Hoe werk je 1
1
4 delen
9
1
115
Elk deel bestaat uit
179
VAARDIGHEDEN
p. 116
JZER LEERWI
Inhoud
119 119 120
Iedereen Deel 2
lde tijd en verte Verteltijd vingers 1 en van zijn De woord 1.1 o Verteltemp 1.2
leer je? je? Kennis: wat en: wat oefen verwacht? Vaardighed er van je wat wordt Attitude:
124
uniek! KIJKEN • LEZEN
ten uurfragmen ent. literair fragm tijd van literat vertelde t van een aal tijd en de gmenten. Je genie Lichaamst rijft de vertel literatuurfra 2 tempo in Je besch filmfragment. normaal traag en en van een mt een snel, Je benoe context. r. nd met de ve manie sch ng houde een creatie Legendari jezelf op nalen, rekeni 3 legende Je uit houding. lichaamssig Sage en en spreek eteert goede 3.1 op … bijzinn Je interpr voor een FOCUS aandacht 3.2 Je hebt e. Stadssage bijzin. pte legend 3.3 en een een bekno een sage erhaal, urban e bijzin en rken op van een gewon broodjeaapv tekens de kenme il tussen legende, op … woord Je somt mt het versch een stadssage (stads ervan. FOCUS en benoe rken 3.4 roken op van Je ziet ds gesp kenmerken je benoemt de kenme op het internet. de legen somt den Je erhaal) en Over urban atie gevon 4 legend, stadsv h tegenover inform l. spellingsrege kritisc turen) Je staat woorden bij de juiste n (tekststruc de klas. t de gene t die voor ’t Zit in Je plaats d en je breng 5 legen n. aan. en -zinne t een urban khouding lwoorden Je verzin een goede spree van signaa t aan de hand Je neem tekst van een structuur haalt de structuren. Je achter en benoemt vaste t . Je herken je woordenschat. nlijke keuze t een persoo vlot over Je verruim t op. bondig en en toleran Je vertelt je nieuwsgierig Je stelt
133 133 136 137
• LUISTEREN
145 146
• SCHRIJVEN
149
• SPREKEN
154
een beluistert
informatieve
repor tage
volgens
de aange
leerde
6
Bekeken
op Faceb
ook
KIJKEN • LEZEN
Op de eerste twee pagina’s van elk deel vind je niet alleen de inhoudstafel van dat deel, maar ook een overzicht van de vaardigheden en de kennis die erin aan bod komen.
• LUISTEREN
en. t en s het luister t. en tijden Je bekijk woordgroep het fragment correc lijke en strategie. oorden en n over op een duide rt kernw delijke vrage onder werp Je notee woordt inhou mening over een Je beant et ziet. leert je eigen r. poëzie op het intern Unieke Je formu rde manie atie die je 7 gestructuree h tegenover inform ken. kritisc Je staat reteer t grafie en interp Je leest . hten. beeld. t van gedic beeldpoëzie woord en je pen Je genie ordt je mening over combinatie van Kruip in een 8 Je verwo verantwoordt en edicht. Je kiest zelf een vormg rt tekst. le creëe Je non-fictione atie op. bouwde, inform t een onder en zoekt Je schrijf t je onder werp af plan. een bouw tekst. Je baken de informatie in t r toe in je tend lezen oud Genie Je orden probleemstructuu de 9 je tekst. op … meerv FOCUS Je past ert en herwerkt orden t. 9.1 op … telwo Je evalue ldt de bronnen correc FOCUS 9.2 ent. Je verme literair fragm en correct. t van een en die een woord oud van met woord rechten Je genie orden. het meerv combinatie van telwo uest: mijn Je spelt art de schrijfwijze van telwoorden in 10 Webq even. weerg ik Je verkla na over het gebru ht of geldwaarde gewic Je denkt elheid, tijd, et. hoeve men. intern maat, bij proble op via het en helpen jij. informatie die jonger e zitten dan efficiënt organisaties een andere situati aan de klas. Je zoekt kennis met je voorstelt die in advies dat jongeren Je maakt atie in een begrip voor den inform Je toont rkt de gevon Je verwe
• SCHRIJVEN
Deze icoontjes staan boven een nieuw hoofdstuk. Ze geven aan op welke vaardigheden je vooral zal trainen.
