Inhoud
Inhoud Voorwoord
3
Leeswijzer
4
Inleiding
27
Deel 1 Fundamentele elementen van het administratief recht
31
Hoofdstuk 1 Afbakening van het administratief recht
33
1
Situering van het administratief recht en begripsomschrijving
33
1.1
Situering van het administratief recht
33
1.1.1
Nationaal of internationaal recht?
33
1.1.2
Privaat- of publiekrecht?
34
1.2
2
3
Begrip administratief recht
Administratief recht is uitzonderingsrecht
35 36
2.1
Rechtvaardiging
36
2.2
Eigen rechtsregels
36
Uitvoerbare beslissingen
38
3.1
Begrip en situering
38
3.2
Voorrechten
39
3.2.1
39
3.3
Eenzijdig
3.2.2 Wettigheid vermoed
39
3.2.3 Uitvoerbaar
40
3.2.3.1 Uitvoerbaar bij voorbaat
40
3.2.3.2 Ambtshalve gedwongen uitvoerbaar
41
Indelingen
43
3.3.1
Reglementaire en individuele beslissingen
43
3.3.1.1
Begrippen
43
3.3.1.2
Belang van het onderscheid
43
3.3.2 Rechtverlenende en niet-rechtverlenende beslissingen
44
3.3.2.1 Begrippen
44
3.3.2.2 Belang van het onderscheid
45
3.3.3 Beslissingen genomen met discretionaire en met gebonden bevoegdheid
45
3.3.3.1 Begrippen
45
3.3.3.2 Belang van het onderscheid
45
5
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 5
7/07/2022 10:08
Inhoud
4
5
De administratieve sanctie
46
4.1
Begrip
46
4.2
Rechtsgevolgen
47
Vereisten voor elk bestuurshandelen
48
5.1
Algemeen belang
48
5.1.1
Rechtvaardiging
48
5.1.2
Begrip
48
5.2
Wettigheid
51
5.2.1
De hiërarchie van de rechtsregels
51
5.2.1.1
52
Eerste basisregel
5.2.1.2 Tweede basisregel 5.2.2 Toegewezen bevoegdheid
52
5.2.3 Verbod van delegatie van bevoegdheid
52
Sancties
53
Oefeningen
54
5.3
6
52
Hoofdstuk 2 Bronnen van het administratief recht
57
1
Algemeen
57
2
Rechtsregels
57
2.1
Begrip en kenmerken
57
2.2
Geschreven rechtsregels
58
2.2.1
58
Algemeen
2.2.2 Bovenstatelijk niveau
58
2.2.2.1 Algemeen
58
2.2.2.2 Verdrag
59
2.2.3 Grondwetgevend niveau
61
2.2.3.1 Grondwet (Gw.) 2.2.4 Wetgevend niveau
61 62
2.2.4.1 Algemeen
62
2.2.4.2 Wet (W.)
63
2.2.4.3 Decreet (decr.) en ordonnantie (ord.)
64
2.2.5 Uitvoerend niveau
65
2.2.5.1 Algemeen
65
2.2.5.2 Koninklijk besluit (KB)
66
2.2.5.3 Ministerieel besluit (MB) of besluit van een staatssecretaris
67
2.2.5.4 Besluiten van de gewest- of gemeenschapsregering
67
2.2.5.5 Provinciaal besluit
68
2.2.5.6 Gemeentelijk besluit
68
2.2.5.7 Besluiten van functioneel gedecentraliseerde openbare diensten
69
2.2.6 Overzicht van de geschreven rechtsregels
69
6
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 6
7/07/2022 10:08
Inhoud
2.3
Niet-geschreven rechtsregels
70
2.3.1
Algemene rechtsbeginselen
70
2.3.1.1
70
Begrip
2.3.1.2 Indeling 2.3.2 Rechtsgewoonte
3
70 72
Pseudowetgeving
72
3.1
Begrip
72
3.2
Indeling
73
3.2.1
73
Interpretatieve omzendbrieven en dienstorders
3.2.2 Indicatieve omzendbrieven en dienstorders
73
3.2.3 Verordenende omzendbrieven
73
4
Rechtspraak
74
5
Rechtsleer
75
6
Oefeningen
75
Hoofdstuk 3 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
77
1
Algemeen
77
1.1
Situering
77
1.2
Toepassingsgebied
78
1.3
Indeling
78
2
Hoorplicht en recht van verdediging
80
2.1
Algemeen
80
2.2
Begrippen en toepassingsgebied
80
2.2.1
80
Hoorplicht
2.2.2 Recht van verdediging
81
2.3
Modaliteiten
81
2.4
Uitzonderingen
81
2.4.1
81
