Inhoud
Inhoud Voorwoord
5
Leeswijzer
7
Inhoud
9
Deel 1 Inleiding
33
Hoofdstuk 1 Domein van de sociale wetgeving
34
Hoofdstuk 2 Historisch overzicht
35
Deel 2 Collectieve arbeidsverhoudingen
39
Inleiding
40
Hoofdstuk 1 Organisaties voor werknemers en werkgevers
41
1
Organisaties voor werknemers
41
1.1
Professionele en interprofessionele organisaties
41
1.2
Structuur van de organisaties voor werknemers
41
2
Organisaties voor werkgevers
42
3
Rechtspersoonlijkheid van de organisaties voor werknemers en werkgevers
42
4
Begrip bedrijfsorganisatie
43
5
Representativiteit van de organisaties voor werknemers en voor werkgevers
43
Hoofdstuk 2 Sociaal overleg leidt tot rechtsvorming via collectieve arbeidsovereenkomsten
45
1
Collectieve arbeidsovereenkomsten
45
1.1
Begrip collectieve arbeidsovereenkomst (cao)
45
1.2
Wie kan een cao sluiten?
45
1.3
Niveau waarop een cao kan gesloten worden
46
1.4
Modaliteiten voor de geldigheid van een cao
46
1.5
Inhoud van een cao
46
1.6
Bindende kracht van een cao
47
1.6.1 Algemeen verbindend verklaarde cao
47
1.6.2 De niet algemeen verbindend verklaarde cao
47
9
Inhoud
2
3
4
De groep van 10 – Interprofessioneel akkoord (IPA)
47
2.1
Begrip
47
2.2
Loonnorm
48
2.3
Recente voorbeelden
48
Nationale Arbeidsraad (NAR)
49
3.1
Samenstelling
49
3.2
Bevoegdheid
49
Paritair comité
Hoofdstuk 3 Sociaal overleg binnen de onderneming
52
1
Ondernemingsraad
52
1.1
Begrip
52
1.2
Verplichting tot oprichting van een ondernemingsraad
52
1.3
Samenstelling van de ondernemingsraad
53
1.4
Verkiezingen voor de ondernemingsraad
54
1.5
Bescherming van de kandidaten tegen ontslag
55
1.6
Werking van de ondernemingsraad
57
1.7
Bevoegdheid van de ondernemingsraad
57
1.8
Europese Ondernemingsraad
59
2
3
Comité voor Preventie en Bescherming op het werk (CPBW)
59
2.1
Begrip
59
2.2
Verplichting tot oprichting van een CPBW
59
2.3
Samenstelling van het CPBW
60
2.4
Verkiezingen voor het CPBW
60
2.5
Bescherming van de kandidaten tegen ontslag
60
2.6
Bevoegdheid van het CPBW
60
Syndicale afvaardiging
61
3.1
Begrip
61
3.2
Toepassingsgebied van de cao
61
3.3
Bevoegdheid
61
3.4
Bescherming tegen ontslag
61
3.4.1 Procedure
61
3.4.2 Sanctie
62
Vragen en toepassingen
62
3.5
10
50
Inhoud
Deel 3 Arbeidsovereenkomsten
65
Hoofdstuk 1 Inleiding
66
1
Evolutie
66
2
Bronnen van de verbintenissen
67
3
Gelijke behandeling van de werknemers bij de sollicitatie en gedurende alle fasen van de arbeidsrelatie
67
3.1
Gelijke behandeling tijdens de sollicitatie
67
3.2
Maatregelen ter bescherming van de sollicitant
68
3.3
Gelijke behandeling gedurende alle fasen van de arbeidsrelatie
69
Taalgebruik in de sociale betrekkingen in de onderneming
69
4
Hoofdstuk 2 Algemene begrippen in verband met de wet op de arbeidsovereenkomsten
71
1
Toepassingsgebied
71
2
Begrip arbeidsovereenkomst
71
3
Schijnzelfstandige – schijnwerknemer
72
3.1
Algemeen
72
3.2
Criteria voor de beoordeling van een arbeidsrelatie
72
3.3
Weerlegbaar vermoeden van toepassing in bepaalde sectoren
73
3.4
Besluit
74
3.5
Sociale ruling
74
4
Ontstaan en duur van de arbeidsovereenkomst
76
5
Soorten arbeidsovereenkomsten
76
5.1
Indeling op basis van het verrichte werk
76
5.2
Indeling op basis van de duur van de arbeidsovereenkomst
77
5.3
Indeling op basis van de omvang van de arbeidsprestaties
78
6
7
Belangrijke bepalingen met betrekking tot de arbeidsovereenkomsten
79
6.1
Vermoeden van een arbeidsovereenkomst
79
6.2
Imperatief karakter van de wet op de arbeidsovereenkomsten
79
6.3
Verantwoordelijkheid van de werkgever voor de handelingen van het leidinggevend personeel
79
6.4
Verjaring
80
Vragen en toepassingen
80
Hoofdstuk 3 Verplichtingen van de partijen
82
1
Gemeenschappelijke verplichtingen
82
2
Verplichtingen van de werknemer
82
2.1
82
Wijze van werken
11
Inhoud
3
4
12
2.2
Verplichting tot geheimhouding en verbod van oneerlijke concurrentie
