers
EF
Aanbod van Adidas-sneakers 160
A1
140 120 100 80 60
O
Prijs in euro
a
verschuiving.
verschuiving.
160
Als je dat op een grafiek uittekent, dan zie je een evenwijdige verschuiving van de aanbod-
curve naar rechts.
120 100 80 60 40
20
20
1
2
PR
0
3
4
5
6
7
LEVEL 2
Aangeboden hoeveelheid
Š dimbar76 / Shutterstock.com
8
9
A1
140
40
0
THEMA 2
Als de prijzen van de grondstoffen voor
Adidas-sneakers dalen, dan worden
een evenwijdige verschuiving van de aanbod-
22
Als veel aanbieders van Adidas-sneakers
U
b
a
Als er meer aanbieders van Adidas-
Prijs in euro
a
0
0
1
2
3
4
5
6
7
Aangeboden hoeveelheid
8
9
Explore 7— Welk effect heeft een verschuiving op de marktprijs?
Lees de volgende krantenknipsels. a
Teken de situatie op de bijhorende grafiek. Benoem alle curven.
b
Hoe veranderen de evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid?
K
1
R
U
Door de hogere vraag naar ruwe aardolie vanuit China, India en de VS werd bijna 30 % meer betaald voor een vat. Dat effect sijpelde door in de brandstofprijzen.
SITUATIE
Pe
EF
D
P
Qe
Q
O
2
PR
Door de slechte oogst van aardappelen stijgt de prijs van frieten in de frituur SITUATIE
Pe
Qe
LEVEL 2
P
THEMA 2
Q
23
3 Door kleinere vraag naar iPhone moet Apple de prijs verlagen
SITUATIE
Pe
Qe
U
K
P
R
Q
D
4
EF
Dankzij goede appeloogst in België en Polen en aanvoer van appels uit Chili, is het aanbod dit jaar groter
SITUATIE
THEMA 2
LEVEL 2
PR
O
P
24
Q
Pe
Qe
Explore 8— Waarom is kennis van vraag en aanbod zo belangrijk?
1
Lees de krantenknipsels. Je hebt daarna de keuze. Kies vraag 2 als je wat ondersteuning wilt. Kies vraag 3 als je liever een uitdaging wilt.
2
Wat leid je af uit de krantenknipsels? Markeer de juiste tendens. a
Wanneer de vraag naar een product stijgt omdat het bijvoorbeeld populair is, willen meer / minder
K
consumenten dat product. Dat betekent dat er minder producten beschikbaar zijn voor meer vragers. Daardoor zullen mensen tegen elkaar opbieden en dus zal de prijs stijgen /dalen. b
Wanneer er een nieuwe iPhone op de markt komt, verliest de vorige versie aan populariteit. Daardoor
U
zullen meer / minder mensen dat model kopen. De vraag daalt / stijgt dus. Omdat de verkopers het oude model niet verkocht krijgen, doen ze de prijs stijgen / dalen.
Als de vraag stijgt,
b
Als de vraag daalt,
c
Als het aanbod stijgt,
d
Als het aanbod daalt,
.
.
D
a
R
Vul de verbanden aan.
.
.
EF
3
Prijszetting
Zoals je merkt komt de prijs van een product tot stand door de vraag naar en het aanbod
O
van dat product. Dat principe werkt zo op elke markt.
B
PR
A
Door de gestegen vraag naar ruwe
Š r.classen / Shutterstock.com
Door minder vraag naar iPhones ziet
een vat. En dat effect sijpelde door in
Apple zich genoodzaakt de prijs te
de prijzen voor brandstoffen.
verlagen.
Bron: hln.be, 2019-03-22
Bron: tijd.be, januari 2019
THEMA 2
werd bijna 30 % meer betaald voor
LEVEL 2
aardolie vanuit China, India en de VS
25
C In 2018 is de prijs van een woonhuis in ons land met 4,7 procent gestegen. ‘Aan de ene kant lagen de rentevoeten voor woonkredieten erg laag. Dat zet vooral jongere mensen ertoe aan om de stap te zetten op een huis te kopen. Tegelijk merken we dat investeerders actiever geworden zijn omdat ze op zoek zijn naar wat extra rendement of naar een
K
veilige haven.’
D De prijs van palladium is hard aan het stijgen de laatste
R
weken. Inmiddels is het edelmetaal zo hard in prijs geste-
U
Bron: vrt.be, 2019-01-21
gen dat het op weg is zijn beste maand te hebben sinds november 2016.
D
Oorzaak van de stijging is de toegenomen vraag vanuit
de autosector. In de katalysatoren van benzineauto’s zit
namelijk palladium verwerkt. En de vraag naar benzineauto’s stijgt op dit moment, aangezien overheden het gebruik
EF
van dieselauto’s ontmoedigen. De katalysatoren van dieselauto’s bevatten meestal platina.
Het aanbod van palladium is nog niet in staat om aan de sterk toegenomen vraag te voldoen. Daarnaast dreigt er een staking van Zuid-Afrikaanse mijnwerkers. Dat doet de zorgen omtrent het aanbod alleen maar verder aanwakkeren.
THEMA 2
LEVEL 2
PR
O
Bron: tijd.be, 2019-02-26
26
Explore 9— Wat als ‌ de overheid een minimumprijs oplegt? 1
Hoeveel bedraagt de evenwichtsprijs op de volgende grafiek?
Minimumprijs Soms beslist de overheid om een minimumprijs op te leggen voor een product omdat ze vindt
de aangeboden hoeveelheid?
b
de gevraagde hoeveelheid?
U
a
Markeer het juiste antwoord. Als de aangeboden hoeveelheid groter / kleiner is dan de gevraagde
Duid dat aan op de grafiek.
EF
Vraag naar en aanbod van Adidas-sneakers 160
V
140 120
A
80 60 40 20
0
0
1
2
3
4
5
6
7
Hoeveelheid
LEVEL 2
Prijs in euro
O
100
PR
4
D
hoeveelheid, dan is er een aanbodoverschot.
THEMA 2
3
Stel dat de overheid een minimumprijs oplegt van 120,00 euro. Hoeveel bedraagt dan:
R
2
K
dat die prijs te laag is voor de producent om genoeg te kunnen verdienen.
27
Explore 10— Wat als ‌ de overheid een maximumprijs oplegt?
1
Hoeveel bedraagt de evenwichtsprijs op de volgende grafiek?
Maximumprijs Soms beslist de overheid om een maximumprijs op te leggen voor een product omdat
K
ze vindt dat die prijs te hoog is voor de consument. De overheid wil zo de consument
a
de aangeboden hoeveelheid?
b
de gevraagde hoeveelheid?
R
3
Stel dat de overheid een minimumprijs oplegt van 60,00 euro.. Hoeveel bedraagt dan:
Markeer het juiste antwoord. Als de gevraagde hoeveelheid groter / kleiner is dan de aangeboden hoe-
D
2
U
beschermen.
veelheid, dan is er een vraagoverschot. Duid dat aan op de grafiek.
EF
4
Vraag naar en aanbod van Adidas-sneakers 160
V
A
O
140
100 80
PR
Prijs in euro
120
60 40 20 0
0
1
2
3
4
THEMA 2
LEVEL 2
Hoeveelheid
28
5
6
7
C H A L N G E L E
K
Vraag- en aanbodcurve maken met een rekenblad
Een grafiek op papier tekenen is eerder old school. Daarom maak je de grafiek van de Adidas-
a
U
sneakers met behulp van een rekenblad of spreadsheet.
Neem de tabel met de gevraagde en aangeboden hoeveelheid en de prijs over in een rekenblad.
Kies voor de vraag- en aanbodcurve een spreidingsdiagram als grafiektype.
c
Bepaal hoeveel ondersteuning je wilt. 
R
b
Kies optie 1 als je graag wat ondersteuning wilt. Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een stappenplan en een filmpje of gebruik ICT-fiche_R_28. Kies optie 2 als je liever een uitdaging wilt en zelf op internet wilt uitzoeken hoe
D

je de grafiek kunt maken.
Bewaar de grafiek in je portfolio. Je mag trots zijn op je werk.
THEMA 2
LEVEL 2
PR
O
EF
d
29
TO THE POINT Net zoals de gekende wekelijkse markt in je buurt wordt die term in de economie gebruikt voor de plaats waar vragers (kopers) en aanbieders (verkopers) elkaar ontmoeten. De vragers (of ook consumenten) laten zich be誰nvloeden door de prijs. Ze zijn bereid een bepaalde prijs te betalen wanneer die in overeenstemming is met de kwaliteit. Zo niet zullen ze snel overstappen naar de concurrent. Hoe hoger de prijs van het product, hoe lager de gevraagde hoeveelheid (Qv) van de consumenten.
K
Omgekeerd geldt uiteraard: hoe lager de prijs, hoe groter de gevraagde hoeveelheid.
De aanbieders (of producenten) produceren op basis van de bestellingen die ze gemiddeld binnen-
U
krijgen. Ze zorgen ervoor dat de prijs die ze voor hun product vragen, hun kosten dekt.
Hoe hoger de prijs, hoe meer winst de producent kan maken. Bij een hogere prijs zullen ze dan ook meer willen aanbieden en zal de aangeboden hoeveelheid (Qa) stijgen. Hoe lager de prijs, hoe
R
minder ze zullen aanbieden.
Op de markt komt dan de evenwichtsprijs of marktprijs (Pe) tot stand. Bij die evenwichtsprijs hoort
D
ook de evenwichtshoeveelheid (Qe). Het is bij de evenwichtsprijs dat Qa en Qv gelijk zijn. Is de prijs hoger dan de evenwichtsprijs, dan is er een aanbodoverschot. In dat geval is de gevraagde hoeveelheid (Qv) kleiner dan de aangeboden hoeveelheid (Qa).
EF
Is de prijs lager dan de evenwichtsprijs, dan is er een vraagoverschot. In dat geval is de gevraagde hoeveelheid (Qv) groter dan de aangeboden hoeveelheid (Qa). Er zijn bepaalde externe oorzaken die de vraag be誰nvloeden en een verschuiving van de vraagcurve veroorzaken, zoals een wijziging van het inkomen of het aantal consumenten, een wijziging in de bevolking of bevolkingsgroep.
Als er een toename is bij een van die factoren, zal de vraagcurve naar rechts verschuiven. Is er een
O
afname, dan zal de curve naar links verschuiven.
Er zijn bepaalde externe oorzaken die het aanbod be誰nvloeden en een verschuiving van de aanbodcurve veroorzaken. Die oorzaken zijn bijvoorbeeld een verandering van de kostprijs voor de productie
PR
(en verkoop) of een wijziging in het aantal producenten. Als de kostprijs toeneemt, wordt het duurder om te produceren en zal de producent minder aan足 bieden. De aanbodcurve verschuift naar links. Neemt de kostprijs af, dan verschuift de aanbodcurve naar rechts en neemt het aanbod toe. Wanneer het aantal producenten toeneemt, zal de aanbodcurve naar rechts verschuiven. Het aanbod zal dus toenemen.
