Inhoudstafel THEMA 1 - POLITIEKE MACHT ........................................................................................................................................................................................... 9 Hoofdstuk 1 - Macht van staten ...................................................................................................................................................................................... 11 1 Ontstaan van staten ....................................................................................................................................................................................................... 13 2 De natiestaat ........................................................................................................................................................................................................................ 14 3 Stateloze organisatievormen .................................................................................................................................................................................. 19 4 Waarin staatsvormen verschillen ......................................................................................................................................................................... 21 5 Staatsgreep ........................................................................................................................................................................................................................... 25 6 Verschillende staatsvormen .................................................................................................................................................................................... 28 7 Samenwerking en besluitvorming tussen verschillende staten ................................................................................................ 30 7.1 Europese Unie ............................................................................................................................................................................................................... 30
7.2 Verenigde Naties ......................................................................................................................................................................................................... 32
7.3 Noord-Atlantische Verdragsorganisatie ....................................................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 2 - Kenmerken van staten ......................................................................................................................................................................... 35 1 Inleiding ................................................................................................................................................................................................................................... 36 2 Bevolking ................................................................................................................................................................................................................................. 39 3 Territorium ............................................................................................................................................................................................................................. 41 4 Politieke organisatie ...................................................................................................................................................................................................... 44 5 Geweldsmonopolie ........................................................................................................................................................................................................ 46 Hoofdstuk 3 - Verschillende staten en bestuursvormen ............................................................................................................................ 49 1 Dictatuur .................................................................................................................................................................................................................................. 51 2 Clerocratie .............................................................................................................................................................................................................................. 56 3 Monarchie ............................................................................................................................................................................................................................... 57 4 Republiek ................................................................................................................................................................................................................................ 58 5 Democratische rechtsstaat ....................................................................................................................................................................................... 62
4
5.1 Democratie ..................................................................................................................................................................................................................... 62
5.2 Democratische rechtsstaat ................................................................................................................................................................................... 62
5.3 Soorten democratieën ............................................................................................................................................................................................ 63
5.4 Verkiezingen ................................................................................................................................................................................................................... 65
5.5 Referenda en volksraadplegingen ................................................................................................................................................................... 69
5.6 Conventionele en onconventionele politieke participatie ............................................................................................................... 71
Thema 1 - Politieke macht Inhoudstafel
Code Cultuur 6 VO_LWB.indb 4
Code
16/08/17 10:59
Hoofdstuk 4 - Organisatie van de Belgische staat ........................................................................................................................................... 73 1 De bestuurlijke indeling van België ................................................................................................................................................................... 76
1.1 België volgens de grondwet ................................................................................................................................................................................ 76
1.2 De federale overheid ................................................................................................................................................................................................ 79
1.3 De gemeenschappen .............................................................................................................................................................................................. 79
1.4 De gewesten ................................................................................................................................................................................................................. 79
2 De koning ................................................................................................................................................................................................................................ 82 3 De wetgevende macht ................................................................................................................................................................................................. 84
3.1 Het federaal parlement .......................................................................................................................................................................................... 84
3.2 Het Vlaams Parlement ............................................................................................................................................................................................. 86
3.3 De weg van de wet .................................................................................................................................................................................................. 86
3.4 Het parlement controleert de regering ........................................................................................................................................................ 87
4 De uitvoerende macht ................................................................................................................................................................................................. 88 Hoofdstuk 5 - Politieke partijen spelen een hoofdrol in de hedendaagse politiek .............................................................. 91 1 Ideologieën ........................................................................................................................................................................................................................... 92 2 Links en rechts ................................................................................................................................................................................................................... 96 3 Oude en nieuwe breuklijnen ................................................................................................................................................................................... 97
3.1 De levensbeschouwelijke tegenstelling ....................................................................................................................................................... 97
3.2 De sociaal-economische tegenstelling ......................................................................................................................................................... 97
3.3 De communautaire tegenstelling .................................................................................................................................................................... 97
3.4 Nieuwe tegenstellingen ......................................................................................................................................................................................... 97
4 Politieke partijen .............................................................................................................................................................................................................. 98
4.1 Partijstandpunten en partijdiscipline ............................................................................................................................................................ 99
4.2 Particratie ...................................................................................................................................................................................................................... 102
4.3 Partijfinanciering ...................................................................................................................................................................................................... 102
