Issuu

HOE WERK JE 4 delen Opdracht 6 Noteer deze kenmerken en onderdelen in de passende kolom.

1 BEROEMD & BIZAR

veel foto’s – gevoelens – zakelijk – cijfergegevens – afwisselende lay-out – inhoudstafel – ontspannend – leerrijk – doorlopende tekst – fantasie – informatief – veel onderzoekswerk vooraf – duidelijk BZL // – register* – hoofdstukken – trefwoorden – bibliografie* gestructureerd – subjectief* – objectief* – feiten*

VROEGER EN NU

fictie

4 ECHT OF PASSIE & laat hem hier niet achter. Ik blijf bijnon-fictie hem. U hoeft zich geen zorgen om ons te maken, sergeant, wij VERZONNEN? TECHNIEK 75 komen later wel terug als het donker is. Dat lukt ons wel.’

‘Wat ben je toch een stuk verdriet, Peaceful.’ De sergeant bedreigt Charlie nu met zijn geweer en houdt de bajonet* een paar centimeter voor Charlies neus. Hij staat te trillen van woede. ‘Ik zou je hier ter plekke dood moeten schieten en zo het vuurpeloton de moeite besparen.’ Heel even lijkt het of de sergeant dat ook daadwerkelijk van plan is, maar dan komt hij weer tot bezinning en 80 draait zich om. ‘Allemaal overeind. Schiet op, ik meen het. Jullie gaan nu naar buiten. En vergis je niet: iedereen die hier blijft, komt voor de krijgsraad.’ Een voor een komen de mannen met tegenzin overeind. Iedereen bereidt zich op zijn eigen manier voor op wat komen gaat: nog een laatste trekje aan een sigaret, een stil gebed, de ogen gesloten. ‘Vooruit! Vooruit!’ De sergeant staat te schreeuwen. Ze gaan nu naar boven de trap op, de bunker 85 uit. Ze rennen het open terrein op. Ik hoor dat de Duitse machinegeweren weer beginnen te schieten. Pete is de laatste die de bunker verlaat. Hij blijft even op de trap staan en kijkt naar ons. ‘Je moet mee, Charlie’, zegt hij. ‘Hij meent het. Die klootzak meent wat hij zegt, dat zweer ik je.’ KIJKEN KIJKEN KIJKEN KIJKEN LEZEN KIJKEN LEZEN LEZEN LEZEN LUISTEREN LEZEN LUISTEREN LUISTEREN LUISTEREN SCHRIJVEN LUISTEREN SCHRIJVEN SCHRIJVEN SCHRIJVEN SPREKEN SCHRIJVEN SPREKEN SPREKEN SPREKEN SPREKEN ‘Dat weet ik’, zegt Charlie. ‘Maar ik meen het ook. Sterkte, Pete. Kop omlaag, denk erom.’ Pete loopt weg en wij zijn nu samen alleen in de bunker. We hoeven ons niet voor te stellen wat er 90 buiten gebeurt. We kunnen het horen, de doodskreten die halverwege ophouden, het dodelijke geratel van de machinegeweren, de salvo’s van de geweerschoten die hen één voor één neerFOCUS maaien.en Daarna is het stil. We wachten. Ik kijk naar Charlie. Ik zie dat hij tranen in zijn ogen heeft. Fictie non-fictie CD DVD ‘Arme stakkers’, zegt hij. ‘Arme stakkers.’ En dan:Deze ‘Ik denkicoontjes dat ik het nu staan grondig voor mezelfeen verpest boven nieuw Tommo.’ Teksten of boeken die enkel informatieheb, geven, noemen we informatieve teksten/boeken. hoofdstuk. Ze geven aan op welke ‘Misschienfeiten. komt de sergeant niet meer zeg ik tegen hem. Zulke bronnen zijn niet verzonnen; ze95beschrijven Daarom noemen we zeterug’, ook non-fictie. ‘Laten we dat hopen’, zegt Charlie. ‘Laten we dat hopen.’ vaardigheden je gaat trainen. voorbeelden daarvan zijn: kookboeken, Daarna reisbrochures, milieu, archeologie, moet ikboeken zo nu enover danhet buiten bewustzijn geraakt zijn. Iedere keer dat ik even bijkwam, zag je leerboek geschiedenis, een woordenboek ik dat...er een of twee man in waren geslaagd om terug in de bunker te komen, s of niets maar sergeant Han1 Alle leya was steeds te bekennen. Maar iklezen bleefdie hopen. Een informatief boek lees je niet altijd van tot z.nog Je kunt erinnergens bladeren en de informatie je Toen ik weer bijkwam, merkte ik Op de eersteOftwee van elk deel 100 pagina’s dat zoeken Charlie tot naast me was gaan vindt liggen. zijnhebt. arm om me heen geslagen en lag met zijn hoofd op dat moment interesseert. je kunt erin je de informatie dieHijjehad nodig tegen mijn schouder. jewaarvan niet alleen inhoudsopgave Teksten ofvind boeken de inhoudde wel verzonnen is, noemen wevan fictie. ‘Tommo? Tommo?’, zei hij. ‘Ben je wakker?’ . In zulke teksten kan de schrijver zijn fantasie deik.vrije loop laten. Je leert genieten van de fragmenten dat deel, maar ook een overzicht van de ‘Ja’, zei Je typeert* een hoofdpersonage. Een griezelverhaal, een sprookje, een grapje zijn luister. daar voorbeelden van. Als het ergste gebeurt Je maakt een leesvoorspelling. kennen. ‘Tommo, Ik heb nagedacht. ...’

Elk deel bestaat uit

VA A R D I G H E D E N

inhoud

Wat kun je na dit

DEEL 1 • BEROEMD

K I J K E N

EN BIZAR

overhorin

gen

nr.

uitvoeren

L E Z E N

tegen onderwerp p.

nr.

huistaken uitvoeren

tegen

L U I S T E R E N

schrijfop

drachten

uitvoeren

tegen onderwerp p.

drachten

uitvoeren

atiemodel. van het communic . Je benoemt de delen en een tekstsoort tussen een teksttype Je kent het verschil van een tekst aan. Je duidt de delen leesstrategie toe. Je past een passende in. van werkwoorden Je vult de juiste vorm van woordtekens. Je herhaalt het gebruik S bij een tekst. vragen rdt Je beantwoo naamwoorden. C van zelfstandige Je herhaalt het meervoud tekst aan met kernzinnen. H van een Je vult het schema tekst. R orden aan in een Je duidt signaalwo I gebruik. Je herhaalt leesteken J V ie. g. luisteren kijkstrateg je luisteren kijkhoudin E en je kiest de passende Je denkt na over kijktaak en luisterje op de N en kijken. Je concentreert en tijdens het luisteren fragmenten. Je noteert kernwoord kijken vragen over aan. na het luisteren en en kijkfragmenten Je beantwoordt tekst over luisterde woorden in een Je vult ontbreken

tegen onderwerp p.

