INHOUD Starten met Curieus 4 Curieus en diddit 8
Paulus Blik 1 Blik 2 Blik 3
Verschil moet er zijn Van Saulus naar Paulus De tijd zal het leren
9 10 13 16
Abel
69
Blik 1 Joepie, cadeautje! Blik 2 (Op)offeren Blik 3 Het groene monster
70 72 76
Gestript 19 In de spiegel 20
Gestript 79 In de spiegel 80
Bartimeus 21
Ester
81
Blik 1 (In)zien Blik 2 Ik wil zien! Blik 3 Ik tel mee!(?)
Blik 1 Blik 2 Blik 3
82 85 88
22 26 29
Dit ben ik Op de troon Gas geven
Gestript 31 In de spiegel 32
Gestript 91 In de spiegel 92
Petrus
Noach
Blik 1 Blik 2 Blik 3
33
Vrienden maken 34 Wij zijn twee vrienden, jij en ik 36 Wij blijven altijd bij elkaar (al worden we meer dan 100 jaar) 39
Gestript 43 In de spiegel 44
Maria
45
Blik 1 Feestvreugde Blik 2 Licht in donkere dagen Blik 3 Maria, een bijzondere moeder
46 50 53
Gestript 55 In de spiegel 56
Simson
57
Blik 1 Helden Blik 2 My superhero Blik 3 Voor de draad ermee
58 62 65
Gestript 67 In de spiegel 68
Blik 1 Rebound Blik 2 De zondvloed Blik 3 De ark
93 94 96 100
Gestript 103 In de spiegel 104
Johannes 105 Blik 1 Blik 2 Blik 3
Wil je me dopen? Leven het (nieuwe) leven In een web
106 109 112
Gestript 115 In de spiegel 116
Deborah 117 Blik 1 Roze, blauw of paars? Blik 2 Alsof ze een man was Blik 3 Malala
118 121 124
Gestript 127 In de spiegel 128 Info 129 Vensters: Reis rond de wereld 141
Inhoud
3
STARTEN MET CURIEUS Welkom bij Curieus. We leggen graag even uit hoe je met dit leerwerkboek aan de slag gaat.
1 Op weg met Curieus Het leerwerkboek bestaat uit 10 hoofdstukken en elk hoofdstuk is op dezelfde manier opgebouwd.
Op het titelblad van elk hoofdstuk vind je de naam van een Bijbelfiguur terug. In dit leerjaar staan 10 Bijbelse figuren centraal: vijf uit het Oude Testament en vijf uit het Nieuwe Testament.
PETRUS 1 Ik vind dat echte vrienden voor het leven zijn. akkoord
3 Als mijn beste vriend ongelukkig is, raakt mij dat ook.
niet akkoord
2 Mijn online vrienden zijn ook echte vrienden. akkoord
Elk hoofdstuk start vervolgens met een beeld en een aantal stellingen dat het onderwerp van het hoofdstuk introduceert.