82
2.3
Zorgen voor de veiligheid
82
2.4
Zorgen voor gereedschappen en grondstoffen
83
2.5
Verantwoordelijkheid voor schade
83
2.6
Verantwoordelijkheid voor het afgeleverde werk
84
Verplichtingen van de werkgever
84
3.1
Werk geven
84
3.2
Zorgen voor behoorlijke werkomstandigheden
84
3.3
Loon betalen
84
3.4
Huisvesting bezorgen
84
3.5
Toelaten burgerlijke verplichtingen en geloofsplichten te vervullen
85
3.6
Zorgen voor het onthaal van de werknemer
85
3.7
Zorgen voor arbeidsgereedschap en persoonlijke voorwerpen
85
3.8
Een getuigschrift en sociale documenten bezorgen bij het einde van de overeenkomst
85
3.9
Teruggave gsm-nummer na einde arbeidsovereenkomst
85
3.10 Aansprakelijkheid voor het werk
86
3.11 Verplichtingen in verband met een borgtocht van de werknemer
86
3.12 Verbod de voorwaarden van de arbeidsovereenkomst eenzijdig te wijzigen
86
Vragen en toepassingen
86
Hoofdstuk 4 Arbeidsovereenkomst gesloten door minderjarigen
88
1
Sluiten en beëindigen van de arbeidsovereenkomst
88
2
Betaling van het loon
88
3
Vragen en toepassingen
88
Hoofdstuk 5 Scholingsbeding
89
1
Omschrijving
89
2
Geldigheidsvoorwaarden
89
3
Verplichte vermeldingen
89
4
Begrenzing van het terug te betalen bedrag
89
5
Begrenzing van de duur van het scholingsbeding
90
6
Gevallen waarbij het scholingsbeding geen uitwerking heeft
90
7
Gevallen waarbij het scholingsbeding beschouwd wordt als onbestaande
90
8
Vragen en toepassingen
90
Inhoud
Hoofdstuk 6 Scheidsrechterlijk beding
91
1
Omschrijving
91
2
Geldigheidsvoorwaarde
91
3
Toepassing
91
Hoofdstuk 7 Concurrentiebeding
92
1
Omschrijving
92
2
Geldigheidsvoorwaarden
92
2.1
Werknemer heeft het statuut van arbeider of bediende
92
2.2
Werknemer heeft het statuut van handelsvertegenwoordiger
92
3
Compensatoire schadevergoeding
93
4
Forfaitaire vergoeding
93
5
Gevallen waarin het concurrentiebeding geen uitwerking heeft
93
6
Vermoeden van aanbreng van cliënteel
93
7
Toepassing
94
Hoofdstuk 8 Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst
95
1
Begrip schorsing
95
2
Overmacht
95
2.1
Begrip overmacht
95
2.2
Gevolg van overmacht
95
2.3
Gebeurtenissen die niet beschouwd worden als gevallen van overmacht die een einde maken aan de verplichtingen der partijen
96
3
Staking
96
4
Onvolledige arbeidsdag
96
5
Jaarlijkse vakantie
97
5.1
Duur van de schorsing
97
5.2
Gevolg van de schorsing door jaarlijkse vakantie voor de opzegging
97
5.3
Gevolg van de schorsing voor het loon
97
6
Periode waarin de werknemer moet zetelen als rechter in een arbeidsrechtbank of als raadsheer in een arbeidshof
98
7
Vlaams opleidingsverlof / educatief verlof
98
8
Uitoefening van een politiek mandaat
98
8.1
Burgemeesters, schepenen, voorzitters en leden van het bureau van de districtsraden en OCMW-voorzitters 98
13
Inhoud
8.2
Gemeenteraadsleden en OCMW-raadsleden
98
8.3
Provincieraadsleden
99
8.4
Invloed van de schorsing op de opzeggingstermijn
99
8.5
Bescherming tegen ontslag
99
9
Voorlopige vrijheidsberoving
100
10
Kort verzuim
100
11
Ziekte en ongeval
103
11.1 Verwittiging van de werkgever
103
11.2 Controle van de arbeidsongeschiktheid
103
11.3 Verplichtingen van de werkgever met het oog op re-integratie van de werknemer
104
11.4 Sanctie
104
11.5 Procedure in geval van betwisting
104
11.6 Uitvoering van de arbeidsovereenkomst met aangepast of ander werk
105
11.7 Gewaarborgd loon in geval van ongeval of ziekte, andere dan een arbeidsongeval of beroepsziekte 105 11.8 Gewaarborgd loon in geval van arbeidsongeval of beroepsziekte
109
Moederschapsverlof
110
12.1 Duur van de schorsing
110
12.2 Gevolg van de schorsing voor de opzegging
113
12.3 Uitkering tijdens het moederschapsverlof
113
12.4 Omzetting van moederschapsverlof in geboorteverlof (voorheen vaderschapsverlof)
114
Gevallen van schorsing tijdens de zwangerschapsperiode