LEERWIJZE R Hoe pak je het aan? Voor het leren • Oefen je leerstof geregeld • Ga na in. of je wee t wat je prec Durf vragen te stell • Leg je en aan je ies moet werkboek leerkracht kennen en en notities over wat kunnen. klaar. je niet beg Tijdens het rijpt. • Je kunt leren de inhoud • Je geb van de ken ruikt de rode niskoffers • Je vuld e een rech mica als hulpmidd weergeven*. el terkolom opnieuw. in bij de oefe bij het instuderen van verklarin • Maak de ningen zins gen. leer, woo aanvullend rdleer en e oefening spelling. Dek en, mét uitle Na het lere die af en g, op de web maak de n site focus.de oefening • Heb je iets boeck.com. • Hoe wee niet onder de knie ? Pak t je of je alles nu echt kent dat stukje leerstof opnieuw ? Maak de aan. test op focu s.deboeck.c om. * weergeve n: iets besc

hrijven, opnie

DEEL 1 •

BEROEMD

EN BIZAR

Hier kun je een overzicht bijhouden van alle overhoringen, huistaken, schrijf- en spreekopdrachten die je in dit deel zult maken.

uw vertellen

op een ande

bro

re manier

13 13

Alles of niets Na het lezen

... zinsdelen 1.2 FOCUS op gedacht? 2 Wat had je 2.1 Voor ik doodga

❍ ❍ ❍ ❍ ❍

van een fragment. thema. Je leert genieten in over een actueel Je neemt een standpunt van de groep voor. Je stelt het standpunt internet op. e informatie op het n. Je zoekt bijkomend de hand van voorwerpe medeleerling aan Je beschrijft een rmulier. gelezen fragment. Je beoordeelt een eerlijk met een evaluatiefo / een medeleerling Je beoordeelt jezelf

KENNIS

spreekop nr.

1 1.1

❍ ❍ ❍ ❍ ❍

n. van de fragmente Je leert genieten Je schrijft een todolijst. je eigen mening. en toetst die aan Je leest een recensie boek. mening over een Je verwoordt je eigen de soorten woorden. Je herkent verschillen

onderwerp

nr.

deel?

n. van de fragmente Je leert genieten onage. Je typeert een hoofdpers elling. Je maakt een leesvoorsp technieken kennen. Je leert enkele literaire de zinsdelen. Je herkent verschillen

19 19

2.2

woorden FOCUS op ... soorten

Puur leesplezie

BZL //

❍ ❍ ❍ ❍ ❍ ❍ ❍

4 Allerlei teksten eren 4.1 Vlot communic ❍ en tekstsoorten 4.2 Teksttypes ❍ tekst 4.3 Delen van de ❍ idolen 4.4 Helden en ❍ … werkwoorden 4.5 FOCUS op ❍ … woordtekens 4.6 FOCUS op ❍ eetgewoonten? e naamwoorden 4.7 Bizarre of normale ❍ meervoud van zelfstandig … op 4.8 FOCUS ❍ 4.9 Eigenaardig! ❍ ❍ … leestekens 4.10 FOCUS op ❍ en blik op scherp! 5 Oren open light? wel 5.1 Is light echt ❍ 5.2 Iedereen beroemd! ❍ ❍ ❍ ❍

29 29 31 32 34 39 39 40 46 47

52 53 55

KIJKEN KIJKEN KIJKEN KIJKEN KIJKEN

vaardigheden en de kennis die erin aan

LEZEN LEZEN LEZEN LEZEN LEZEN

LUISTEREN LUISTEREN LUISTEREN LUISTEREN LUISTEREN

SCHRIJVEN SCHRIJVEN SCHRIJVEN SCHRIJVEN SCHRIJVEN

Je leert enkele literaire technieken zinsdelen.

Je herkent verschillende 105 ‘Dat gebeurt niet’, viel ik hem in de rede. oom Walter verdween. De Natuurlijk kanbod het wel dat de schrijver zich documenteert, gebruikmaakt vanluistert. feiten Je ommoet een tedag datdat het fragment komen. Leesverhaal ‘Stil, Tommo, ikdat wilhij alleen maar dat je me beloven je goed voor iedereen zult schrijven. Dat is wat jullie ook deden in de eerste opdracht. zorgen. Begrijp je dat, Tommo? Beloof je me dat?’ 1.1 Na het lezen ‘Ja’, zei ik. Opdracht 1 ze? verwijzen Naarhè? Hij zweeg een hele tijd voordat hij verderging. ‘Je houdt nog steeds van haar, Jij houdt toch fragment? bij het voorwerpen passen Welke In deze kaders ontdek jes.wiede betekenis Melle of oom Walter onder de foto. Noteer Cecilia 110 nog steeds van Moll?’ Ik hoefde hem niet te antwoorden. Hijofbegreep hetpersonage zo ook wel. ‘Goed’, zei Soms verwijst een foto naar meerdere 4 van typische schooltaal w oorden. Charlie. ‘En er is nog iets waar je ook voor moet zorgen.’ Hij trok zijn2 arm weg, deed3 zijn horlogeDat 1 * subjectief: volgens je eigen mening/gevoel uit en deed het om mijn pols. ‘Alsjeblieft, Tommo. Het is een heel goed horloge. Het is nog nietvaak één zijn woorden die je op school nog objectief: uitgaand van de feiten keer stil blijven staan. Zorg dat je het niet kwijtraakt.’ Ik wist niet wat ik moest zeggen. ‘Ga nu maar het feit: wat werkelijk gebeurd is zult tegenkomen en die je dus zeker /moet slapen’, het register: lijst met belangrijke namen of trefwoordenweer achteraan in een zei boekhij. Melle / Cecilia de bibliografie: lijst met boeken, artikelen enz. 115 En terwijl ik sliep, kwam de nachtmerrie uit mijn jeugd weer terug, waarin vader zijn beschuldigenkennen. In de tekst worden ze aangeduid 7 de vinger naar me uitsteekt, en in mijn droom nam ik me voor dat ik, 6als ik wakker werd, Charlie 8 5 met een of asterisk (*). eindelijk zou vertellen wat er al die jaren geleden in hetsterretje bos was gebeurd. Ik deed mijn ogen open. Vanaf de overkant van de bunker zat sergeant Hanley ons van onder zijn helm dreigend aan te kijken. Terwijl we zaten2 te wachten tot het donker ECHT OF vErZONNEN? 163werd en de anderen

Jouw teken om je bronnenboek erbij te nemen. Het werkt heel eenvoudig: het eerste cijfer ( 1 ) verwijst naar het deel, het tweede ( 1 ) naar het hoofdstuk en het derde ( 4 ) naar het nummer van de bron in je bronnenboek.

Ook moeilijke woorden worden onderaan op de pagina verklaard. In de tekst zijn ze aangeduid met een sterretje of asterisk (*).

* de bajonet: steekwapen op de geweerloop

Melle-Cecilia

182

DEEL 2 • VROEGER EN NU

Cecilia-Melle-oom

* typeren: zeggen wat kenmerkend

DVD

Bij deze tekst of oefening zal je leerkracht je een videofragment laten bekijken.

