3 1
Consumentengedrag en de afleiding van de vraag
Inleiding
In het vorige hoofdstuk bestudeerden we hoe de interactie tussen vraag en aanbod de prijzen bepaalt op competitieve markten. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de achtergrond van de vraag. De marktvraag naar een product komt immers tot stand als resultaat van individuele beslissingen van een zeer groot aantal consumenten. We onderzoeken in dit hoofdstuk dan ook de keuzeproblematiek waarmee het individu als consument geconfronteerd wordt, en leiden daaruit de individuele vraag van de consument af naar verschillende goederen afhankelijk van zijn preferenties, van de prijzen van diverse goederen, van het budget dat de consument beschikbaar heeft enz. Het aggregeren van al deze individuele vraagfuncties naar een bepaald product resulteert dan in de marktvraag die in het vorige hoofdstuk uitgebreid aan bod kwam. Het keuzeprobleem van de consument wordt zeer eenvoudig benaderd. Stel dat een consument beschikt over een bepaald budget (y) dat hij kan besteden aan een gamma van n goederen, waarvan de prijzen worden voorgesteld door (p1, p2, …, pn). Hoe zal hij dit budget besteden indien hij een maximale voldoening wil realiseren uit de geconsumeerde goederenbundel? Het is dit probleem dat in dit hoofdstuk uitgebreid wordt bestudeerd. Merk op dat het hier gaat om een typevoorbeeld van een ‘economisch probleem’: het is inderdaad een keuzeprobleem waarbij schaarse middelen (in dit geval het beschikbare budget) met alternatieve aanwendingsmogelijkheden (diverse mogelijke consumptiebundels) op een optimale manier worden ingezet. Een degelijk inzicht in de consumptiebeslissingen van individuen is essentieel om verschillende redenen. Ten eerste leidt de analyse van individueel gedrag zoals reeds gesteld tot vraagfuncties van individuele consumenten naar diverse goederen. Die vormen de onderbouw van de marktvraagcurve. De theorie van het consumentengedrag levert m.a.w. de theoretische fundering voor het verloop van de vraagcurve op een markt. Empirisch onderzoek leert bijvoorbeeld dat de gevraagde hoeveelheid van een bepaald goed doorgaans stijgt wanneer de prijs daalt. Deze ‘wet van de vraag’ werd eerder al aangeraakt, en we zullen zien dat hij theoretisch wordt onderbouwd door de analyse van het consumentengedrag. Ten tweede biedt de micro-economische theorie van consumptie een algemeen raamwerk dat toelaat beslissingen van rationele consumenten te verklaren en te voorspellen. Wat is de precieze rol van preferenties, inkomens en prijzen in de verklaring van waargenomen