1 De
5.2.3.1
5.2.3.2 Fase 2: ‘De verklaring van afwezigheid’ (= art. 118-124 BW)
5.2.3.3 Fase 3: ‘De gerechtelijke verklaring van overlijden’ (= art. 126-135 BW)
2
5.5.2
5.5.3
5.5.4
1.2.1.4
1.2.1.5
1.2.2.1
1.2.2.2
1.2.2.3
1.2.2.4
1.2.3
2 Woonplaats (art. 102-111 BW)
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.2
2.3 Kenmerken woonplaats
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4
2.4
2.4.3
2.4.4
3.2.1.3
3.2.1.4
3.2.2
3.2.3
3.3 Vaststelling
3.3.1
3.3.2
3.3.2.1
3.3.2.2
3.3.2.3
3.3.2.4 Nota: conversiepraktijken
4.1
4.2.4 Veranderbaar
4.3 Systemen voor nationaliteitsbepaling
4.4 Verwerven van de Belgische nationaliteit
4.4.1 Via ‘toekenning’
4.4.1.1 Op grond van de nationaliteit van de ouder(s) (art. 8 WBN)
4.4.1.2 Op grond van de nationaliteit van de adoptieouder(s) (art. 9 WBN)
4.4.1.3 Op grond van de geboorte in België, uit niet-Belgische ouders (art. 10-11 WBN) 67
4.4.1.4 Op grond van de verkrijging van de Belgische nationaliteit door de ouder(s) zelf (art. 12 WBN)
4.4.2 Via ‘verkrijging’
4.4.2.1 Op grond van de nationaliteitsverklaring (art. 12bis WBN) 68
4.4.2.2 Op grond van de naturalisatie (art. 18-19 WBN)
4.5 Verlies van de Belgische nationaliteit
4.5.1 Afstand (art. 22, § 1 WBN)
4.5.2 Afstamming
4.5.3
4.5.4 Vervallenverklaring (art. 23, § 1 WBN)
4.5.5 Buitenland
Hoofdstuk 4 Het algemeen personenbeschermingsrecht: de persoonlijkheidsrechten
1 Persoonlijkheidsrechten
1.1 Begrip en belang
1.2 Vindplaats
2 Verschillende persoonlijkheidsrechten
2.1 Recht op eerbied voor het lichaam
2.1.1 Principe: recht op ‘eerbied voor het lichaam’ lijkt absoluut
2.1.2 Soms zijn ‘inbreuken’ om een of andere reden toegelaten
2.1.2.1 Inbreuken toegelaten door de wet 73
2.1.2.2 Inbreuken toegelaten in de medische wetenschap 75
2.1.2.3 Inbreuken toegelaten in de rechtspraak 76
2.2 Zelfbeschikkingsrecht over lichaam en lijk
2.2.1 Orgaantransplantatie en wegname van andere menselijke bestanddelen
2.2.1.1 Wet van 5 juli 1994 betreffende ‘bloedafname’
2.2.1.2 Wet van 13 juni 1986 betreffende ‘orgaantransplantatie’ 78
2.2.2 Recht op abortus
2.2.2.1 Inleiding 79
2.2.2.2 Begrip ‘abortus’
2.2.2.3 Voorwaarden voor abortus 80
2.2.2.4 Uitzonderingen 81
2.2.3 Recht op euthanasie 81
2.2.3.1 Begrip en vormen van ‘euthanasie’ 81
2.2.3.2 Euthanasievoorwaarden 82
2.2.3.3 De wilsverklaring 84
2.2.3.4 Actueel onderwerp: bedenkingen van de tegenstanders van euthanasie 84
2.2.4 (Recht op) zelfmoord of zelfdoding 85
2.2.4.1 Hulp bij zelfdoding 85
2.2.4.2 Sancties
2.2.5 Embryotransfer
2.2.5.1 Begrip en soorten ‘embryotransfer’
2.2.5.2 Voorwaarden voor embryotransfer
2.2.6 Draagmoederschap
2.2.6.1 Begrip ‘draagmoeder’
2.2.6.2 Kenmerken
2.2.7 Recht op sterilisatie en anticonceptie
2.2.7.1 Sterilisatie
2.2.7.2 Anticonceptie volledig vrij 88
2.2.8 Recht op geslachtstransformerende chirurgie 89
2.2.9 Sadomasochistische praktijken 89
2.2.9.1 Regel: beperkt zelfbeschikkingsrecht 89
2.2.9.2 Wanneer kan het strafrecht dan wel ingrijpen?
2.2.10.1 Mogelijkheid 1: het zelfbeschikkingsrecht
2.2.10.2 Mogelijkheid 2: op bevel van de procureur des Konings of onderzoeksrechter 90
2.2.10.3 Mogelijkheid 3: via rechterlijke toestemming 90
2.2.11 Lijkbezorging
2.2.11.1 Beginsel: zelfbeschikkingsrecht