Hoorplicht
2.4.2 Recht van verdediging
82
3
Formele motiveringsplicht
82
4
Onpartijdigheidsbeginsel
83
4.1
Begrip
83
4.2
Toepassingsgebied
83
5
Fair-playbeginsel
84
6
Zorgvuldigheidsbeginsel
84
7
Gelijkheidsbeginsel
85
7.1
Begrip
85
7.2
Toepassingsgebied
85
7
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 7
7/07/2022 10:08
Inhoud
7.2.1
7.2.2
8
Toepassing bij het vaststellen van individuele beslissingen
85
7.2.1.1
Individuele besluiten met gebonden bevoegdheid
85
7.2.1.2
Individuele besluiten met discretionaire bevoegdheid
86
Toepassing bij het vaststellen van reglementaire beslissingen
86
Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel
87
8.1
Algemeen
87
8.2
Begrippen en toepassingsgebied
88
8.2.1
Rechtszekerheidsbeginsel
88
8.2.1.1
88
Kenbare en duidelijke bestuursbeslissing
8.2.1.2 Voorzienbare bestuursbeslissing: geen retroactiviteit
88
8.2.1.3 Beperkte mogelijkheid van intrekking van de bestuursbeslissing
89
8.2.1.4 Beperkte mogelijkheid van opheffing van de bestuursbeslissing
89
8.2.1.5 Beperkte gevolgen van een arrest tot nietigverklaring van een bestuursbeslissing
90
8.2.2 Vertrouwensbeginsel
90
9
Materiële motiveringsplicht
91
10
Redelijkheidsbeginsel
92
10.1 Begrip
92
10.2 Rechterlijke controle
93
10.3 Toepassingsgebied
93
10.4 Specifieke verschijningsvormen
94
10.4.1 Evenredigheidsbeginsel
94
10.4.2 Zuinigheidsbeginsel
94
11
Oefeningen
94
12
Basisliteratuur
95
Deel 2 De openbare diensten
97
Hoofdstuk 1 De openbare diensten: algemeen
99
1
Begrip openbare dienst en beginselen van de openbare dienst
99
1.1
Het begrip ‘openbare dienst’
99
1.2
De beginselen van de openbare dienst
100
1.2.1
100
2
Het beginsel van de veranderlijkheid
1.2.2 Het beginsel van de continuïteit
101
1.2.3 Het beginsel van de benuttigingsgelijkheid
101
Vormen van beheer van openbare diensten
102
2.1
Gecentraliseerde openbare diensten
102
2.1.1
Centralisatie
102
2.1.2
Kenmerken van de gecentraliseerde openbare dienst
103
2.1.3
Deconcentratie
103
8
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 8
7/07/2022 10:08
Inhoud
2.2
104
2.2.1
104
Decentralisatie
2.2.2 Kenmerken van de gedecentraliseerde openbare dienst
104
2.2.3 Functionele en territoriale decentralisatie
105
Overzichtsschema
106
Het administratief toezicht
106
3.1
Begrip ‘administratief toezicht’ en doel
106
3.2
Draagwijdte administratief toezicht
108
3.3
Regelgeving m.b.t. het administratief toezicht op de Vlaamse gemeenten en provincies
108
3.4
Soorten administratief toezicht
109
3.4.1
Het gewoon administratief toezicht
109
3.4.1.1
Algemeen administratief toezicht
110
3.4.1.2 Bijzonder administratief toezicht
112
3.4.1.3 Overzichtsschema
114
2.3
3
Gedecentraliseerde openbare diensten
3.4.2 Het buitengewoon administratief toezicht
4
3.4.2.1 Het dwangtoezicht
114
3.4.2.2 Het hervormingsrecht
115
Algemene aspecten van het ambtenarenstatuut
116
4.1
Begrip ‘ambtenaar’
116
4.2
De rechtsverhouding ambtenaar-overheid
116
4.3
Het statuut van de ambtenaar
117
4.3.1
117
4.4
5
114
Eenzijdige aanstelling
4.3.2 Toepasselijke regelgeving
117
4.3.3 Inhoud en wijziging van de rechtspositie
118
4.3.4 Vastheid van betrekking
118
4.3.5 Tuchtstatuut
119
4.3.6 Geschillenregeling
120