Omgekeerd geldt dat bij een afname van het aantal producenten de aanbodcurve naar links verschuift en het aanbod afneemt. Wanneer de overheid de evenwichtsprijs te laag vindt, kan ze een minimumprijs opleggen. Wanneer
THEMA 2
LEVEL 2
de overheid de evenwichtsprijs te hoog vindt, kan ze een maximumprijs opleggen.
30
Action 1— Vraag naar sieraden en games Kies, afhankelijk van je interesse, de oefening met de sieraden of met de games.
Sieraden
Optie 2
Games
Nele is gek op juweeltjes. Ze koopt er dan ook
Mila is een fervente gamer. Na haar schoolwerk speelt ze een uurtje Fifa of Call of Duty.
D
regelmatig bij Six, Claire’s, H&M enz. In deze
1
tabel zie je hoeveel juweeltjes ze zou kopen
In deze tabel zie je hoeveel games Mila zou
bij verschillende prijzen.
kopen bij verschillende prijzen.
Tabel 4.2
Gevraagde
Gevraagde
Prijs per game
hoeveelheid games
in euro
11,00
1
100,00
9,00
2
75,00
4
7,00
3
50,00
5
5,00
4
25,00
6
3,00
5
0,00
7
1,00
hoeveelheid juweeltjes 2
in euro
PR
O
3
Prijs per juweel
2
Teken de vraag naar juweeltjes van Nele.
2
Teken de vraag naar games van Mila.
Bepaal hoeveel ondersteuning je bij de
Bepaal hoeveel ondersteuning je bij de
opdracht wilt.
opdracht wilt.
Kies optie 1 als je een uitdaging wilt
en zoek op internet uit, hoe je de
en zoek op internet, hoe je de grafiek
grafiek moet tekenen.
Kies optie 2 als je liever wat
Kies optie 1 als je een uitdaging wilt moet tekenen.
Kies optie 2 als je liever wat
ondersteuning wilt. Ga naar het
ondersteuning wilt. Ga naar het
onlinelesmateriaal. Je vindt er een
onlinelesmateriaal. Je vindt er een
filmpje.
filmpje.
LEVEL 2
EF
Tabel 4.1
THEMA 2
1
R
U
K
Optie 1
31
Teken de grafiek. Bepaal zelf of je de grafiek met pen en papier of met een rekenblad maakt.
D
R
U
K
3
1
EF
Action 2— Vraag en schaarste
Bekijk de hotelaanbieding. Waarom kost een weekje in hotel Majestic Palace in Zakynthos (Griekenland)
O
opvallend meer in juli dan in oktober?
THEMA 2
LEVEL 2
PR
Hotel Majestic Palace
32
AANBIEDING 1
AANBIEDING 2
2 283 euro
1 600 euro
2 personen all-in
2 personen all-in
Lees een van de onderstaande artikels en beantwoord de bijhorende vraag. a
Waarom is de transfer van Eden Hazard zo duur?
Transfer van Hazard naar Real Madrid
K
Eden Hazard gaat de geschiedenisboeken in als de
duurste aankoop van Real Madrid aller tijden. Bij die status hoort natuurlijk ook een navenant loon. The
Evening Standard speurde al de cijfertjes in het contract
U
van onze landgenoot op.
Volgens het Britse medium zal de overgang van Hazard
R
naar Bernabeu de Rode Duivel alvast geen windeieren leggen. Hazard zou zijn loon verdubbeld zien bij ‘De Koninklijke’.
D
Bij ‘The Blues’ incasseerde de Belgische kapitein
225 000 euro per week, terwijl hij in Madrid wekelijks 450 000 euro op zijn bankrekening mag bijschrijven.
© bestino / Shutterstock.com
EF
Zo wordt Hazard meteen de grootverdiener bij ‘Los Blancos’. Dat was voorheen Gareth Bale, de Welshman strijkt wekelijks 390 000 euro op. Bron: voetbalkrant.com, 2019-06-14
Waarom is diamant zo duur?
O
b
PR
2
Dit is de Pink Star, de duurste diamant ooit De enorme diamant ‘Pink Star’ heeft op een veiling in Hongkong een nieuwe eigenaar gevonden. De Hongkongse juweliersketen Chow Tai Fook veilde de rooskleurige steen vandaag voor 71,2 miljoen dollar (rond de 67 miljoen euro). Dat deelde veilinghuis Sotheby’s mee. Indien de bieder met het bedrag over de brug komt, is het de hoogste prijs ooit die iemand voor een diamant betaalde.
THEMA 2
© Imageselect
LEVEL 2
Bron: demorgen.be, 2017-04-04
33
3
Lees het artikel over Nafi Thiam als voorbereiding op het forum.
Nafi Thiam werd zondag de eerste Belgische ooit
25 000 euro. Als er een wereldrecord verbroken
Ze won op indrukwekkende wijze de zevenkamp,
habbekrats als je dat vergelijkt met wat voetballers
die een gouden medaille won op een WK atletiek. maar echt veel levert zo’n gouden medaille eigenlijk
niet op. Het IAAF, de internationale atletiekfederatie betaalt ongeveer 51 000 euro voor een gouden
verdienen. De Braziliaan Neymar, die een
monstercontract tekende bij PSG, verdient 50 000 euro in tien uur.
Bron: hln.be, 2018-02-10
K
medaille. Voor een zilveren medaille krijgen atleten
wordt, levert dat het meeste op: 85 000 euro. Een
U
Forum
Vind jij het terecht dat voetballers zo veel verdienen?
—
Vind jij het correct dat Nafi Thiam, die wereldkampioene zevenkamp is, slechts
R
—
D
51 000 euro krijgt?
EF
Action 3— Vraag naar sieraden en games – Next level Kies, afhankelijk van je interesse, de oefening met de sieraden of met de games. Optie 1
Op een markt is er natuurlijk meer dan een vrager.
ervan uit dat er in totaal drie consumenten
Nele was niet alleen in ‘sieradenland’.
of vragers zijn. Ook Mauro en Mils, twee
PR
vrienden van Mila, zijn verzot op gamen. Tabel 5.2
juweeltjes
LEVEL 2
Op een markt is er natuurlijk meer dan een
dat er in totaal drie consumenten of vragers zijn.
Gevraagde hoeveelheid
THEMA 2
1
Games
vrager. Om het eenvoudig te houden gaan we
Tabel 5.1
34
Optie 2
Om het eenvoudig te houden gaan we ervan uit
O
1
Sieraden
Prijs per
Gevraagde hoeveelheid games
juweel
Prijs per game
Nele
Sabrina
Liesje
in euro
Mila
Mauro
Mils
in euro
2
1
0
11,00
0
0
1
125,00
3
2
1
9,00
1
1
2
100,00
4
3
2
7,00
2
2
3
75,00
5
4
3
5,00
3
3
4
50,00
6
5
4
3,00
4
4
5
25,00
7
6
5
1,00
5
5
6
0,00
2
Bepaal de totale vraag op de markt van siera-
2
Bepaal de totale vraag op de markt van
den. Je moet dus voor elke prijs de gevraagde
games. Je moet dus voor elke prijs de
hoeveelheid optellen.
gevraagde hoeveelheid optellen.
Totale gevraagde
Prijs per juweel
Totale gevraagde
Prijs per game
hoeveelheid
in euro
hoeveelheid games
in euro
juweeltjes 125,00
9,00
100,00
7,00
75,00
K
11,00
50,00
5,00
25,00
3,00
0,00
O
EF
D
R
Teken de grafiek. Bepaal zelf of je de grafiek met pen en papier of met een rekenblad maakt.
THEMA 2
LEVEL 2
PR
3
U
1,00
35
Action 4— Vraag en aanbod met ICT 1
Het elektronicabedrijf Sony heeft in Japan onderzocht hoeveel consoles ze van de nieuwe Playstation 5 in Tokio zouden verkopen bij verschillende prijzen. a
Teken de volgende vraag- en aanbodcurven in een rekenblad.
b
Om de grafiek te tekenen heb je de keuze.
Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en zelf wilt uitzoeken hoe je dat moet tekenen met een rekenblad. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er
K
een filmpje of gebruik ICT-fiche_R_28. Tabel 7 Gevraagde
Prijs per console
Aangeboden
in euro
hoeveelheid
in euro
hoeveelheid
28 000
280,00
24 000
320,00
20 000
360,00 400,00
280,00
10 000
320,00
13 000
16 000
360,00
16 000
12 000
400,00
19 000
EF 8 000
440,00
22 000
480,00
4 000
480,00
25 000
O
Bewaar de grafiek in je portfolio. Je mag trots zijn op je werk.
PR LEVEL 2 THEMA 2
7 000
440,00
© charnsitr / Shutterstock.com
36
consoles
240,00
D
240,00
R
Prijs per console
consoles
c
U
Tabel 6
2
Een festivalorganisator heeft na onderzoek de volgende gegevens beschikbaar over de gevraagde en aangeboden hoeveelheid bij verschillende prijzen. a
Teken de volgende vraag- en aanbodcurven in een rekenblad.
b
Om de grafiek te tekenen heb je de keuze.
Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en zelf wilt uitzoeken hoe je dat moet tekenen met een rekenblad.
Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er
Tabel 8 Aangeboden hoeveelheid
Prijs in euro
12 500
0
5,00
10 000
3 750
10,00
7 500
7 500
15,00
5 000
11 250
2 500
15 000
R
U
Gevraagde hoeveelheid
20,00
D
25,00
c
Bewaar de grafiek in je portfolio. Je mag trots zijn op je werk.
d
Verder oefenen? Ga naar
.
EF
EVALUATIEFICHE
K
een filmpje of gebruik ICT-fiche_R_29.
VRAAG- EN AANBODCURVE MET EEN REKENBLAD
Max
Opmerkingen
O
Score
Juiste keuze grafiektype
—
Juiste selectie van gegevens
—
Benoeming van de assen
—
Grafiektitel
—
Benoeming van de reeksen
PR
—
THEMA 2
LEVEL 2
TOTAAL
37
Action 5— Stellingen beoordelen Zijn de stellingen juist of fout? Verbeter de foutieve stellingen. JUIST
FOUT
a Wanneer je de vraagcurve wilt tekenen, plaats je de aangeboden hoeveelheid op de Y-as en de prijs op de X-as.
U
b De evenwichtsprijs is de prijs waar de vraagcurve de Y-as snijdt.
K
een lagere prijs.
Wanneer de prijs hoger is dan de evenwichtsprijs, dan is er een vraagtekort.
e
EF
d
D
R
c De aanbodcurve verloopt stijgend omdat de producent meer wil aanbieden voor
Wanneer de prijs lager is dan de evenwichtsprijs, dan is er een aanbodoverschot.