FOCUS 2

Cecilia

Walter

FOCUS

KENNIS

SPREKEN SPREKEN SPREKEN SPREKEN SPREKEN

FOCUS

KENNIS

DVD

Bij deze tekst of oefening zal je leerkracht je een audiofragment laten beluisteren.

1 ALLES OF NIETS

MET FOCUS 2? +

N A D E N K E N O V E R TA A L

FOCUS

TAAL

geplaveid

DVD

De straat die gepla en, krijgt het zwaa veid is met kasseir de vele vrachtwag te verduren door ens die dagelijks passeren.

willoos

FOCUS

KENNIS

1.2 FOCUS op …

met stenen bega

anbaar gemaakt

zonder eigen

wil

ZINSLEER

Onderstreep in elke zin het

samengesteld

Opdracht 4

e zinnen

SPELLING

Een zin die uit meer ge en samenges dere zinnen bestaat, noem en we een same 1 bro telde zinnen vind je op ngestelde zin. p. 431. Meer over

FOCUS

Waar of niet 2 Bij welke beschrijving pastwaar? Melle/Cecilia het best? Het grappige van dit verhaa enkelvoudverdween is ook nog dat het niet eens lees het fragment Drie weken voordat oom Walter 4 Hap niet te snel ltoe. waar is, 3 i-Waarom? – Speltip dat

3 op 1.3 FOCUS … 1

KENNIS

wwg.

Christoﬀel Columbus keerde in 1493 terug van zijn historische reis naar de Nieuwe Wereld. Er een feestmaal aangeboden. werd hem Een van de gasten probee rde de prestatie van Colum door te vertellen dat het bus te minimaliseren eigenlijk alleen maar een Ik wás Romeo kwestie was van ‘de eerste Montague, maar te zijn geweest’. Columbus nodigde de omdat mijn naam man daarop uit om een jouw vijand is, ei rechtop heb ik hem afgezwore op tafel te zetten. Het 1 Kun je deze zette Columbus het ei lukte hem niet. Toen zin opsplitsen? bro n. met een ferme klap op 1 ontdekt Hoeveelwat 3 Zo nee, gebeurd zijn? Hoe Melle dat?2 Persoonlijk antwoord. apartekan Opdracht tafel neer. De schaal aan zinnener zijn er mogelijk? de onderkant werd ingede het ei bleef staan. 1 ukt en 1 Hoe zou jij Cecilia‘Dat enkan Melle typeren? Wat voor jongeren zijn het? Persoonlijk antwoord. iedereen’, riep de gast 2 Op welke uit. manier werden Meisjes, lees in je‘Precie bronnenboek over de jongenstypes en zoek uit wat voor type Melle is. de enkelvoud ige zinnen die s’, zei Columbus. ‘Je moet je hierboven schre er maar als eerste Jongens, lees in je bronnenboek over de meisjestypes en ga na welk type het best bij Cecilia past. ef, samengevoegd aan denken.’ ?

DVD

hoewel al meer dan 500 jaar dit wel het geval is. gedacht wordt Het ei van Columbus is eigenli jk het ei van Brunelleschi. Die Italiaanse bouwmeester was de bouw van de dom van Floren verantwoordelijk voor ce. Toen afgunstige collega ’s zeiden nen dat ze en 4 Stel: iemand vanmaken de politie vraagt veel mogelijk informatie over Cecilia te geven. ookMelle , als ze wel zo’n maar je gebouwNoteer deom kanszohadde hadden kunn gekregen, kwam Brunelleschi ‘Julia! Je hebt werd al decenn je nachtrust nodig het ei op ia voor hoe jij Cecilia/Melle zou beschrijven. Vertel in een drietal zinnen over kleding,met uiterlijk en de karakter. proppen. Het verhaal , bloempje!’, riep Ange 1 Deze gebeurtenissen inlica.het verhaal speelden zich eerder / na de vorige feiten af.Columbus’ historische ontdekkingsreis opgetekend. bro

Opdrach1t 5

DVD

We zoomen even in op een stukje spelling, z insleer of taalbeschouwing. In de hoofdstukken nadenken over taal staan hierover extra oefeningen. Je leerkracht zal je zeggen wanneer je die moet maken, nu meteen of later.

In Het schuimspo ok Hakeneus, Piere maken de heksen haar en Steke tand professor Gobe lijn willoos en ontvoeren hem naar het kasteel.

verkleinwoor

den Opdracht 5 schrap wat niet past en vul aan.

Waarom gebru

ikt de schrijver

hier een verkl

Hoe je de verk

Naar: www.broodjeaap.nl

einw

oord? 2 Dat kun je hieruit afleiden: de titel van het fragment.

2 Is er ook een andere verkleinvo rm mogelijk? Zoek woordenlijst.or g. In dit fragment even op is in

oom Walter nog niet een (online)woorden boek of op

KENNIS verdwenen.

FOCUS

DVD

Naamwoordelijk gezegde

een nwgHet wordt iets gezegd 3 Het verhaal wordt daarom niet / wel in volgorde van gebeurenInverteld. verhaal is dus over niet het / wel chronoonderw erp met werkwoorden én naamw vormt en hoe oorden. ze gebruikt word logisch opgebouwd. Fran lijkt groter met en, leer je

leinwoorden

verder op p. 442.

Ze is

zwarte kleren.

geworden. Opdracht 3 afspeelde / verple Dit fragment is een grote terugblik / vooruitblik op wat zich wat eregster zal gebeuren. 1 1 Het nwg bestaamet t uit minste Wat wordt in de tekst bedoeld …? ns één werkwoord en 5 filmmakers hanteren ook die techniek van terugverwijzing / vooruitwijzing. een passage waarin terugge- minstens één naamwoord. Het werkwoord komt 1 ONSTERFELIJ KE LIEFDE altijd uit deze reeks: 303 gaan wordt naar het verleden, noemen we ook / flashforward. 1 een ‘eenflashback soort Hema voor criminelen’ bro

zijn

KENNIS

/ worden / blijven / blijken / lijkenkunnen / schijnen lijkt een opslagplaats (Hema) waar criminelen uitkiezen wat ze nodig hebben. Kenniskoffers bevatten kennis 6 Waarom kiest eendie auteuronmisbaar deze techniek voor zijnHet verhaal? → een middeltje om te onthou den: ZWaBBeLS verhaal heeft zo een verrassende en2spannende stelt schade.’ je als lezer vragen (Wat? ‘Hij heeft opbouw. alleen watJe kleine Het zijn is om de vaardigheden Het in dit boek onder koppelwerkwoorden. Ze hebbe n altijd een aanvul FOCUS ling nodig. kunt eenhet koppe Hoe? Waarom? ... ) en op die vragen wil je natuurlijk eenJeantwoord. Hij is gewond, maar valt allemaal wel vervan mee. lwerkw oord altijd gen door ten minste drie andere koppelwerkwoorden. de knie te krijgen. De koffers staan in je / wordt / blijft / blijkt / lijkt 3 ‘Mammoet wildePapa hem isopruimen.’ / schijnt handig. De noodza aanvulling – het zinsdeel met bronnenboek, soms ook in je werkboek. Mammoet wilde hemkelijke doden. het naamw oord erin – noemen we het naamwoordelijk deel van het gezeg CDIn het werkboek DVD moet je de belangrijkste 4 ‘Jij kunt wel iets regelen voor je oom.’ de (ndgez). Jij vindt het geld wel om hem vrij te kopen. woorden nog aanvullen. In het bronnenboek staan die 4 woorden er al, maar om ze in te oefenen of te Opdracht studeren, kun je ze onleesbaar Wat ging er aan het fragment vooraf? maken met de rode mica die bij je boek zit. Via1 focus.deboeck.com vind deze Waarom en in welke omstandigheden is oomje Walter verdwenen, volgens jou? antwoord. kenniskoffers nog eens terug als invulkoffers. AlsPersoonlijk oefening kun je dan zelf de belangrijkste woorden aanvullen.

