INHOUD Starten met Curieus 4 Curieus en diddit 8
#LichtOnderInvloed 9
#GelukZalig 79
Focus 1 Mijn persoonlijke smoothie Focus 2 Mijn gevulde rugzak Focus 3 Volgers en afzetters
Focus 1 Wie ben ik voor jou? Focus 2 Wegen naar geluk Focus 3 Een zalige mens
10 13 18
80 83 87
Uitgelicht 21 Breedbeeld 22
Uitgelicht 91 Breedbeeld 92
#DroomGroot 23
#Go(e)dGezien 93
Focus 1 Dromen zijn bedrog? 24 Focus 2 Dromen van zien en gezien worden 27 Focus 3 Heilzame dromen 31
Focus 1 Zacheüs 94 Focus 2 Intouchables 98 Focus 3 Hongerdoeken als geloofsinspiratie 102
Uitgelicht 35 Breedbeeld 36
Uitgelicht 105 Breedbeeld 106
#IkBenJong 37
#Getekend 107
Focus 1 Heb ik hier verbinding? 38 Focus 2 Zoals mensen van één familie 42 Focus 3 Ik ben een kind van mijn vader 46
Focus 1 Slecht weer vandaag 108 Focus 2 Getekend voor het leven 112 Focus 3 Dat doe je jezelf toch niet aan? 115
Uitgelicht 49 Breedbeeld 50
Uitgelicht 119 Breedbeeld 120
#Courage 51
#InVuurEnVlam 121
Focus 1 Voor wie heb je oog? 52 Focus 2 Het web van armoede 56 Focus 3 De gemeenschap van Sant’Egidio 59
Focus 1 Pinksteren Focus 2 Ontvangen en geven, teken van verbondenheid Focus 3 Begeesterd leven
Uitgelicht 63 Breedbeeld 64
Uitgelicht 133 Breedbeeld 134
#EchtKunstleer 65
#SchaapjesOpHetDroge 135
Focus 1 Schone schijn Focus 2 Geen woorden maar daden Focus 3 Waarachtigheid
Focus 1 Ik ben de goede herder Focus 2 Ik ben … Focus 3 Hoe zie ik mezelf?
66 71 75
Uitgelicht 77 Breedbeeld 78
122 126 129
136 139 141
Uitgelicht 147 Breedbeeld 148 Woordenlijst 149 Vensters: Ontkiem! 157
Inhoud
3
STARTEN MET CURIEUS Welkom bij Curieus. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat.
1 Op weg met Curieus Het leerwerkboek bestaat uit 10 hoofdstukken en elk hoofdstuk is op dezelfde manier opgebouwd.
We zoeken inspiratie in de beeldtaal en nemen een sprekende snapshot van het onderwerp van het hoofdstuk. Op het titelblad vind je een aantal vragen die de snapshot oproept. De titel van elk hoofdstuk is een hashtag (#).
#DROOMG
ROOT
Deze foto toont de droom van Blaise, een 12-jarige jongen uit Haïti. 1 Wat is de droom van Blaise? 2 Waarom zou hij die droom hebben, volgens jou?
FOCUS 1
Er staan tien snapshots in 10 hoofdstukken centraal. Je onderzoekt deze momentopnames driemaal via een Focus en verbindt ze achteraf tot een groter geheel.
DROMEN ZIJN BEDROG?