O
f
Als de prijs stijgt, dan stijgt het aanbod en daalt de vraag.
PR
g Als het inkomen van de consumenten stijgt, zal de aanbodcurve naar rechts verschuiven.
h Als de prijzen van de grondstoffen stijgen, zal de aanbodcurve naar rechts
THEMA 2
LEVEL 2
verschuiven.
38
JUIST i
FOUT
Als de voorkeur van de consumenten voor een bepaald product afneemt, verschuift de vraagcurve naar links.
j
Wanneer een producent zijn oude machinepark door nieuwe en betere machines vervangt, stijgt op de markt van dat product de prijs omdat de aanbodcurve naar
k
U
K
rechts verschuift.
Wanneer het aantal consumenten toeneemt, neemt de prijs op de markt af door de
O
EF
D
R
verschuiving van de vraagcurve.
PR
BREAKING NEWS
1
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Wat is volgens het artikel de oorzaak van de prijsevolutie? Gebruik de term vraag of aanbod in je
THEMA 2
LEVEL 2
antwoord.
39
CHECKLIST Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
JA 1
KAN
Ik kan toelichten hoe de prijs op de markt tot
stand komt. Ik kan verklaren waarom de vraagcurve dalend
K
2
verloopt. 3
Ik kan verklaren waarom de aanbodcurve
5
Ik kan de begrippen vraag- en aanbodcurve verklaren.
Ik kan een vraag- en aanbodcurve tekenen op papier.
7
Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.
EF
C H A L N G E L E
8
D
6
Ik kan een vraag- en aanbodcurve tekenen in een rekenblad.
9
Ik kan aangeven wanneer de vraagcurve
O
verschuift.
10 Ik kan aangeven wanneer de aanbodcurve
PR
verschuift.
12 Ik kan een minimumprijs tekenen op een
grafiek.
LEVEL 2
13 Ik kan een maximumprijs tekenen op een
THEMA 2
11 Ik kan een verschuiving tekenen op een grafiek.
grafiek.
40
R
Ik kan het marktevenwicht aanduiden.
U
stijgend verloopt. 4
EXTRA OEFENMATERIAAL
BETER
LEVEL 3
K
Hoe beïnvloeden actuele trends in aankoopgedrag en aankoopkanalen de consument?
Hoe beïnvloeden actuele trends in aankoopgedrag en aankoopkanalen de consument?
© ThomasDeco / Shutterstock.com
LEVEL 3
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
THEMA 2
2
NIEUW © urbanbuzz / Shutterstock.com
PR
O
EF
© urbanbuzz / Shutterstock.com
TRADITIONEEL
R
Bespreek de bovenstaande afbeeldingen. Wat stel je vast?
D
1
U
INTRO
41
Explore 1— Welke demografische trends zijn er in onze samenleving?
a
Demografie
b
Demografische trend
K
Gebruik het internet om de volgende begrippen te verklaren.
2
R
U
1
Werk in vier groepen. Elke groep gaat op zoek naar trends in de bevolking van onze samenleving en geeft
a
D
daarvan een presentatie.
Werk in je groep aan het toegewezen thema.
EF
THEMA
Groep 1
Bevolkingsomvang, levens
Hoe ziet onze levensverwachting eruit?
verwachting en vergrijzing
Sterven mensen nog altijd gemiddeld op 60 jaar of worden ze ouder? Daalt of stijgt de totale bevolking? Uit hoeveel personen bestaat een gezin?
Huishoudens en singles
O
Groep 2
PR
Groep 3
Groep 4
b
HULPVRAGEN
Neemt het aantal eenpersoonshuis houdens toe of af?
Migratie
Is er veel migratie? Hoe is die evolutie?
Urbanisatie of verstedelijking
Zullen er in de toekomst meer of minder mensen in een stad wonen?
Je kunt kiezen uit twee opties. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt.
Optie 1
THEMA 2
LEVEL 3
42
Internet
Zoek op internet cijfergegevens over jouw
Optie 2
Onlinelesmateriaal
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er
onderwerp. Die kunnen in de vorm van een
over jouw onderwerp een pdf-document met
tabel of een grafiek zijn.
cijfergegevens in de vorm van tabellen en
Zorg ervoor dat de cijfers zo recent mogelijk
grafieken.
zijn.
Kopieer de tabellen en grafieken naar een presentatie of een tekstverwerker. Vermeld de bron. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van powerpoint.
Kopieer de tabellen en / of grafieken in een
presentatie of een tekstverwerker. Vermeld de
de fiche ‘Welke bronnen zijn betrouwbaar?’
bron. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van powerpoint.
om de betrouwbaarheid te controleren.
Zoek op internet naar recente artikels of
Raadpleeg een aantal van de artikels of nieuwsfragmenten over jouw onderwerp.
nieuwsfragmenten over jouw onderwerp.
Vermeld de bron.
Ga naar het onlinelesmateriaal en raadpleeg
Los de vragen bij de grafiek, tabel of tekst op. Voeg die toe aan jouw presentatie.
Ga naar het onlinelesmateriaal en raadpleeg de fiche ‘Welke bronnen zijn betrouwbaar?’ om de betrouwbaarheid te controleren. Formuleer per grafiek of tabel een besluit.
K
Vermeld dat ook in de presentatie of de tekstverwerker.
U
Voeg aan je presentatie ook een korte samenvatting van het artikel toe.
Bewaar de presentatie online zodat alle leerlingen er toegang toe hebben.
d
Presenteer de vaststellingen van jouw groep aan de klas en vat de demografische trends van
D
klasgenoten hieronder samen.
R
c
O
EF
HUISHOUDENS EN SINGLES
VERGRIJZING
LEVEL 3
PR
THEMA 2
43
EF
D
R
MIGRATIE
U
K
VERSTEDELIJKING
© Janossy Gergely / Shutterstock.com
O
Heterogeen
THEMA 2
LEVEL 3
PR
Conclusie: Onze samenleving is heel heterogeen en divers.
44
Explore 2— Welke invloed heeft die heterogene samenleving op het aankoopgedrag?
1
Evolutie in de demografische samenstelling betekent een verandering in het aankoopgedrag binnen de samenleving. Werk in groepen rond de invloed van een bepaalde demografische trend op het aankoopgedrag. Je kunt kiezen uit twee opties. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en zelfstandig wilt uitzoeken hoe die trends
K
het aankoopgedrag beïnvloeden. Kies optie 2 als je daarbij wat ondersteuning wilt. THEMA Levensverwachting en vergrijzing
Groep 2
Huishoudens en singles
Groep 3
Migratie
Groep 4
Urbanisatie
Brainstormmethode
R D
Optie 1
U
Groep 1
Werk in groepjes van vier tot zes personen.
b
Neem de toegewezen trend grondig door.
c
Bespreek aan de hand van de brainstormmethode, hoe de trend het aankoopgedrag beïnvloedt. Gebruik
EF
a
indien nodig het internet.
Vul de powerpoint aan met jullie bevindingen. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van powerpoint.
e
Presenteer de vaststellingen van je groep aan de klas.
b
O
d
c
Denk na over hoe de trend het aankoopgedrag beïnvloedt. Gebruik daartoe de vragen en het kader
Optie 2
Werk per twee.
Neem de toegewezen trend nog eens grondig door.
PR
a
Ondersteunende vragen
e
Presenteer de vaststellingen van je groep aan de klas.
THEMA 2
Vul de powerpoint aan met jullie vaststellingen. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van powerpoint.
LEVEL 3
onder deze optie.
d
45
LEVENSVERWACHTING EN VERGRIJZING
jongeren? Naar welke goederen en diensten zal
dan groter of kleiner wonen? Tot welke behoefte
hun vraag dus stijgen?
leidt dat?
Worden ouderen meer afhankelijk of meer
zelfstandig naarmate ze ouder worden?
Nu zijn 65– tot 70-jarigen fitter en gezonder
Hoe kunnen stedelingen ontsnappen aan de drukte van de stad? Waar doen ze zuurstof op?
Hebben ze een eigen auto nodig? Hoe verplaatsen
dan vroeger. Welke invloed heeft dat op hun
ze zich? Kopen ze meteen een eigen auto of zijn er
consumptie?
andere oplossingen? MIGRATIE
Wanneer mensen naar de stad trekken, gaan ze
K
Wat hebben oudere mensen meer nodig dan
SINGLES OF EENPERSOONSHUISHOUDEN
Is er een wijziging in de aankoop van voeding?
Veronderstel dat er de afgelopen 70 jaar geen migratie geweest zou zijn in ons land, wat zou er dan nu anders zijn wat betreft
Kopen eenpersoonshuishoudens ook een family pack cornflakes?
U
URBANISATIE
Hoe ziet hun woning eruit in vergelijking met een gezinswoning?
R
voedingsgewoonten?
D
1
Ruim de helft van de Vlaamse alleenstaanden heeft moeite om rond te komen. Dat blijkt uit een onderzoek van VRT Nieuws. Ook nieuwsamengestelde gezinnen hebben
EF
het financieel niet gemakkelijk. In het totaal heeft vier op de tien Vlamingen in bepaalde mate moeite om op het einde van de maand de eindjes aan elkaar te knopen. Traditionele gezinnen lijken het volgens het onderzoek financieel beter te hebben dan de meeste andere samenlevingsvormen. Vooral alleenstaanden hebben het moeilijk: Zo heeft 55 procent – ruim de helft dus – van die groep het financieel niet gemakkelijk. In volgorde gaat het vooral nieuwsamengestelde gezinnen, alleenstaanden waarbij de
O
kinderen het ouderlijke nest verlaten hebben en eenoudergezinnen het financieel niet voor de wind. Amper een derde van de eenoudergezinnen komt gemakkelijk rond. De meeste eenoudergezinnen komen eerder moeilijk rond, een derde haalt zelfs moeilijk
PR
tot zeer moeilijk het einde van de maand.
THEMA 2
LEVEL 3
Bron: vrt.be, 2016-06-09
46
2
Infographic 1: Inkomen
Vat hier de invloed van demografische trends op het aankoopgedrag samen. Vergrijzing
O
a
Migratie
c
Eenpersoonshuishoudens
THEMA 2
b
LEVEL 3
PR
2
EF
Bron: vrt.be, 2016-06-09
D
R
U
K
3
47
Urbanisatie
K
d
Explore 3— Actuele trends proberen de consument te
Bekijk aandachtig de onderstaande tweet en afbeelding. Welke informatie kun je eruit afleiden?
PR
O
EF
D
R
1
U
overtuigen
Bron: fingerspitz.nl
INFLUENCER
THEMA 2
LEVEL 3
Bedrijven zetten influencers in om het koopgedrag te beĂŻnvloeden.
48
Influencers zijn over het algemeen bekende personen met vrij veel volgers en ze zijn actief op sociale media, in het bijzonder op Instagram.
