Inhoudstafel THEMA 1 - CULTUUR EN IK ................................................................................................................................................................................................... 9 Hoofdstuk 1 - Wat is cultuur? ............................................................................................................................................................................................ 11 1 Cultuur: een begrip uit de omgangstaal of de sociologie? ........................................................................................................... 13 1.1 Cultuur in de omgangstaal ................................................................................................................................................................................. 13 1.2 Cultuur als sociologisch begrip ........................................................................................................................................................................ 14
Bronnen raadplegen en correct vermelden ...................................................................................................................................................... 15
2 Cultuurcomponenten .................................................................................................................................................................................................. 17 2.1 Gemeenschappelijke kennis .............................................................................................................................................................................. 17 2.2 Waarden, normen en recht ................................................................................................................................................................................. 18 2.3 Symbolen ....................................................................................................................................................................................................................... 18 2.4 Rituelen ........................................................................................................................................................................................................................... 19 3 De wereld van de pygmeeën ................................................................................................................................................................................. 21
Een begrippenlijst maken .............................................................................................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 2 - Wat zijn humane wetenschappen? ............................................................................................................................................ 23 1 Wat is wetenschap? ..................................................................................................................................................................................................... 25 2 Indeling van de wetenschappen ........................................................................................................................................................................ 27 3 Soorten humane wetenschappen ..................................................................................................................................................................... 28 4 Fasen van het wetenschappelijk onderzoek ............................................................................................................................................. 29
Criteria voor een goede onderzoeksvraag ......................................................................................................................................................... 29
Het OVUR-stappenplan ................................................................................................................................................................................................... 30
5 Dataverzamelingsmethodes in de humane wetenschappen ..................................................................................................... 32 Hoofdstuk 3 - Wetenschappen die culturen bestuderen: archeologie en antropologie ................................................. 35 1 Kennismaken met archeologie ............................................................................................................................................................................ 37 1.1 Wat is archeologie? ................................................................................................................................................................................................. 37 1.2 Onderzoeksmethode van archeologen ..................................................................................................................................................... 38 1.3 Een Belgische archeologische site: de abdij van Boudelo ............................................................................................................... 39 1.4 Hoe kunnen archeologische vondsten gedateerd worden? ......................................................................................................... 41
Informatie opzoeken met een zoekmachine .................................................................................................................................................... 43
Kritisch omgaan met ICT................................................................................................................................................................................................... 43 1.5 Onderzoeken en bewaren .................................................................................................................................................................................. 44 1.6 Experimentele archeologie ................................................................................................................................................................................ 44
4
Inhoudstafel
Code Cultuur 3.indb 4
Code
11/02/16 10:24
2 Kennismaken met antropologie ......................................................................................................................................................................... 45 2.1 Wat is antropologie? ................................................................................................................................................................................................ 45 2.2 Van evolutionisme naar participerend veldonderzoek .................................................................................................................... 46 2.3 Hedendaagse antropologie ............................................................................................................................................................................... 49
Een samenvatting maken .............................................................................................................................................................................................. 50
Hoofdstuk 4 - Culturele identiteit ................................................................................................................................................................................. 51 1 Wat is culturele identiteit? ....................................................................................................................................................................................... 53
Het interview ........................................................................................................................................................................................................................ 54
2 Culturele identiteit van een bevolkingsgroep ........................................................................................................................................ 57 2.1 Genetische verbondenheid ................................................................................................................................................................................ 57 2.2 Taal ..................................................................................................................................................................................................................................... 58 2.3 Territorium .................................................................................................................................................................................................................... 60 2.4 Cultureel erfgoed ...................................................................................................................................................................................................... 62 2.5 Gemeenschappelijke geschiedenis ............................................................................................................................................................... 65 3 De cultuurdimensies van Hofstede ................................................................................................................................................................. 66 3.1 Machtsafstand ............................................................................................................................................................................................................ 66 3.2 Verhouding tussen individu en groep ......................................................................................................................................................... 67 3.3 Rolverdeling tussen mannen en vrouwen ............................................................................................................................................... 68 3.4 Onzekerheidsvermijding ...................................................................................................................................................................................... 69 3.5 Langetermijndenken versus kortetermijndenken ................................................................................................................................. 69 3.6 Hedonisme versus soberheid ............................................................................................................................................................................ 70 4 Stereotypen ......................................................................................................................................................................................................................... 72 THEMA 2 - WAARDEN EN NORMEN ........................................................................................................................................................................... 75 Hoofdstuk 1 - Cultuur is besmettelijk ........................................................................................................................................................................ 77 1 Waarden en normen ..................................................................................................................................................................................................... 