Inhoudstafel THEMA 1 DE MENS OP ZOEK NAAR ZICHZELF ............................................................................................................................................... 9 Hoofdstuk 1 - Niemand is uniek … behalve ik. Een kwestie van persoonlijkheid ................................................................ 11 1
Weten waarover we praten: de juiste begrippen ................................................................................................................................... 12 1.1 Het begrip persoonlijkheid .................................................................................................................................................................................. 13 1.2 Het begrip temperament ..................................................................................................................................................................................... 15 1.3 Het begrip karakter ................................................................................................................................................................................................... 18 1.4 Het begrip constitutie.............................................................................................................................................................................................. 19
2
Typologie: een middel om iemands persoonlijkheid te leren kennen ................................................................................. 20 2.1 Hippocrates en Galenus: typologie op basis van het verband tussen temperament en lichaamssappen ....... 21 2.2 Kretschmer: typologie op basis van constitutie ..................................................................................................................................... 22 2.3 Sheldon: typologie op basis van het verband tussen constitutie en temperament ....................................................... 24
3
Het meten van persoonlijkheidsverschillen .............................................................................................................................................. 26 3.1 Allport: adjectieven als persoonlijkheidstrekken .................................................................................................................................... 26 3.2 Cattell: zestien persoonlijkheidstrekken ...................................................................................................................................................... 27 3.3 Goldberg: The Big Five ........................................................................................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 2 - Persoonlijkheidstheorieën .............................................................................................................................................................. 31 1
Psychologie: meer dan een eeuw oud en nog steeds in ontwikkeling ................................................................................ 32
2
De psychodynamische theorie van Sigmund Freud ........................................................................................................................... 34 2.1 De uitgangspunten van de psychodynamische theorie .................................................................................................................. 34 2.2 De structuur van het bewustzijn ..................................................................................................................................................................... 35 2.3 De structuur van de persoonlijkheid ............................................................................................................................................................. 37 2.3.1 Het Es en de orale fase ................................................................................................................................................................................ 37 2.3.2 Het Ich en de anale en fallische fase .................................................................................................................................................. 38 2.3.3 Het Über-Ich en de latentie- en genitale fase .............................................................................................................................. 40 2.4 Het Ich verdedigt zich ............................................................................................................................................................................................. 42 2.5 De technieken van Freud ...................................................................................................................................................................................... 43 2.6 De psychodynamische theorie kritisch bekeken .................................................................................................................................. 44
3
De humanistische psychologie ............................................................................................................................................................................. 45 3.1 De opkomst van de humanistische psychologie: de derde weg ................................................................................................ 45 3.2 De uitgangspunten van de humanistische psychologie .................................................................................................................. 45 3.3 De humanistische kijk op de groei van de persoonlijkheid ........................................................................................................... 46 3.3.1 De behoefte aan achting en waardering en aan zelfverwezenlijking .......................................................................... 46 3.3.2 De kern van de persoonlijkheid: het zelf ........................................................................................................................................ 48
4
Thema 1 - Media Inhoudstafel
Code Gedrag 5 GO_LWB.indb 4
Code
5/08/16 11:49
Hoofdstuk 3 - Identiteit in onze tijd ............................................................................................................................................................................ 51 1
Onze identiteit: een mix van persoonlijke identiteit en sociale identiteit ........................................................................ 53
2
Sociale identiteit .............................................................................................................................................................................................................. 54 2.1 Nationale identiteit ................................................................................................................................................................................................... 59 2.2 Culturele identiteit ..................................................................................................................................................................................................... 61 2.3 Genderidentiteit ......................................................................................................................................................................................................... 63 2.4 Het belang van de sociale identiteit neemt af ........................................................................................................................................ 66
3
Identiteit en postmodernisme .............................................................................................................................................................................. 67
4
Factoren die de identiteit beïnvloeden ......................................................................................................................................................... 72 4.1 Tijdgebonden factoren .......................................................................................................................................................................................... 72 4.1.1 Tijdsgeest ............................................................................................................................................................................................................. 72 4.1.2 Leeftijd ................................................................................................................................................................................................................... 74 4.2 Plaatsgebonden factoren ..................................................................................................................................................................................... 74 4.2.1 Onze maatschappij ........................................................................................................................................................................................ 74 4.2.2 Maatschappelijke velden ........................................................................................................................................................................... 76
Hoofdstuk 4 - Nature versus nurture: wat wint? ............................................................................................................................................... 79 1
Standpunt 1: erfelijkheid (nature) ...................................................................................................................................................................... 81
2