2
Volgers vinden influencers betrouwbaar. Ze hebben het gevoel dat ze eerlijk advies krijgen van een vriend of vriendin. Mensen kopen sneller een product waarvoor een influencer reclame maakt, dan een product uit een advertentie. Hoewel foto’s op Instagram vaak niet als reclame herkend worden, zijn ze dat wel degelijk.
Forum
K
Heb jij je al laten beïnvloeden door een influencer? Bespreek klassikaal.
Explore 4— Welke technologische ontwikkelingen
R
Brainstorm klassikaal over de bestaande technologische snufjes. Noteer een vijftiental ideeën.
PR
O
EF
D
1
U
beïnvloeden ons dagelijks leven?
Ga op zoek naar de recentste technologische vernieuwingen. Je kunt kiezen uit twee opties. Kies optie 1 als je wat extra ondersteuning wilt. Kies optie 2 als je liever een uitdaging wilt.
a
Video
Ga naar het onlinelesmateriaal. Bekijk
Optie2 a
Internet
Zoek op internet technologische innovaties,
er het filmpje met enkele technologische
snufjes en ontwikkelingen. Welke zoekter-
innovaties.
men geef je in? LEVEL 3
Optie 1
THEMA 2
2
49
b
Welke technologische ontwikkelingen ben je voornamelijk tegengekomen?
Verdeel de klas in twee groepen. Elke groep krijgt een rol en een bijhorende opdracht. ROL Groep 1
OPDRACHT
R
1
U
kansen of voor bedreigingen?
K
Explore 5— Zorgen die technologische ontwikkelingen voor
Voorstander van die technologische
Zoek argumenten waarom die technolo-
vernieuwingen
gische ontwikkelingen goed zijn voor de
a
Tegenstander van die technologische
Zoek nadelen van die technologische
vernieuwingen
ontwikkelingen. Geef problemen die ze
EF
Groep 2
D
maatschappij en voor de consument.
kunnen veroorzaken.
Noteer per groep de argumenten. Gebruik daarvoor een onlinetoepassing waar jullie tegelijk in kunnen werken. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van online samenwerken. Om een document te delen gebruik je ICT-fiche_OSGD_06 of fiche_OSOD_05.
b
Houd een panelgesprek. Van elke groep nemen drie Ă vier personen vooraan plaats en zij presenteren
O
beurtelings hun argumenten. De leraar modereert het gesprek.
c
De andere leerlingen noteren de vermelde kansen (of mogelijke voordelen) en bedreigingen (of
THEMA 2
LEVEL 3
PR
mogelijke nadelen) van technologische vernieuwingen.
50
KANSEN
BEDREIGINGEN
Lees de artikels. Vink jouw mening over de beschreven technologische vernieuwing aan en licht jouw keuze kort toe. ARTIKEL 1
ARTIKEL 2
een must
een must
wenselijk, maar niet nodig
wenselijk, maar niet nodig
te vergaand
te vergaand Toelichting:
ARTIKEL 3
ARTIKEL 4
te vergaand
ARTIKEL 5
Toelichting:
ARTIKEL 6 een must
wenselijk, maar niet nodig
wenselijk, maar niet nodig
te vergaand
te vergaand
O
een must
Toelichting:
ARTIKEL 7
Toelichting:
ARTIKEL 8
een must
een must
wenselijk, maar niet nodig
wenselijk, maar niet nodig
te vergaand
te vergaand
Toelichting:
Toelichting: LEVEL 3
EF
Toelichting:
wenselijk, maar niet nodig
THEMA 2
te vergaand
R
wenselijk, maar niet nodig
een must
D
een must
U
K
Toelichting:
PR
2
51
ARTIKEL 9
ARTIKEL 10
een must
een must
wenselijk, maar niet nodig
wenselijk, maar niet nodig
te vergaand
te vergaand Toelichting:
2
D
R
U
1
K
Toelichting:
© James W Copeland / Shutterstock.com
‘Alexa, zet eens vier pakken halfvolle melk op
opnames die gemaakt zijn met de slimme
de boodschappenlijst!’ ‘Siri, hoe warm wordt
Google Home-luidsprekers en via de Google
het morgen?’ Miljoenen mensen hebben een
Assistent-app op smartphones. Wereldwijd,
‘slimme’ luidspreker in huis en gebruiken
ook in België en Nederland, luisteren mensen
die om snel een antwoord te krijgen op heel
naar die opnames om de zoekmachine
triviale vragen of om er allerlei opdrachten
slimmer te maken. VRT NWS kon ruim 1 000
aan te geven. De bekendste slimme speakers
fragmenten beluisteren. Het gaat om stukjes
die verbonden zijn aan het internet, zijn de
die meestal bewust werden ingesproken.
Google Home, Apple HomePod, de Sonos
Maar vaak krijgen de medewerkers ook
One en de Echo van Amazon.
PR
O
EF
Medewerkers van Google luisteren naar
dingen te horen die onbewust werden opgenomen, soms met gevoelige informatie.
Amazon blijkt nu wereldwijd duizenden
Bron: vrt.be, 2019-07-10
werknemers in dienst te hebben die de hele dag luisteren naar opnames die de Echo-luidsprekers voortdurend maken bij zowat 100 miljoen klanten die zo’n slimme speaker hebben gekocht. Dat personeel zou tewerkgesteld zijn in grote kantoren in de VS, Costa Rica, India en Roemenië.
THEMA 2
LEVEL 3
Bron: vrt.be, 2019-04-11
52
4
3
In een open brief waarschuwen 116 technologie-experten uit 26 landen dat dodelijke autonome wapens, zogenaamde ‘killer robots’, na buskruit en kernwapens, een derde revolutie in oorlogsvoering dreigen te veroorzaken. ‘Als ze eenmaal zijn ontwikkeld, zullen ze leiden tot gewapende conflicten op een ongeziene schaal en met een snelheid die voor mensen moeilijk
K
te bevatten is’, aldus de specialisten.
© JCDH / Shutterstock.com
‘Dat kunnen wapens van terreur zijn, wapens
stofzuigers, wil de gegevens die het
die dictators en terroristen gebruiken tegen
toestel opslaat tijdens zijn ritjes door uw
onschuldige burgers, en wapens die gehackt
huis, verkopen aan technologiegiganten
kunnen worden om zich op ongewenste wijze
als Amazon of Google.
te gedragen’, waarschuwen ze verder. ‘Als die
U
iRobot, fabrikant van zelfrijdende
lageresolutiecamera maken de Roombastofzuigers van iRobot een uiterst
het moeilijk ze te sluiten.’ De ondernemers roepen de Verenigde Naties daarom op snel in actie te komen en ‘een manier te vinden om ons allemaal te beschermen tegen die gevaren’.
D
gedetailleerde kaart van de verschillende
R
doos van Pandora eenmaal geopend is, wordt
Dankzij verschillende sensoren en een
ruimtes in uw woning. In de eerste plaats diende dat om het apparaat slimmer
EF
te maken, maar die informatie kan ook geld opbrengen. Na honderden rondjes door uw huis, weet de robotstofzuiger
bijvoorbeeld perfect waar je meestal je
pantoffels laat rondslingeren. Maar hij zou ook aan Google of Amazon kunnen
laten weten dat een zetel van drie meter
O
breed niet in je zithoek past. Kwestie van advertenties op maat te kunnen aanbieden.
© Usa-Pyon / Shutterstock.com Bron: vrt.be, 2017-08-21
PR
Bron: hln.be, 2017-07-26
Bron: want.nl, 2019-07-17
THEMA 2
Elon Musk is bezig met de productie van een implantaat dat onze hersenen moeten preserveren en verbeteren. Zo moet het door de implementatie van een kleine chip mogelijk worden om technologie te besturen, zonder ook maar een hand uit te steken.
LEVEL 3
5
53
6 We kunnen wel zeggen dat er op dit moment
samenleving gaan nadenken over het bewerken
een DNA-revolutie aan de gang is, gezien de
van DNA, want willen wij knutselen met DNA
ontwikkelingen op dat gebied. Het feit dat we
van jezelf - en misschien zelfs je kinderen -
inmiddels DNA kunnen manipuleren brengt
mogelijk maken?’
ons bij veel ethische vraagstukken waar nog te Scheire: ‘DNA-manipulatie wordt in de toe-
Scheire: ‘De grote revolutie zit hem in het feit
komst technisch steeds makkelijker en ik denk
dat we inmiddels zijn begonnen aan het knutse-
dat we over tien jaar voor bepaalde zware
len met menselijk DNA. De komende jaren gaat
ziektes genetische manipulatie gaan inzetten.
iedereen van ons de vraag krijgen van de dokter
De wetgeving loopt hopeloos achter en daarom
of we een DNA-test willen ondergaan en wat we
zijn wij voor sommige vragen al te laat en
van ons DNA willen weten.’
daarom moeten we gaan kijken naar de vragen
K
weinig discussie over wordt gevoerd volgens
over DNA veranderen en hij schrok van de mogelijkheden die er nú al zijn: ‘In Cyprus en California zijn er al ziekenhuizen die je aanbieden om het geslacht en de oogkleur van je
Bron: nporadio1.nl, 2019-01-11
R
de paar weken de inhoud van zijn voorstelling
U
die nu nog voor ons liggen.’ Door de snelle ontwikkelingen moet Scheire om
D
kind te kiezen. Je kunt er dus naartoe gaan en
zeggen: ‘Doe mij een dochter met blauwe ogen’.
EF
Willen wij als samenleving toestaan dat ouders het geslacht, de haar- en oogkleur van hun
kind gaan kiezen? Dat is een vraag waar wij nu al antwoord op moeten gaan vinden volgens
Scheire: ‘Of je zelf je DNA wilt leren kennen is
© JCDH / Shutterstock.com
O
een individuele keuze, maar we moeten ook als
7
PR
Belgische klanten van bol.com kunnen hun bestelling sinds juni 2019 nog sneller in handen krijgen. De Nederlandse webshop levert sommige producten sindsdien ook in ons land op dezelfde dag als waarop ze besteld werden, en het bedrijf begint met leveringen op zondag.
THEMA 2
LEVEL 3
In Nederland konden bepaalde bestellingen bij bol.com een tijdje geleden al op dezelfde dag geleverd worden. Het gaat dan om producten die de webwinkel zelf aanbiedt. Vanaf juni 2019 gold die supersnelle levering ook in België. Bol.com werkt daarvoor samen met bpost.
54
Wist je dat Amazon in de VS ook binnen de twee uur levert met een drone? Die service heet Amazon Prime Now. Naar: Het nieuwsblad, 2019-06-19
© Jarretera / Shutterstock.com
8
U
K
Het is perfect denkbaar dat tv-zenders zoals we die nu kennen, in de toekomst niet meer zullen bestaan. Dankzij video on demand, Netflix, Amazon Prime, Disney+ en Apple TV Plus zullen we minder naar tv kijken, maar meer naar pakketten (series, films, kids …) waarin we geïnteresseerd zijn.
