s lijkt zijn droom plot . che keuzes te staan tis ao ch moeilijke en gsverha een spannend oorlo is an ma de n va en Drom chijnselen geheimzinnige vers verwijzingen naar n werden el moderne legende Wereldoorlog al sn
Hoe wer je
Een meisje, een buitenaards wezen en De zeventienjarige Joss is een rebel e van een televisieberoemdheid en een zeer tegen de zin van het bestuur. Wanneer Mavkel, het eerste buitenaa r uitkiest als zijn studiemaatje maken zwart schaap meer, maar ee met i-Alien obby en VAARDIGHEDEN doordedeAnt veiligheidsdienst. De gezondheid van Mavkel hem en Joss. Het begint erop hele mysterie, maar om die t petrischaaltje waarin het alle Een verhaal dat je bijblijft
5 delen
Elk deel bestaat uit p.
122
LEERWIJZE
DEEL
leer je? Kennis: wat oefen je? en: wat cht? Vaardighed er van je verwa wat wordt Attitude:
R
inhoud
R r rw r
KIJKEN
nend ! veel te span boek is boek Help, mijn begin aan een read: Start to n werkwoorde tijden van zinnen op ... hoofd FOCUS ngestelde sensatie 1.2 ge en same ning en voudi Span op … enkel 1.3 FOCUS tekst 1.4 minder uigen met Meer overt e 2 De affich 1 2. iging De uitnod 2.2
1 1.1
• LEZEN
. en ruimte nages, tijd agt de perso correct. rijft en bevra chniek Je besch mt de openingste g oprecht. Je benoe ordt je leeservarin werkwoorden. van chnieken. n. Je verwo nt hoofdtijden spanningste zinne Je herke nt en benoemt samengestelde Je herke lijkt de bouw van iging. Je verge een uitnod erken voldoen. en tentie kenm een adver die aan de erken van uitnodiging ichtige opmaak. rijft de kenm e en een evenw Je besch rpt zelf een affich cte spelling en corre Je ontweaandacht voor in een zin. d voorwerp Je hebt creatief. meewerken Je werkt nt het lijdend en herke Je bruik. toe. lijk taalge trategie ikte leess n letterlijk en figuur ing. de gesch afleid tusse Je past nt het verschil de delen van) een tekst. Je herke nt (de verschillen aan in een Je herke signaalwoorden prek. Je duidt atiseert de tekst. s een klassenges tijden toe. Je schemlt je mening uit fstrategie Je wissede geschikte schrij je klasgenoot . Je past rt aandachtig naar Je luiste ren. s het luiste ap tijden je mindmap. t een mindm atie uit terde tekst. Je maak ureer t de inform een beluis at. Je struct stellingen aan rde. woordensch de gevoelswaa Je toetst zoekend naar lijkt en verge Je leest nt synoniemen inwoorden. en verkle Je herke grondwoorden Je geeft
2.3
erpen op ... voorw FOCUS
• LUISTER
n Gekke wettewoorden lijk? 3 Te gek voor … letterlijk of figuur op 3.1 ingen FOCUS op … afleid 3.2 FOCUS en 3.3 Gekke Griek 3.4
125 125 129 130 139 140 140 144 146 149 149 156 156 157
EN • SCH
161 161
RIJVEN
4 4.1
feld heid ontra De waar sten Heksenfee
N • SPREKE
165 167
iemen op … synon inwoorden FOCUS op … verkle 4.2 FOCUS 4.3
Op de beginpagina’s van elk deel vind je niet alleen de inhoud van dat deel, maar ook een overzicht van de vaardigheden en de kennis die erin aan bod komen.
Deze pictogrammen vind je bovenaan een nieuw hoofdstuk. Ze geven aan op welke Korte vaardigheden je vooral zal inhoud trainen. van Achtervolging op Auro
lin en Doelstel
en weThom Palmer heef Zo t een vreselijk sa a 3 raakt na een onge nie ws luk m
123
et zijn fiets. Aurobon, een wer eld die verdacht v Op Aurobon kom t hij erachter dat z sinister* plan was . Thom moet er – m Skipper – voor zo rgen dat de aard e n Riemen vast, daar gaan we!
ategie toe. Je past de correcte luisterstr correct. een kijk- en luisterfragment Je beantwoordt vragen over voor. Je bereidt een nieuwsflash werken. Je bent bereid om samen te
LEERWIJZER
er van jou verwacht? Wat is je opdracht? Wat wordt en luisterstrategie. aan de hand van de juiste kijkBekijk en beluister het fragment fer op de volgende pagina. Raadpleeg daarvoor de kenniskof
opdracht
Voer daarna alle opdrachten uit.