124

De website die bij dit boek hoort. De oefening, tekst of link die je nodig hebt, vind je terug onder hetzelfde deel als in je boek. Op de site is bovendien een schat aan extra informatie (bv. over lezen) en oefeningen (bv. schooltaalwoorden) verzameld. Die kun je ook op eigen houtje verkennen. Je persoonlijke toegangscode tot de website staat op de binnenzijde van de kaft van dit boek.

DEEL

1 • BEROEMD EN BIZAR 2 Doe een voorspelling: zal Melle zijn oom terugvinden? Zo ja, hoe komt hij hem op het spoor en welke moeilijkheden kan hij daarbij ondervinden?

Persoonlijk antwoord.

focus.deboeck.com

DEEL 1 • BEROEMD EN BIZAR

1 Alles of niets

Onderaan op de linkerpagina zie je altijd in welk deel je aan het werken bent, onderaan op de rechterpagina in welk hoofdstuk.

INHOUD

1 Beroemd & bizar KIJKEN// LEZEN// LUISTEREN// SCHRIJVEN// SPREKEN//

1 ALLES OF NIETS 1.1 Na het lezen 1.2 FOCUS op … zinsdelen

10 12 17

2 WAT HAD JE GEDACHT? 2.1 Voor ik doodga 2.2 FOCUS op … soorten woorden

19 19

2 Vroeger en nu 1 DE GROTE OORLOG 1.1 Vooraf 1.2 Op verkenning BZL // 1.3 FOCUS op … woordverklaring 1.4 FOCUS op … hoofdletters en aanhalingstekens

72 72 72 80 89

2 PUUR LEESPLEZIER – SPEURWERK

3 PUUR LEESPLEZIER 28 BZL //

3 CHARGE! AANVALLEN!

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

4 AAN HET WOORD 4.1 Wat is dat? 4.2 Schatten op zolder

94 94

5 INFORMATIEVE TEKSTEN 5.1 Ouders van vroeger op … olieverf 5.2 Nooit meer zonder … fastfood 5.3 FOCUS op … voornaamwoorden

97 97 98

ALLERLEI TEKSTEN 30 Vlot communiceren 30 Teksttypes en tekstsoorten 31 Delen van de tekst 36 Helden en idolen 36 FOCUS op … werkwoorden 38 FOCUS op … woordtekens 38 Bizarre of normale eetgewoonten? 39 FOCUS op … meervoud van zelfstandige naamwoorden 41 4.9 Eigenaardig! 41 4.10 FOCUS op … leestekens 5 OREN OPEN EN BLIK OP SCHERP! 5.1 Is light echt wel light? 5.2 Iedereen beroemd!

6 PEN EN PAPIER 6.1 Met vriendelijke groeten 6.2 Van strip naar verhaal

100 100 103

7 TAAL 7.1 Hoe verklaar je woorden? 7.2 Woorden uit de leesteksten 7.3 Neologismen 7.4 Woorden van … vroeger? 7.5 Het neusje van de zalm – Uitdrukkingen en spreekwoorden i.v.m. eten 7.6 FOCUS op … werkwoordstijden

105 105 105 106 106

8 OVER WOORDEN EN ZINNEN 8.1 Voornaamwoorden 8.2 Zinsdelen

112 112 118

9 FOUTLOOS SCHRIJVEN 9.1 Aanhalingstekens 9.2 Hoofdletters 9.3 Werkwoorden: de tijden 9.4 Moeilijke woorden

119 119 120 122

6 PEN EN PAPIER 45 6.1 Het verslag bij een foto 45 6.2 Een flaptekst bij een zelf ontworpen cover van een boek of dvd-hoes 47

NADENKEN OVER TAAL//

FOCUS 2

7 7.1 7.2 7.3

AAN HET WOORD In de huid van … Een werkje voorstellen Een groepspresentatie

8 8.1 8.2 8.3

TAAL Alles of niets Voor ik doodga Uitdrukkingen uit de krant

50 50 50 50

9 OVER WOORDEN EN ZINNEN 9.1 Een zin bestaat uit verschillende zinsdelen 9.2 Een zin bestaat uit allerlei soorten woorden

52 52 56

10 FOUTLOOS SCHRIJVEN 10.1 Werkwoorden 10.2 Woordtekens 10.3 Meervoud van zelfstandige naamwoorden 10.4 Leestekens

58 58 64 67 69

107

3 Passie & techniek 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

ONSTERFELIJKE LIEFDE Voor het lezen FOCUS op … samengestelde zinnen FOCUS op … verkleinwoorden Na het lezen FOCUS op … achtervoegsels

4 Echt of verzonnen? 124 124 128 128 128

1 KRONIEKEN VAN DE VERREZEN WERELD – NIHAL UIT WINDLAND 180 1.1 Voor het lezen 180 1.2 Na het lezen 191 1.3 FOCUS op ... homoniemen, antoniemen en synoniemen 1.4 FOCUS op ... bijvoeglijk naamwoord

2 LEZEN OVER LIEFDE

129

3 EEUWIGE ROEM 3.1 Grafschrift 3.2 Limerick

137 137 139

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

140 140 145 145 145 145

2 HET MAGISCHE WANDTAPIJT – DE WOLFSHOND VAN ROWAN 2.1 Na het lezen 2.2 FOCUS op ... het bijwoord 2.3 Kunst te koop BZL //

191 199 199 199

3 ALEX RIDER – CROCODILE TEARS 3.1 Voor het lezen 3.2 Na het lezen

201 201 207

4 EEN VLEUGJE ZOMER

210

5 AAN HET WOORD 5.1 Beeld maar geen klank, of toch? 5.2 Tongtwisters 5.3 Zeg eens euh

216 216 216

6 6.1 6.2 6.3 6.4

ECHT WAAR OF NIET? Mijn gedacht! Blijven drijven! FOCUS op ... hoofdtijden van werkwoorden Rare jongens, die … Grieken!