115
13.1 Afwezigheid wegens zwangerschapsonderzoek
115
13.2 Profylactisch verlof of werkverwijdering wegens zwangerschap
115
14
Borstvoedingsverlof
115
15
Borstvoedingspauzes
116
15.1 Duur van de schorsing
116
15.2 Procedure
116
15.3 Bescherming tegen ontslag
116
15.4 Vergoeding
117
Geboorteverlof (vaderschapsverlof – geboorteverlof meeouders)
117
16.1 Rechthebbenden en voorwaarden
117
16.2 Duur van het geboorteverlof
118
16.3 Vergoeding tijdens het geboorteverlof
118
16.4 Bescherming tegen ontslag
118
Adoptieverlof
119
17.1 Duur van het adoptieverlof
119
17.2 Procedure voor de aanvraag van het adoptieverlof
119
17.3 Vergoeding
119
17.4 Bescherming tegen ontslag
119
12
13
16
17
14
Inhoud
18
Pleegzorg en pleegouderverlof
120
19
Verlof om dwingende reden
122
19.1 Begrip dwingende reden
122
19.2 Duur van de afwezigheid en modaliteiten
122
Tijdelijke werkloosheid
123
20.1 Algemeen
123
20.2 Oorzaken van tijdelijke schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst voor werklieden
124
20.3 Tijdelijke schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst voor bedienden (economische werkloosheid)
128
Thematische verlofstelsels
131
21.1 Verlof voor palliatieve zorgen
131
21.2 Verlof voor de bijstand van een zwaar ziek gezins- of familielid
132
21.3 Ouderschapsverlof
134
21.4 Mantelzorgverlof
136
Tijdskrediet
137
22.1 Algemeen
138
22.2 Vormen van tijdskrediet
138
20
21
22
22.3 Gelijkstelling en neutralisatie van bepaalde schorsingsperiodes in de uitvoering van de arbeidsovereenkomst 140 22.4 Kennisgeving aan de werkgever
141
22.5 Uitstel van het tijdskrediet
142
22.6 Tijdelijke intrekking of wijziging van het tijdskrediet
142
22.7 Planning en voorkeurregeling – 5 %-drempel
142
22.8 Bescherming tegen ontslag
143
22.9 Terugkeer na schorsing van de arbeidsovereenkomst door opname van tijdskrediet
143
22.10 Onderbrekingsuitkering
143
22.11 Cumulatie met andere activiteiten
144
Hoofdstuk 9 Beëindiging van de arbeidsovereenkomst
146
1
Wijzen van beëindiging van de arbeidsovereenkomst
146
2
Einde van de arbeidsovereenkomst door onderlinge toestemming
146
3
Einde van de arbeidsovereenkomst door overlijden
147
3.1
Overlijden van de werknemer
147
3.2
Overlijden van de werkgever
147
4 5
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst door definitieve arbeidsongeschiktheid ingevolge ziekte of ongeval – medische overmacht
147
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst wegens een dringende reden
148
5.1
Betekenis
148
5.2
Procedure
148
5.3
Beoordeling van het ontslag wegens dringende reden
149 15
Inhoud
6
Nietige bedingen met betrekking tot de beëindiging van de arbeidsovereenkomst
149
7
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd
149
7.1
De opzegging
149
7.2
Aanvang van de opzeggingstermijn
150
7.3
Duur van de opzeggingstermijn – huidige regeling in het eenheidsstatuut (van toepassing sinds 01-01-2014) 150
7.4
Duur van de opzeggingstermijn – bijzondere regeling voor werknemers in dienst voor de invoering van het eenheidsstatuut (voor 01-01-2014) – enkel toe te passen bij opzegging door de werkgever
153
7.5
Gevolg van het niet-naleven van de opzeggingstermijn
156
7.6
Gevolg van de schorsing van de arbeidsovereenkomst voor de opzegging en de beëindiging ervan 156
8
9
157
8.1
Principe
157
8.2
Gevolg van de voortijdige beëindiging
157
8.3
Voortijdige beëindiging mits naleving van een opzeggingstermijn
157
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst om reden van arbeidsongeschiktheid door ziekte of ongeval
159
10
Sollicitatieverlof
159
11
Motiveringsplicht van het ontslag gegeven door de werkgever
160
11.1 Toepassingsgebied
160
11.2 Procedure
161
11.3 Bijkomende schadevergoeding in geval van kennelijk onredelijk ontslag
161
11.4 Bewijslast
161
Maatregelen in het kader van de zoektocht naar een nieuwe job.