A Jeugdige dromen
NT
DROMEN VAN ZIEN EN GEZIEN WORDEN
Het thuisland van Blaise, Haïti, is in 2010 getroffen door een verwoestende aardbeving. Een zeer groot deel van de Haïtiaanse bevolking is, onder andere hierdoor, dakloos geworden. Blaise moet A De ontmoeting van Jezus metnasleep een blinde bedelaar opgroeien in de moeilijke van de aardbeving. Dat houdt hem 1 Lees het Bijbelfragment over de ontmoeting van Jezus met een blinde bedelaar. Beantwoord daarna de vragen. echter niet tegen vol dromen te zitten. Voor zijn programma Reizen Waes Jezus kwam in de buurt van de stadTom Jericho. zatHaïti een blinde bedelaar langs de kant van de weg. reisde WaesDaar af naar Toen hij hoorde dat er veel mensen voorbijliepen, hij: ‘Wat is er aan de hand?’ om met eigen ogen tevroeg kijken hoe De mensen vertelden hem dathet Jezus voorbijkwam. met uit hetNazareth land gesteld is na de De blinde man begon te roepen: ‘Jezus! Zoon van David! Heb medelijden met mij!’ aardbeving van A 2010. Hindoeïsme
FOCUS 2
FOCUS 3
HEILZAME DROMEN
De mensen zeiden: ‘Houd toch je mond!’ Maar de man begon nog veel harder te roepen: ‘Zoon van David! Heb medelijden met mij!’
1
Bekijk de beelden van Reizen Waes en beantwoord de bijbehorende vragen. a
Lucas 18, 35-39
Voor haar programma Last Days Welke conclusie trekt Tom Waes na zijn Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince? reisde fotografejou? Lieve Blancquaert a rondleiding Waarom isin dede blinde man aan het bedelen, volgens
de wereld rond om de verschillende
manieren waarmee er met Welke foto komt overeen met de houding van de omstanders tensterven opzichte van de blinde bedelaar? en de dood wordt omgegaan in Verklaar. verschillende culturen te leren begrijpen en op foto vast te leggen. Voor een van de afleveringen reisde ze naar Varanasi, een heilige stad Kun je na het zien van de beelden de droom van Blaise beter voor hindoes. begrijpen? Waarom (niet)? b
b
1
4
CURIEUS
Bekijk de fragmenten en beantwoord de bijbehorende vragen. a
Waarom is het de droom van veel hindoes om in Varanasi gecremeerd te worden (of er zelfs te sterven)? Leg uit.
Na de 3 Focussen kom je aan bij het onderdeel Uitgelicht. In dat onderdeel brengen we aan de hand van enkele vragen of een oefening de 3 Focussen samen tot één geheel. Aan de hand van nieuwe bronnen en vragen verwerken we de inhoud van het hoofdstuk.
UITGELICHT 1
Kies een persoon:
Sint-Benedictus van Nursia (monnik)
Mahatma Gandhi (godsdienstige en politiek leider)
Moses Mendelssohn (filosoof)
Aïsja bint Abu Bakr (vrouw van Mohammed)
Benazir Bhutto (politica)
Bono (muzikant)
BREEDBEELD
Abraham (aartsvader)
We zijn het hoofdstuk #DroomGroot begonnen met een foto van Blaise, het Haïtiaanse jongetje dat de kans kreeg om zijn droom even ‘werkelijkheid’ te zien worden voor de lens van een professionele fotograaf. Jij krijgt nu dezelfde kans.
Je mag ook zelf iemand voorstellen aan de leerkracht.
Martin Luther King Jr. (dominee) 2
Paus Johannes XXIII
1
Brainstorm in de klas over jouw foto waarin je je droom uitbeeldt en zelf beleeft.
2
Neem een foto en hou een aantal hoofdgedachten uit het hoofdstuk in je achterhoofd. - Wat vind ik belangrijk in het leven? - Hoe wil ik met anderen omgaan? - Welke plaatsen spelen een belangrijke rol in mijn leven? - Wat kun je zelf concreet doen om je droom waar te maken?
Ga zelf in boeken of op het internet op zoek naar het verhaal achter deze man of vrouw. a
Wat kun je over zijn of haar persoonlijkheid vertellen? Ga dit na voor de vijf eigenschappen van de Big Five.
b
Verduidelijk een van deze eigenschappen met een bijpassende gebeurtenis, citaat … uit het leven van deze persoon. Leg duidelijk uit wat de link is met een karaktereigenschap.
c
Door wie of wat heeft deze persoon zich laten beïnvloeden?
d
Op welke manier kan deze persoon andere mensen beïnvloeden?
e
Waarin kan deze persoon voor jou een voorbeeld zijn? Waarom?
f
Welke eigenschap(pen) van deze persoon wil je zeker niet overnemen in je eigen leven? Waarom?