4.4 Populisme ..................................................................................................................................................................................................................... 104
Hoofdstuk 6 - De staat van de welvaartsstaat .................................................................................................................................................. 107 1 Van nachtwakerstaat naar welvaartsstaat ................................................................................................................................................ 109 2 Van welvaartsval naar duurzame samenleving ..................................................................................................................................... 111 3 Werkgelegenheid in de welvaartsstaat ........................................................................................................................................................ 116 4 Sociale zekerheid ............................................................................................................................................................................................................ 118 5 De verplichte ziekteverzekering ........................................................................................................................................................................ 120 6 De prijs van medicijnen ............................................................................................................................................................................................ 121 7 De verschillende lijnen van onze gezondheidszorg .......................................................................................................................... 123 8 De vergrijzing .................................................................................................................................................................................................................... 125
Code
Code Cultuur 6 VO_LWB.indb 5
Inhoudstafel
5 16/08/17 10:59
THEMA 2 - RECHT .................................................................................................................................................................................................................... 129 Hoofdstuk 1 - Recht en gerechtigheid .................................................................................................................................................................... 131 1 Wat is recht? ....................................................................................................................................................................................................................... 133 2 Recht vroeger en nu .................................................................................................................................................................................................... 133 3 Indeling van het recht ................................................................................................................................................................................................ 137
3.1 Indeling van het recht naar het land waar het recht van toepassing is ................................................................................. 137
3.2 Indeling van het recht naar rechtsbron ..................................................................................................................................................... 138
3.2.1 Gewoonterecht tegenover geschreven recht ............................................................................................................................ 138
3.2.2 Natuurrecht tegenover rechtspositivisme .................................................................................................................................... 138
3.2.3 Bronnen van islamitisch recht .............................................................................................................................................................. 139
3.3 Indeling van het recht naar rechtsstelsel: continentaal recht versus Engels recht .......................................................... 143
3.3.1 Continentaal recht ....................................................................................................................................................................................... 143
3.3.2 Engels recht ..................................................................................................................................................................................................... 143
3.4 Indeling van het recht naar onderwerp: privaatrecht tegenover publiekrecht ................................................................ 144
3.4.1 Privaatrecht ....................................................................................................................................................................................................... 145 3.4.2 Publiekrecht ..................................................................................................................................................................................................... 145 4 Hervormingen binnen justitie ............................................................................................................................................................................. 146 Hoofdstuk 2 - Verloop van een procedure .......................................................................................................................................................... 147 1 Verloop van een burgerlijke procedure ...................................................................................................................................................... 149 2 Verloop van een strafrechtelijke procedure ............................................................................................................................................ 151
2.1 Misdrijf ............................................................................................................................................................................................................................ 151
2.2 Opsporingsonderzoek .......................................................................................................................................................................................... 152
2.3 Gerechtelijk onderzoek ........................................................................................................................................................................................ 153
2.4 Strafproces ................................................................................................................................................................................................................... 155
2.4.1 Partijen in een strafproces ....................................................................................................................................................................... 155
2.4.2 Het verloop van een strafproces ........................................................................................................................................................ 156
2.5 Vonnis .............................................................................................................................................................................................................................. 157
2.6 Beroep ............................................................................................................................................................................................................................ 159
Hoofdstuk 3 - Rechtbanken en gerechtshoven in ons land .................................................................................................................. 161 1 Inleiding ................................................................................................................................................................................................................................ 163 2 Vredegerecht .................................................................................................................................................................................................................... 165 3 Politierechtbank ............................................................................................................................................................................................................. 166 4 Rechtbank van eerste aanleg ............................................................................................................................................................................... 167
6
4.1 De burgerlijke rechtbank ..................................................................................................................................................................................... 167
4.2 De correctionele rechtbank .............................................................................................................................................................................. 168
Thema 1 - Politieke macht Inhoudstafel
Code Cultuur 6 VO_LWB.indb 6
Code
16/08/17 10:59
4.3 Familie- en jeugdrechtbanken ......................................................................................................................................................................... 169
4.4 Strafuitvoeringsrechtbank .................................................................................................................................................................................. 170
4.5 De raadkamer ............................................................................................................................................................................................................. 170
5 Arbeidsrechtbank .......................................................................................................................................................................................................... 171 6 Rechtbank van koophandel .................................................................................................................................................................................. 171 7 De hoven van beroep ................................................................................................................................................................................................. 172 8 Hof van assisen ................................................................................................................................................................................................................ 173 9 Hof van Cassatie ............................................................................................................................................................................................................. 176 Hoofdstuk 4 - Internationale rechtbanken ......................................................................................................................................................... 179 1 Internationaal recht of volkenrecht ................................................................................................................................................................ 181
1.1 Verdragenrecht ......................................................................................................................................................................................................... 181