162
12.1 Outplacement
162
12.2 Transitietrajecten
162
12.3 Verbetering van de inzetbaarheid na ontslag
162
13
Ontslagcompensatievergoeding
163
14
Kwijting voor saldo
164
15
Vragen en toepassingen
164
12
16
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven werk
Hoofdstuk 10 Arbeidsovereenkomst voor handelsvertegenwoordigers
167
1
Begrip
167
2
Loon
167
2.1
Samenstelling
167
2.2
Recht op commissieloon
167
2.3
Berekening en betaling van het commissieloon
168
Inhoud
3
Uitwinningsvergoeding
169
3.1
Begrip
169
3.2
Bedrag van de uitwinningsvergoeding
169
3.3
Intrest
170
3.4
Vergoeding van de volledige schade
170
4
Concurrentiebeding
170
5
Delcrederebeding
170
6
Vragen en toepassingen
171
Hoofdstuk 11 Overeenkomst voor tewerkstelling van studenten
172
1
Aard van de overeenkomst
172
2
Vormvoorwaarden
172
2.1
Vorm
172
2.2
Inhoud
173
2.3
Sanctie
173
3
Proeftijd
174
4
Beëindiging van de overeenkomst
174
4.1
Beëindiging door opzegging
174
4.2
Beëindiging tijdens een periode van arbeidsongeschiktheid
174
5
Arbeidsongeschiktheid van inwonende studenten
175
6
Studentenarbeid en sociale zekerheid
175
6.1
Principe
175
6.2
Invloed van de studentenarbeid op de beroepsinschakelingstijd
176
6.3
Arbeidsovereenkomst volgend op de studentenovereenkomst
176
7
Vragen en toepassingen
176
Hoofdstuk 12 Huisarbeid
178
1
Begrip
178
2
Verplichtingen van de werkgever
178
3
Sluiten van de overeenkomst
178
3.1
Vorm
178
3.2
Verplichte vermeldingen
178
3.3
Sancties
179
4
Schorsing van de overeenkomst
179
5
Recht op afwezigheid om ander werk te zoeken
179
17
Inhoud
6
Voorrang voor een vacante betrekking
179
7
Vragen en toepassingen
180
Hoofdstuk 13 Telewerk
181
1
Regelmatig telewerk
181
1.1
Begrip
181
1.2
Uitsluitingen
181
1.3
Vormvoorwaarden
181
1.4
Arbeidsvoorwaarden
182
1.5
Organisatie van het telewerk
182
1.6
Gebruik van apparatuur en kostenvergoeding
183
1.7
Bescherming van de gegevens
183
1.8
Veiligheid en gezondheid op de werkplaats
183
1.9
Vorming en loopbaanontwikkeling
183
2
18
1.10 Collectieve rechten
184
Occasioneel telewerk
184
2.1
Begrip
184
2.2
Gevallen waarin occasioneel telewerk mogelijk is
184
2.3
Voorafgaande aanvraag
184
2.4
Rechten en plichten
184
Hoofdstuk 14 Uitzendarbeid of interimarbeid
185
1
Begrip
185
2
Betrokken partijen
185
3
Toegelaten uitzendarbeid
185
4
Niet-toegelaten uitzendarbeid
186
5
Arbeidsovereenkomst
186
6
Loon
187
7
Documenten
187
8
Proeftijd
188
9
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst
188
9.1
Overeenkomst voor een bepaalde tijd of voor een bepaald werk
188
9.2
Overeenkomst om een vaste werknemer gedurende een niet bepaalde termijn te vervangen (= vervangingsovereenkomst) 188
9.3
Vrijstelling van schadevergoeding
188
10
Overeenkomst uitzendbureau – gebruiker
189
11
Relatie uitzendkracht – gebruiker
189
Inhoud
12
Recht van aanwerving bij de gebruiker
189
13
Reglementering van uitzendbureaus
189
14
Vragen en toepassingen
189
Hoofdstuk 15 Alternerend leren en werken
191
1
Algemeen kader
191
2
De (stage)overeenkomst alternerende opleiding
192
2.1
Het opstellen van de overeenkomst
192
2.2
Wederzijdse rechten en plichten
192
3
Stageovereenkomst in het kader van een ondernemerschapstraject
193
Hoofdstuk 16 Arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid
194
1
Begrip
194
2
Arbeidsovereenkomst
194
2.1
Wijze van sluiten
194
2.2
Vermeldingen in de overeenkomst
194
3
Kort verzuim
195
4
Duur van de opzeggingstermijn – opzeggingsvergoeding
195
5
Afwezigheid tijdens opzegging
195
6
Anciënniteitsbepaling
195
7
Voorrang voor een vacante betrekking
195
8
Vragen en toepassingen
196
Hoofdstuk 17 Flexi-jobs
197
1
Begrip
197
2
Toepassingsgebied: basisvoorwaarden om een flexijobarbeidsovereenkomst aan te gaan
197
2.1