UITGELICHT
21
Elk hoofdstuk eindigt met een Breedbeeld waarin we het thema van het hoofdstuk binnen jouw wereld bekijken. De kernvraag luidt hier: hoe kun je met deze nieuwe inzichten in je leven verder aan de slag? 36
BREEDBEELD
Ten slotte eindigt het leerwerkboek met een apart hoofdstuk Vensters. In een reeks authentieke en exclusieve video’s maken we hier kennis met vier studenten die elk vanuit hun levensbeschouwing naar de wereld kijken en daarover vertellen. De studenten keren terug in de drie graden en introduceren zo de interlevensbeschouwelijke dialoog in de klas.
VENSTERS ONTKIEM !
ILC 'S
Kennis: 1, 2, 3, 8, 9, 10 Vaardigheden en attitudes: 4, 5, 6, 7, 12, 13, 14, 15, 16, 17
Starten met Curieus
5
a
Bekijk het filmpje.
b
Op welke manier is het verhaal van de ontmoeting tussen Jezus en de blinde bedelaar Bartimeüs een bron van leven voor Edmond? Verklaar.
2 Handig voor onderweg In de loop van elk hoofdstuk word je ondersteund door een aantal hulpmiddelen. ZOOM
Gelovigen ervaren de aanwezigheid van God in hun leven als heilzaam. Gods aanwezigheid zorgt voor een dimensie die het leven rijker maakt. God biedt met andere woorden een meerwaarde in het leven die gelovigen nergens anders zouden kunnen vinden.
In elke Focus zetten we even de belangrijkste zaken op een rijtje in de Zoom. De kernwoorden in een Zoom staan vetgedrukt.
De aanwezigheid van God is een bron van leven: een bron van kracht en geluk. In sommige godsdiensten wordt het idee van de aanwezigheid van God verbonden met specifieke plaatsen. Daarom is het aandoen van deze plaatsen voor hindoes en moslims een ultieme droom. Ook kan het geloof in God een inspiratie zijn voor het handelen van mensen. In het christendom is het de droom van gelovigen om mee te werken aan de droom die Jezus voor de wereld had: een wereld waarin niemand wordt uitgesloten en iedereen zich thuis kan voelen.
WOORDENLIJST Woord
Betekenis
Abraham p. 21, 95, 158, 159
Belangrijke stamvader in het jodendom, het christendom en de islam. Volgens de traditie in de Hebreeuwse Bijbel en de Koran de aartsvader van de Israëlieten en Arabieren.
apartheid p. 20
Tussen 1948 en 1990 was dit de naam van het systeem dat zwarten en blanken van elkaar scheidde in Zuid-Afrika. De overheid wilde blanken meer rechten geven door apartheid-wetten.
archetype p. 145, 146
Een patroon, iets ‘typisch’ dat aan de oorsprong ligt en waarvan alle andere gelijksoortige personen, objecten of concepten zijn afgeleid.
bedevaart p. 32, 33, 110, 111
Een reis naar een bedevaartsoord.
bedevaartsoord p. 110, 111
Een bedevaartsoord is een plaats die een bijzondere betekenis heeft binnen een bepaalde religie. Zo kan een bedevaartsoord verbonden zijn met een persoon die een centrale plaats inneemt in een religie (de stichter of een heilige), een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis van de religie of een wonder dat plaatsgevonden zou hebben op deze plek.
bergrede p. 86
In deze lange toespraak geeft Jezus meer uitleg over hoe hij de joodse wetten beleeft. Hij plaatst deze wetten in het teken van de liefde.
communie p. 39
Het moment waarop christenen het brood (en de wijn) met elkaar delen en eten. In de katholieke Kerk gebruikt men hiervoor een hostie, een klein rond stukje brood.
de Big Five p. 10, 21
Een persoonlijkheidstheorie die zegt dat de persoonlijkheid van iemand kan worden beschreven aan de hand van vijf eigenschappen
doopviering p. 39
Een christelijke viering waarin iemand als nieuw lid van de gemeenschap wordt gedoopt met water.