Het ambtenarenstatuut binnen de federale overheid, de gemeenschappen en de gewesten
120
Oefeningen
121
5.1
Begrip openbare dienst en beginselen van de openbare dienst
121
5.2
Vormen van beheer van openbare diensten
121
5.3
Het administratief toezicht
122
5.4
Algemene aspecten van het ambtenarenstatuut
122
Hoofdstuk 2 De lokale besturen
123
1
De gemeente en het OCMW
125
1.1
Het organieke kader van de gemeenten en OCMW’s
125
1.2
Het Decreet Lokaal Bestuur als algemene basistekst
126
1.3
Algemene bepalingen
128
1.4
Bevoegdheden van de gemeente en het OCMW
128
9
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 9
7/07/2022 10:08
Inhoud
1.5
Organen van de gemeente en het OCMW en hun werking
129
1.5.1
De gemeenteraad en de raad voor maatschappelijk welzijn
129
1.5.1.1
Organisatie van de gemeenteraad en de raad voor maatschappelijk welzijn
129
1.5.1.2
Werking van de gemeenteraad en de raad voor maatschappelijk welzijn
130
1.5.1.3
Bevoegdheden van de gemeenteraad en de raad voor maatschappelijk welzijn
132
1.5.2
Het college van burgemeester en schepenen en het vast bureau
133
1.5.2.1 Organisatie van het college van burgemeester en schepenen en het vast bureau
133
1.5.2.2 Werking van het college van burgemeester en schepenen en het vast bureau
135
1.5.2.3 Bevoegdheden van het college van burgemeester en schepenen en het vast bureau 135 1.5.3
1.5.4
De burgemeester
137
1.5.3.1 De benoeming van de burgemeester
137
1.5.3.2 De benoeming van de burgemeester
138
1.5.3.3 De bevoegdheden van de burgemeester
138
Het bijzonder comité voor de sociale dienst
139
1.5.4.1 Organisatie van het bijzonder comité voor de sociale dienst
140
1.5.4.2 Werking van het bijzonder comité voor de sociale dienst
141
1.5.4.3 Bevoegdheden van het bijzonder comité voor de sociale dienst
141
1.5.4.4 Bevoegdheden van de voorzitter van het bijzonder comité voor de sociale dienst
142
1.6
Andere bepalingen over de werking van de gemeente en het OCMW
142
1.7
Personeel
144
1.8
Planning en financieel beheer
145
1.9
Meer democratie: inspraakmogelijkheden voor de burger
146
1.10 Administratief toezicht
147
1.11 Oprichting van administratieve organen
148
1.12 Gemeentelijke administratieve sancties
149
2
De districten
151
3
De provincie
152
3.1
Het Provinciedecreet
152
3.2
Bevoegdheden van de provincie
153
3.3
Organen van de provincie en hun werking
154
3.3.1
De provincieraad
154
3.3.1.1
Organisatie van de provincieraad
154
3.3.1.2
Werking van de provincieraad
154
3.3.1.3
Bevoegdheden van de provincieraad
155
3.3.2 De deputatie
156
3.3.2.1 Inrichting van de deputatie
156
3.3.2.2 Werking van de deputatie
156
3.3.2.3 Bevoegdheden van de deputatie
156
3.3.3 De provinciegouverneur
157
3.3.3.1 De benoeming van de provinciegouverneur
157
3.3.3.2 De bevoegdheden van de provinciegouverneur
157
10
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 10
7/07/2022 10:08
Inhoud
4
3.4
Andere bepalingen over de werking van het provinciebestuur
158
3.5
Personeel
158
3.6
Planning en financieel beheer
159
3.7
Meer democratie: (nieuwe) inspraakmogelijkheden voor de burger
159
3.8
Administratief toezicht
159
3.9
Oprichting van administratieve organen
159
Oefeningen
160
4.1
De gemeente
160
4.2