158
160
165
• SPREKEN
167
BZL
Doelstelling
Gelezen en (goed)gekeurd
4
en 117
ouwt die met argumenten. Je verwoordt je mening en onderb ken van een lezersbrief. Je herkent en benoemt de kenmer ere synoniemen. moeilijk Je vervangt woorden door signaalwoorden wijzen. Je legt uit waarop verschillende n voldoet. rief die aan de genrekenmerke Je schrijft een vlotte lezersb . corrigeert taalfouten in teksten Je hebt aandacht voor stijl en
Mollige vrouwen
3
4
Jouw teken om je bronnenboek erbij te nemen. Het werkt heel eenvoudig: het eerste cijfer ( 3 ) verwijst naar het deel, het tweede ( 4 ) naar het hoofdstuk en het derde ( 3 ) naar het nummer van de bron in je bronnenboek.
3
3
4
3
Fragmen Michaël t uit Vliegen tot de De Cock hemel. H et verhaa l van de M inotaurus –
‘En wie mag jij w el zijn, vr jonge vr eemdelin ouw hem g?’, vroe . Ze had la g een nge, zwar te haren naar bene die over den golfd haar scho 5 T hese en. Vana uders us schuw f de rots aan te ki en stond naar bove jken toen ze n volgde hij het sm . De sche voeten to al le pad lp en kraakt en hij ha ar richtin en onde muziek. r zijn g uitliep. Het klon ‘Ik bendvd k al s de zoon van koni 10 Ath ene’, zei ng Aegeu hij. ‘Mijn s en ik ko Ze keek naam is m uit Theseus Theseus.’ aan en gl Athene … imlachte W . van Athen at was het lang geleden e gehoor dat ze no d had. Ze Athene ge g iets had ooit kend. Hij zee’, had 15 een jong naar het heette Ic ste ogen ze hem ge en uit eiland ge arus. Hij die ze oo zegd. ‘Je komen. ha it Minotau d ge ku de zie nt Zijn vade mooin had. ‘Je rus opge r was arch erin verdrinken. hebt ogen sloten za van hun ’ Hij was itect. Hij t. Het w al s aanwezig de samen m as allem had het 20 ‘T he heid op et zijn va aal zo la labyrint seus’, ze Kreta zo de ng gelede gebouwd i de jong u zien, da n. Als ze waarin de r Kreta?’ e vrouw n zo u ni ze het m toen. ‘W et elke da isschien at doet de g het be ‘Dat is ee niet mee wijs koningsz n la r ge oon van ‘Ik hou va ng verhaal.’ Athene he loven. n lange ve le m aa rhalen.’ ‘Kun je ee l alleen op n ge he 25 ‘Als geen ande im bewaren?’, vr oeg The r …’, zei ‘Ik ben op seus. zoek naar ze. Even zei het laby rint.’ ze niets. ‘Als je he t labyrin t zoekt,’ oude no zei ze to tenboom en, ‘loop 30 Ida en loop je alvast heet, zal dan de st de goed je eile helli he t e richtin labyrint Theseus ng op na g uit. Vo zien ligge knikte. ar boven. lg dit pa n.’ ‘Maar ve In de vlak d tot bij rtel eens te voor he de , Theseus ben je op t woud da ,’ ze zoek naar i de jong t e vrouw het laby ‘Dat wee di rin t e ik t? nu be W pa st’, zei Th eet je da s echt ge 35 Ze n niet w glimlach eseus. ïnteressee at erin op te. rd raakte ‘Als je w gesloten , ‘waarom eet wie er zit?’ in het l volge
Bij die opdracht zal je een videofragment bekijken.
4
* 4.1 heikel: moeilijk, bedenkelijk Opdracht 1
dvd
1 Bekijk het filmpje Lekker dik?!
orden.
en vul de tabel aan met kernwo
ideaal
wie 17de eeuw (gouden eeuw)
Rubensvrouwen
dik is rijk en mooi
In deze kaders ontdek jeextreem de slanke betekenis taille (korset) van moeilijke woorden. In de tekst wijde kledij zonder achtig, worden ze aangeduid metjongens een sterretje 20ste eeuw begin vrouwenemancipatie taille of asterisk (*).
18de eeuw
eind 1950
Marilyn Monroe
1960
topmodel Twiggy, wetenschappers
vanaf 1990
catwalkmodellen
vrouwelijke rondingen
dik is ongezond, borst- en billoze lichamen graatmager
Want ? Ze staan erbij en kijken ernaar. met de uitspraak ‘En de mannen 2 Wat wordt volgens jou bedoeld Deel je mening met de klas. lijkt er niet meer toe te doen’? wat zij mooi of lekker vinden, ling. Persoonlijk antwoord - monde 4 Gelezen en (goed)gekeurd
cd
Bij deze tekst of oefening zal je leerkracht je een audiofragment laten beluisteren.