2.2.11.2 Regels
2.2.12 Wegneming en transplantatie van organen van een overledene
2.3 Recht op eerbiediging van het privéleven
2.3.1 Principe: recht op ‘privéleven’ lijkt absoluut 92
2.3.1.1 Regel 92
2.3.1.2 Omvang 92
2.3.1.3 Relevantie 93
2.3.1.4 Wetgeving
2.3.2 Enkele specifieke wetten in verband met de privacy
2.3.2.1 Stalking of belaging (art. 237 NSw.)
2.3.2.2 De wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens 94
2.3.3 Sancties bij de schending van de privacy
2.3.3.1 Algemeen
2.3.3.2 Specifieke sancties
2.3.3.3 Strafsancties
2.3.4 Specifieke gevallen: grenzen aan de privacybescherming
2.3.4.1 Wettelijke begrenzingen
2.3.4.2 Jurisprudentiële begrenzingen
2.4 Recht op afbeelding
2.4.1 Principe: recht op ‘afbeelding’ is absoluut
2.4.2 Speciale gevallen
2.5 Recht op goede naam en recht op antwoord
2.5.1 Principe: ‘laster en eerroof’
2.5.2 Principe: ‘recht op antwoord’
2.5.2.1 Wet van 23 juni 1961 betreffende het recht op antwoord
2.6 Recht op briefgeheim en telecommunicatiegeheim
2.6.1 Principe: recht op ‘onschendbaarheid van het briefgeheim’ wordt gewaarborgd door art. 29 Gw én art. 8 EVRM
2.6.1.1 Begrip: recht op ‘briefgeheim’
2.6.1.2 Begrip: recht op ‘telecommunicatiegeheim’
De feitelijke bekwaamheid om materiële handelingen te stellen
1.1.2 De feitelijke bekwaamheid om rechtshandelingen te stellen
1.1.3 De schuldbekwaamheid of toerekeningsvatbaarheid
2.1 Minderjarigen (art. 388-486 BW)
2.1.1 Begrip en belang
2.1.2 Soorten minderjarigen
2.1.2.1 De niet-ontvoogde minderjarige
2.1.2.2 De ontvoogde minderjarige
Kwetsbare personen
3.1 Begrip, evolutie en belang
3.2 Toepassingsgebied
3.3 De beschermingsmaatregelen voor kwetsbare personen
3.3.1 De beschermingsmaatregelen houdende vrijheidsberoving of vrijheidsbeperking
3.3.1.1 Algemeen
3.3.1.2 Toepassingsgebied en voorwaarden
3.3.1.3 Garanties
3.3.1.4 Maatregelen
3.3.2 De privaatrechtelijke beschermingsmaatregelen
3.3.2.1 Algemeen – toepassingsgebied
3.3.2.2 Maatregelen ten aanzien van de beschermde personen
3.4 Onderscheid: bijstand en vertegenwoordiging
3.4.1
3.4.2
3.5 Werking van het bewind
3.6 Procedure (art. 1238-1253/1 Ger.W.)
3.6.1
3.6.2
Deel II: Het familierecht
De afstamming
Ongebruikelijke of onmogelijke regelingen of behandelingen
1.2 Toestand ná 1987: het hervormde afstammingsrecht
2 Begrip ‘afstamming’
2.1 Definitie ‘afstamming’
2.2 Klassiek onderscheid
3 De afstammingsregels
3.1 Afstamming van moederszijde (art. 312-314 BW)
3.1.1 In beginsel: de geboorteakte (art. 312 BW)
3.1.2 Uitzondering: de moederlijke erkenning (art. 313 BW)
3.1.3 Uitzondering: het onderzoek naar het moederschap (art. 314 BW)
3.2 Afstamming van vaderszijde (art. 315-341 BW)
3.2.1 Mogelijkheid 1: afstamming binnen het huwelijk
3.2.1.1 Algemene regel: art. 315 BW: ‘de vaderschapsregel’
3.2.1.2 Uitzondering 1: art. 316bis BW, ‘de vaderschapsregel’, geldt soms niet
3.2.1.3 Uitzondering 2: art. 318, § 4 BW, ‘de betwisting van het vaderschap binnen het huwelijk’
3.2.2 Mogelijkheid 2: afstamming buiten het huwelijk
3.2.2.1 De erkenning (art. 319 BW)
3.2.2.2 Het onderzoek naar het vaderschap (art. 322 BW)
3.3
3.3.1 In beginsel: het vermoeden van meemoederschap
3.3.2 Alternatieven: erkenning door of onderzoek naar de