217 217 222 225 225

7 7.1 7.2 7.3

OREN OPEN EN BLIK OP SCHERP Jongerendebat – online Onder de douche De oude Grieken

229 229

GENIETEN VAN … INFORMATIEVE TEKSTEN Messi is magic! FOCUS op … soorten werkwoorden FOCUS op … woordfamilies FOCUS op … verwarrende woorden Door dik en dun Een smartphone kiezen

5 PEN EN PAPIER 5.1 Stap voor stap 5.2 Zelf aan de slag

151 151

6 OREN OPEN EN BLIK OP SCHERP 6.1 Reanimatie van een kind 6.2 Waarom valt een schip niet om? 6.3 Veilig fietsen

153

7 AAN HET WOORD 7.1 Dialoog 7.2 De instructie 7.3 Boekpresentatie 7.4 De vakjury

153

8 TAAL 8.1 Woorden uit de teksten 8.2 Wat is er loos? 8.3 Woordfamilies 8.4 Jongerentaal 8.5 Vaktaal – groepstaal 8.6 Taalregisters 8.7 Verwarrende woorden 8.8 Latijn is in!

BZL //

8 PEN EN PAPIER 8.1 Ontwerp een klaskrant 8.2 Creatief met boeken aan de slag 153 153 153 154 155 156 159 159 160

9 RECLAME

164

10 OVER WOORDEN EN ZINNEN 10.1 Het werkwoord onder de loep 10.2 Samengestelde zinnen 10.3 Storende herhalingen vermijden 10.4 Verkleinwoorden

169 169 172 174 175

11 FOUTLOOS SCHRIJVEN 11.1 Werkwoorden 11.2 Moeilijke woorden

229 BZL //

9 TAAL 9.1 Taal bij de teksten 9.2 Een vreemde eend in de bijt 9.3 Uitdrukkingen, spreekwoorden, gezegden 9.4 Homoniemen, antoniemen en synoniemen

229 229 230 232 233

10 OVER WOORDEN EN ZINNEN 10.1 Over bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden 10.2 Verbuiging van een bijvoeglijk naamwoord 10.3 Correcte zinsbouw: staan de werkwoorden wel in de juiste volgorde? 10.4 Repetitie woorden en zinnen

238 238 239 242 242

11 FOUTLOOS SCHRIJVEN 11.1 Leestekens en hoofdletters: zonder gaat het niet 11.2 Schrijf het eens foutloos! 11.3 Hoofdtijden 11.4 Werkwoordenrally

INHOUD

FOCUS 2

1 BEROEMD & BIZAR

1 Alles of niets 1

De dag dat oom Walter verdween Fragment uit Alles of niets – Khalid Boudou

bro

Het leven van de zeventienjarige Melle verandert volledig wan neer zijn ouders voor vijf weken naar Hongarije vertrekken om er een bed & breakfast te beginnen. Oom Walter biedt aan om die tijd bij Melle te komen logeren. Maar enige tijd later is oom Walter om een of andere duistere reden plots verdwenen.

‘Melle! Melle!’ Net toen ik het hoekje om wilde gaan, hoorde ik haar stem. Eindelijk. Die stem, die op dat moment verdomme in mijn oren klonk als de sirene van een hulpdienst. Met een bos sleutels in de hand kwam ze met een bezorgde blik op me af en wreef me over mijn schouders, probeerde met de mouw van haar vest mijn natte wangen droog te wrijven. Terwijl ze mijn ogen zocht, riep ze: ‘Kom, Melle ... alsjeblieft. Loop even mee. Vlug. Snel.’ Ik aarzelde even. Maar als er iemand was in het wereldje waarin ik verzeild was geraakt die ik kon vertrouwen, dan was dat Cecilia. Even keek ze achterom en tiktiktakkend op haar hakjes liep ze gehaast voor me uit. Pas bij de brug vertraagde ze haar pas. Haar opvallende auto, een paars-witte Mini Cooper op sportbandjes, stond aan de gracht geparkeerd. Zonder een woord te zeggen stapte ze in de auto. Nadat ze de auto midden op de weg had gereden, zwaaide ze het portier voor me open. Ik maakte een excuserende beweging toen ze met een half oog naar mijn modderige lakschoenen staarde en stapte in. Ze grijnsde, hield mijn blik even vast en richtte zich op de weg van de slapende stad. Met wat tissues uit het doosje op het dashboard depte ik mijn nek en wangen droog. ‘Wat een weertje zeg’, klaagde Cecilia. ‘Waar gaan we heen, Cecilia? Wat is er aan de hand?’ Cecilia schudde haar hoofd. ‘Rustig, Melle. Rustig. Alsjeblieft. Rustig.’ Uiteindelijk reden we een troosteloze wijk vol flatgebouwen met schotels in. Vlak voor een bocht deed ze de lichten uit. Zachtjes draaide ze aan het stuur en reed zo in het donker, richting een rij garages onder de flats. In de verte klonk een sirene. Ze parkeerde de auto met zijn neus naar een van die groene garagedeuren. Met een afstandsbediening ontgrendelde ze een deur. Eenmaal in de garage kwam een geurmix van coffeeshop en apotheek op me af. Buiten zou je je niet kunnen voorstellen hoe groot het erbinnen was, het leek net een sporthal.

DEEL 1 • BEROEMD & BIZAR

FOCUS

30 zinsdelen

Overal cementzakken en dozen. Dozen die uitpuilden van sportschoenen, T-shirts en trainingspakken. Ik denk dat het daar een soort Hema voor criminelen was. Nadat ze haar vest had uitgedaan, plofte Cecilia met een diepe zucht neer op de zwarte bank. Ze trok haar pumps uit en plaatste haar voeten met groene glitterlak op de teennagels op een grote, ronde, glazen tafel vol uitpuilende asbakken, een ongelezen Telegraaf, lege flessen wodka en rum, en speelkaarten. Maar wat me het meest opviel, was een kruisboog. Die lag daar zomaar op een oude rieten stoel. Hij zag eruit als een geweer met daarop een boog. En hij was geladen met een goudkleurige pijl. ‘ ’t Is maar speelgoed’, stelde Cecilia me gerust, met een aansteker spelend. Ze stond op en pakte een handdoek. ‘Hier. En doe je schoenen uit. Van natte voeten word je ziek.’ ‘Ik ben al ziek.’ ‘Ga zitten, zieke jongen’, zei ze zacht. ‘Hier kan niemand ons horen.’ Ik ging zitten en nam een sigaret van haar aan. Met trillende vingers stak ze die aan. ‘Vertel’, zei ik. ‘Melle, je moet me vertrouwen. Ik heb gezegd dat ik het met je zou regelen.’ ‘Waar heb je het over?’ ‘Ik heb het over Mammoet.’ ‘Cecilia, kom op. Wat is dit? Waar gaat dit over?’ ‘Melle, ik kan je alleen vertellen dat het goed gaat met je oom. Hij heeft alleen wat kleine schade.’ ‘Wat noem jij kleine schade?’ ‘Iets met zijn ribben.’ ‘Iets?’ ‘Een paar gebroken ribben, maar geloof me: er wordt goed voor hem gezorgd.’ ‘Jezus.’ ‘Melle, alsjeblieft. Ik heb veel erger gezien.’ ‘Gaat hij dood?’ ‘Nee, Melle, natuurlijk gaat hij niet dood.’ ‘Maar waar? Waar is hij dan? En waarom?’ ‘Melle, rustig ... alsjeblieft. Melle ... je oom ... je oom heeft er een puinhoop van gemaakt. Ik heb hem gered. Echt, Melle, Mammoet wilde hem opruimen. Ik heb Suk en Hwan gelijk gevraagd om jou naar buiten te leiden. Gewoon uit voorzorg. Mammoet kan weleens bluffen, maar ik had het idee dat hij het deze keer meende. En echt, Melle, schatje, toen hij jou daar zo zag ijsberen, was hij echt tot alles in staat. Hij trok het tapijt van de grond, zo razend was hij. En je wilt Mammoet allesbehalve razend krijgen. “Die snotneus trekt de aandacht ... ik haat aandacht”, brulde hij. En dus heb ik hem gezegd dat ik jou goed ken en dat je een aardige jongen bent. En dat je veel geld uitgeeft in zijn casino. En ook dat je rijke ouders hebt en dat jij wel iets zou kunnen regelen voor je oom.’ ‘Wat? Ik? Rijke ouders? Cecilia? Kom op, zeg!’ Ik haalde mijn handen over mijn gezicht en zuchtte diep. ‘Dat heb je me een keer verteld, Melle ... Maar daar gaat het nu niet om. Ik wilde gewoon wat tijd rekken.’

