Inhoud Het ruimtelijk kader 1 Punten, lijnen en gebieden gelokaliseerd 1.1 Een unieke planeet in ons zonnestelsel 1.2 De zon zorgt voor merkwaardige cirkels op aarde 1.3 Van middag tot middernacht 1.4 Merkwaardige gebieden op de aardbol 1.5 Zonne-energie speelt een hoofdrol in klimaat en plantengroei op aarde 1.6 Geen geheimen meer 2 Samenhang in een ingedeelde wereld 2.1 Onze gemeente verkend 2.2 Het moeilijke België 2.3 Grote onderdelen van de wereld juist benoemen 2.4 Grote wereldregio’s en staten 2.5 Rivieren van het hooggebergte naar de kustvlakten 2.6 Groeiende wereldsteden 2.7 De vele gezichten van Europa 2.8 Regio’s binnen Europa 2.9 We zoeken grensoverschrijdende regio’s 3 Aardrijkskundig onderzoek 3.1 Lokaliseren en begrenzen: het onderzoek in kaart gebracht 3.2 We kiezen een goede kaart 3.3 Statistieken leveren de basis 3.4 Statistieken passend voorstellen op eenvoudige grafieken 3.5 Meer ingewikkelde voorstellingswijzen 3.6 Rapporteren, reflecteren en presenteren 4 Het draagvlak van de aarde is een kleurrijke lappendeken 4.1 De natuur is de basis voor het werkveld Aarde 4.2 Duurzame ontwikkeling op aarde 4.3 Naar een meer duurzame economie 4.4 Regionale sociaal-economische verschillen binnen Europa
8 8 9 11 12 13 14 15 15 15 16 17 18 19 20 21 22 23 23 24 25 26 27 28 29 29 30 31 32
Stuwende wereldsteden 1 Verstedelijking verduidelijkt 1.1 Samen leven in een notendop 1.2 Ook het platteland krijgt stedelijke kenmerken 1.3 Een hollende verstedelijking 2 Begint of eindigt Europa in Brussel? Of in Istanbul? 2.1 De site vergeleken 2.2 De situatie ten opzichte van Europa verschilt 2.3 Het stadsgewest Brussel: intern verschillend en uitdijend 2.4 Istanbul, een bestemming tussen oost en west 3 Londen, een hippe wereldstad 3.1 Londen, de financiële grote markt van de wereld 3.2 De City of London 3.3 Van Westminster naar Canary Wharf 3.4 Nieuwe steden buiten de Groene Gordel 4 Barcelona 4.1 Vliegen of rijden naar Barcelona? 4.2 Een aantrekkelijke ligging tussen heuvels en kust 4.3 Pleinhoppen van de oude stad naar het strand 4.4 Op zoek naar andere hoogtepunten
38 38 39 39 40 40 41 42 44 46 46 47 49 50 51 51 51 52 54
Landbouw voor uitdagingen 1 Landbouwgrond domineert als economische ruimte 1.1 De natuur in dienst van de landbouw 1.2 De economische bijdrage van de landbouw 1.3 Meer aandacht voor duurzame landbouw 1.4 Grote diversiteit in de wereldlandbouw
4
60 60 60 61 61
2 Verschillende landbouwregio’s op leemgronden 2.1 Vochtig of Droog Haspengouw 2.2 Zwarte aarde of löss in Oekraïne 3 De landbouwer doet meer dan voedsel produceren 3.1 Landbouw en landschap 3.2 Regio’s maken een bewuste keuze 3.3 Fruit: tussen gezond en geestrijk 3.4 Evolutie van het landbouwbestaan 3.5 Op zoek naar nieuwe inkomsten 3.6 Normandië en Piemonte beschikken over een verschillend toeristisch potentieel
62 62 65 68 68 70 71 72 74 75
Van ambacht tot hightech 1 Industrie 1.1 Industrieproducten om van te houden 1.2 Van grondstof tot eindproduct en terug 1.3 Fabrieken staan daar niet toevallig 1.4 Een toekomstgerichte industrie 2 De Waalse industrieas 2.1 De bakermat van de industriële revolutie op het Europese vasteland 2.2 Een periode van de-industrialisatie 2.3 La nouvelle Wallonie est arrivée 2.4 Nieuwe steden 2.5 Kwaliteit troef in de Waalse toeristische sector 3 Het Ruhrgebied is veranderd 3.1 Een aaneengesloten stedengebied in Duitsland 3.2 Steenkool en staal: pijlers uit het verleden 3.3 Een nieuw Ruhrgebied
82 82 83 83 84 84 84 86 86 88 89 91 91 93 96
Van haven naar hinterland 1 De tertiaire sector is de eerste 2 Havens, een en al bedrijvigheid 2.1 Een haven is multifunctioneel 2.2 Rotterdam en Antwerpen, tophavens 2.3 Port of Antwerp, de haven van Antwerpen 2.4 Rotterdam, haven aan de wereldtop 2.5 A’pen en R’dam: concurrenten en medestanders 3 Economische hoofdstructuren 3.1 Slechts enkele wereldspelers 3.2 Europa nader bekeken 3.3 Verschuiving van economische zwaartepunten 3.4 Een Anatolische tijger wil meespelen met de EU 4 Het Balticum, een trio in het mysterieuze Noorden 4.1 Een bijzondere ligging 4.2 De scheiding tussen oost en west is vervaagd, maar niet verdwenen 4.3 Grootmachten ontmoeten elkaar in de Oostzee 4.4 De kracht van drie gemeenschappen 4.5 E-government en start-ups 4.6 Waarom een vakantie boeken naar de Baltische staten?
104 105 105 106 107 111 113 114 114 115 118 121 122 122 124 125 126 127 128
Bijlagen Regio’s 132 Landen 134 Begrippenlijst 136 Werkkaarten 138
5