*
citeren: een stukje tekst van iemand anders letterlijk overnemen
nodig tijdens de les? Leg je
In deze kadertjes ontdek je de betekenis van typische schooltaalwoorden. Dat zijn woorden die je op school nog vaak zult tegenkomen en die je dus zeker moet kennen. In de tekst zijn ze aangeduid met een sterretje of asterisk (*).
422
gaten! werken? Houd de klok in de Hoelang kun je aan de opdracht van de spreeke opdrachten en het voorbereiden Je werkt één lesuur aan de individuel opdracht. geeft je spreekopdracht verder uit en je de n) lesu(u)r(e twee of één Je werkt in presentaties.
Bij die opdracht zal je een videofragment bekijken.
FOCuS 3 tso
DEEL Tijd Ook moeilijke woordenen worden onderaan op de pagina verklaard. In de tekst zijn ze aangeduid met een sterretje of asterisk (*).
aantal leerlingen
DEEL
Werk je alleen of in groep? Opdracht 1: per twee. Opdrachten 2 en 3: individueel. Opdracht 4: in kleine groepjes. Opdracht 5: individueel.
Wie controleert je werk? l overlopen worden. Opdrachten 2 en 3 kunnen klassikaa evalueren de spreekoefening. De leerkracht en de medeleerlingen af aan je leerkracht. Je geeft de evaluatie BZL (p. 174)
controle
168
materiaal klaar.
heb je * Wat sinister: oek p. 168-174onheilspellend, griezelig • leerwerkb
materiaal
timing
4
Korte i
R
r
rw
r
Bij die tekst of oefening zal je leerkracht je een audiofragment laten beluisteren.
et Fo
is en ze haar eeld. Waar
t haar neus n zuchten
s 3 tso je niet o op,’ zegt Woorden it N50 r‘Wind de toe st je moeder, ‘ze moet hier zijn.’
e denkt dat de doos je vingertoppen snijdt om je te roepen. Omdat ze de juiste doos is en ze eetbare inhoud wil tonen. Maar ze snijdt je zomaar. Andere dozen volgen haar voorbeeld. W vervaardigen De firma Benestyle vervaardigt maken heeft de toekomst al die nietjes voor nodig prachtige houten ramen. ‘Ik heb niet zo’n honger’, zeg je. ‘Dorst ook niet eigenlijk.’ stemverheffing Elkes stem klonk plots heel55luid.eVan ineens luider spreken wenst dat de ochtend langs een verborgen kier naar binnen dringt. e moeder snuit haar n een stemverheffing gesproken! langdurig. De nacht duurt langer dan verwacht. Dan houdt het daveren op. De dozen zuchte opgelucht. Zelfs de geur van urinemet lijkt te verminderen. ullie juichen uisterend. beamen Elke Chinakenner kan het beamen: akkoord gaan, instemmen in China spreek men weinig vreemde e moeder trommelt met de hakken van haar schoenen op zo veel talen. 60 mogelijk karton en daarna op de metalen wanden. Tot je zwijgt. ontbinden De raad van bestuur besloot met haar opheffen, laten ophouden te bestaan Ze zwijgt met je mee, imiteert dan een wolf door een volle maan. activiteiten te stoppen en de vzw te (ontbond, ontbonden) O dr t ‘Luuucht ’ ontbinden. S rijfo dr t ‘Zwijg ’ roept je vader. e hoort hem haar kant op schuifelen. bedelven Na de instorting van de WTC-torens ‘Lucht enbedekken eten, godverdomme ’ (bedolf, bedolven) raakte de stad New York bedolven 65 e moeder ontrukt zich aan je vaders greep, kruipt tot bij de deuEen uitnodig ing opstelle onder een enorme stofwolk. n ren en beukt er met haar voeten tegenaan. Ze gebruikt woorden die druipen van het vet, woorden die in bloed en stront werden smoren De zwoele stem van de zangeres dempen gedrenkt. Woorden die je moeder tot voor kort niet kende, (smoorde, gesmoord) smoorde het gejuich van de fans. Je zoomt even in op een volgens jou. rappig. Akelig. Misschien niet echt. Wanneer prijken iets moois vertonen of goed laten zien ‘So you think you can copy?’, prijkte stukje spelling, zinsleer 70 het ruimteschip zich weer in beweging zet, worden jullie een op het felgekleurde T-shirt van Gust. deken en pakken jullie haar in. of taalbeschouwing. huig de zogenaamde ‘Franse r’ uit te uitsteeksel van het weke gehemelte FO C uS Om 3 FO CuS o In de hoofdstukken oode rwer spreken, gebruik je huig achteraan in de keelhebben geslapen. Wanneer je ontwaakt ben en e moet een poos O dr t nadenken over taal in de keel. je vermoeider dan ooit. De stank boort zich langs je neus naar staan daarover extra liggen op je tong. Het haalt niets uit je ogen te drenken Vliegenvuil verwijder je door75eenje keel, blijft iets met vloeistof laten doortrekken