Standpunt 2: milieu (nurture) ................................................................................................................................................................................ 82
3
Determinisme versus vrije wil .............................................................................................................................................................................. 84
4
Nature en nurture in de verschillende psychologische stromingen ...................................................................................... 85
5
Hedendaagse kritiek op nature en nurture ................................................................................................................................................ 87
6
Recent onderzoek hakt de knoop door ......................................................................................................................................................... 87
Hoofdstuk 5 - Integratie en socialisatie .................................................................................................................................................................... 91 1
Socialisatie als cultuuroverdracht ....................................................................................................................................................................... 94 1.1 Cultuur ............................................................................................................................................................................................................................... 94 1.2 Socialisatie ....................................................................................................................................................................................................................... 97 1.3 Het ontstaan van zelfbewustzijn: de kern van het socialisatieproces ........................................................................................ 98 1.3.1 Het imitatie-stadium (baby) ...................................................................................................................................................................... 98 1.3.2 Het play-stadium (3-6 jaar) ........................................................................................................................................................................ 99 1.3.3 Het game-stadium (8-10 jaar) ................................................................................................................................................................... 99 1.3.4 Het ‘I’ en het ‘Me’ ........................................................................................................................................................................................... 100 1.3.5 Looking-glass self .......................................................................................................................................................................................... 100
2
Vormen van socialisatie ............................................................................................................................................................................................. 101 2.1 Primaire socialisatie ................................................................................................................................................................................................... 101
Code
Code Gedrag 5 GO_LWB.indb 5
Inhoudstafel
5 5/08/16 11:49
2.2 Secundaire socialisatie ........................................................................................................................................................................................... 102 2.3 Tertiaire socialisatie .................................................................................................................................................................................................. 105 3
Differentiële socialisatie ............................................................................................................................................................................................ 106 3.1 Cultuurverschillen ..................................................................................................................................................................................................... 106 3.2 Klassenverschillen ..................................................................................................................................................................................................... 109 3.3 Gendersocialisatie .................................................................................................................................................................................................... 113
4
Socialisatie als proces van inwijding in de cultuur van een groep ......................................................................................... 115 4.1 Anticiperende socialisatie .................................................................................................................................................................................... 115 4.2 Desocialisatie en hersocialisatie ....................................................................................................................................................................... 116
5
Socialisatie als een psychosociaal leerproces .......................................................................................................................................... 117 5.1 De sociaal-cognitieve leertheorie .................................................................................................................................................................. 117 5.2 De psychodynamische visie op persoonlijkheidsvorming ............................................................................................................. 119 5.3 De behavioristische visie op persoonlijkheidsvorming [uitbreidingsicoon] ......................................................................... 123
THEMA 2 KIES WIJS ........................................................................................................................................................................................................... 125 Hoofdstuk 1 - Interesses en competenties ......................................................................................................................................................... 127 1
Interesses: kiezen voor wat je zelf graag doet ........................................................................................................................................ 130 1.1 Het begrip interesse .................................................................................................................................................................................................. 130 1.2 Kijken naar jouw interesses ................................................................................................................................................................................... 130 1.2.1 Interessetests .................................................................................................................................................................................................... 132 1.2.2 De Holland Codes en het RIASOC-model ....................................................................................................................................... 132 1.2.3 Ik leerde keuzes maken: Gottfredson ................................................................................................................................................ 135 1.3 Een situationele interesse ....................................................................................................................................................................................... 138
2
Competenties: kiezen voor wat je zelf goed kan.................................................................................................................................... 139 2.1 Levenslang leren .......................................................................................................................................................................................................... 139 2.2 Intelligentie ..................................................................................................................................................................................................................... 142 2.2.1 Het begrip intelligentie .............................................................................................................................................................................. 142 2.2.2 Soorten intelligentie .................................................................................................................................................................................... 143 2.2.3 Intelligentie: statisch of dynamisch? .................................................................................................................................................. 148 2.2.4 Intelligentie meten ....................................................................................................................................................................................... 149
3
De structuur van het hoger onderwijs .......................................................................................................................................................... 151