De provincie
160
Deel 3 Goederen
161
Hoofdstuk 1 Openbaar en privaat domein
163
1
Inleiding
163
2
Openbaar en privaat domein
163
2.1
Onderscheid
163
2.2
Affectatie en desaffectatie
164
3
4
5
Rechtsregeling openbaar domein
166
3.1
Inleiding
166
3.2
Rechtsregeling
166
3.2.1
166
Onvervreemdbaar
3.2.2 Onverjaarbaar
167
3.2.3 Niet vatbaar voor beslag
167
3.2.4 Niet bezwaard met zakelijke rechten
168
3.2.5 Ingebruikname
169
3.2.5.1 Collectieve ingebruikname
169
3.2.5.2 Privatieve ingebruikname
170
Rechtsregeling privaat domein
172
4.1
Inleiding
172
4.2
Rechtsregeling
172
Oefeningen
172
Hoofdstuk 2 Onteigening, erfdienstbaarheid tot algemeen nut, opeising
175
1
Onteigening
175
1.1
Begrip en voorwerp
176
1.2
Wetgevend kader
176
1.3
Grondwettelijke onteigeningsvoorwaarden
178
1.3.1
Algemeen nutsdoel
178
1.3.2
In de gevallen bij de wet bepaald
179 11
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 11
7/07/2022 10:08
Inhoud
1.3.3
Op de wijze bij de wet bepaald
180
1.3.4
Mits billijke en voorafgaande schadevergoeding
180
1.3.4.1 Billijke schadevergoeding
180
1.3.4.2 Voorafgaande schadevergoeding
182
1.4
Onteigeningsbevoegdheid
183
1.5
Onteigeningsprocedure
184
1.5.1
Inleiding
184
1.5.2
Federale regeling
185
1.5.2.1 Gewone procedure
185
1.5.2.2 Hoogdringendheidsprocedure
188
Vlaamse regeling
190
1.5.3.1
190
1.5.3 1.5.4
1.5.5 1.6
Procedure
Besluit
195
1.5.4.1 Administratieve fase
195
1.5.4.2 Gerechtelijke fase
196
Schematisch overzicht van de onteigeningsprocedures
196
Bevoegde rechter
197
1.6.1
198
Betwistingen over de wettigheid van het onteigeningsbesluit en de onteigeningsmachtiging
1.6.2 Betwistingen over de onteigeningsvergoedingen
2
3
4
198
Erfdienstbaarheid tot algemeen nut
198
2.1
Begrip en voorwaarden
199
2.2
Recht op vergoeding
200
Opeising
200
3.1
Begrip en voorwaarden
201
3.2
Soorten en rechtsgrond
201
3.3
Recht op vergoeding
202
Oefeningen
202
Hoofdstuk 3 Administratief contract
205
1
Contract met het bestuur
205
1.1
Gewoon en administratief contract
205
1.2
Toepasselijk recht?
206
1.3
Bevoegde rechter?
206
2
Domeinconcessie
206
3
Concessieovereenkomsten
207
3.1
Begrip
207
3.2
Regelgeving
208
4
Overheidsopdrachten
209
4.1
209
Wetgevend kader
12
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 12
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.2
4.3
4.1.1
Europees wetgevend kader
209
4.1.2
Belgisch wetgevend kader
211
Algemene beginselen OO-Wet
212
4.2.1
212
Gelijkheid en niet-discriminatie
4.2.2 Transparantie
212
4.2.3 Proportionaliteitsbeginsel
212
4.2.4 Verbod van vertekenen mededinging
213
4.2.5 Verbod van belangenconflict
213
4.2.6 Verplicht naleven van milieu-, sociaal- en arbeidsrecht
214
4.2.7 Ondernemers
214
4.2.8 Forfaitair beginsel
215
4.2.8.1 Principe
215
4.2.8.2 Uitzonderingen
215
4.2.8.3 Milderingen
216
4.2.9 Betaling voor verstrekte en aanvaarde prestaties
216
4.2.10 Vertrouwelijkheid (art. 13)
217
4.2.11 Regels betreffende de communicatiemiddelen
218
4.2.12 Voorbehouden opdrachten
219
4.2.13 Verplichte raming van de waarde van de opdracht
219
Toepassingsgebied OO-Wet
219
4.3.1
219
Toepassingsgebied naar de persoon
4.3.2 Toepassingsgebied naar de opdracht
4.4
221
4.3.2.1 Overheidsopdracht voor werken