9
10
R
Overal in China hangen camera’s. Wie een overtreding begaat, wordt opgemerkt.
PR
Ken je Dilara nog uit het eerste level? Zij wilde haar schoenen verkopen op de markt. Wil ze meer mensen bereiken, dan kan ze dat ook online doen. Ze neemt een foto van haar schoenen en biedt die dankzij de Vinted-app online aan.
Op het bierfestival van Qingdao werden vorig jaar 25 voortvluchtige criminelen in de kraag gevat, onder wie de leider van een prostitutienetwerk die al tien jaar door de politie werd gezocht. En op het treinstation van Zhengzhou, waar agenten begin dit jaar brillen met gezichtsherkenning kregen toegemeten, werden volgens de lokale autoriteiten in een week zeven criminelen ingerekend. En in Shenzhen betrapten de kruispuntcamera’s in de eerste maand al 3 600 overtreders. Bron: trouw.nl, 2018-09-15
LEVEL 3
O
© Dedy Pramu / Shutterstock.com
THEMA 2
EF
D
Toen in april vorig jaar op een druk kruispunt camera’s werden geïnstalleerd om illegale overstekers in enkele minuten te identificeren, daalde volgens de politie het aantal doorrood-lopers van honderd per uur naar tachtig per dag. Zij werden immers met hun foto, naam en een deel van hun ID-nummer op een groot scherm afgebeeld en ze kregen een boete. Ineens bleken de voetgangers zich toch te kunnen beheersen.
55
Explore 6— Hoe beïnvloedt digitalisering ons dagelijks leven?
Wat leid je af uit deze twee grafieken?
Infographic 2: Score voor de indicator internetgebruik
R
U
K
1
2
Bestudeer deze afbeeldingen. Op
Infographic 3: Individuen die de laatste twaalf maanden online bestelden
EF
welke manieren beïnvloedt
D
Bron: Digital Scoreboard, Europese Commissie
THEMA 2
LEVEL 3
PR
O
digitalisering ons dagelijks leven?
56
Bron: ICT-enquête huishoudens en individuen (2013), FOD economie – AD Statistiek – Statistics Belgium
K
PR
O
EF
D
R
U
© Serov Aleksei / Shutterstock.com
k.com
THEMA 2
LEVEL 3
hutterstoc
ielaitis / S
© JuliusK
57
Explore 7— Wat is welvaart en welzijn? 1
Wellicht weet je nog wat behoeften zijn. Waaraan hebben mensen volgens jouw behoefte?
2
Om je behoefte te bevredigen, moet je middelen, geld, hebben om die aankopen te doen. Maar de voorraad geld is voor de meesten onder ons niet onuitputtelijk. We kunnen met andere woorden niet
K
alles kopen wat we zouden willen. Lees de verhalen over Mils en Abeba. Wie is er volgens jou het meest
U
welvarend, Mils of Abeba? Waarom?
Welvaart
Hoe meer behoeften je kunt vervullen, hoe meer welvaart je ervaart. Hoe hoger je welvaart,
D
het financieel-economische aspect.
R
hoe meer middelen (geld) je ter beschikking hebt. Welvaart heeft dus vooral te maken met
2
THEMA 2
LEVEL 3
PR
O
EF
1
58
Mils uit Boutersem krijgt wekelijks zakgeld van zijn ouders. Het grootste deel daarvan spaart hij. Om de twee maanden geeft hij vijftien euro uit aan een nieuwe skin of dancemove van Fortnite. Zijn ouders betalen natuurlijk voor het eten, zijn onderdak, water, elektriciteit enzovoort. Hoewel, zijn ouders moeten niet veel voor elektriciteit betalen. Er liggen immers zonnepanelen op het dak.
© Nick Fox / Shutterstock.com
Abeba, een meisje van 14 jaar uit Ethiopië, wandelt iedere ochtend naar school. Ze is een uur onderweg. Op de terugweg naar huis maakt ze een omweg om water te halen in de rivier enkele kilometers verderop.
Welzijn Bij welzijn gaat het over: Levensverwachting: Hoe staat het met de gezondheidszorg, de hygiëne en de voedselbeschikbaarheid in het land? Scholings- of alfabetiseringsgraad: Hoeveel procent van de mensen kan lezen en schrijven?
K
Hoe goed en gelukkig voelen mensen zich?
R
welvaart en het welzijn?
U
Explore 8— Welke gevolgen hebben al die trends voor de Good to know
De effecten van innovatie zijn moeilijk in te schatten. Nieuwe technologie is niet per
D
definitie een doorbraaktechnologie. Vaak kan pas later worden bepaald welk effect een technologie heeft gehad voor de welvaart en de samenleving, zelfs als het populaire
Veronderstel dat pakketbezorgers die de pakjes van onder andere Coolblue en Zalando afleveren in hun busjes van DHL, UPS, bpost, vervangen worden door drones en dat vrachtwagenchauffeurs door zelfrijdende vrachtwagens vervangen worden.
Welke voordelen zou dat hebben? Breng ze in verband met welvaart en welzijn.
O
a
PR
1
EF
technologie is.
LEVEL 3
Welke nadelen zou dat hebben? Breng ze in verband met welvaart en welzijn.
THEMA 2
b
59
2
Uit het bovenstaande voorbeeld blijkt dus dat er een ongelijke verdeling zal zijn tussen zij die winnen bij de vernieuwing en zij die hun job verliezen, al komen er misschien net jobs bij in de technologiesector. Innovaties, zoals drones kunnen tegelijkertijd handig en gevaarlijk zijn. Geef een aantal voorbeelden.
K U
Biotechnologie maakt gebruik van dieren, planten, bacteriĂŤn en andere levende wezens voor de
EF
3
D
R
Olieprijs kent grootste prijsstijging ooit na drone-aanval op Saudi-ArabiĂŤ
Schade veroorzaakt door een droneaanval op het olieveld van Buqyaq.
ontwikkeling van medicijnen, voedsel of nieuwe stoffen. Is dat alleen maar positief of kan dat ook negatief
Is DNA-technologie altijd goed?
PR
4
O
zijn?
5
Veronderstel dat robots het werk van de werknemers in fabrieken overnemen? Is dat goed voor de
THEMA 2
LEVEL 3
welvaart?
60
6
De vraag is natuurlijk of iedereen evenveel in de voortgebrachte rijkdom zal delen? Veronderstel dat een
Welke nadelen brengt dat voor de winkelbediende?
b
Heeft dat ook een impact op de maatschappij?
c
Wie heeft daar dan wel baat bij?
Good to know
D
R
U
a
K
winkelbediende die de rekken aanvult of aan de kassa staat, vervangen wordt door een robot.
EF
Dat elke technologische sprong welvaart creĂŤert, is een geruststellende gedachte. Er is geen reden om aan te nemen dat we morgen armer worden ten gevolge van de digitalisering, robotisering of de doorbraak van artificiĂŤle intelligentie. Ook met de werkgelegenheid lijkt het wel goed te komen. Jobs verdwijnen, maar er komen andere
THEMA 2
LEVEL 3
PR
O
komen voor in de plaats.
61
TO THE POINT De maatschappij wordt gekenmerkt door verschillende trends. Levensverwachting en vergrijzing De komende jaren zal het bevolkingsaantal blijven toenemen en de leeftijdsstructuur zal op lange termijn wijzigen. Verwacht wordt dat het
K
aantal 67-plussers sterker groeit. Het aantal mensen jonger dan 67 neemt daarentegen minder snel toe. Vanaf 2030 ligt het aandeel min-18-jarigen en tot 2040 wordt de vergrijzing versneld door het grote aantal babyboomers. zou het aandeel van de 67-plussers in 2070
R
Daarna stabiliseert de vergrijzing zich. Toch
U
van de 67-plussers hoger dan dat van de
23 % bedragen. In 2018 was dat maar 16 %. Dat betekent dat er bijvoorbeeld in 2070 veel meer
Urbanisatie
D
afhankelijke mensen zullen zijn.
Wereldwijd verhuizen er wekelijks 1,3 miljoen mensen naar de stad. Dat is al bijna vijftig jaar zo. Daardoor woont bijna meer dan de helft van de wereldbevolking in een stedelijke omgeving. In
EF
2025 zal dat naar verwachting 58 % zijn en in 2050 meer dan twee derde van de wereldbevolking. Er zijn op het vlak van verstedelijking opvallende verschillen tussen landen en continenten. In 2015 waren Noord- en Latijns-Amerika het meest verstedelijkt. Ongeveer 80 % van de bevolking woonde er in steden. Europa en Oceanië volgen met ongeveer 70 %, terwijl Azië en Afrika voor respectievelijk 48 % en 40 % verstedelijkt zijn.
O
Die laatste twee zijn echter bezig met een inhaalbeweging. In de komende jaren zullen er vooral in de opkomende economieën steeds meer en steeds grotere steden ontstaan. In 2025 zullen 46 van de 200 grootste steden ter wereld zich in China bevinden.
PR
De snelle toename van de verstedelijking brengt nieuwe uitdagingen met zich mee voor het klimaat, de infrastructuur en de veiligheid. Gemiddeld genomen stijgt de welvaart waardoor er nieuwe consumptiepatronen ontstaan. Maar als meer mensen het zich kunnen veroorloven vlees te eten of in een eigen auto te rijden, dan beïnvloedt dat het klimaat negatief. Op korte termijn gaat het om smog en om de leefbaarheid in de steden. Op lange termijn – met steeds
LEVEL 3
en de toekomst van de aarde. Steden beslaan op dit moment 2,8 % van de aardoppervlakte,
THEMA 2
meer en grotere steden – om de leefbaarheid
bestaande infrastructuur in steden is vaak onvoldoende bestand tegen de snelle groei.
62
maar er wordt 75 % van de hulpbronnen geconsumeerd en respectievelijk 50 % en 80 % van het afval en de emissies geproduceerd. Tevens staat de voedsel- en watervoorziening onder druk. De
In opkomende landen bestaan de steden voor een groot deel uit sloppenwijken. De economie vindt daar informeel, buiten het bereik van wetten en bestuur plaats. Die steden zullen actie moeten ondernemen om meer grip te krijgen op de handel en de inkomensstromen. Singlehuishouden Het aandeel van eenpersoonshuishoudens stijgt aanzienlijk van 34 % in 2017 tot 42 % in 2070. Dat is enerzijds het gevolg van de vergrijzing. Door de hogere levensverwachting is er een toename van het aantal vrouwen ouder dan tachtig. Anderzijds is het stijgende aantal eenpersoonshuishoudens het gevolg van veranderende samenlevingsvormen. Onder de beroepsbevolking zijn er meer
K
eenpersoonshuishoudens doordat de leeftijd om - al dan niet gehuwd - samen te wonen hoger is dan vroeger. Bovendien neemt het aantal scheidingen almaar toe. Kinderen zijn vaak gedomicilieerd op
de woonplaats van de moeder, het hoofd van het eenoudergezin, waardoor administratief gezien het
U
aandeel alleenwonende vaders stijgt. Migratie
De afgelopen decennia zijn de migratiestromen in de wereld fors toegenomen. De richting daarbij
R
is duidelijk: van lagere-inkomenslanden naar rijkere en veiligere landen in Europa, Noord-Amerika en Oceanië. Volgens de Verenigde Naties zal de bevolkingsgroei in die hoge-inkomenslanden de komende jaren voor meer dan 80 % door migratie komen. Dat blijkt ook duidelijk uit de migratie-
D
ontwikkeling in Europa.