55
m
e
met Focus 4?
+
NADENKEN OVER TAAL
FO CUS
TAAL
Je zoomt even in op een rtelde tijd stukje spelling, zinsleer of taalbeschouwing. rie elementen onder de loep. In de hoofdstukken nadenken aal zich afspeelt, bv. (historisch) verleden, over taal staan daarover extra urtenissen verteld worden: oefeningen. realiteit, met eventueel een Je leerkracht zal je zeggen ongen; rwards. wanneer je die moet maken, erteltijd en de vertelde tijd. nu meteen of later.
2
ZINSLEER
Verteltijd en vertelde tijd
5
Jongens en meisjes met een informatieve identitei tsstijl, die bijvoorbeeld graag veel informatie krijgen voor ze een beslissing nemen, hebben een hogere doeltref fendheid sbeleving en intrinsieke studiemotivatie.
2
Als je de tijd in een verhaal bespreekt, neem je drie elementen onder de loep. Ja, ik wil heel Wanneer leerkrachten 2 lesopnam 2 1 zich met 1 De setting: de tijd en plaats waarin het verhaal afspeelt, bv. (historisch) verleden, es geconfro 1.5 FOCU nteerd worden, vergroot het bewustzijn graag met je S op ... neve wel. ngeschikte heden of toekomst. ondergesch en trouwen! ikte zinnen 2 De chronologie: de volgorde waarin de gebeurtenissen verteld worden: 2 Hoe herken C je een bijzin als zinsdeel Opdracht 18 stuk? • chronologisch, in dezelfde volgorde als de realiteit, met eventueel een Lees het onde rstaande stukj e uit de tekst Het hele jaar komkommers, 3 Maak terugverwijzing/vooruitwijzing en tijdssprongen; zelf enkele bijzinnen als zinsdeel graag. De directeur stuk door deze zinnen aan van een Vlaa te vullen. mse reclamere a De zomer verkoopt – gie – een bedr • achronologisch, met flashbacks of flashforwards. geeft grif toe ijf dat adve dat kranten , is prachtig geweest. rtentieruimte en tijdschrifte en augustus in de b Hij wist niets meer te n in de zom zijn er de helft ia ermaanden 3 Het med zeggen,de verteltempo: de verhouding tussen verteltijd en de vertelde tijd. minder adve de jongen moeilijk ligge Eigenlijk is dat rtenties, onda n.
A
FO
‘In juli paradoxaal, nks de spec iale promoties want dat is net . Dat is over een heel dank al zo. en dus ook bare periode meer lezen.’ voor lezers. Ze hebben mee r
tijd en ze kunn 1 Vul de onde
US
Licha A
SPELLING
.
c Het museum,
, moest gesloten De verteltijd kun je uitdrukken in hethet aantal woorden, regels of pagina’s dieworden. de auteur d Nog voor donker was, slopen ze het huis , binnen. heeft om Vul de zinnen nu aan gebruikt om een verhaal te4 vertellen, ofmetineendebijzinhoeveelheid tijd die de lezer nodig als zinsdeel. a het te lezen. , wilde
rstaande zinne
B
n aan met neven schikking of In het omcirkeld onderschikking. e stukje tekst zien we een Het onderstre epte stuk tekst bevat een 2 Markeer in die zinnen nu overal het onde rwerp en de pv in een versc hillend kleur . Wat stel je
hij zo vlug mogelijk naar
b Hij kon niet meer spreken,
beneden.
. De vertelde tijd is de tijd in in het c het verhaal zelf. Het is de tijd die de gebeurtenissen . . , was hij in alle staten. verhaalvast?in beslag nemen. d
t is de tijd die de gebeurtenissen in het
d van de gebeurtenissen, maar hij kan er versnellen.
, zijn pet stond altijd op.