Voor de werkgever
197
2.2
Voor de werknemer
198
Arbeidsvoorwaarden
198
3.1
De overeenkomst
198
3.2
Het flexi-loon
198
3
19
Inhoud
Deel 4 Arbeidsreglementering
201
Hoofdstuk 1 Arbeidsreglement
202
1
Begrip
202
2
Toepassing van de wet
202
3
Vermeldingen in het arbeidsreglement
202
3.1
Verplichte vermeldingen volgens de wet op het arbeidsreglement
202
3.2
Verplichte vermeldingen volgens andere wetten en besluiten
203
3.3
Vrije bepalingen voor zover ze niet in strijd zijn met de heersende wetgeving
204
4
20
Opstelling en wijziging van het arbeidsreglement
204
4.1
Er is een ondernemingsraad in de onderneming
204
4.2
Er is geen ondernemingsraad in de onderneming
205
5
Bekendmaking van het arbeidsreglement
205
6
Sancties voor de werkgever die de wetgeving betreffende het arbeidsreglement niet naleeft
205
6.1
Niet-tegenstelbaarheid aan de werknemer
205
6.2
Geldelijke sancties
205
Hoofdstuk 2 Recht van bezoldiging en bescherming van het loon
207
1
Doel van de wet
207
2
Begrip loon
207
3
Modaliteiten in verband met de loonbetaling
208
3.1
Munt
208
3.2
Wijze van betaling
208
3.3
Tijdstip
208
3.4
Plaats
208
3.5
Document bij loonbetaling
209
4
Loon in natura
209
5
Gewaarborgd gemiddeld minimummaandinkomen (GGMMI)
209
6
Inhoudingen op het loon
211
7
Overdracht van en beslag op loon
211
7.1
Overdracht van loon
211
7.2
Beslag op loon
211
7.3
Loon dat vatbaar is voor overdracht of beslag
211
7.4
Loon dat niet vatbaar is voor overdracht of beslag
212
7.5
Loon dat zonder beperking vatbaar is voor overdracht of beslag
212
7.6
Procedure voor loonoverdracht en loonbeslag
213
Inhoud
8
Maatregelen ter bestrijding van de loonkloof tussen mannen en vrouwen
214
9
Eindejaarspremie
214
Hoofdstuk 3 Arbeidswet
215
1
Toepassingsgebied
215
2
Arbeidsduur
216
2.1
Begrip arbeidsduur
216
2.2
Grenzen van de arbeidsduur
216
2.3
Naleving van de uurroosters
219
2.4
Rusttijden
219
2.5
Rustpauzes
220
2.6
Overwerk
220
2.7
Overloon
222
2.8
Informatieplicht
223
3
4
5
6
Nachtarbeid
223
3.1
Principe
223
3.2
Invoering van een arbeidsregeling met nachtarbeid
224
3.3
Begeleidingsmaatregelen
225
3.4
Proefperiode bij invoering van nachtarbeid
225
Zondagsrust
226
4.1
Principe
226
4.2
Afwijkingen op het verbod van zondagsarbeid
226
4.3
Inhaalrust
228
Tewerkstelling van jeugdige werknemers
228
5.1
Kinderarbeid
228
5.2
Jeugdige werknemers
229
Moederschapsbescherming
231
Hoofdstuk 4 Betaalde feestdagen
233
1
Verbod van tewerkstelling tijdens de feestdagen
233
2
Vervanging van de feestdagen die met een zondag of een gewone inactiviteitsdag samenvallen
233
3
Inhaalrust
233
4
Bekendmaking
233
5
Loon voor de feestdagen
234
21
Inhoud
Hoofdstuk 5 Vlaams opleidingsverlof
235
1
Toepassingsgebied
235
2
Opleidingen
235
3
Omvang
236
4
Sancties
236
5
Terugbetaling van het Vlaams opleidingsverlof
236
6
Het loon
236
7
Informatie en planning
236
8
Bescherming tegen ontslag
237
Hoofdstuk 6 Opleidingscheques
238
Hoofdstuk 7 Welzijn op het werk
239
1
Onthaal en begeleiding van nieuwe werknemers
239
2
Welzijn van de werknemers bij de uitoefening van hun werk
239
2.1
Doel van de wet
239
2.2
Verplichtingen van de werkgever
240
2.3
Verplichtingen van de werknemer
240
2.4
Organen voor het welzijn
241
3
4
5
22
Bijzondere bepaling betreffende de preventie van psychosociale risico’s op het werk waaronder stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag
241
3.1
Definities
241
3.2
Verplichtingen van de werkgever
242
3.3
Actiemiddelen ter beschikking van de getroffen werknemer
243
3.4
Bescherming van de werknemers tegen ontslag
244
3.5
Aanpassing van het arbeidsreglement
244
Gezondheidstoezicht
245
4.1
Toepassingsgebied
245
4.2
Doelstelling
245
4.3
Werknemers tewerkgesteld in risicofuncties
246
4.4