79 1.1 Waarden .......................................................................................................................................................................................................................... 79 1.2 Normen ........................................................................................................................................................................................................................... 81 1.3 Verband tussen waarden en normen ........................................................................................................................................................... 83 2 Socialisatie ............................................................................................................................................................................................................................ 85 2.1 Primaire socialisatie ................................................................................................................................................................................................. 86 2.2 Secundaire socialisatie .......................................................................................................................................................................................... 86 2.3 Tertiaire socialisatie ................................................................................................................................................................................................... 87 3 Instituties ............................................................................................................................................................................................................................... 89
3.1 Rechtspraak, een institutie .................................................................................................................................................................................. 91
Code
Code Cultuur 3.indb 5
Inhoudstafel
5 11/02/16 10:24
3.2 Het huwelijk, een institutie .................................................................................................................................................................................. 92
4 Acculturatie ......................................................................................................................................................................................................................... 96 Hoofdstuk 2 - Er waren eens ... waarden en normen in verhalen ....................................................................................................... 99 1 Waarom verhalen belangrijk blijven ............................................................................................................................................................ 101 1.1 De kracht van een verhaal ................................................................................................................................................................................ 101 1.2 Expliciete en impliciete boodschappen .................................................................................................................................................. 103 2 Verhalen in verschillende vormen .................................................................................................................................................................. 104 2.1 Gesproken en geschreven verhalen ........................................................................................................................................................... 104
2.1.1 De mythe ....................................................................................................................................................................................................... 104
2.1.2 Het sprookje ................................................................................................................................................................................................. 106
2.1.3 De sage ............................................................................................................................................................................................................ 108
2.1.4 De legende ................................................................................................................................................................................................... 109
2.1.5 De fabel ............................................................................................................................................................................................................ 110
2.1.6 Teksten op muziek .................................................................................................................................................................................... 111
2.2 Beeldende verhalen ............................................................................................................................................................................................... 112
2.2.1 Griekse beeldcultuur ................................................................................................................................................................................ 112
2.2.2 Schilderijen in de middeleeuwen .................................................................................................................................................... 113
2.2.3 Stripverhalen ................................................................................................................................................................................................. 116 Hoofdstuk 3 - Samenleven, een dynamisch proces ...................................................................................................................................... 119 1 Verschillen in waarden en normen .................................................................................................................................................................. 121 1.1 Vroeger en nu ........................................................................................................................................................................................................... 122 1.2 Hier en elders ............................................................................................................................................................................................................ 126 2 Veranderende visies .................................................................................................................................................................................................... 129 2.1 Veiligheid ..................................................................................................................................................................................................................... 129 2.2 De maatschappelijke positie van kinderen en jongeren ............................................................................................................... 133 2.3 Vrouwenrechten ..................................................................................................................................................................................................... 137 Hoofdstuk 4 - Waardeconflicten .................................................................................................................................................................................. 141 1 Van waardehiërarchie naar waardeconflict ............................................................................................................................................ 143 2 Omgaan met verschillen ........................................................................................................................................................................................ 147 2.1 Hoofdcultuur, subcultuur en tegencultuur ............................................................................................................................................ 147 2.2 Meerderheden en minderheden ................................................................................................................................................................. 150 2.3 De multiculturele samenleving ..................................................................................................................................................................... 152
6
Inhoudstafel
Code Cultuur 3.indb 6
Code
11/02/16 10:24
THEMA 3 - HET MEDIUM IS DE BOODSCHAP .................................................................................................................................................. 157 Hoofdstuk 1 - Communicatie en communicatiemiddelen ..................................................................................................................... 159 1 Wat is communicatie? ............................................................................................................................................................................................... 161 1.1 Verbale communicatie ........................................................................................................................................................................................ 162 1.2 Non-verbale communicatie ............................................................................................................................................................................ 162 2 Het communicatiemodel ....................................................................................................................................................................................... 165 3 Interpersoonlijke communicatie of massacommunicatie? ........................................................................................................ 168 3.1 Interpersoonlijke communicatie ................................................................................................................................................................... 168 3.2 Massacommunicatie ............................................................................................................................................................................................ 169 4 Communicatiemiddelen ......................................................................................................................................................................................... 170 Hoofdstuk 2 - De schrijvende pers ............................................................................................................................................................................. 173 1 Krant of tijdschrift? ..................................................................................................................................................................................................... 175 2 De stijl en inhoud van kranten .......................................................................................................................................................................... 