34
#DROOMGROOT
In eigen woorden
Moeilijke woorden worden uitgelegd in de woordenlijst. Die woorden springen extra in het oog door de stippellijn. Je vindt die woorden ook achteraan terug in de woordenlijst.
Woordenlijst
1
Bekijk het fragment van Vive le vélo. Je leert de Franse Marie-José Robert kennen, die een zware klap te verduren kreeg. De eerste keer dat ze naar Lourdes kwam, was uit nieuwsgierigheid. Maar in 2010 had ze een zwaar werkongeval, waarbij ze al haar beenderen brak. In het ziekenhuis kreeg ze visioenen van de maagd Maria. Eens ze werd ontslagen, trok ze naar Lourdes om genade te vragen aan Maria. Wat zou ze hiermee juist bedoelen?
2
Welke symbolische handeling valt jou het meest op in de reportage over de bedevaart van Marie-José in Lourdes? Wat zou de betekenis daarvan kunnen zijn?
3
Ook Gommaar is naar Lourdes gegaan. In het fragment van Via Annemie zie je dat hij in het bijzonder de ziekenzalving wil ontvangen. Wat houdt die ziekenzalving juist in?
149
CURIEUS!
Blindheid werd door Jezus’ tijdgenoten als een gebrek gezien. Blind zijn werd – net als andere ziektes, zoals melaatsheid – door veel gelovigen in verband gebracht met een straf van God: door de zonden van de ouders of de zieke zelf zou men zijn gestraft door God met, bijvoorbeeld, het verlies van zijn of haar zicht.
Dit Curieus-kader bevat een weetje voor nieuwsgierige leerlingen of uitbreidingsleerstof.
4 aandoening Begrijp je, na werden de bespreking vanniet de reportages over Marie-José en Gommaar, waarom ze naar Lourdes Door hun blinden aanvaard door gaan om waardoor elk op hun manier hun ‘litteken’ omdete gaan? Waarom (niet)? hun medemensen ze geenmet plaats hadden in samenleving. Omdat men ten tijde van Jezus onze moderne sociale voorzieningen nog niet kende, waren blinde mensen veelal veroordeeld tot bedelen om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.
ZOOM
2
6
CURIEUS
Tijdens het leven worden mensen geconfronteerd met gebeurtenissen die het leven ingrijpend veranderen. Littekens kunnen hier het gevolg van zijn. Ze kunnen zowel uiterlijk (lichamelijk) als innerlijk (mentaal) zijn. Iedereen gaat op zijnGeubels manier met In Taboe probeert stand-upcomedian Philippe eenlittekens om. Ook heeft iedereen zijn eigen inspiratiebron waar hij of zij kracht uithaalt. Dat kan gaan van het opstellen van een bucketlist, zoals beter begrip te krijgen van het leven van mensen met een visuele Charlotte, tot het geloof van Marie-José en Gommaar. Binnen de katholieke kerk spelen beperking. bedevaartsoorden hierin een belangrijke rol.
a
Bekijk het fragment en maak kennis met Rik en Stephanie.
b
Ervaren Rik en Stephanie hun blind of slechtziend zijn als een beperking? Verklaar.