niet akkoord
akkoord
niet akkoord
4 Ik moet mijn vrienden steeds nieuwe kansen geven. akkoord
BLIK 1
niet akkoord
VRIENDEN MAKEN
A Kansen grijpen
1 Lees de teksten en markeer: Je werpt vanuit drie WIJ ZIJN TWEE - geel: waar en wanneer de vrienden elkaar leerden kennen; - groen: hoe/waar de vrienden de kans hebben gegrepen om2 vrienden teVRIENDEN, worden. JIJ EN IK invalshoeken een Blik BLIK op deze figuren om Ik weet nog goed hoe ik op mijn derde zag dat er nieuwe kindjes in de straat kwamen wonen. Terwijl Eva’s ouders de verhuisdozen uitpakten, speelden wij A Vrienden, maten, BFF's hun verhaal te helpen al samen met onze poppenwagens in de straat, onder het goedkeurend oog van mijn mama. We kennen elkaar zo goed dat we een eigen taaltje hebben; we geven 1 Markeer de woorden jij verbindt met ‘vriendschap’. begrijpen, waar ze voor elkaar zelfs andere namen. Zo noemt Eva mijdie ‘Snelle’, omdat ik altijd te laat WIJ BLIJVEN ALTIJD BIJ kom, en ik haar ‘Ekster’, omdat ze zo van glitters houdt. ELKAAR (AL WORDEN WE MEER DAN 100 JAAR) 3 staan en een verband te Nu zijn we twaalf en we zien elkaar nog elke dag! (Roos) geheimen BLIK delen plezier maken op stap gaan leggen met je eigen leven. afspreken gamen spelen Sinds mijn 7 jaar ga ik naar de atletiek. Het sporten is erg leuk, maar wat
elkaar vertrouwen
A Ik ken hem niet
eigenlijk nog veel leuker is, is het samenzijn met een hele hoop vrienden. Buiten
jezelf kunnen de trainingen gaan we ook met elkaar om:zijn samen naar het zwembad, samen
babbelen
naar de bioscoop en na elke training (veel te lang) blijven babbelen. Dit isen een 1 Howard Raj zijn al jaren beste vrienden, maar helaas loopt het niet altijd gesmeerd tussen hen. vriendengroep voor het leven! (Marouane)
plagen
samen doen Bekijk het fragment en beantwoord deiets vragen.
er altijd voor elkaar zijn
a
Wat is de oorzaak van de ruzie tussen elkaar Howardafenen Raj? toe
Amper geslapen had ik, die nacht voor de eerste schooldag op de middelbare
elkaar steunen
school. Ik kende niemand op mijn nieuwe school. Mijn vader had me al
zien
alles van elkaar weten
samen in dedoen klasomzitten ingepeperd dat ik niet zo verlegen mocht zijn en mijn best moest nieuwe vrienden te maken. Maar gelukkig was er Priya, die helemaal niet
verlegen is. Plots stond ze naast mij en begon ze te vertellen overbhaar broer, Hoe reageert Howard daarop? die hier ook op school zat, over wat hij had verteld over de leerkrachten. Nu
2
Lees de teksten op p. 34 opnieuw. Schrijf bij elke vriendschap twee passende woorden uit de woordenwolk van vraag 1.
gaan onze dochters samen naar school en volgen we elke week samen avondles Spaans. Priya blijft een flapuit en ik blijf verlegen, maar we hebben nog steeds
- Eva aan één blik of woord genoeg omen te Roos: weten hoe het met de ander gaat. (Katrien)
4
CURIEUS
-
c Zou Raj dat nog kunnen vergeten en vergeven? Marouane en de anderen van de atletiek:
-
Katrien en Priya:
2
Vertel hoe jij je beste vriend(in) hebt leren kennen. Waar en wanneer gebeurde dat? Hoe verliep dat? 3 Wat is de basis voor vriendschap? Kies en noteer 1 woord uit de woordenwolk van vraag 1.
3
Geef 3 tips om vrienden te maken.
2 4
Markeer de gevoelens die beide vrienden hebben.
voor iedereen even makkelijk In het verhaal van EvaIs enhet Roos lezen we dat de meisjes elkaar andere namen geven: Snelle en Ekster. omelkaar vrienden maken? teleurgesteld eenzaam aanvaard Waarom geven vrienden somste bijnamen?
beledigd
gekwetst blij
tevreden
trots
woedend
zelfvoldaan
GESTRIPT 1
Welke kleur heeft de linkse achtergrond?
2 3
Na de drie Blikken kom je bij het onderdeel Gestript. Aan de hand van een kunstwerk zetten we in elk hoofdstuk de Bijbelfiguur nog even centraal. We strippen de figuur tot zijn of haar essentie en we leren je tegelijkertijd naar kunst te kijken.
Welke kleur heeft de rechtse achtergrond?