Soorten van gezondheidsbeoordeling
246
4.5
Bezoek voorafgaand aan de werkhervatting
247
4.6
Re-integratietraject 3.0
247
4.7
Maatregelen ter bescherming van jongeren
248
4.8
Bescherming van zwangere werkneemsters
249
Antidiscriminatiebeginsel
249
5.1
Algemeen
249
5.2
Weerslag op de arbeidsbetrekkingen
250
Inhoud
5.3
Soorten discriminatie
250
5.4
Procedure in geval van klacht wegens discriminatie
251
5.5
Sanctie
251
5.6
Bescherming van de werknemer
251
Hoofdstuk 8 Deeltijdse arbeid en arbeidsreglementering
252
1
Verplichtingen met betrekking tot het arbeidsreglement
252
1.1
Bekendmaking van de uurroosters
252
1.2
Opmaken en bijhouden van een controledocument
252
1.3
Sancties
252
2
Arbeidsduur
253
3
Arbeidsregeling
254
4
Bijkomende uren
254
5
Feestdagen
256
6
Vragen en toepassingen
256
Hoofdstuk 9 Sluiting van ondernemingen
261
1
Toepassingsgebied
261
2
Begrip sluiting
261
3
Verplichting tot voorafgaande informatie
262
4
Sluitingsvergoeding verschuldigd door de werkgever
262
4.1
Voorwaarden voor de toekenning van de sluitingsvergoeding
262
4.2
Bedrag van de sluitingsvergoeding (bedragen vanaf 1 maart 2026)
263
5
Tussenkomst door het FSO
263
5.1
Financiële tussenkomst van het FSO
263
5.2
Beperkingen van de financiële tussenkomst door het FSO
264
6
Verplichting tot terugbetaling
265
7
Financiering van het FSO
265
8
Vragen en toepassingen
265
Deel 5 Sociale zekerheid
267
Hoofdstuk 1 Sociale zekerheid: basisbeginselen
268
1
Doel van de sociale zekerheid
268
2
Takken van de sociale zekerheid
268
3
Residuaire stelsels
269
23
Inhoud
4
Socialezekerheidsstelsels
269
5
Kenmerken van de sociale zekerheid
270
6
Bevoegdheid voor de sociale zekerheid
270
7
E-government
270
8
Handvest van de Sociaal Verzekerde
271
9
Aanvullende sociale verzekeringen
272
Hoofdstuk 2 Toepassingsgebied van de socialezekerheidswetgeving
273
1
Het land waarvan de sociale wetgeving toepasselijk is
273
1.1
Tewerkstelling in België
273
1.2
Tewerkstelling in één of meer lidstaten van de Europese Unie
273
1.3
Tewerkstelling in landen verbonden door een bilateraal akkoord
274
1.4
Overzeese sociale zekerheid
275
2
275
2.1
Personen verbonden door een arbeidsovereenkomst
275
2.2
Uitbreiding
276
2.3
Uitsluitingen
276
Hoofdstuk 3 Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ)
278
1
Structuur en opdracht van de RSZ
278
2
Berekening van de bijdragen
279
2.1
Principe
279
2.2
Loon
280
2.3
Bijdragevoeten
283
2.4
Bijzondere socialezekerheidsbijdragen
284
2.5
Bijdrageverminderingen
287
3
4
5 24
Personen op wie de Belgische socialezekerheidswetgeving van toepassing is
Verplichtingen van de werkgevers tegenover de RSZ
289
3.1
Aansluiting en schrapping als werkgever
289
3.2
Dimona-aangifte
290
3.3
De multifunctionele aangifte (DmfA)
290
3.4
Aangifte van een sociaal risico (ASR)
290
3.5
Betaling van de bijdragen
291
Sancties bij het niet naleven van de verplichtingen van de werkgever
292
4.1
Uitsluiting van het voordeel van voordelige stelsels van socialezekerheidsbijdragen
292
4.2
Boetes en gevangenisstraffen
293
4.3
Exploitatieverbod, beroepsverbod, bedrijfssluiting
293
Verjaring
293
Inhoud
6
Toezicht
293
7
Vragen en toepassingen
293
Hoofdstuk 4 Werkloosheid
295
1
Arbeidsvoorziening
295
1.1
Bevoegde diensten
295
1.2
Doel van de arbeidsvoorziening
295
1.2.1 Arbeidsbemiddeling
295
1.2.2 Opleiding en training
296
1.2.3 Arbeidszorg: werk- en zorgtrajecten
296
Actiris – Brussels Hoofdstedelijk Gewest
297
1.3
2
Werkloosheidsuitkeringen
297
2.1
De Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA)
297
2.2
Werkloosheid
298
2.2.1 Begrippen
298
2.2.2 Volledige werkloosheid
298
2.2.3 Tijdelijke werkloosheid
313
2.2.4 Administratieve sancties en andere strafbepalingen
314
Administratieve formaliteiten