Opdracht 5baseren op de tijd van de gebeurtenissen, maar hij kan er Een auteur kan het verteltempo Iets moeilijker nu. ook voor kiezen om het tempo te vertragen of te versnellen. 1 Onderstreep in dit artikel rschikking Wat jammer voor jouondedat je de nevengeschikte zin en 1 markeer de bijzin. 1.6 Waaro Is de verteltijd kleiner dan de vertelde tijd, dan is het tempo snel. m we allem gezakt bent voor die toets! aal van Mar vooral op de Opdracht 19 auteur beschrijft niet alles in detail en focust s De komen Bekijk de afbee ldingen in je handelingen. Hij kan in een zin een tijdssprong maken van jaren, bronnenboek. 1 Wat is volge ns jou een stere otype? bv. Tien jaar 6later kwam hij op dezelfde plek. Een snel tempo komt in veel verhalen voor. 2 Welke afbee ldingen Over nevenen onderschi kking lees je in je werkboek meer in ..
je bronnenboek
en bij 8.1 Neve
nschikking en
5
het tempo snel. vooral op de aken van jaren, snel tempo
et tempo een, bv. bij de
1
2
als zinsdeel
Leerlingen die zichzelf als gender-atypisch beschou wen scoren slechter als het gaat om doeltref fendheidsbeleving op school.
Lichaamstaal
orden, regels of pagina’s die de auteur veelheid tijd die de lezer nodig heeft om
het tempo traag. n toe aan de een passage
Opdracht 4 Je leerde vroeger al dat een bijzin kan voorkomen als zinsdeel of als zinsdeel 1 Duid in deze zinnen uit stuk. het artikel de bijzin aan en schrijf ernaast of het gaat of als zinsdeelstuk. over een bijzin
1
C
tonen een rolpa troon?
3 Welke afbee ldingen door breke
n het stereotyp
In je bronnenb
oek vind je een
Lees de tekst
Waarom we
e beeld of een klassiek
kenniskof fer
allemaal van
over stereotyp
Mars komen
n.
C
Is de verteltijd groter dan de vertelde tijd, dan is het tempo traag. De auteur voegt detailbeschrijvingen of gedachten toe aan de 74 Deel 1 Venus en Mars jou? handeling. De auteur kan spanning oproepen of een passage extra onder de aandacht brengen door vertraging (= retardering) te gebruiken. 7 EB (auteur), De Morgen,
3 augustus 2011.
1
1
oek.
1
rolpatroon volge ns
en en rolpatrone
in je bronnenb
4
8 Is de verteltijd gelijk aan de vertelde tijd, dan is het tempo 9 normaal; gebeurtenissen en verslag komen overeen, bv. bij de kennis die onmisbaar is om de vaardigheden en 1 Over jong ens letterlijke weergave van dialogen. en meisjes 29 1
1
Kenniskoffers bevatten de opdrachten bij nadenken over taal in dit D boek onder de knie te krijgen. De koffers staan in je bronnenboek. 1
1
Ik ben rustig!
Ik ben rustig!
Om de leerstof in te oefenen of te studeren kun je de belangrijkste woorden onleesbaar maken met de rode mica die bij je boek zit. Het is fijn dat ik naar je feestje mag komen.
De site die bij dit boek hoort. De oefening, tekst of link die je nodig hebt, vind je terug onder hetzelfde deel en paginanummer als in je boek. Op de site is bovendien een schat aan extra informatie en oefeningen verzameld. Die kun je ook op eigen houtje verkennen.
focus.deboeck.com 74
Deel 2 Iedereen uniek!
2 Lichaamstaal
75
Onderaan op de linkerpagina zie je altijd in welk deel je aan het werken bent, onderaan op de rechterpagina in welk hoofdstuk.
5
NADENKEN OVER TAAL
KIJKEN • LEZEN • LUISTEREN • SCHRIJVEN • SPREKEN
1 Venus en Mars
6
2 Iedereen uniek!
Over jongens en meisjes Handboek voor de moderne man Non-fictionele teksten FOCUS op … leestekens en hoofdletters Het hele jaar komkommers graag FOCUS op … nevengeschikte en ondergeschikte zinnen Waarom we allemaal van Mars komen FOCUS op … hoofdtijden van werkwoorden
13 13 19 25
1 1.1 1.2
Verteltijd en vertelde tijd De woorden van zijn vingers Verteltempo
119 119 120
2
Lichaamstaal
124
3 3.1 3.2 3.3 3.4
Legendarisch Sage en legende FOCUS op … bijzinnen Stadssage FOCUS op … woordtekens
133 133 136 137 145
2
Goed gepland is half gewonnen
32
4
Over urban legends gesproken
146
3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
En ze leefden nog lang en gelukkig Typische personages Het rode kasteel FOCUS op … verwijswoorden De drie veren De dubbele bodem van Assepoester Het cultuursprookje Roodkapje: paraderen of parodiëren?