Wat betekent dit verschil in achtergrond?
IN DE SPIEGEL
Leo Merckx, Bartimeüs, de blinde ziener, 2012
4
Welke kleur hebben de ogen? Waarom? 5
Waarom zou de kunstenaar zijn werk deze titel gegeven hebben? 6
Aan welk seizoen denk je als je de bomen ziet? Wat zou daar de betekenis van zijn?
Naar: C. Leterme, Bijbel in 1000 seconden
GESTRIPT
31
Elk hoofdstuk eindigt met een moment tot zelfreflectie. We vragen je om even In de spiegel te kijken. Wat betekent het voor jou?
56
DE BIJBEL
INFO
IN DE SPIEGEL
A Een kast vol boeken Vul de tekst aan met de onderstaande woorden. christenen - god - heilig - Jezus - joden - Nieuwe - Oude - Paulus - twee
De Bijbel is het
boek voor de
Het bestaat uit
Na de tien hoofdstukken vind je de Info. Hier vind je de basisinformatie die je nodig hebt voor dit jaar: meer info over de Bijbel, de tijdslijn van het Oude Testament, de tijdslijn van Jezus, het kerkelijke jaar ...
.
delen.
Het
Testament (OT) bevat veel oude verhalen over de
hun
Jahweh.
Het
Testament (NT) gaat over het leven van
en
en de eerste
1 Samuël
Ruth
1 Koningen
Numeri
2 Samuël
Jozu a
Rechters
Leviticus
Exodus
Genesis
christenen, waaronder
Deuteronomium
Prediker
Psalmen
Hooglied
Spreuken
Zacharia
Maleachi
Tobit
Judit Ester
Job
2 Makkabeeën
2 Koningen
2 Kronieken
1 Kronieken
Ezra
Nehemia
1 Makkabeeën
Judas
Haggai
Zefanja
1 Johannes
2 Johannes
3 Johannes
INFO
GEVOELENSLIJST
Openbaring van Johannes
Jona
Micha
Habakuk
Nahum
Jakobus
1 Petrus
Filemon
Hebreeën
Titus
1 Timoteüs
2 Timoteüs
2 Tessalonicenzen
Efeziërs
1 Tessalonicenzen
Galaten
INFO
De Bijbel
131
BO
Een belangrijk onderdeel van deze Info is de gevoelenslijst. Gevoelens zijn meer dan blij, bang, boos en verdrietig zijn. Al die nuanceringen in gevoelens helpen je om beter in de huid van iemand anders te kruipen en mogelijk om ook meer van jezelf te ontdekken.
OS
aanvaard achterdochtig bang beledigd beschaamd besluiteloos bezorgd blij boos dankbaar eenzaam ellendig enthousiast gekwetst gelukkig gechoqueerd hoopvol hulpeloos koppig kwetsbaar misselijk onderdrukt onverschillig onzeker opgelucht
optimistisch overrompeld overwerkt schuldig slaperig spijt teleurgesteld tevreden triomfantelijk jaloers trots twijfelend uitgeput vastbesloten vergevingsgezind verdrietig verliefd verrast verward weemoedig woedend zalig zelfvoldaan zenuwachtig
G
2 Korintiërs
Filippenzen
Kolossenzen
1 Korintiërs
Romeinen
Handelingen van de apostelen
2 Petrus
Joël
Amos
Obadja
Hosea
Wijsheid van Jezus Sirach
Lucas
Marcus
Matteüs
Jeremia
Baruch
Johannes
Wijsheid
Jesaja Klaagliederen
Ezechiël Daniël
BAN
blij
130
INFO
verdriet ig
Gevoelenslijst
Starten met Curieus
5
VENSTERS REIS ROND DE WERELD
Ten slotte eindigt het leerwerkboek met een apart hoofdstuk Vensters dat specifiek focust op interlevensbeschouwelijke competenties. In een reeks authentieke en exclusieve video’s getuigen vier studenten over hun eigen levensbeschouwing. De studenten keren terug in de drie graden en introduceren zo de interlevensbeschouwelijke dialoog in de klas.