De laatste jaren volgen de technologische vernieuwingen die je het leven makkelijker zouden moeten maken mekaar in een razendsnel tempo op. Zo is er bijvoorbeeld het internet of things.
EF
Sensoren en apparaten worden met het internet verbonden. Het bekende voorbeeld is de koelkast die met de supermarkt communiceert en melk voor je bestelt als die op is.
PR
O
Wat zijn de voor- en nadelen van technologische ontwikkelingen?
Wanneer het gaat over technologische ontwikkelingen, lees je vaak dat technologiebedrijven zeer veel kennis van jou verzamelen op allerlei manieren. Wanneer je online winkels bezoekt, krijg je al snel reclame via Google of Facebook. Ze doen dan voorstellen wat jij kunt kopen. Op
matische verwerking van een bestelling bij een online winkel), digitalisering (de elektronische identiteitskaart) en artificiële intelligentie (zelfrijdende auto’s) leiden tot een toename van de welvaart.
THEMA 2
Robotisering (het gebruik van robots in de productie of in winkels), automatisering (de auto-
LEVEL 3
die manier wordt jouw eigen keuze en koopgedrag beïnvloed.
63
Men zegt dat wanneer je meer behoeften kunt vervullen, je meer welvaart ervaart. Hoe hoger je welvaart, hoe meer middelen (geld) je ter beschikking hebt. Welvaart kijkt dus vooral naar het financieel-economische aspect. Al die technologische vernieuwingen zorgen er onder andere voor dat –
er langer kan geproduceerd worden, want robots worden niet moe;
–
er sneller en op elk moment via een online winkel kan besteld worden;
–
computers snellere berekeningen kunnen maken.
K
Die vernieuwingen zorgen ervoor dat productie van goederen en leveren van diensten sneller,
goedkoper en makkelijker gaan. Dat doet de welvaart stijgen. Een stijging van de welvaart betekent
U
ook dat er meer verdiend kan worden.
Die welvaart en dus het extra geld dat verdiend kan worden, is niet helemaal gelijk verdeeld onder de mensen. Een steeds groter deel van de nieuwe rijkdommen verdwijnt in de zakken van wie het kapitaal in handen heeft, zoals de oprichters en eigenaars van de grote tech-bedrijven en de aandeel-
R
houders. De meerderheid van de maatschappij grijpt naast deze rijkdom. Als samenleving moeten we zelf uitzoeken of we daarmee akkoord gaan of niet. Welzijn
D
Welzijn gaat over zich goed voelen en heeft te maken met levensverwachting, gezondheidszorg, hygiëne, voedselbeschikbaarheid en met de scholing in een land.
EF
Sociale onrust
Mensen kijken toch met een bang hartje naar de evolutie van de robotisering. Volgens velen zullen robots mensen vervangen en zullen vele banen sneuvelen. Online shoppen
Tegenwoordig is er niets zo makkelijk als onlineshoppen. De bestelde producten worden de dag nadien of soms de dag zelf nog geleverd. Een aankoop online is gemakkelijker en vaak goedkoper dan
O
naar de winkel te gaan. Je hoeft geen verplaatsingskosten te maken. Het nadeel is dat kleinere lokale winkels het moeilijk krijgen omdat ze niet met die lagere prijs kunnen concurreren. Influencers
PR
Via sociale media proberen bekende, invloedrijke personen reclame te maken voor bepaalde
THEMA 2
LEVEL 3
producten.
64
Action 1— Interpretatie van grafieken Interpreteer de onderstaande grafieken. Wat leid je uit de grafieken af?
U
K
Infographic 4: Afnemend groeitempo van de wereldbevolking
R
Bron: VN
THEMA 2
Bron: New Scientist
LEVEL 3
PR
O
EF
D
Infographic 5: Hoelang gaan de grondstoffen nog mee?
65
U
K
Infographic 6: Urbanisatie in de voorbije 500 jaar
EF
D
R
Bron: ourworldindata.org
Action 2— Zijn kranten en tijdschriften interessant? Ga naar de bibliotheek en zoek in kranten en tijdschriften artikels over technologische ontwikkelingen en
a b
Scan die tekst in met een scanner of een app. Zorg ervoor dat je hem als leesbare tekst inscant. Markeer de kernwoorden en sla het document als pdf op. Zoek via Gopress minstens twee onlineartikels over technologische nieuwtjes en digitalisering.
PR
c
O
digitalisering.
d
Van het eerste artikel selecteer je de tekst en kopieer je die naar een document. Dat kan in Office of in de cloud zijn.
e
Het tweede artikel sla je op als pdf.
f
Maak van twee artikels een schematische
THEMA 2
LEVEL 3
samenvatting. Bewaar die in je portfolio.
66
Action 3— Spiegeltje, spiegeltje aan de wand … Ga naar het onlinelesmateriaal en bekijk het filmpje. Lees ook de onderstaande tekst en beantwoord de
b
Welke nadelen kunnen er volgens jou opduiken?
U
Welke voordelen zie je voor de mens en de samenleving?
R
a
K
vragen.
In de nabije toekomst…
EF
D
Parisa ontwaakt in London met de geur van wafels, vers van de 3D-printer in de keuken. Haar virtuele assistent, Diana, zegt goedemorgen en vertelt haar dat het buiten koud is. Diana zegt Parisa dat ze een trui heeft gekocht die Parisa de dag voordien aan het bewonderen was en dat de trui net geleverd werd door een drone. Nadat Parisa aangekleed is, komt haar chauffeurloze taxi aan. Onderweg naar haar werk geniet Parisa van een virtualrealitygesprek met haar man die op dat moment in het buitenland verblijft.
PR
O
Wanneer Parisa op haar gedeelde werkplek aankomt, wordt ze op de hoogte gebracht van drie ondernemingen die met haar willen samenwerken. Een van de aanvragen kwam uit China en werd automatisch vertaald dankzij artificiële intelligentie. Op weg naar huis verwittigt haar geïmplanteerde chip haar virtuele assistent Diana dat haar cholesterol te hoog is. Diana laat haar weten dat ze meteen een afspraak met een virtuele dokter heeft gemaakt en dat ze haar menu preventief heeft aangepast. Wanneer Parisa later die avond naar bed gaat, speelt Diana een rustgevend achtergrondmuziekje. Terwijl Parisa slaapt, plant Diana haar volgende vakantie.
THEMA 2
LEVEL 3
Technologie zal toekomstige consumenten bijstaan in alle aspecten van hun leven.
67
BREAKING NEWS Zoek op internet voorbeelden van de recentste technologische snufjes die het leven van de consument
K
gemakkelijker maken.
U
CHECKLIST
R
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
JA
verhoogde aandacht voor welzijn illustreren met een voorbeeld.
EF
2 Ik kan actuele trends met betrekking tot
demografische evoluties illustreren met een
EXTRA OEFENMATERIAAL
BETER
D
1 Ik kan actuele trends met betrekking tot een
KAN
voorbeeld.
3 Ik kan actuele trends met betrekking tot
technologische ontwikkeling illustreren met een
O
voorbeeld.
4 Ik kan beoordelen op welke manier technologie en digitalisering een impact hebben op het
THEMA 2
LEVEL 3
PR
koopgedrag.
68
5 Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.
6 Ik kan in een onlinedocument samenwerken.
7 Ik kan een infographic ontwerpen.
LEVEL 4
K
Wat zijn de meest courante betaalmiddelen en hoe betrouwbaar zijn die?
1
U
INTRO
Bekijk aandachtig de onderstaande infographic. Welke informatie kom je te weten? Bespreek klassikaal.
EF
D
R
Infographic 1: Welke oplossingen bestaan er om jouw betalingen te doen?
DE VERKOPER BETALEN
O
APPS
MET BANKGEGEVENS Mobile Banking
OVERSCHRIJVING
PC BANKING
BANCONTACT + QR Code
VERKOOPPUNT
2
ZONDER BANKGEGEVENS
CASH
ONLINE
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Wat zijn de meest courante betaalmiddelen in functie van de veiligheid, kost, toegankelijkheid en gebruiksgemak?
LEVEL 4
CREDIT
PR
DEBET
OVERSCHRIJVING
THEMA 2
KAARTEN
69
Explore 1— Rechtstreekse versus onrechtstreekse betaling
a
Noteer de verschillende betaalmiddelen en markeer de meest veilige manier(en) in het groen.
b
Waarom zijn dat de veiligste betaalmiddelen voor je aankoop?
K
2
Je wilt met je zakgeld een nieuwe trui kopen. Hoe kun je die trui betalen?
Je kunt de betalingswijzen in twee soorten opsplitsen. Vervolledig het kader. Kies uit:
U
1
R
indirecte – chartaal – zonder – directe – giraal
RECHTSTREEKSE BETALING
Die betaling is
D
Die betaling is
ONRECHTSTREEKSE BETALING
met munten en biljetten.
.
tussenkomst van een
financiële instelling (= bank)
EF
bv. met debetkaart, mobiele bankingapps
tussenkomst van een
financiële instelling (= bank) en via tussenkomst van een paymentserviceprovider
THEMA 2
LEVEL 4
PR
O
bv. Payconiq, PingPing, PayPal, iDEAL, VISA, MasterCard
70
tussenkomst van een
financiële instelling (= bank) of paymentserviceprovider bv. crypto, bitcoins, libra
Explore 2— Hoe betrouwbaar en gebruiksvriendelijk zijn de verschillende betaalmiddelen?
Ga naar het onlinelesmateriaal en bestudeer de ontdekplaat. Ontdek de veiligheid, de extra kosten, de toegankelijkheid en het gebruiksgemak van de volgende betaalmiddelen.
banking app
EF
O
Bitcoins
PR card
Master
VISA
iDEAL
PayPal
LEVEL 4
Mobiele
GEBRUIKSGEMAK
U
kaart
R
Debet
TOEGANKELIJKHEID
D
Cashgeld
KOST
THEMA 2
VEILIGHEID
MIDDEL
K
BETAAL
71
TO THE POINT Je kunt op twee manieren betalen: rechtstreeks en onrechtstreeks. Als je rechtstreeks betaalt, dan betaal je chartaal met munten en biljetten. Onrechtstreeks of giraal betalen is op meerdere manieren mogelijk. —
Er is directe tussenkomst van een financiële instelof met mobiele bankingapps.