oefeningen. (drenkte, gedrenkt) het donker toont geen enkele schakering. e hoort microvezeldoekje te drenken in openen, een haar snelle ademhaling niet, zijn huig heeft het snurken zeepsopje. Je leerkracht zal je opgegeven. Ze moeten wakker zijn. Als je hen roept, geven ze geen antwoord. zeggen wanneer je die schakering Iemand met kleurenblindheid kan tint e ellebogen en knie n dreigen onder het kruipen te bezwijken. Het karton is slap en vochtig schakeringen moeilijk waarnemen. moet maken, nu meteen 80 Iets kleeft als puree aan je vingers. e betast hun scheve lijven, knijpt keihard in hun neuzen. of later. Ze slapen diep, vertel je jezelf, ze zijn zo moe, nog vermoeider dan jij. Laat ze slapen.
+
NADENKEN OVER TAAL
S FO C u
Stel zelf een uitnodiging op voor een (een verjaarda activiteit die gsfeest, fuif, echt zal plaa rommelmarkt ging schrijft. tsvinden of of Een envelop voor een verz kun je ook vers boekenfeest …). Zorg voor iets meer cach onnen eveneme ieren; gebruik een mooi hand et* te geven. nt eventueel een schrift als je Dien de uitno lintje of een de diging in, sam strik om je uitno uitnodien met het eval diging nog uatieformulier op p. 148. VOOR het schrijven
oriënteren Doel? Publiek? Belangrijke infor matie?
voorbereiden Wat is het onde rwerp? Wie is de zend er? Wie is de ontva nger?
TAAL
TIJDENS het schrijven NA het schrijven uitvoeren Schrijf eerst reflecteren een goede tekst die alle elementen beva Is jouw uitnodigin t. g met de Gebruik volzin bijbehorende nen. infor correct en aant matie gepast, Verzorg daar rekkelijk? na pas de opm aak. Controleer dat Zorg dat je uitno aan de hand diging voldoet van het evaluatieformu de evaluatiec aan lier. riteria. Krijgt de uitno diging nog een extraatje (lintje Was je tekst , tekening …) al af voor je de om het geheel te versi lay-out verzorgde? eren? Is de informatie duidelijk? Ben je geen elementen verge ten?
Lees de zinn en. De gemarke erde woorden Jullie kennen zijn voorwerp er al zeker twee en. goed: het lijde nd en het mee • Ik stel een werkend voor uitnodiging werp. Noteer op voor mijn • Gebruik een ze in de juist vrienden. mooi handschr e tabel. ift. • Moet je de buren ook een exemplaar geve n? lijdend voor werp (= wie/wat? )
vochtig. neuzen.
Meer oefening
en op het lijde
ng hang je k brengt. e plukt en
en film erbare naar Nog een paar dpad ligt een
ZINSLEER
SPELLING
meewerkend voorwerp (= aan wie/ wat? OF voor wie/wat?)
nd en meewer
kend voorwer
p vind je bij
8.2 Voorwe
rpen.
O dr
t
O dr
vind je 95deze kenniskoffers nog eens terug t 3 ViaRfocus.deboeck.com i te
*
het cachet: het
Metaalklank en frisse lucht hebben je niet meteen gewekt. Bij je eerste gewaarwording hang 146 DEEL R r r w r tekst naar boven? Markeer • Welke problematiek komt in de correcte antwoorden. slapde over een hoekige schouder. e herkent de geur van de man die wist dat je ongeluk brengt 85 – familiegeweld e besluit te blijven hangen. Hij werpt je neer en maakt zich uit de voeten. – vandalisme Hoge gele rietstengels reiken naar de witte hemel. e kent dit, strekt je arm uit. Ma s. e plukt – vluchtelingen pelt en eet. Plukt en pelt en eet. Laat de kolf vallen. – mensensmokkel e moeder rust met gesloten ogen op je vaders borst. e weet dat hij niet toekijkt. In een film Kenniskoffers bevatten kennis diewerden onmisbaar is om – drugssmokkel dit soort ogende gesloten door een traag gebaar van de wenkbrauwen van de dierbare n vaardigheden in dit boek onder90dezijn knieneus. te krijgen. – autozwendel* e probeert het bij je vader, maar het lukt niet, alsof hij je wil blijven zien. Nog een uur kijk je terug. Als je het veld bent doorgerend, zie je een zandpad. Achter het zandpad lig Omtede leerstof te oefenen studeren, jejede belangrijkste • Heb je ooit al iets maken gehadinmet mensen opofdetevlucht? Vertelkun over ervaring(en) in Die een zal kortjeklassenbrug, onder de brug een snelweg. volgen. woorden onleesbaar maken met deZierode mica die bij je boek zit. gesprek. je wel. Daar ga je. karakter, het
kenmerk, de
stijl van iets
bijzonders
als invulkoffers. Als oefening kun jeEndan zelf de zijn belangrijkste als iemand hand uitsteekt, begrijp je dat. En als iemand schiet, begrijp je dat. woorden aanvullen.