ILC 'S
Kennis: 1, 2 Vaardigheden en attitudes: 4, 5, 6, 7
B De rots 2
Jezus noemt Petrus dus zijn rots. Wat bedoelt daarmee? Vink het juiste antwoord 1 Lees hetHij Bijbelverhaal en beantwoord de vragen.aan. Jezus vertrouwt Petrus. Jezus wil dat Petrus kerken gaat ontwerpen. a Hoe noemt Simon Jezus in de tekst? Petrus is de oudste van de apostelen. Jezus vindt Petrus ouderwets. Petrus is zeer koppig. Petrus is dol op muurklimmen. b Hoe noemt Jezus Simon in de tekst?
2 Handig voor onderweg 3
Hoe zou jij je voelen als iemand je zijn/haar rots zou noemen? Gebruik de gevoelenslijst op p. 130. c Welke bijnaam geeft Jezus aan Simon?
4
Petrus moet de rots zijn waarop Jezus Zijn Kerk zal bouwen. Wat betekent dat? Vink aan.
In de loop van elk hoofdstuk word je ondersteund door een aantal hulpmiddelen. NT
Op een avond hadden Jezus en Zijn vrienden een vreemd gesprek, toen ze voor het slapengaan nog een poosje bij elkaar zaten.
In elke Blik even de dat belangrijkste zaken op een In ‘Wiezetten zeggen dewe mensen eigenlijk ik ben?’ vroeg Jezus. Hij glimlachte erbij,rijtje alsof Hijin welde wistTerugblik. dat ze soms Petrus moet een kerkgebouwrare ontwerpen eigenhandig bouwen. dingen en over Hem vertelden. de Terugblik vind je dus de kern van de Blik terug. Petrus moet de gelovigen samenbrengen in Jezus Zijn naam.
‘In dat dorpje waar we gisteren waren, waren de mensen er vast van overtuigd dat je Johannes de Doper Petrus moet een grot in de rotsen vinden die groot genoeg is om met alle gelovigen te schuilen bent’, zei Andreas. voor gevaar. ‘Vorige ik iemand op de markt tegen een andere man zeggen dat je misschien Elia bent’, zei Petrus moet steenhouwer worden in week naamhoorde van God. Thomas.
TERUGBLIK
Wie herkent Petrus in Jezus?
‘En vanmorgen beweerde een vrouw bij hoog en laag dat je Jeremia bent’, zei Salome. ‘Maar haar vriendin dacht dat je een van de andere profeten was die is teruggekomen …’ Jezus lachte. ‘Zo, zo’, zei Hij. Hij keek zijn vrienden onderzoekend aan. ‘En jullie, wie ben ik volgens jullie?’
Meteen flapte Simon noemt? eruit: ‘Jij bent de Messias, de zoon van de levende God.’ Hoe staat Jezus tegenover Petrus nadat die hem Messias Hij schrok zelf van wat hij gezegd had. De gedachte dat Jezus de Messias was, hing al een tijd in zijn hoofd, maar het was de eerste keer dat hij ze uitsprak. De Messias, de gezondene van God, waar het volk al zo lang
Wie herkent Jezus in Petrus?
op wachtte … Zou het waar zijn? ‘Je hebt gelijk, Simon Petrus’, zei Jezus. ‘God, die mijn vader is, heeft je dit ingegeven. Het is goed dat je dit weet. Jij zult mijn steunpilaar zijn, de rots waarop ik mijn Kerk zal bouwen.’ Petrus klemde zijn handen in elkaar toen Jezus dat zei. Hij wilde het wel, hij wilde alles voor Jezus doen, maar zou hij het ook kunnen? Matteüs 16, 13-20 (Naar: K. Janssen en R. Ottow, Hosanna)
CURIEUS!