—
Er is indirecte tussenkomst van een financiële instelling (= bank) of van een paymentserviceprovider, VISA of Mastercard.
—
Er is geen tussenkomst van een financiële instelling
U
zoals bij betaling met Payconiq, PingPing, PayPal, iDEAL,
K
ling (= bank), zoals bij betaling met een debetkaart
D
betaling met crypto, bitcoins, libra.
R
(=bank) of paymentserviceprovider. Dat is het geval bij
Action 1— Pas op! Wees voorzichtig met je persoonlijke
EF
gegevens!
Bekijk de twee filmpjes en beantwoord de onderstaande vragen.
Wat heb je geleerd uit de filmpjes?
THEMA 2
LEVEL 4
PR
b
Wist je dat die manier van frauderen bestond?
O
a
72
Action 2—
Tips om veilig online te betalen
R
BREAKING NEWS
U
K
Surf via het onlinelesmateriaal naar de website van Wikifin. Zoek vijf tips om veilig online te betalen.
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Over welk betaalmiddel of welke betaalmiddelen gaat het?
EF
D
1
O
CHECKLIST
PR
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1
JA
KAN BETER
EXTRA OEFENMATERIAAL
Ik kan het verschil tussen een rechtstreekse en onrechtstreekse betaling illustreren aan de hand van een voorbeeld.
2
Ik kan een aantal betaalmiddelen beoordelen op basis van veiligheid, kost, toegankelijkheid en gebruiksgemak.
LEVEL 4
Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.
THEMA 2
3
73
LEVEL 5 Hoe bereken je het nettoloon van de consument?
Bekijk de onderstaande infographic en beantwoord de vragen. a
U
1
Wat leer je uit deze infographic?
R
b
K
INTRO
In welk provincie verdien je bruto het meest?
€ 3 642 Brussel
D
Infographic 1: Belg verdient gemiddeld 3 329 euro bruto per maand
EF
€ 3 346 Antwerpen
€ 3 067 West-Vlaanderen
€ 3 210 Oost-Vlaanderen
€ 3 054 Limburg
€ 3 481 Vlaams-Brabant
€ 3 406 Waals-Brabant
PR
O
€ 3 049 Henegouwen
€ 3 025 Luik
€ 2 952 Namen
€ 3 048 Luxemburg*
* kleinere steekproef Gemiddelde België: 3 329 euro Gemiddelde Vlaanderen: 3 257 euro Gemiddelde Brussel: 3 642 euro Gemiddelde Wallonië: 3 102 euro
Bron: hln.be, 2018-10-05
2
In dit level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:
THEMA 2
LEVEL 5
Hoe bereken je het inkomen van de consument?
74
3
In welke deelvragen kun je die onderzoeksvraag opsplitsen?
Explore 1— Voor wat hoort wat. Als je gaat werken, word je graag betaald.
Forum
WERKEN VOOR EEN INKOMEN
K
Wat vind je van de uitspraak ‘Geld maakt gelukkig’?
Werken is het leveren van inspanningen bijvoorbeeld ten dienste
U
van een persoon. De persoon die de inspanningen levert, is de werknemer. De persoon die zich ertoe verbindt de geleverde inspanningen te betalen, is de werkgever. Alle mensen die
R
inspanningen leveren krijgen daarvoor een inkomen of loon.
D
Bekijk de onderstaande afbeelding. Noteer naast elke persoon het juiste antwoord. Is dit de werknemer of de werkgever?
b
Wat is de verplichting van die partij ten aanzien van de andere partij?
a
LEVEL 5
b
THEMA 2
PR
b
O
a
EF
a
75
Explore 2— Hoe wordt je nettoloon berekend? BRUTOLOON EN NETTOLOON
Het inkomen laat de gezinnen toe hun persoonlijke behoeften te bevredigen. Tussen de werknemer en de werkgever wordt een bedrag afgesproken als vergoeding voor de geleverde diensten. Dat bedrag, het bruto-inkomen, staat in de arbeidsovereenkomst. de werknemer uiteindelijk op zijn rekening gestort krijgt, is het
U
nettoloon.
Bekijk aandachtig de loonfiche van Miranda.
R
Markeer de informatie op de loonfiche.
de gegevens van de werknemer
Geel
de gegevens van de werkgever
Rood
het brutoloon
Groen
het nettoloon
D
Blauw
EF
a
K
Van dat bruto-inkomen wordt een bepaalde som afgehouden. Wat
LOONFICHE
HAWO-Trans
THEMA 2
LEVEL 5
PR
O
Werkgever
76
Werknemer
Miranda Schepens
Oude Gentweg 45b
Groenstraat 20
9960 ASSENEDE
9000 GENT
BEREKENING Brutomaandloon
€
2 800,00
-€
365,96
Belastbaar inkomen
€
2 434,04
Bedrijfsvoorheffing
-€
648,47
Totaal netto-inkomen
€
1 749,57
RSZ: -13,07 %
Berekening nettoloon De werkgever van Miranda betaalt bovenop het brutoloon nog een bijdrage aan de RSZ. Dat is de werkgeversbijdrage of patronale bijdrage. Van het brutoloon gaat er 13,07 % als werknemersbijdrage naar de RSZ, de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid. Het brutoloon min de werknemersbijdrage aan de RSZ geeft het belastbaar loon. Van dat bedrag wordt er nog een deeltje ingehouden voor de bedrijfsvoorheffing. Dat is een voorafbetaling van je personenbelasting. Zo verkrijg je het nettoloon. Je werkgever kan je ook nog
K
voordelen in natura geven bovenop je inkomen, zoals een gsm, laptop, wagen …
b
Als je de loonfiche van Miranda grondig bekijkt, zie je dat er een grote kloof is tussen wat de werkgever
U
moet betalen en het bedrag dat uiteindelijk netto op de rekening van Miranda gestort wordt. Vul het onderstaande schema aan. Kies uit:
R
bedrijfsvoorheffing – RSZ – patronale – belastbaar
bijdrage
Bruto-inkomen
(= 13,07 %)
EF
–
D
+ voordelen in natura, bv. maaltijdcheques, auto, gsm, computer
LOONFICHE
TOTALE LOONKOST
+
inkomen
–
O
Netto-inkomen
PR
Explore 3— Werken als bediende of arbeider? Als je in dienst van een werkgever werkt, dan kan dat als arbeider of bediende. Ga naar het onlinelesmateriaal en bestudeer de ontdekplaat. Noteer de begrippen onder de juiste afbeelding. Kies uit: maandprestaties – handenarbeid – loon – geestesarbeid – wedde of salaris – uurprestaties
BEDIENDE
THEMA 2
LEVEL 5
ARBEIDER
77
C H A L N G E L E Wat zijn de grootste verschillen tussen een arbeider en een bediende?
a
Welke twee statuten bestaan er in BelgiĂŤ?
U
b
Hoe is de verhouding qua tewerkstelling arbeider of bediende bij Torfs?
Wat is een carensdag?
D
d
Bij wie is die carensdag wel betaald?
Wat is volgens Eddy uit de drukkerij het grote voordeel als arbeider?
f
EF
e
R
c
K
Bekijk het filmpje. Beantwoord de vragen.
Hoe is bij de drukkerij de verhouding arbeider - bediende qua tewerkstelling?
PR
O
Good to know Ondertussen is de carensdag voor arbeiders afgeschaft. Zowel de arbeider als de bediende hebben voortaan vanaf de eerste dag van ziekte recht op een gewaarborgd
THEMA 2
LEVEL 5
inkomen.
78
TO THE POINT Alle mensen die gaan werken vormen de actieve bevolking. Je kunt werken in loonverband als werknemer ten dienste van een werkgever. Die laatste partij verbindt zich ertoe de werknemer te betalen voor zijn geleverde arbeid. Dat is het inkomen of loon. Een werknemer kost veel geld voor een werkgever. De totale loonkost die de werkgever moet betalen, ligt
K
aanzienlijk hoog. Hij dient niet alleen het brutoloon te betalen, maar ook de werkgeversbijdrage of patronale bijdrage en de voordelen in natura, bijvoorbeeld een gsm bankrekening van de werknemer stort, is het nettoloon.
U
of auto. Het bedrag dat de werkgever uiteindelijk op de
Op het brutoloon worden een aantal afhoudingen gedaan. Eerst wordt de RSZ-bijdrage van 13,07
R
% afgehouden. Na aftrek van de RSZ-bijdrage blijft het belastbaar inkomen. Van het belastbaar inkomen gaat de bedrijfsvoorheffing af. Dat is een voorafbetaling van de personenbelasting. Hoeveel belastingen je moet betalen, hangt van een aantal factoren af, bijvoorbeeld hoeveel je verdient of hoeveel personen je ten laste hebt. Op het formulier van de jaarlijkse belastingaangifte vermeld je
D
hoeveel bedrijfsvoorheffing al van je loon afging, hoeveel je dus al aan de belastingen betaalde. Als er te veel bedrijfsvoorheffing werd afgehouden, dan betaalt de fiscus dat terug, maar als er te weinig
EF
werd afgehouden, dan moet je bijbetalen.
Als je in dienstverband werkt, kun je werken als arbeider en hoofdzakelijk handenarbeid verrichten
THEMA 2
LEVEL 5
PR
O
of als bediende en hoofdzakelijk geestesarbeid verrichten.
79
Action 1— Het nettoloon van een bediende berekenen Ecenür (gehuwd) verdient 1 850,00 euro bruto per maand. Er wordt 29,21 euro bedrijfsvoorheffing ingehouden. Als je weet dat de RSZ-bijdrage 241,79 euro bedraagt,
U
K
hoeveel ontvangt Ecenür dan netto?
Je kunt kiezen uit drie opties om het loon van bediende Ecenür te berekenen. Bepaal hoeveel ondersteuning je
Schema
D
Optie 1
R
wilt. Kies optie 1 als je graag wat ondersteuning wilt. Kies optie 2 of 3 als je een uitdaging wilt.
EF
Bereken het loon aan de hand van het onderstaande schema.
BEREKENING
Brutomaandloon RSZ: -13,07 %
€
1 850,00
-€
241,79
€
Bedrijfsvoorheffing
-€
Totaal netto-inkomen
€
29,21
PR
O
Belastbaar inkomen
Optie 2
Rekenblad
Bereken het loon met een rekenblad. Gebruik daarvoor de ICT-fiche_R_24 tot en met ICT-fiche_R_27.
Optie 3
Website
THEMA 2
LEVEL 5
Surf via het onlinelesmateriaal naar de website van Jobat. Bereken het loon met de bruto-netto-calculator.
80
Action 2— Een uitdaging … het nettoloon snel berekenen Lien van de personeelsafdeling is druk bezig met het berekenen van de lonen van alle werknemers. Ze moet enkel nog de RSZ-bijdragen en het nettoloon berekenen. Kun jij haar helpen?