Waar speelt het verhaal zich grotendeels af ?
ras, De Geus, 2007
Annelies Verbeke, Groener gras, De Ge
Hoe kun je dat precies afleiden uit de tekst?
De website die bij dit boek hoort. De oefening, tekst of link die je nodig focus.deboeck.com hebt, vind je terug onder hetzelfde deel * de autozwendel: fraude, bedrog, oplichterij bij het verhandelen van auto’s als in je boek. Op de site is bovendien een schat DEEL O er de rens Groener r s 340 341 aan extra informatie en oefeningen verzameld. Die kun je ook op eigen houtje verkennen. Je persoonlijke toegangscode tot de website staat op Onderaan op de linkerpagina zie je in welk deel je aan het werken de binnenzijde van de kaft van dit boek. bent, onderaan op de rechterpagina in welk hoofdstuk.
Hoe wer je
et Fo
s 3 tso
5
NADENKEN OVER TAAL
KIJKEN • LEZEN • LUISTEREN • SCHRIJVEN • SPREKEN
Lin s le
6
en
R
r
rw
r
1 1.1 1.2 1.3 1.4
Wat komen moet, dat komt Alleen voor techneuten FOCUS op … stijlkenmerken FOCUS op … werkwoordspelling FOCUS op … leestekens
17 17 25 26 27
1 1.1 1.2 1.3 1.4
Help, mijn boek is veel te spannend! Start to read: begin aan een boek FOCUS op … hoofdtijden van werkwoorden Spanning en sensatie FOCUS op … enkelvoudige en samengestelde zinnen
125 125 129 130
2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Multimediale jongeren Vlotte communicatie De ene tekst is de andere niet De tienerkamer als multimediacentrum FOCUS op … onderwerp en persoonsvorm FOCUS op … werkwoordelijk gezegde
29 29 33 36 43 44
2 2.1 2.2 2.3
Meer overtuigen met minder tekst De affiche De uitnodiging FOCUS op ... voorwerpen
140 140 144 146
3
In onze(n) tijd …
4
Link-en-de gedichten
3 45 3.1 3.2 51 3.3 3.4
Gekke wetten Te gek voor woorden FOCUS op … letterlijk of figuurlijk? FOCUS op … afleidingen Gekke Grieken
149 149 156 156 157
56 56 4 58 4.1 4.2 59 4.3
De waarheid ontrafeld Heksenfeesten FOCUS op … synoniemen FOCUS op … verkleinwoorden
161 161 165 167
60 66 5
Zo maken we nieuws
168
Poëziemagie Gekleurde taal Het lichte gedicht FOCUS op … bijvoeglijk naamwoord
175 175 178 181
Doe-het-zelvers De instructie Minirecept FOCUS op … werkwoordspelling
182 182 184 186
Over zinnen en woorden Neven- en onderschikking Voorwerpen Afleidingen Verkleinwoorden Bijvoeglijk naamwoord
189 189 195 199 204 209
Correct gespeld Hoofdtijden van werkwoorden Werkwoordspelling
215 215 217
Taal Letterlijk of figuurlijk? Nuanceverschil bij synoniemen
227 227 231
5 Leve de muziek! 5.1 Levenslied, levensdroom? 5.2 Stellingengesprek 6 Muziek downloaden 6.1 Illegaal downloaden 6.2 FOCUS op … zelfstandig naamwoord 7 7.1 7.2
Postvak IN/UIT De zakelijke e-mail FOCUS op … hoofdletters
69 6 69 6.1 75 6.2 6.3
8
Veel liefs van Michaël
76
9 9.1 9.2 9.3
Over zinnen en woorden Onderwerp en persoonsvorm Werkwoordelijk en naamwoordelijk gezegde Zelfstandig naamwoord
85 85 89 93
10 10.1 10.2 10.3
Correct gespeld Werkwoordspelling Leestekens Hoofdletters