1 Alles of niets

Ik veerde op. ‘O, mijn god! Zeg me verdomme dat het een grap is, Cecilia.’ Ik sloeg met een vlakke hand op de betonnen paal voor me. Ze wilde me vastpakken en omhelzen, maar ik deinsde terug. Wel nam ik de volgende sigaret die ze me aanreikte, gretig aan. ‘Melle, sorry, ik moest wel wat voor je verzinnen.’ Ze wist zich totaal geen houding te geven. Ze liep naar de wasbak en vulde een glas met water. In één teug dronk ze het leeg. ‘Als je wilt, kun je hier vanavond slapen. Hier komt voorlopig niemand.’ Lang staarde ik beteuterd naar de kruisboog. ‘Nee’, zei ik. ‘Ik neem liever een taxi naar huis. Ik zie wel. Ik zie verdomme wel. Kun je me alsjeblieft honderd euro lenen?’ BOUDOO, K., Alles of niets, Moon, Amsterdam, 2010.

1.1 Na het lezen 1

bro

Jongenstypes 1

1 De Grote Bek Aard en omgeving: Hij is opzichtig gekleed en heeft een grote bek. Hij laat zijn amandelen zien op de voetbalterreinen of in de schoolgangen. Je kunt hem niet missen (of je moet jezelf platdrukken tegen de muur), omdat hij door de gangen stormt met een horde blaaskaken zoals hijzelf. Versierformule: ‘Hé, jij daar!’ Pro’s en contra’s: Onder al dat geschreeuw en gedoe is hij een zachtgekookt eitje. Je kunt hem om je vinger winden als je dat wilt. Maar wil je dat? Hij eet met zijn mond open, boert (luid) en zal je ouders op hun zenuwen werken. Maar als je op hun zenuwen wilt werken, is dat eerder een pro dan een contra. 2 Meneer Weetal Ook Eihoofd genoemd, gezien de vorm van zijn hoofd. Aard en omgeving: Hij denkt veel en denkt dat denken het belangrijkste is wat je kunt doen en dat iedereen die niet denkt, niet belangrijk is. Ik denk dat je hem kunt vinden in de schoolbibliotheek, met zijn neus in een groot boek vol kleine lettertjes die hem bijziend maken, en ik denk dat dat de reden is waarom meneer Weetal bij het denken met zijn ogen knippert. Versierformule: ‘Ik ben een genie.’ Pro’s en contra’s: Je hoeft je mond niet te oefenen door te praten: dat doet hij wel voor jou. Maar hij zal je ook bespatten met speeksel, dus draag een regenjas.

DEEL 1 • BEROEMD & BIZAR

3 De Knapperd Aard en omgeving: Wow! Het zijn niet gewoon z’n tanden! Het zijn z’n ogen, z’n huid, alles! Maar waar vind je hem? Ga bij die menigte meisjes buiten de schoolpoort staan. Hij zal ongeveer in het midden staan. Versierformule: Heeft hij niet nodig. Met zo’n knappe smoel liggen de meisjes vanzelf aan zijn voeten. Pro’s en contra’s: Hij ziet er misschien goed uit, maar wie zegt dat de rest goed is? 4 De Milieufreak Aard en omgeving: Zie je die jongen tijdens de middagpauze in de stortregen staan? Hij draagt een bord met: RED DE WALVISSEN EN DE DOLFIJNEN! Dat is de milieufreak. Hij spreekt langzaam om energie te sparen. Hij is voor hergebruik van oude sokken en de weggeworpen jeans van andere jongens door bij Oxfam-wereldwinkels te kopen. Hij eet geen koeien of andere dieren. Versierformule: ‘Wil je een blaadje sla van me?’ Pro’s en contra’s: Je zult hem er niet van moeten overtuigen dat je een brein hebt en hij zal je niet beledigen door te denken dat je niet zelf je bioscoop kunt betalen. Maar als je romantiek zoekt, kun je de nachtzoen wel vergeten. Hij heeft het te druk met uit te vissen hoeveel jouw deel is in de kosten van het schoenleer dat hij versleten heeft door jou thuis te brengen.

Meisjestypes 1

1 De Wildebras Aard en omgeving: Elke kerel die ooit een bende heeft gehad, kent de wildebras. Je vindt ze in elke bende. Dit type kent duidelijk geen angst, want het treedt tot de ben de toe wanneer alle leden nét gezworen meisjeshaters zijn geworden. Het is ook een maatstaf voor de lelijkheid van het type: niemand merkt echt dat ze een meisje is tot het te laat is, want dan is ze al zodanig ‘een van de jongens’ dat ze geaccepteerd is. Wat ze zegt: Vreemd genoeg (maar typisch) zal de wildebras wél haar geslacht in de schaal werpen om haar zin te krijgen. Een typische opmerking kan dus zijn: ‘Zoiets doe je niet waar een dame bij is!’ Natuurlijk zal ze zich inmiddels evenmin als een ‘dame’ zien als de rest van de bende. Wat ze bedoelt: ‘Hou daarmee op of ik verkoop je een dreun!’ Pro’s en contra’s: Een wildebras in je bende hebben is prima wanneer je stopt met kikkervisjes te martelen en overstapt op meisjes. Zo heb je een exemplaar waarop je kunt oefenen. Maar minder positief is dat je snel weer verlangt naar de kikkervisjes!