De Messias ‘Jij bent de Messias’, flapt Simon Petrus eruit tegen Jezus en hij schrikt zelf van deze woorden. Is een Messias dan iets om van te schrikken? Helemaal niet. Maar bijzonder is het wel, een echt uniek iets. Messias is Hebreeuws en betekent: ‘Gezalfde’. Zo’n 1000 jaar voor Christus werd David gezalfd tot koning van de joden. Hij werd en wordt beschouwd als een rechtvaardige en sterke koning. In Jezus’ tijd verwachtte het joodse volk een nieuwe sterke koning die hen zou komen bevrijden van de Romeinen. Tot de dag van vandaag wachten de joden op hun Messias, terwijl christenen geloven dat Jezus de Verlosser is. Simon Petrus zag deze kenmerken in Jezus, net zoals jij soms meer kracht en positieve eigenschappen in je vrienden ziet dan zijzelf.
Koning David op de Zuil van de Onbevlekte Ontvangenis in Rome
BLIK 2
Dit38 Curieus-kader biedt extra informatie voor de PETRUS leerlingen die meer dan de basiskennis willen vergaren. De voornaamste kernwoorden staan bovendien vetgedrukt.
6
CURIEUS
Wij zijn twee vrienden, jij en ik
37
Pff, het lijkt alsof alle vriendschap van één kant komt tegenwoordig: Eva kan alleen maar praten over haar o zo coole nieuwe klasgenoten en neemt zelfs een andere bus om bij hen te zitten. Ik krijg het gevoel dat Eva me niet ‘goed genoeg’ meer vindt. Morgen hebben we nog eens afgesproken met z’n tweetjes, maar het is niet meer zoals vroeger. (Roos) De vriendschap tussen Roos en Eva
.
Dit kader bevat een prikkelende Enkele weken kreeg ik slecht nieuws: geen vraag of geleden uitdagende stelling dieatletiek meer voor mij. Door een hartafwijking is het te gevaarlijk volgens de dokter. Mijn vrienden van de atletiek heb ik al enkele weken niet doet nadenken. Je hoeft hier niet gehoord, zelfs geen berichtje om te vragen hoe het met me gaat. Het is wel duidelijk dat niet alle vriendengroepen voor eeuwig zijn. (Marouane) altijd een antwoord te hebben. De vriendschap tussen Marouane en zijn atletiekvrienden
.
Mag je aan vrienden twijfelen? 5
NT
Lees de Bijbeltekst en markeer: - geel: wat Petrus belooft aan Jezus; - groen: hoe Jezus op deze belofte reageert.
We ontmoeten Jezus en Zijn leerlingen in Jeruzalem, de avond van het Laatste Avondmaal. Toen ze klaar waren met eten, keek Jezus niet blij. Het leek wel alsof Hij telkens aan iets akeligs moest denken. Zijn vrienden merkten het ook. ‘Een van jullie zal mij verraden’, zei Jezus. Ze protesteerden hevig. ‘Dat kan niet! Niemand van ons zou zoiets doen!’ Hoe kon Hij zoiets zeggen? Jezus antwoordde niet, maar glimlachte verdrietig. ‘Jullie zullen allemaal gaan twijfelen en verdwalen, als schapen zonder herder.’ Petrus sprong overeind en riep: ‘Ook al gaat iedereen twijfelen, ik zeker niet!’ Jezus glimlachte weemoedig: ‘Nog voordat de haan vannacht twee keer heeft gekraaid, zul jij drie keer zeggen dat je mij niet kent.’ Maar Petrus hield vol: ‘Heer, ik ben bereid met U zelfs de gevangenis en de dood in te gaan. Ik zal U niet verloochenen.’ En zo spraken ze allemaal, en ze meenden wat ze zegden. Later die avond wordt Jezus door Judas verraden en opgepakt door een groep Romeinse soldaten en joodse hogepriesters. Marcus 14, 32-72 (Naar: K. Janssen en R. Ottow, Hosanna)
40
6
Wat betekent Jezus zijn reactie op de belofte?