Hoofdstuk 2 - Als ik groot ben dan word ik … .................................................................................................................................................. 157 1
En als ik straks slaag in mijn onderwijsloopbaan? ............................................................................................................................... 158 1.1 Noodzakelijke kwalificaties ................................................................................................................................................................................. 159 1.2 Onderwijskwalificatie en beroepskwalificatie .......................................................................................................................................... 159
6
Thema 1 - Media Inhoudstafel
Code Gedrag 5 GO_LWB.indb 6
Code
5/08/16 11:49
2
School is out: werken in een beroepenveld ...............................................................................................................................................160 2.1 Beroepssectoren ....................................................................................................................................................................................................... 160 2.2 Je mag niet zomaar elk beroep uitoefenen ............................................................................................................................................. 162 2.3 Niet alle beroepen zijn even populair .......................................................................................................................................................... 163 2.4 Beroepsorganisaties en hun functies ........................................................................................................................................................... 164 2.5 Initiatieven om de tewerkstelling te bevorderen ...................................................................................................................................165
Hoofdstuk 3 - Goede testen en onderzoeken .................................................................................................................................................. 171 1
Eisen gesteld aan onderzoeken en tests ...................................................................................................................................................... 172 1.1 Standaardisatie ........................................................................................................................................................................................................... 173 1.2 Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................................................................................... 173 1.3 Validiteit .......................................................................................................................................................................................................................... 174 1.4 Objectiviteit .................................................................................................................................................................................................................. 174 1.5 IJking en normering ................................................................................................................................................................................................ 174 1.6 Steekproef ..................................................................................................................................................................................................................... 175
2
Empirisch onderzoek ................................................................................................................................................................................................... 176 2.1 Correlationeel onderzoek .................................................................................................................................................................................... 177 2.2 Experimenteel onderzoek ................................................................................................................................................................................... 178
THEMA 3 DE MENS ALS WAARDEVOL INDIVIDU ..................................................................................................................................... 181 Hoofdstuk 1 - Waardevol handelen ............................................................................................................................................................................183 1
Ons persoonlijk referentiekader ....................................................................................................................................................................... 184
2
Een gemene deler ............................................................................................................................................................................................................ 189
Hoofdstuk 2 - Ethiek en maatschappij ...................................................................................................................................................................... 191 1
De school als ‘reddende institutie’? ................................................................................................................................................................. 193 1.1 Zijn scholen altijd al de opvoedende institutie geweest? .................................................................................................................194 1.2 Filosofie van het onderwijs: een recente kijk .............................................................................................................................................196 1.2.1 Modellen over het omgaan met waarden en normen op klasniveau ............................................................................196 1.2.2 Morele dilemma’s ............................................................................................................................................................................................199 1.2.3 Hoe groot is de verantwoordelijkheid van de scholen? ......................................................................................................... 203 1.2.4 Liberal education and hidden curriculum...................................................................................................................................... 204
2
Eelaba sava? De digitalisering van de maatschappij .......................................................................................................................... 207
Hoofdstuk 3 - Waardevol omgaan met het lichaam ..................................................................................................................................... 211 1
Wat is lichamelijkheid? ............................................................................................................................................................................................... 212
Code
Code Gedrag 5 GO_LWB.indb 7
Inhoudstafel
7 5/08/16 11:49
2
Lichamelijkheid door de tijd heen .................................................................................................................................................................... 214 2.1 Het beschavingsprobleem: de verschuivende normen in een maatschappij .................................................................... 217 2.2 Beschavingsprocessen: waarvoor schamen we ons? ......................................................................................................................... 219 2.3 Sexappeal in een evolutionaire benadering ............................................................................................................................................ 221
3
Lichamelijkheid naargelang de plaats ......................................................................................................................................................... 223 3.1 Lichamelijkheid in verschillende culturen ................................................................................................................................................ 223 3.2 De billen bloot: wat mag waar, wanneer en hoe? ................................................................................................................................ 227 3.3 Talk to the hand: lichamelijkheid en lichaamstaal in omgangsvormen ................................................................................. 229 3.4 Perceptie van ziekte en gezondheid ............................................................................................................................................................ 231 3.4.1 Bepaalt sociale klasse de kijk op gezondheid? ............................................................................................................................ 231 3.4.2 Eigen schuld, dikke bult: ziekte als cultureel product ............................................................................................................. 232
Index
8
.............................................................................................................................................................................................................................................. 234
Thema 1 - Media Inhoudstafel
Code Gedrag 5 GO_LWB.indb 8
Code
5/08/16 11:49