315
2.3
3
Vragen en toepassingen
Hoofdstuk 5 Ziekte- en invaliditeitsverzekering 1
2
316 318
Gemeenschappelijke bepalingen voor de sectoren gezondheidszorgen en uitkeringen
318
1.1
Wettelijke basis
318
1.2
Inleiding
318
1.3
Organisatie
318
1.4
Algemene voorwaarden van de ziekteverzekering
319
Ziekteverzekering – sector gezondheidszorgen
319
2.1
Inleiding
319
2.2
Toepassingsgebied
319
2.2.1 Gerechtigden
320
2.2.2 Personen ten laste
320
2.2.3 Persoonlijke bijdrage
321
Terugbetaalbare prestaties
321
2.3.1 Medische verstrekkingen
321
2.3.2 Medicatie
324
2.3.3 Ziekenhuiskosten
325
2.3.4 Maximumfactuur
326
2.3.5 Forfaits
328
2.3
25
Inhoud
3
4
328
3.1
Algemeen
328
3.2
Gerechtigden
329
3.3
Voorwaarden
329
3.5
Bedrag van de ziekte-uitkering
331
3.6
Moederschapsuitkering en andere uitkeringen verbonden aan het krijgen van een kind
333
Vragen en toepassingen
336
Hoofdstuk 6 Arbeidsongevallen
338
1
Inleiding
338
2
Toepassingsgebied
338
3
Arbeidsongeval
339
3.1
Arbeidsongevallen in de strikte zin
339
3.2
Arbeidsongevallen omwille van het werk (wraakacties)
343
3.3
Arbeidswegongeval
343
3.4
Uitgesloten – opzet
346
4
Vergoedingen
346
4.1
Basisloon en gemiddeld dagloon
346
4.2
Vergoeding voor overlijden als gevolg van het arbeidsongeval
347
4.3
Vergoeding voor arbeidsongeschiktheid
349
4.4
Vergoeding van medische kosten
351
Formaliteiten voor de werkgever
352
5.1
Sluiten van een verzekeringsovereenkomst
352
5.2
Aangifte van een arbeidsongeval
352
5.3
Andere formaliteiten
353
6
Burgerlijke immuniteit
354
7
Vragen en toepassingen
355
5
Hoofdstuk 7 Beroepsziekten
357
1
Inleiding
357
2
Toepassingsgebied
357
3
Beroepsziekte
357
3.1
Begrip
357
3.2
Schadeloosstelling bij een beroepsziekte
358
3.2.1 Uitkeringen wegens arbeidsongeschiktheid
358
3.2.2 Medische kosten
359
Formaliteiten door de werkgever
359
4
26
Ziekteverzekering – sector uitkeringen
Inhoud
5
Preventie
359
6
Asbestfonds
360
7
Burgerlijke immuniteit
361
8
Vragen en toepassingen
361
Hoofdstuk 8 Rust- en overlevingspensioen
362
1
Algemeen
362
2
Pensioenpijlers
363
2.1
Wettelijk pensioen
363
2.2
Aanvullend pensioen
363
2.3
Pensioensparen en langetermijnsparen met belastingvoordeel
364
2.4
Vierde pensioenpijler
364
3
4
5
Rustpensioen
364
3.1
Voorwaarden
364
3.2
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst
366
3.3
Ingangsdatum van het pensioen
366
3.4
Berekening van het pensioen
367
3.5
Gewaarborgd minimumpensioen
374
3.6
Betaling van het pensioen
375
3.7
Vakantiegeld
375
3.8
Pensioenbonus
376
3.9
Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
377
3.10 Pensioen als uit de echt gescheiden huwelijkspartner
379
3.11 Pensioen als feitelijk gescheiden huwelijkspartner
380
Overlevingspensioen en overgangsuitkering
382
4.1
Voorwaarden
382
4.2
Duur van de overgangsuitkering
383
4.3
Aanvraag
384
4.4
Ingangsdatum
384
4.5
Schorsing van het overlevingspensioen/de overgangsuitkering
384
4.6
Bedrag van het overlevingspensioen
385
4.7
Bedrag van de overgangsuitkering
386
4.8
Gewaarborgd minimum overlevingspensioen
386
4.9
Cumulatie van overlevingspensioen met één of meer rustpensioenen
386
4.10 Cumulatie van verschillende overlevingspensioenen
387
4.11 Cumulatie van overlevingspensioen met vervangingsinkomen
388
4.12 Cumulatie van overgangsuitkering met vervangingsinkomen
388
Werken tijdens het pensioen
388
5.1
389
De gepensioneerde is 65 jaar of heeft een loopbaan van 45 jaar
27
Inhoud
5.2
5.3
389
5.2.1 Aangifte van de beroepsactiviteit
389
5.2.2 Naleven van de grenzen van de inkomsten
390
5.2.3 Geen sociale uitkeringen ontvangen of eraan verzaken
390
Flexi-jobs en onbelast bijverdienen
391
6
Geschillen
392
7
Verjaring
393
8
Vragen en toepassingen
394
Hoofdstuk 9 Jaarlijkse vakantie
395
1