1 Alles of niets

2 De Schoonheid Aard en omgeving: Je vindt haar in elk liedje dat ooit ge schreven is, en op de moeilijkst bereikbare plaatsen. Zij is het onderwerp van gedichten, boeken, opschepperij en gevechten. Maar altijd blijft ze op een afstand. Wat ze zegt: ‘Hoi!’ Wat ze bedoelt: ‘Haal dat maar uit je hoofd, kereltje!’ Pro’s en contra’s: Naar haar kijken is een droom. Maar jammer genoeg is kijken niet genoeg. En jammer genoeg omringt ze zich met een schare ex-wildebrassen die zo lelijk zijn dat een verzameling gorilla’s eruitziet als een Miss World-verkiezing! 3 Je Persoonlijke Organisator Aard en omgeving: Je vindt haar altijd bij buitenschoolse activiteiten en in clubs. En als je haar niet ziet, staat ze gewoon twee passen achter je rug! Want jij bent het doel van haar organisatietalent. Ze wil jou organiseren. Haar moederinstinct heeft het gewonnen van haar seksuele instincten. Ze valt dus niet echt op je. Nog niet, Natuurlijk! Wat ze zegt: ‘Heb je je huiswerk al gemaakt?’ Wat ze bedoelt: Het zou natuurlijk leuk zijn als je kon denken dat ze bedoelde: ‘Want als je het af hebt, mag ik het dan kopiëren?’ Maar nee hoor: ze bedoelt écht wat ze zegt! Pro’s en contra’s: Het is natuurlijk leuk je eigen wandelende agenda te hebben ... totdat ze op je gaat vallen! Want dan ben je gezien! 4 De Weetal Aard en omgeving: Je vindt haar vooraan in de klas, vooraan in de race, op het podium bij elke discussieavond. Je vindt haar eigenlijk overal waar er een kans bestaat om de eerste te zijn. Daar is ze dan, door en door zeldzaam: een Zeer Intelligente Vrouw. Maar ze weet het. En of ze het weet! Wat ze zegt: ‘Jeetje, wist jij dat niet?’ Wat ze bedoelt: ‘Hoe kan iemand zo dom zijn en toch overleven in deze maatschappij?’ Pro’s en contra’s: Prima als vriendin, want je mag altijd haar huiswerk kopiëren. Maar ja, een vriendschap met haar is onmogelijk, want een gesprek van vijf minuten met haar slaat alle lucht uit je longen! COREY, P., Succes bij de jongens. Succes bij de meisjes, Deltas, Aartselaar, 1993.

DEEL 1 • BEROEMD & BIZAR

bro

Drie weken voordat oom Walter verdween – Speltip 4 – Hap niet te snel toe Fragment uit Alles of niets – Khalid Boudou 1

Speltip 4 Hap niet te snel toe Hallo daar, Melle. Waar ben je gebleven? Het is tijd om terug te komen en onze site te bezoeken. We hebben een volle pot voor je klaarliggen! Bezoek casino Nighttrain vandaag nog en geniet van een fantastische bonus van 200%! Ik drukte mijn laptop uit en voerde de vissen. De Kawasaki had ik uiteindelijk toch uit de garage gesleept en in de tuin gezet. Ik heb er wel een halfuur trots rondjes omheen gelopen. Kon ik hem mooi aan oom Walter showen, en er samen met hem aan gaan sleutelen. Ik schonk mezelf een glas melk in en zette een pannetje met een eitje op het vuur. De boodschappen die ik die ochtend na het hardlopen had gedaan, haalde ik uit de tas. Zes Duitse broodjes, Prima Donna-kaas, mandarijnen en een pak goulash van Knorr. Op de bodem van de plastic tas lag het pakje met krasloten. Een mooie, glimmende verpakking, die bij de kassa lag te lonken. Omdat ik al een tijd niet had zitten klikken, vond ik dat ik mezelf zo’n pretpakketje wel cadeau kon doen. Vijf euro. Het kostte maar vijf euro. Vijf euro is niks. Gretig trok ik de loten uit de verpakking. Een muntje van tien cent en krassen maar. Afbeeldingen van zonnetjes en klavertjes kwamen tevoorschijn. Op het eerste lot, geen fuck. Op het tweede, ook geen fuck. En op het derde won ik een gratis lot. Niet veel, maar zelfs die kleine winst wond me op. Maar ik zei tegen mezelf dat ik me daarover niet mocht opwinden, stopte ze snel weg en plofte op de bank. Oom Walter lag nog te slapen. Ik wist even bij god niet wat ik moest doen. De opwinding ging niet weg. Huiswerk had ik wel, maar dat was stof die ik toevallig van het jaartje zittenblijven nog wel wist. Ik pakte mijn laptop weer op. Mijn Hotmail-inbox zat vol met aanbiedingen van pokersites en online casino’s waarop ik me ooit had aangemeld en/of op had gespeeld. Alsof ze mij, Melle, zwaar misten. Alsof ze zonder mij niet konden bestaan. Zo hard schreeuwden die uitnodigingen in mijn mailbox. 500/Free! Claim now! Log snel in! Gratis bonus wacht op u! Pokervips trakteert! 50 gratis!

1 Alles of niets

Alleen voor jou, Melle! 20 euro gratis! Kom bij 5stars casino en speel gratis! Deposit €20 and we’ll give you €100!

Nadat ik mijn glas melk in één slok naar binnen had gewerkt, sloot ik mijn eigen, geblokkeerde laptop af en nam die van pa op schoot. Gewoon om eens te gaan kijken op wat pokersites. Gewoon voor de fun ... en om te kijken wie er online waren. En misschien ook een beetje om mezelf te bewijzen dat ik gewoon kon kijken zonder iets te doen. En tja, waarom zou ik dan niet gelijk de gratis bonussen die de speelsites me hadden geschonken, opspelen? Je wist maar nooit. Proberen mag, spelen niet, bedacht ik. Het sloeg nergens op. Vijf ... tien minuten ... hoogstens een kwartier, zou ik klikken. En dan zou het echt klaar zijn. En dus kroop ik weer achter de laptop en logde in op Poker-Plein. Terwijl ik de site opstartte, keek ik naar de planten op de vensterbank. Ze stonden er gezond bij. Ik staarde naar de crossmotor en de tuin. De tuin lag er goed bij. Ik had het onkruid uit de plantenbakken getrokken en het terras geveegd. De telefoon ging. Ik hoopte dat het mijn moeder was. Een halfuur durend vrouwengezeik zou me zeker weer bij de les brengen. Ik moest dit gewoon niet meer doen. Maar in plaats van mijn moeder was het een snelle jongen, die me vroeg of ik De Telegraaf niet wilde proberen voor een lekker prijsje. ‘Ik lees geen kranten’, reageerde ik en ik legde neer. Ik ging weer zitten. Nou, even dan. Er waren veel vissen de pokersite binnen gezwommen, zag ik. Vissen, zo noemde je de slechte spelers. Te veel geld, dom, maar vooral beginnelingen die gewoon hun geluk kwamen testen. Spelers die net zo goed het geld meteen konden overmaken aan topklikkers als: Jawsl00, Hellracertje, Haagselepelaar, Swingarm, Tsunamifucker en Fortunecharger. En zwom je niet direct in een van hun netten, dan deed je dat later wel, in dat van kleinere haaien zoals ik. Mijn nick was Messi91. Ik hield namelijk wel van voetbal. De naam Messie stond op de achterkant van het FC Barcelonashirt dat ik ooit van mijn ex Sora kreeg. Oké, vijf eurootjes erbij inzetten dan. Mijn eerste twee kaarten: een aas en een koning. Raisen, die hap. De flop bracht een acht, een boer en, jawel, een aas. En zo ging het maar door. De ene bet na de andere. En ik won. En ik won nog een keer. En zo verloor ik me snel in het spel. ‘’t Is maar voor één keertje’, zei ik hardop. Maar uiteindelijk verloor ik mezelf zo erg in het gokken dat ik de grote handen van oom Walter op mijn schouders niet eens voelde. Ik keek pas om toen hij met zijn schorre ochtendstem riep: ‘Yeah, baby! Goed bezig, topgozert! All in! All in! Deze heb je zeker, baby! All in. Ja!’ BOUDOU, K., Alles of niets, Moon, Amsterdam, 2010.