11 Taal 11.1 Aantrekkelijke reclame 11.2 Rijmende reclame
FOCuS 3 tso
7 7.1 7.2 7.3
8 8.1 8.2 8.3 8.4 96 8.5 96 101 9 106 9.1 9.2 113 114 10 118 10.1 10.2
139
3 Goed in je el 1 Even chatten? 1.1 Het lichaamsbeeld van jongeren 1.2 Chatroom 1.3 FOCUS op … koppelteken 1.4 FOCUS op … Engelse woorden 1.5 De camera liegt en bedriegt 1.6 FOCUS op … betrekkelijke voornaamwoorden 1.7 FOCUS op … neologismen 2 De achterbankgeneratie 2.1 Amerikaanse toestanden 2.2 FOCUS op … voegwoorden 3
Op de vlucht
O er de rens 241 1 1.1 241 1.2 242 246 1.3 246 247 2 2.1 248 2.2 249 2.3 2.4 250 250 3
4 Hoe ben jij slim? 4.1 Test jezelf 4.2 Ieder zijn stijl
261 261 266
5
Poëzie: ik wou dat ik …
269
6
Het alco-hol van de leeuw 282
7 7.1 7.2 7.3
Ik, hier en nu Twijfellied Generatie Y FOCUS op … bijvoeglijk naamwoord: elliptisch en zelfstandig gebruikt
8 Over zinnen en woorden 8.1 Betrekkelijke voornaamwoorden 8.2 Voegwoorden 8.3 Bijvoeglijk naamwoord: elliptisch en zelfstandig gebruikt 9 9.1 9.2 9.3
Correct gespeld Koppelteken Engelse woorden Werkwoordspelling
10 Taal 10.1 Klanknabootsingen en neologismen 10.2 Spreekwoorden en uitdrukkingen in strips
Je eigen grens verleggen Vluchtweg FOCUS op … Nederlands in de wereld FOCUS op … voornaamwoorden
339 1 339 2 344 2.1 2.2 345 2.3
Groener gras Naar de toekomst FOCUS op … meervoud Naar Zuid-Afrika FOCUS op … woordtekens
346 346 3 352 353 3.1 356 3.2
Verslaafd aan versnelling 3.1 De achtbaan 255 3.2 FOCUS op … de trappen van vergelijking 256 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Tijd
Pro en contra Stel je voor … een stelling Feit en mening Mening en argument Hoeveel geef je bloot? FOCUS op … werkwoorden van Engelse herkomst
Tijd in literatuur
431
Wat een tijd! Mama Tandoori FOCUS op … bijwoorden FOCUS op … tussenletters
446 446 450
Teksten over alledaagse (?) dingen Ik wou FOCUS op … homoniemen en antoniemen 357 3.3 Tekstrepetitie: enkele 357 vaak voorkomende tekststructuren 361 3.4 Schematiseren en samenvatten 362 362 4 Vrije tijd: filmpje kijken? 363 364 5 Pen en papier 367 6 369
Grenzeloos dichten
7 7.1 370 7.2
Gebruiken en gewoonten
377
295 7 7.1 295 7.2 298 7.3
Over zinnen en woorden Voornaamwoorden Trappen van vergelijking Repetitie zinsleer: alle zinsdelen
385 9 385 9.1 387 9.2 9.3 393
306 8 8.1 310 8.2 310 8.3 318 321 8.4
Correct gespeld Meervoud Woordtekens Werkwoorden van Engelse herkomst Werkwoordspelling
5 285 285 6 287
en
8
453
454 454 457 458 461 465 475
Aan het woord
479
Tongbrekertijd Tempo, tempo! Goed gezegd
481 481 483
Oren open
489
294
325 9 Taal 9.1 Nederlands ... een 325 wereldtaal? 9.2 Het Nederlands in andere 332 talen 9.3 Gluren bij de buren
Over zinnen en woorden 494 Bijwoord 494 Herhaling zinsleer 497 Herhaling woordleer 500
10 Correct gespeld 395 10.1 Tussenletters 395 10.2 Werkwoordspelling 405
502 502 510
11 Taal 413 11.1 Homoniemen en 416 antoniemen 11.2 Spelen met woorden 421
514 514 521
421 422 424
In o d
7