7
Markeer in de tekst hoe Petrus reageert op wat Jezus zegt blauw.
Bij elke Bijbeltekst vind je vervolgens een icoon OT OT (Oud Testament) of NT NT (Nieuw Testament).
PETRUS
We hebben ervoor gekozen om elk Bijbelboek voluit te noteren. Dat maakt het gemakkelijker een tekst terug te vinden in de Bijbel. Als je zelf een tekst wilt opzoeken, dan vind je op p. 131 in de Info bij het onlinelesmateriaal terug hoe dat moet.
De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg: Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je online. Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je online. Je vindt online een ontdekplaat. Je vindt online extra (ondersteunend) materiaal.
Starten met Curieus
7
CURIEUS EN DIDDIT het onlineleerplatform bij Curieus Curieus 1 is rijk aan onlinelesmateriaal. Zo vind je op diddit alles terug om met het leerwerkboek aan de slag te gaan. Je vindt hier niet alleen alle video- en audiobestanden, maar ook de ontdekplaten. Ben je nieuwsgierig en wil je meer weten over een bepaald onderwerp? Of heeft je leraar je gevraagd om de les voor te bereiden? Geen enkel probleem! Klik in diddit op het icoon van de ontdekplaat en ga op onderzoek. 3
Beluister het lied van Avicii.
4
Lees de tekst en beantwoord de vragen.
Kunnen pijnlijke herinneringen ook zinvol zijn?
DE NACHTEN AVICII
Eens, toen ik nog een kind was, Toen al onze schaduwen verdwenen kwamen de dieren binnenin naar buiten om te spelen Zij gingen de strijd aan met onze angsten En leerden ons lessen door onze tranen heen Maakten herinneringen waarvan we wisten dat ze nooit zouden vervagen Refrein: Op een dag zei mijn vader: Zoon, laat het niet wegglippen Hij nam me in zijn armen en ik hoorde hem zeggen: Wanneer je ouder wordt Zal je wilde hart leven voor je jonge dagen Denk aan me als je ooit bang bent
Hij zei: op een dag zul je deze wereld achterlaten Dus leef een leven dat je je zult herinneren Mijn vader zei me toen ik nog een kind was Dit zijn de nachten die nooit sterven Mijn vader zei me ... Wanneer donderwolken beginnen regenen Ontsteek dan een vuur, dat ze niet kunnen doven Kerf je naam in de schijnende sterren Hij zei: waag je tot ver buiten deze kusten Verzaak niet aan je leven Ik zal je naar huis leiden, het maakt niet uit waar je bent Refrein Dit zijn de nachten die nooit sterven Mijn vader zei me ... Mijn vader zei me …
a
Markeer: - geel: wat voor een leven je volgens de vader in dit lied moet proberen te leiden; - groen: wat je volgens de vader dan niet mag doen; - blauw: wat je volgens de vader dan net wel moet proberen te doen.
b
Hoe kun je een leven leiden zoals je bij opdracht a gemarkeerd hebt? Waaraan moet je dan je tijd besteden?
c
Welke herinneringen zou jij graag hebben wanneer je later op je leven terugkijkt?
TERUGBLIK
Vat het deel A Later, als ik groter ben in twee zinnen samen.
BLIK 3
De tijd zal het leren
17
Wanneer je een van de onderstaande iconen in het leerwerkboek ziet, kun je dus op diddit het onlinelesmateriaal vinden. Bekijk de video. Beluister het fragment. Ga hier aan de slag met de ontdekplaten! Je vindt hier al het overige onlinelesmateriaal, bijvoorbeeld liedjesteksten, extra bronnen, teksten …
8
CURIEUS