Hoofdstuk 2 De adoptie
6.3
3.2.3
6.3.2 De rechten van het ouderlijk gezag en wettelijk genot (art. 353-8 BW en 356-1 BW)
6.3.3 Verbod op huwelijk (art. 353-13 BW)
6.3.4 Wederzijds levensonderhoud verschuldigd (art. 353-14 BW)
6.3.5 De geadopteerde verkrijgt erfrechten (art. 353-15 tot en met 353-18 en 356-1 BW)
7 Einde van de adoptie
7.1 Adoptie eindigt NIET
7.2 Adoptie eindigt WEL
7.3 Andere manieren tot einde van de adoptie
8 De pleegvoogdij
8.1 Begrip ‘pleegvoogdij’ (art. 475bis BW)
8.2 Voorwaarden om pleegvoogd te worden
8.3 Formaliteiten van de pleegvoogdij (art. 475ter BW)
8.4 Gevolgen van de pleegvoogdij (art. 475quater BW)
8.5 Einde van de pleegvoogdij (art. 475quinquies BW)
8.6 Pleegvoogdij is geen ‘pleegzorg’
8.6.1 Het verschil tussen pleegvoogdij en adoptie
Hoofdstuk 3 De verhouding tussen
(art. 203 e.v.
1.1.2.1 Levensonderhoud bij behoeftigheid
1.1.3 Wie is onderhouds-schuldenaar?
1.1.4 De onderhoudsplicht tegenover ‘het minderjarige kind’
1.1.5 De onderhoudsplicht tegenover ‘het meerderjarige kind’
1.1.6 Bij ‘het niet-nakomen van de onderhoudsplicht’
1.2 Het ouderlijke gezag (art. 371-387 BW)
1.2.1
1.2.2 Wie is de titularis van het ouderlijke gezag?
1.2.3 Wie oefent het ouderlijke gezag uit?
1.2.3.1 Hypothese 1: beide ouders leven samen (al dan niet gehuwd)
1.2.3.2 Hypothese 2: beide ouders leven niet (meer) samen
1.2.3.3 Hypothese 3: minderjarige heeft één ouder
1.2.4 Mogelijk omgangsrecht voor personen met een bijzonder affectieve band met het kind
1.2.5 Bij weigering
2 Vanuit het standpunt van de kinderen
2.1 De rechten
2.2 De plichten
2.2 Overeenkomst
2.3 Levensgemeenschap
2.4 Bestendigheid
2.5 Seksualiteit
2.6
3 Huwelijksvoorwaarden
3.1 Grondvoorwaarden
3.1.1
3.1.3.1
3.1.3.2
3.1.3.3
3.1.3.4
3.1.4 Hetzelfde of een verschillend geslacht
3.1.5
3.2 Huwelijksbeletselen (hinderpalen die het huwelijk beletten)
3.2.1 Bloed- of aanverwantschap in een verboden graad
3.2.2 Adoptie en huwelijk in een verboden graad
3.3 Vormvoorwaarden: formaliteiten bij een huwelijk
3.3.1 Akte van aangifte van huwelijk
3.3.2 De voltrekking van het huwelijk
3.4 Sancties bij het niet-naleven van de voorwaarden
3.4.1 Preventief: de weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand om het huwelijk te sluiten
3.4.2 Repressief: de nietigverklaring van het huwelijk
3.4.2.1 In geval van verbiedende huwelijksbeletselen 173
3.4.2.2 In geval van vernietigende huwelijksbeletselen
4 Gevolgen van het huwelijk – het primaire stelsel
4.1 Staat en bekwaamheid
4.2 Rechten en plichten van de echtgenoten
4.2.1 Huwelijksplichten
4.2.2 Huwelijksrechten
4.2.2.1 Bescherming van de gezinswoning
4.2.2.2 Hoofdelijkheid
4.2.2.3 Vrijheid van beroep en autonomie van bankzaken
4.2.2.4 Gebruik van elkaars naam
4.2.2.5 Opening van een bankrekening
4.3 Dringende, voorlopige maatregelen tussen echtgenoten 178
4.3.1 Begrip en rechtsgrond
4.3.2 Bevoegde rechtbank 179
4.3.3 (Dringende) voorlopige maatregelen in de praktijk 179
4.3.3.1 Afzonderlijk verblijf met betredingsverbod 179
4.3.3.2 Verblijf in de echtelijke woning en genot van (gemeenschappelijke) roerende goederen
4.3.3.3 Maatregelen omtrent de minderjarige kinderen 180
4.3.3.4 Persoonlijk onderhoudsgeld 180
4.3.3.5 Andere mogelijke maatregelen 180