176 3 De evolutie van de schrijvende pers ............................................................................................................................................................. 180 3.1 Van vliegend blad naar krant .......................................................................................................................................................................... 180 3.2 Persconcentratie ..................................................................................................................................................................................................... 181 3.3 Een digitaal verhaal? ............................................................................................................................................................................................. 183 4 Oplage, verspreiding en bereik ....................................................................................................................................................................... 184 Hoofdstuk 3 - De audiovisuele media ..................................................................................................................................................................... 189 1 Radio, televisie en meer? ....................................................................................................................................................................................... 190 2 Openbare en commerciële omroepen ........................................................................................................................................................ 192 2.1 Kenmerken ................................................................................................................................................................................................................. 192 2.1.1 De openbare omroep .............................................................................................................................................................................. 192 2.1.2 De commerciële omroepen ................................................................................................................................................................. 198 Een mindmap maken ............................................................................................................................................................................................ 199 2.1.3 Nichezenders en regionale zenders ................................................................................................................................................ 202 2.2 Kijk- en luistercijfers .............................................................................................................................................................................................. 203 Hoofdstuk 4 - Digitaal, het nieuwe normaal? ................................................................................................................................................... 205 1 Een wereldwijd web ................................................................................................................................................................................................... 207 2 Impact van digitalisering ....................................................................................................................................................................................... 209 2.1 Economie en overheid ........................................................................................................................................................................................ 209 2.2 Communicatie .......................................................................................................................................................................................................... 211 2.2.1 Sociale media ................................................................................................................................................................................................. 211
Code
Code Cultuur 3.indb 7
Inhoudstafel
7 11/02/16 10:24
2.2.2 Taalgebruik ..................................................................................................................................................................................................... 213 Turven en data overzichtelijk voorstellen ................................................................................................................................................ 214 2.3 Privacy .......................................................................................................................................................................................................................... 214 Hoofdstuk 5 - Functies van de massamedia ..................................................................................................................................................... 217 1
Informatieve functie ................................................................................................................................................................................................. 219
2
Persuasieve functie .................................................................................................................................................................................................... 220 2.1 Opinie ........................................................................................................................................................................................................................... 220 2.2 Reclame ....................................................................................................................................................................................................................... 222
3
Socialiserende functie ............................................................................................................................................................................................. 223
4
Amusementsfunctie ................................................................................................................................................................................................. 224
5
Mengvormen .................................................................................................................................................................................................................. 226
Hoofdstuk 6 - Reclame ....................................................................................................................................................................................................... 229 1
Hoe past reclame in het communicatiemodel? ................................................................................................................................. 231
2
Reclame als onderdeel van de communicatiemix ............................................................................................................................ 233
3
Het AIDA-model ........................................................................................................................................................................................................... 234
4
Merkbekendheid ......................................................................................................................................................................................................... 236
5
Reclametaal ..................................................................................................................................................................................................................... 237 5.1 Inhoud .......................................................................................................................................................................................................................... 237 5.2 Stijl .................................................................................................................................................................................................................................. 239
6
Ethiek en wetgeving ................................................................................................................................................................................................. 241 6.1 De wet .......................................................................................................................................................................................................................... 242 6.2 Zelfregulering .......................................................................................................................................................................................................... 243 6.3 De consument ........................................................................................................................................................................................................ 244
7
Reclame in de 21ste eeuw .................................................................................................................................................................................... 245 7.1 Schrijvende pers .................................................................................................................................................................................................... 245 7.2 Audiovisuele media ............................................................................................................................................................................................. 245 7.3 Internet ........................................................................................................................................................................................................................ 247
Hoofdstuk 7 - Nieuwsgaring ........................................................................................................................................................................................... 249 1
Wat is nieuws? ................................................................................................................................................................................................................ 252
2
Wie filtert het nieuws? ............................................................................................................................................................................................. 255
3
Waar halen de journalisten het nieuws? ................................................................................................................................................... 259
4
Een voorzichtige blik op de toekomst ........................................................................................................................................................ 260
Index ................................................................................................................................................................................................................................................... 261
8
Inhoudstafel
Code Cultuur 3.indb 8
Code
11/02/16 10:24