DEEL 1 • BEROEMD & BIZAR

1.2 FOCUS op … zinsdelen FOCUS

KENNIS

DVD

Woorden uit de tekst Alles of niets

bro

De bos bloemen die ze aan de rand van het bos had geplukt, was na een dag al verwelkt.

boeket, ook bundel, bv. sleutelbos woud

de vest het vest

Het jongetje was in de vest gevallen. Het nieuwe vest dat hij droeg, stonk daardoor uren in de wind.

gracht om een stad trui met rits of knopen

verzeild raken

In het nieuwste boek van die bekende misdaad auteur raakt het hoofdpersonage in allerlei vreemde situaties verzeild.

terechtkomen

de portier het portier

De vriendelijke portier hield voor de klant het portier van de wagen open.

persoon die de deur openhoudt deur van een voertuig

de/het tissue

Mijn tante was zo geëmotioneerd dat ze het ene tissue na het andere nodig had om haar tranen te deppen.

papieren zakdoekje

troosteloos

De molen biedt al jaren een troosteloze aanblik. Dat zal zo blijven als de gemeente de restauratie ervan blijft uitstellen. De kapitein keek troosteloos toe hoe zijn schip, dat door een aanvaring lek geslagen was, langzaam zonk.

somber

de coffeeshop

De burgemeester denkt er niet aan een coffeeshop in zijn gemeente toe te laten, want hij vreest overlast.

zaak waar je softdrugs kunt kopen

de pumps (mv.)

In haar schoenenrekje staan tien paar pumps in allerlei trendy kleuren.

schoenen met hoge hak

uit voorzorg

Bij uitzonderlijke droogteperiodes worden de bossen uit voorzorg afgesloten voor wandelaars. Zo wil men een bosbrand voorkomen.

om te voorkomen dat iets fout gaat

de bos het bos

diepbedroefd

1 Alles of niets

bluffen

Je weet toch dat hij bluft. Zijn ouders rijden heus niet met een Porsche en zijn oudere broer woont echt niet in Monaco.

opscheppen, de situatie beter voorstellen dan ze is

ijsberen

Wat loop je te ijsberen? Zit je iets dwars?

rusteloos heen en weer lopen

allesbehalve

Een ticket voor het optreden van die Britse band is allesbehalve goedkoop. Die journalist schrijft echt over alles, behalve sport.

helemaal niet

Als ik oog in oog stond met een bruine beer zou ik vast en zeker terugdeinzen. Als je alle attracties op de kermis wilt doen, mag je ook bij de XXL die je 50 meter hoog de lucht in slingert niet terugdeinzen.

achteruitgaan

alles, behalve terugdeinzen

alles, maar niet ...

voor niets terugdeinzen

Terroristen deinzen nergens voor terug.

(figuurlijk) bang zijn voor tot alles in staat zijn

gretig

De gasten verorberden gretig de verse soep.

sterk verlangend naar

beteuterd

Toen het meisje te horen kreeg dat ze niet meer op de glijbaan mocht, keek ze beteuterd.

teleurgesteld en verbaasd tegelijk

de bonus

Als het elftal de finale haalt, krijgt elke speler nog een bonus.

extraatje

de goulash

Als je de goulash pittig wilt maken, voeg je er nog een rood pepertje aan toe.

vleesgerecht uit Hongarije

bij de les blijven / brengen

Als de leraar met moeilijke begrippen goochelt, hebben vele leerlingen het moeilijk om bij de les te blijven.

(doen) opletten, op de hoogte brengen

DEEL 1 â€˘ BEROEMD & BIZAR

KENNIS

bro

Spanningstechnieken

DVD

Een auteur kan ervoor kiezen de gebeurtenissen weer te geven zoals ze zich in werkelijkheid hebben voorgedaan, dat wil zeggen in chronologische volgorde. Om de nieuwsgierigheid van de lezer te prikkelen of om het spannend(er) te maken, kan hij ook beginnen met een vreemde situatie en daarna de voorafgaande gebeurtenis(sen) weergeven. Die passage waarin teruggekeerd wordt naar iets wat vroeger gebeurd is, heet een terug verwijzing. Het Engelse woord daarvoor – dat je zeker kent uit de filmwereld – is flashback.

2 Wat had je gedacht? 2.1 Voor ik doodga 1

bro

DVD

FOCUS

Fragment uit Voor ik doodga – Jenny Downham Tessa (16) weet dat ze nog maar een paar maanden te leven heeft. Voor ze doodgaat, wil ze absoluut nog enkele dingen doen. Beroemd worden, bijvoorbeeld.

FOCUS

soorten woorden

‘Roem’, zegt pap. ‘Goed, wat bedoelen we met roem, hm?’ Ik bedoel Shakespeare. Dat silhouet van hem met zijn parmantige baardje, ganzenveer in de hand, stond voor op al zijn toneelstukken op school. Hij bedacht honderden nieuwe woorden en nu, eeuwen later, weet iedereen nog wie hij was. Hij leefde vóór de auto’s en vliegtuigen, re volvers, bommen en milieuvervuiling. Vóór de pennen. Koningin Elizabeth I zat op de troon toen hij schreef. Zij was ook beroemd, niet alleen omdat ze de dochter van Hendrik VIII was, maar ook vanwege de aardappels, de Armada*, de tabak en omdat ze zo slim was. Dan is Marilyn er nog. Elvis. Zelfs hedendaagse iconen als Madonna zullen in de herinnering voortleven. Take That is weer op tournee en de kaartjes waren in een fractie van een seconde weg. Ze hebben kraaienpootjes en Robbie doet niet eens mee, maar toch willen de mensen een stukje van ze hebben. Dat soort roem bedoel ik. Ik wil dat iedereen op de

* de Armada: In het jaar 1588, tijdens de Spaans-Engelse Oorlog (1585-1604), probeerde de Spaanse koning Filips II met zijn Armada Engeland binnen te vallen (armada is Spaans voor ‘gewapende’ vloot).

2 Wat had je gedacht?