Hoofdstuk 5 De samenlevingsvormen buiten het huwelijk
1 Inleiding
2 De feitelijke samenwoning (het concubinaat)
2.1 Begrip ‘feitelijke samenwoning’
2.2 De wet
2.2.1 Regel: feitelijk samenwonen
2.2.2 Uitzondering: wettelijk samenwonen
2.3 De rechtspraak
2.3.1 Vóór de jaren 1970
2.3.2 Vanaf de jaren 1970
2.3.3 Arrest Hof van Cassatie d.d. 1 februari 1989
2.3.4 Europees Hof voor de Rechten van de Mens – EHRM Straatsburg 183
2.4 Kenmerken van de feitelijke samenwoning 183
2.4.1 Mogelijke motieven voor een concubinaatsrelatie
2.4.2 Onderscheid in de rechtspraak 183
2.4.3 Vermogensrechtelijke aspecten van de feitelijke samenwoning 184
2.4.3.1 De goederen en de schulden 184
2.4.3.2 De schenkingen en legaten tussen feitelijk samenwonende partners 184
2.4.3.3 De overeenkomsten ten bezwarende titel 184
2.4.4 Samenlevingsovereenkomsten 184
2.4.5 Testament en tontinebeding (of beding van aanwas) 185
2.4.5.1 Testament 185
2.4.5.2 Tontinebeding 185
2.4.6 Vergoeding bij het verbreken van een concubinaatsrelatie 186
2.4.7 Afstamming en kinderen uit een feitelijk samenlevend koppel 186
2.4.7.1 Afstamming van moederszijde 186
2.4.7.2 Afstamming van vaderszijde 186
2.4.8 De persoonlijke relatie tussen de feitelijk samenlevende partners 187
3 De wettelijke samenwoning (art. 1475-1479 BW) 187
3.1 Begrip ‘wettelijke samenwoning’ 187
3.2 Kenmerken van de ‘wettelijke samenwoning’
3.2.1 Instituut
3.2.2 Overeenkomst
3.2.3 Levensgemeenschap 188
3.2.4 Minder bestendigheid 188
3.2.5 Seksuele neutraliteit 188
3.2.6 Exclusiviteit 188
3.3 Voorwaarden van de ‘wettelijke samenwoning’ 188
3.3.1 Grondvoorwaarden
3.3.1.1 Twee personen in leven
3.3.1.2 Ongehuwde of ongebonden staat 188
3.3.1.3 Toestemming van beide partijen 189
3.3.1.4 Hetzelfde of een verschillend geslacht 190
3.3.1.5 Leeftijd
3.3.1.6 Geen (aan)verwantschapsbeletselen
3.3.2 Vormvoorwaarden – formaliteiten bij een wettelijke samenwoning
3.3.2.1 De verklaring van wettelijke samenwoning 190
3.3.2.2 De vermelding van de verklaring van wettelijke samenwoning in het bevolkingsregister 191
3.4 Sancties bij het niet-naleven van de voorwaarden 191
3.4.1 Preventief: de weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand van de verklaring of vermelding van wettelijke samenwoning 191
3.4.2 Repressief: de nietigverklaring van de wettelijke samenwoning 192
3.5 Gevolgen van de wettelijke samenwoning 192
3.5.1 De staat en bekwaamheid
193
3.5.2 Het primaire wettelijke-samenwoningsstelsel 193
3.5.2.1 Bescherming van de gezinswoning en huisraad 193
3.5.2.2 Passieve hoofdelijkheid tussen wettelijk samenwonenden 193
3.5.2.3 Plicht om bij te dragen in de lasten van het samenleven
3.5.3 Het vermogen bij wettelijke samenwoning
193
194
3.5.4 Afstamming en kinderen uit een wettelijk samenwonend koppel 194
3.6 Beslechting van geschillen tijdens wettelijke samenwoning 194
3.6.1 Maatregelen ten aanzien van de persoon 195
3.6.2 Maatregelen ten aanzien van het vermogen 195
3.6.3 Maatregelen ten aanzien de persoon en de goederen van de kinderen
3.6.4 Geen maatregelen ten aanzien van het levensonderhoud
3.7 Ontbinding van de wettelijke samenwoning
3.7.1 Vijf gronden van beëindiging
3.7.2 Geen levensverplichting
195
195
195
195
196