NAAM
BRUTOLOON
BEDRIJFS-
RSZ
NETTOLOON
VOORHEFFING
Jan De Coster
€ 3 825,00
€ 456,23
Melissa Van Vooren
€ 2 785,25
€ 385,98
Ahmed Adul
€ 956,25
€ 147,89
Ali Abdinasir
€ 2 586,12
K
U € 302,99
Ga naar het onlinelesmateriaal. Je vindt er een actualiteitsitem over dit onderwerp.
2
Hoe kun je de geziene leerstof linken aan het artikel?
D
1
EF
R
BREAKING NEWS
O
CHECKLIST
PR
Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.
1 Ik kan het begrip werkgeversbijdrage omschrijven en illustreren aan de hand van een
JA
KAN
EXTRA OEFENMATERIAAL
BETER
voorbeeld.
2 Ik kan het begrip bedrijfsvoorheffing omschrijven en illustreren aan de hand van een
een schema. 4 Ik kan een eenvoudig loonschema opstellen.
LEVEL 5
3 Ik kan het nettoloon berekenen aan de hand van
THEMA 2
voorbeeld.
81
STEP-UP Je hebt de afgelopen weken de consument in de maatschappij bestudeerd. Schets afsluitend de evolutie in de mogelijkheden voor de consument door de consument van vroeger en nu te vergelijken. –
Binnenlandse vs buitenlandse producten
–
Technologische nieuwigheden
–
Digitalisering
K
Tip:
Werk alleen of per twee.
b
Kies een van deze drie opties om de evolutie te presenteren. Leg uit waarom je die optie kiest. Gebruik
U
a
daarvoor eventueel de ICT-fiches van Moovly, Canva of powerpoint.
EF
Infographic, omdat
D
R
Video, omdat
THEMA 2
STEP-UP
PR
O
Presentatie, omdat
82
c
Stel je werk aan de klas voor.
d
Bewaar je presentatie in je portfolio. Je mag trots zijn op je werk.
Begrippenlijst Thema 2 IN JE EIGEN WOORDEN
Een behoefte is het aanvoelen van een tekort en het verlangen eraan te willen
1
1
voldoen.
collectieve
Dat is een behoefte van meerdere personen
behoefte
of een hele gemeenschap.
consumptie-
Dat zijn goederen die de consument
goederen
gebruikt en verbruikt.
dienst
Dat is een niet-tastbare zaak die je kunt kopen met geld.
Dat is een tastbare zaak die je kunt kopen met geld.
1
immateriële
Dat is een behoefte waaraan je onmogelijk
behoefte
kunt voldoen door de aankoop van een goed.
individuele behoefte
1
materiële behoefte
1
primaire
1
1
2
Dat is een behoefte waaraan je kunt
voldoen door de aankoop van een goed. Dat is een levensnoodzakelijke behoefte.
productie
Dat zijn goederen die door de bedrijven gebruikt worden om andere goederen mee
schaarste
te maken.
Dat is het gevoel van een tekort waaraan
je niet onmiddellijk kunt voldoen, door bijvoorbeeld te weinig budget.
secundaire
Dat is een niet-levensnoodzakelijke
behoefte
behoefte.
aanbieder
De aanbieder is de producent of de verkoper.
2
Dat is de behoefte van een persoon.
goederen
PR
1
O
behoefte
bv. de behoefte aan liefde
EF
1
R
goed
D
1
U
1
aanbod
Dat is het aanbod van een bepaald product bij verschillende prijzen door de producent.
BEGRIPPENLIJST
behoefte
VERKLARING
THEMA 2
1
BEGRIP
K
LEVEL
83
aanbodcurve
De aanbodcurve geeft het verband weer tussen de aangeboden hoeveelheid en de verschillende prijzen. Ze geeft weer hoeveel
stuks de producenten of verkopers bij
verschillende prijzen willen verkopen. 2
2
aanbodÂ
Er is een aanbodoverschot wanneer de
overschot
prijs hoger is dan de evenwichtsprijs en
gevraagde hoeveelheid.
aangeboden
De aangeboden hoeveelheid geeft weer
hoeveelheid
hoeveel een producent bij een bepaalde
De consument is de koper van een goed of
De evenwichtshoeveelheid is het aantal dat
hoeveelheid
de vragers en de aanbieders overeenkomen
verkopen.
evenwichtsÂ
De evenwichtsprijs is het bedrag dat
prijs
vragers en aanbieders overeenkomen en
EF
gevraagde
De gevraagde hoeveelheid geeft weer
hoeveelheid
hoeveel een consument bij een bepaalde
markt
maximumprijs
PR 2
THEMA 2
BEGRIPPENLIJST
2
prijs wil kopen.
De markt is de plaats waar kopers en
84
minimumprijs
producent
samenkomen en een prijs afspreken.
De overheid kan een prijs opleggen lager
dan de minimumprijs, omdat de overheid de evenwichtsprijs op de markt te hoog vindt.
De overheid kan een prijs opleggen hoger
dan de minimumprijs, omdat de overheid de evenwichtsprijs op de markt te laag vindt.
De producent is een persoon of een onder-
neming die een goed produceert en / of
2
verkopers van een goed of een dienst
2
heid goederen te kopen of verkopen.
O
2
om tegen eenzelfde prijs te kopen en te
waarvoor ze bereid zijn eenzelfde hoeveel-
2
R
evenwichts-
D
2
U
consument
een dienst. 2
de aangeboden hoeveelheid groter is dan
prijs wil verkopen. 2
vraag
K
2
verkoopt of een dienst levert.
Dat is de vraag naar een bepaald product bij
verschillende prijzen door de consument.
De vraagcurve geeft het verband weer tussen de gevraagde hoeveelheid en de verschillende prijzen. Ze geeft weer hoeveel
stuks de consumenten bij verschillende
prijzen willen kopen. vraagoverschot
Er is vraagoverschot wanneer de prijs lager is dan de evenwichtsprijs en de aangebo-
den hoeveelheid kleiner is dan gevraagde
hoeveelheid.
vrager
De vrager is de consument of de koper.
3
artificiële
Artificiële intelligentie is de verzamelnaam
intelligentie
voor de technologieën die machines een
automatisering
zekere vorm van menselijke intelligentie
verschaffen.
Automatisering is het vervangen van men-
selijke arbeid door machines of computers
behoefte
en computerprogramma’s.
Een behoefte is het aanvoelen van een
D
3
tekort en het verlangen eraan te willen voldoen. demografie
Demografie is een wetenschap die kijkt
EF
3
naar de samenstelling van de bevolking,
PR
trend
3
3
3
digitalisering
van bevolkingsgroepen, zoals jongeren,
De demografische trend verwijst naar de
O
demografische
de aantallen van de totale bevolking of ouderen.
3
R
3
U
2
evolutie van de totale bevolking of een
bevolkingsgroep, zoals de stijging van het
aantal mensen in een land of een daling van
het geboortecijfer.
De digitalisering is het proces dat analoge gegevens en data, zoals boeken, foto’s en
processen omzet naar gegevens die op een
computer verwerkt worden.
eenpersoons-
Het eenpersoonshuishouden bestaat uit
huishouden
één persoon.
heterogene
De heterogene samenleving bestaat uit veel
samenleving
verschillende groepen, zoals ouderen en
jongeren, verschillende rassen, traditionele
gezinnen, nieuw samengestelde gezinnen,
eenpersoonshuishoudens …
BEGRIPPENLIJST
2
THEMA 2
vraagcurve
K
2
85
influencer
Dat is een persoon die ingezet wordt om het koopgedrag te beïnvloeden.
3
innovatie
Innovatie is vernieuwing.
3
levensver-
De levensverwachting geeft aan hoelang
wachting
een persoon uit een bepaalde categorie
3
migratie
gemiddeld leeft.
Migratie betekent dat mensen hun
vaderland verlaten en naar een ander land
robotisering
trekken.
Robotisering is het proces waarbij robots
taken van mensen overnemen.
3
technologische
Technologische vernieuwing bestaat uit
vernieuwing
nieuwigheden op het vlak van technologie.
urbanisatie /
Urbanisatie is verstedelijking. Ze geeft de
verstedelijking
groei van stedelijke gebieden aan door de
vergrijzing
D
trek van het platteland naar de stad. 3
De vergrijzing is een term die aangeeft dat de bevolking steeds ouder wordt en dat
welvaart
De welvaart verwijst naar de middelen die
meren. Hoe meer middelen beschikbaar
zijn, hoe hoger de welvaart.
Het welzijn is een gevoel van welbevinden,
PR
door sommigen ook wel beschreven als
4
4
THEMA 2
BEGRIPPENLIJST
4
geluk. Met welzijn wordt bedoeld dat het
zowel lichamelijk, geestelijk als sociaal
goed met een persoon gaat.
chartale
Dat is een rechtstreekse betaling met
betaling
munten en biljetten.
girale betaling
Dat is een onrechtstreekse betaling met
financiële
tussenkomst van een financiële instelling.
arbeider
Een financiële instelling is een bank.
Dat is een werknemer die voornamelijk
instelling 5
bevolking groter wordt.
O
welzijn
mensen beschikbaar hebben om te consu-
3
de groep oudere mensen binnen de totale
EF
3
R
3
U
3
86
K
3
handenarbeid verricht.
Dat is een schriftelijke overeenkomst
eenkomst
tussen werknemer en werkgever. In die overeenkomst staan de afgesproken
arbeidsvoorwaarden.
Dat is een werknemer die voornamelijk
geestesarbeid verricht. 5
bedrijfsvoor-
Dat is een voorafbetaling op de belastingen.
belastbaar
Het belastbaar loon vormt de basis waarop
loon
de belasting wordt berekend. Het is het
heffing 5
5
brutoloon /
Dat is het inkomen voor aftrek van de RSZ
bruto-inkomen
en de bedrijfsvoorheffing.
nettoloon /
Dat is inkomen dat de werkgever op de
netto-inkomen
rekening van de werknemer stort, na aftrek
R
5
U
brutoloon verminderd met de RSZ-bijdrage.
van de RSZ en bedrijfsvoorheffing.
RSZ
Dat is de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid.
5
voordelen in
Dat zijn extralegale voordelen die de
natura
werkgever bovenop het inkomen geeft aan
werkgever
de werknemer.
Bv. een gsm, een pc, een auto
Een werkgever is de persoon die zich ertoe
EF
5
D
5
verbindt de werknemer te betalen voor de
werkgevers-
Dat is de bijdrage die de werkgever voor de
bijdrage of
werknemer moet betalen aan de RSZ.
O
patronale
bijdrage
PR
5
geleverde diensten.
5
werknemer
Dat is de persoon die inspanningen levert ten dienste van een werkgever.
BEGRIPPENLIJST
bediende
THEMA 2
5
arbeidsover-
K
5
87
NOTITIES
K
U
R
D
PR
O
EF
THEMA 2
BEGRIPPENLIJST
88