38 38 40 43 43 45 46 50
5
’t Zit in de genen
149
6
Bekeken op Facebook
159
7
Unieke poëzie
164
8
Kruip in je pen
166
4 4.1 4.2 4.3 4.4
Gelezen en (goed)gekeurd Mollige vrouwen FOCUS op … signaalwoorden De lezersbrief FOCUS op … de werkwoordelijke eindgroep
55 55 58 58 61
9 9.1 9.2
Genietend lezen FOCUS op … meervoud FOCUS op … telwoorden
171 172 173
10
Webquest: mijn rechten BZL
174
5
Liefdespoëzie
62
6
Jongens en meisjes op maat
65
7
Mathilde en co
68
8 8.1 8.2
Over zinnen en woorden Nevenschikking en onderschikking Woordsoorten
72 72 75
11 Over zinnen en woorden 11.1 Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig 11.2 Beknopte bijzin
183 183 187
9 9.1 9.2 9.3 9.4
Correct gespeld Werkwoorden Leestekens en hoofdletters Hoofdtijden van werkwoorden Engelse werkwoorden
83 83 87 92 95
12 12.1 12.2 12.3 12.4
Correct gespeld Woordtekens Meervoud Telwoorden Werkwoordspelling
191 191 194 197 199
10 10.1 10.2 10.3 10.4
Taal en stijl Verwijswoorden Signaalwoorden De werkwoordelijke eindgroep Gebruik van werkwoordstijden
97 97 99 101 103
13 13.1 13.2 13.3
Taal en stijl Word actief! Dialect versus standaardtaal Zo gezegd … in de krant
204 204 206 208
11
Uitdrukkingen en gezegden uit de krant
107
1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7
25 29 29 31
3 Open doek
4 En … actie!
1 1.1 1.2
Een giller van een thriller Liever de leugen FOCUS op … tussenletters
217 217 222
1 1.1 1.2
Een fantastische toekomst? Een vlucht naar … FOCUS op … romantiek en realisme
333 333 338
2 2.1 2.2 2.3
De mythe Hercules Godin van de vulkaan Personages uit de Griekse mythologie
223 223 225 226
2 2.1 2.2
Humor Lachen is gezond! Humor: een techniek
339 339 341
3
Gekloond BZL
229
4
Dit is theater
239
3 3.1 3.2
In ’t kort Naar de toekomst (kortverhaal) Land of the Heroes (kortfilm)
346 346 355
5
Prehistorisch?
247
6 6.1 6.2
Getipt leesvoer: de recensie De melkweg en Liever de leugen FOCUS op … modaliteit
252 252 256
4 4.1 4.2 4.3 4.2
Koffers gepakt Reizende Belgen FOCUS op … los of aan elkaar? De reizende vervuiler FOCUS op … hulpwerkwoorden hebben en zijn
363 363 366 368 369
7 7.1 7.2
Muziek & poëzie De kloof gedicht FOCUS op … bijvoeglijk naamwoord versus bijwoord
257 257 262
5
Werchter in ’t groen BZL
370
6
Soaps
377
8 8.1 8.2
Spot op informatieve teksten Rokers gevat Vreemde smaakjes!
265 265 269
7 7.1 7.2 7.3
Redelijk gevoelig: romantiek en realisme Liever romantiek dan realisme? Romantiek vroeger en nu Terug naar de realiteit
380 380 382 384
9
Fabelachtige wijsheid
273
8
Sollicitatiebrief
386
10
Toptalent gespot! BZL
279
9 9.1 9.2
Oren open en blik op scherp Het journaal Brussel door de ogen van niet-Belgen
399 399 400
10
Genietend lezen
403
11 11.1 11.2 11.3
Correct gespeld Ratatouille of ratjetoe? Los of aan elkaar? Werkwoorden en moeilijke woorden
405 405 407 409
12 12.1 12.2 12.3
Taal en stijl Uitdrukkingen: in … actie! Hulpwerkwoorden hebben en zijn De tand des tijds: oude naamvalsvormen
415 415 418 419
11 Over zinnen en woorden 11.1 Bijvoeglijk naamwoord versus bijwoord
287 287
12 Correct gespeld 12.1 Tussenletters 12.2 Werkwoordspelling
291 291 293
13 Taal en stijl 13.1 Modaliteit 13.2 Woorden, uitdrukkingen en gezegden uit de Griekse mythologie 13.3 Puur of barbaars? 13.4 Vlot taalgebruik
297 297 307 317 324
7