Toepassingsgebied
395
2
Duur van de jaarlijkse vakantie
395
2.1
Algemene regel
395
2.2
Wijziging van werkregime
396
3
Tijdstip van de jaarlijkse vakantie
397
4
Recht op jaarlijkse vakantie
398
5
Overdracht van vakantiedagen
398
6
Jaarlijkse vakantie voor arbeiders
399
6.1
Organisatie
399
6.2
Vakantieduur
399
6.3
Vakantiegeld
401
7
8
9
10
28
De gepensioneerde is jonger dan 65 jaar of heeft geen loopbaan van 45 jaar
Jaarlijkse vakantie voor bedienden
403
7.1
Organisatie
403
7.2
Vakantieduur
403
7.3
Vakantiegeld
404
7.4
Vertrekvakantiegeld (vakantiegeld bij uitdiensttreding)
405
Vakantie en afwezigheden
408
8.1
Ziekte
408
8.2
Feestdagen
408
8.3
Kort verzuim
408
Jeugdvakantie
408
9.1
Begrip
409
9.2
Voorwaarden
409
9.3
Opname van jeugdvakantie
409
9.4
Jeugdvakantie-uitkering
409
9.5
Aanvraag van de jeugdvakantie
410
Seniorvakantie
410
10.1 Begrip
410
Inhoud
10.2 Voorwaarden
411
10.3 Opname van seniorvakantie
411
10.4 Seniorvakantie-uitkering
411
10.5 Aanvraag van de seniorvakantie
411
Aanvullende vakantie
412
11.1 Begrip
412
11.2 Voorwaarden
412
11.3 Duur van de aanvullende vakantie
413
11.4 Aanvullend vakantiegeld
414
12
Geschillen en verjaring
414
13
Vragen en toepassingen
415
11
Deel 6 Sociaal statuut van de zelfstandigen
417
1
Inleiding
418
2
Toepassingsgebied
418
3
Verplichtingen van de zelfstandige
419
3.1
Registratie en aansluiting
419
3.2
Sociale bijdragen betalen
420
Rechten van de zelfstandigen
422
4.1
Ziekteverzekering
423
4.2
Andere vormen van verlof omwille van het krijgen van een kind
425
4.3
Rust- en overlevingspensioen
426
4.4
Overbruggingsrecht
428
4
Deel 7 Gezinsbijslagen
431
1
Inleiding
432
2
Groeipakket (de Vlaamse gezinsbijslagen)
432
2.1
Inleiding
432
2.2
Toepassingsgebied: rechtgevende kinderen
432
2.3
Begunstigden
434
2.4
Prestaties
434
3
De gezinsbijslagen in Brussel
437
4
Vragen en toepassingen
438
Deel 8 Sociale bijstand
439
1
Algemeen
440
2
Maatschappelijke integratie (leefloon)
440
2.1
440
Gerechtigden
29
Inhoud
3
30
2.2
Prestaties
441
2.3
Invloed van de bestaansmiddelen
442
2.4
Terugvordering
443
2.5
Procedure
443
Tegemoetkomingen voor personen met een handicap
443
3.1
Gerechtigden
444
3.2
Prestaties
445
3.3
Procedure
445
Deel 9 Vlaamse sociale bescherming
447
1
Algemeen
448
2
Lidmaatschap
449
3
Zorgbudgetten
449
3.1
Algemeen
449
3.2
Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden
450
3.3
Zorgbudget voor ouderen met een zorgnood
450
3.4
Zorgbudget voor personen met een handicap
450
Deel 10 Sociaal Strafwetboek
453
Deel 11 Oplossing van geschillen
457
1
Arbeidsrechtbank
458
2
Arbeidshof
459
3
Hof van Cassatie
459
4
Grondwettelijk Hof
460
5
Hof van Justitie van de Europese Unie
460
Deel 12 Globale cases
461
Niet-limitatieve literatuurlijst
465
1
Loongrenzen (2026)
468
2
Sociale uitkeringen voor werknemers (2026)
469
3
Jaarlijkse vakantie voor bedienden
471
4
Sociale bijdragen voor zelfstandigen
474
5
Sociale uitkeringen voor zelfstandigen
475
6
Groeipakket Vlaamse gezinsbijslagen
476
Inhoud
7
Gezinsbijslagen Brussel
478
8
Sociale bijstand
479
9
Vlaamse Sociale Bescherming
480
10
Jaarlijkse grensbedragen van de toegelaten inkomsten van een beroepsactiviteit als gepensioneerde in 2026
481
11
Wet betreffende de arbeidsovereenkomsten van 3 juli 1978
483
12
Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 12bis
542
13
Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 13bis
544
14
Opzeggingstermijnen vanaf 1 januari 2014
546
15
Duur van de opzeggingstermijn voor arbeiders in dienst voor 1 januari 2014 en vast te klikken op 31 december 2013
547
Belangrijkste nog bestaande verschilpunten tussen een arbeiders- en een bediendencontract
549
17
Loonfiche
550
18
Jaarkalender 2026
551
Trefwoordenregister
552
16
31