1.2 Internationaal humanitair recht ...................................................................................................................................................................... 181
1.3 Zeerecht ........................................................................................................................................................................................................................ 182
1.4 Mensenrechten ......................................................................................................................................................................................................... 182
1.5 Internationaal strafrecht ....................................................................................................................................................................................... 184
2 Regionale rechtsinstellingen ............................................................................................................................................................................... 189 THEMA 3 - KUNST ................................................................................................................................................................................................................... 191 Hoofdstuk 1 - Wat is kunst? ............................................................................................................................................................................................. 193 1 Kunst is meer dan schilderijen alleen ............................................................................................................................................................ 195 2 Een snelle duik in de kunstgeschiedenis .................................................................................................................................................... 198 3 Kunst staat niet los van de maatschappij ................................................................................................................................................... 200 4 Kijken naar kunst: beleven, bestuderen en begrijpen .................................................................................................................... 202 Hoofdstuk 2 - Functies van kunst ............................................................................................................................................................................... 207 1 Kunst drukt mens-, maatschappij- en wereldbeelden uit ............................................................................................................ 209
1.1 Het religieuze mens- en wereldbeeld ......................................................................................................................................................... 209
1.1.1 Verhalen en symbolen ............................................................................................................................................................................... 210
1.1.2 Renaissance, reformatie en contrareformatie ............................................................................................................................... 211
1.2 De idealen van de verlichting .......................................................................................................................................................................... 214
1.3 Moderne maatschappij, moderne kunst ................................................................................................................................................... 216
2 Kunst drukt macht uit ................................................................................................................................................................................................ 218
2.1. Politieke betekenisgeving ................................................................................................................................................................................... 218
2.2 Kunst als instrument van de staat .................................................................................................................................................................. 218
2.2.1 Kunstpolitiek in totalitaire regimes .................................................................................................................................................... 218
2.2.2 Kunst en soft power ................................................................................................................................................................................... 221
Code
Inhoudstafel
Code Cultuur 6 VO_LWB.indb 7
7 16/08/17 10:59
2.3 Kunst als verzet ......................................................................................................................................................................................................... 222 3
Kunst als therapie ......................................................................................................................................................................................................... 224
4
Kunst ontspant ................................................................................................................................................................................................................ 226
5
Kunst is geld waard ..................................................................................................................................................................................................... 227
Hoofdstuk 3 - Kunstenaar onder invloed ............................................................................................................................................................ 229 1
Invloed van andere culturen ................................................................................................................................................................................ 230 1.1 Westerse vs. nietwesterse kunst ................................................................................................................................................................... 230 1.2 Oriëntalisme ............................................................................................................................................................................................................... 232 1.2.1 Oriëntalisme in de architectuur .......................................................................................................................................................... 232 1.2.2 Oriëntalisme in de schilderkunst ........................................................................................................................................................ 233 1.2.3 Oriëntalisme in muziek en dans ......................................................................................................................................................... 234 1.2.4 Oriëntalisme in films .................................................................................................................................................................................. 235 1.3 Ook het Westen fascineert ................................................................................................................................................................................ 236
2
Invloed van wetenschap en techniek ........................................................................................................................................................... 237 2.1 Wetenschap, techniek en kunst gaan hand in hand ......................................................................................................................... 237 2.2 De gulden snede ..................................................................................................................................................................................................... 239 2.2.1 Wat is de gulden snede? ......................................................................................................................................................................... 239 2.2.2 De rij van Fibonacci .................................................................................................................................................................................... 239 2.2.3 Mythe of eeuwig schoonheidsideaal? ........................................................................................................................................... 240 2.2.4 De gulden snede in de architectuur ............................................................................................................................................... 241 2.2.5 De gulden snede in de schilderkunst ............................................................................................................................................. 242 2.2.6 De gulden snede in de muziek .......................................................................................................................................................... 243 2.2.7 De gulden snede in de film .................................................................................................................................................................. 244
Hoofdstuk 4 - De positie van de kunstenaar .................................................................................................................................................... 245 1
Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................... 247
2
De status van kunstenaars doorheen de eeuwen .............................................................................................................................. 249 2.1 Van de oertijd tot de klassieke oudheid (tot 500) ............................................................................................................................... 249 2.2 De middeleeuwen (van 500 tot 1500) ........................................................................................................................................................ 250 2.3 De renaissance (tot 1600) ................................................................................................................................................................................... 252 2.4 Ateliers en kunstacademies (17de en 18de eeuw) .............................................................................................................................. 253 2.5 Kunstgalerijen (vanaf de 19de eeuw) .......................................................................................................................................................... 256 2.6 Van de 20ste eeuw tot vandaag .................................................................................................................................................................... 257 2.6.1 Avantgarde wordt mainstream ......................................................................................................................................................... 257 2.6.2 De rol van verzamelaars en curatoren ........................................................................................................................................... 259
3
8
Why have there been no great women artists? .................................................................................................................................... 260
Inhoudstafel
Code Cultuur 6 VO_LWB.indb 8
Code
16/08/17 10:59