FOCUS 1
Slecht weer vandaag
111
melaatsheid – door veel gelovigen in verband gebracht met een straf van God: door de zonden van de ouders of de zieke zelf zou men zijn gestraft door God met, bijvoorbeeld, het verlies van zijn of haar zicht.
a
Wat bedoelen deze mensen met ‘hun verhaal’?
b
Wie weet waarschijnlijk het best wat zijn of haar persoonlijkheid is? werden blinden niet aanvaard door Door hun aandoening
c
hun medemensen waardoor ze geen plaats hadden in de samenleving. Omdat men ten tijde van Jezus onze moderne sociale voorzieningen nog niet kende, waren blinde mensen veelal veroordeeld tot bedelen om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.
Waarom denk je dat?
2
In Taboe probeert stand-upcomedian Philippe Geubels een beter begrip te krijgen van het leven van mensen met een visuele Je weet pas hoe sterk je bent als sterk beperking. zijn de enige keuze is die je hebt. a
Bekijk het fragment en maak kennis met Rik en Stephanie.
Dit kader bevat een prikkelende vraag of uitdagende stelling die doet nadenken.
ZOOM
b Ervaren Rik en Stephanie hun blind of slechtziend zijn als een beperking? Verklaar. Je leven is een aaneenschakeling van verhalen. Daarom kun je iemand het best leren kennen door zijn of haar levensverhaal. In elk verhaal zit een ervaring die je meedraagt voor de rest van je leven. Het kan zelfs zijn dat die ervaringen je ooit helpen, en dus op hun beurt jou dragen. Op die manier kunnen mensen, maar ook ervaringen een soort tochtgenoot worden op (een deel van) jouw eigen levensweg.
FOCUS 2
c 3
NT
Mijn gevulde rugzak
13
Zie jij het blind zijn van de bedelaar, Rik of Stephanie als een beperking? Waarom (niet)?
Lees het vervolg van het Bijbelfragment.
Toen bleef Jezus staan en zei: ‘Breng die man hier.’ De man kwam, en Jezus vroeg: ‘Wat kan ik voor je doen?’ De blinde man antwoordde: ‘Heer, ik wil weer kunnen zien.’ Jezus zei: ‘Kijk om je heen! Je bent beter geworden dankzij je geloof.’ Meteen kon de man weer zien. Hij ging met Jezus mee, en hij dankte God. Ook alle mensen die het zagen, dankten God.
Lucas 18, 40-43
28
#DROOMGROOT
Bij elke Bijbeltekst vind je vervolgens een icoon OT
OT
(Oud Testament) of NT
NT
(Nieuw Testament).
We hebben ervoor gekozen om elk Bijbelboek voluit te noteren. Dat maakt het gemakkelijker een tekst terug te vinden in de Bijbel. Als je zelf een tekst wilt opzoeken, dan vind je in de Info bij het onlinelesmateriaal terug hoe dat moet.
Bij het onlinelesmateriaal vind je ook een infokatern. Deze digitale infokatern omvat duiding bij en achtergrondinformatie over de verschillende wereldgodsdiensten, de Bijbel en de Kerk. Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je online. Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je online. Je vindt online een ontdekplaat. Je vindt online extra (ondersteunend) materiaal.
Starten met Curieus
7
CURIEUS EN DIDDIT het onlineleerplatform bij Curieus Curieus 3 is rijk aan onlinelesmateriaal. Zo vind je op diddit alles terug om met het leerwerkboek aan de slag te gaan. Je vindt hier niet alleen alle video- en audiobestanden, maar ook de ontdekplaten. Ben je nieuwsgierig en wil je meer weten over een bepaald onderwerp? Of heeft je leraar je gevraagd om de les voor te bereiden? Geen enkel probleem! Klik in diddit op het icoon van de ontdekplaat en ga op onderzoek.
Wanneer je een van de onderstaande iconen in het leerwerkboek ziet, kun je dus op diddit het onlinelesmateriaal vinden. Bekijk de video. Beluister het fragment. Ga hier aan de slag met de ontdekplaten! Je vindt hier al het overige onlinelesmateriaal, bijvoorbeeld liedjesteksten, extra bronnen, teksten ‌
8
CURIEUS