222
4.3.2.2 Overheidsopdracht voor leveringen
222
4.3.2.3 Overheidsopdracht voor diensten
223
4.3.2.4 Gemengde opdrachten
223
4.3.2.5 Uitsluitingen
224
Plaatsingsprocedures
225
4.4.1
225
Inleiding
4.4.2 Openbare procedure (OP)
227
4.4.3 Niet-openbare procedure (NOP)
228
4.4.4 Mededingingsprocedure met onderhandeling (MPMO)
228
4.4.5 Concurrentiegerichte dialoog (CGD)
230
4.4.6 Innovatiepartnerschap (IPS)
231
4.4.7 Vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking (VOPMVB) 232 4.5
4.4.8 Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking (OPZVB)
233
Procedureverloop
234
4.5.1
Voorbereiding
234
4.5.1.1
234
Voorafgaande marktconsultatie
4.5.1.2 Opdrachtdocumenten
235
4.5.1.3 Varianten en opties
235
13
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 13
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.5.1.4 Percelen 4.5.2 Bekendmaking en transparantie
236
4.5.2.1 Vooraankondigingen, aankondiging van een opdracht en aankondiging van een gegunde opdracht
236
4.5.2.2 Europese en/of Belgische bekendmaking
236
4.5.2.3 Elektronische communicatiemiddelen
237
4.5.3 Indiening en opening offertes
238
4.5.4 Selectie kandidaten/inschrijvers
238
4.5.4.1 Begrip en volgtijdelijkheid
238
4.5.4.2 Uitsluitingsgronden
239
4.5.4.3 Selectiecriteria
241
4.5.4.4 Beperking van het aantal kandidaten
242
4.5.4.5 Uniform Europees Aanbestedingsformulier en impliciete verklaring op erewoord
243
4.5.5 Gunning opdracht
244
4.5.5.1 Beoordeling op regelmatigheid
244
4.5.5.2 Beoordeling op gunningscriteria
247
4.5.6 Sluiting opdracht
248
4.5.6.1 Wanneer?
248
4.5.6.2 Hoe?
249
4.6
Opdrachten van beperkte waarde
249
4.7
Rechtsbescherming
249
4.7.1
Inleiding
249
4.7.2
Instrumenten
250
4.7.2.1
250
4.8
5
235
Gemotiveerde beslissing
4.7.2.2 Informatieplicht
251
4.7.2.3 Wachttermijn
254
4.7.2.4 Verhaalprocedures
255
Evaluatie OO-Wet
Oefeningen
257 258
Deel 4 Omgevingsrecht
259
Hoofdstuk 1 Ruimtelijke ordening
265
1
Inleiding
265
1.1
Inleidende beschouwingen
265
1.2
Wat is ruimtelijke ordening?
266
1.3
Historiek van de wetgeving op de ruimtelijke ordening en stedenbouw
270
2
Bestuurlijke organisatie
272
3
Planning
275
3.1
275
Inleiding
14
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 14
7/07/2022 10:08
Inhoud
3.2
3.1.1
Gewestplannen
276
3.1.2
Gemeentelijke plannen van aanleg
277
Ruimtelijke structuur- en beleidsplannen
278
3.2.1
278
Inleiding: de overgang van ruimtelijke structuurplannen naar beleidsplannen
3.2.2 Ruimtelijke structuurplannen 3.2.2.1 Inhoud van de ruimtelijke structuurplannen
279 279
3.2.2.2 Het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen, de provinciale en gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen 280 3.2.3 Ruimtelijke beleidsplannen
3.3
4
281
3.2.3.1 Algemene bepalingen
281
3.2.3.2 Inhoud van de ruimtelijke beleidsplannen
281
3.2.3.3 Het ruimtelijk beleidsplan Vlaanderen, de provinciale en gemeentelijke ruimtelijke beleidsplannen
282
Ruimtelijke uitvoeringsplannen
283
3.3.1
283
Algemene bepalingen
3.3.2 Inhoud van de ruimtelijke uitvoeringsplannen
284
3.3.3 De gewestelijke, provinciale en gemeentelijke uitvoeringsplannen
286
3.4
Onderlinge verhouding tussen de ruimtelijke structuur- of beleidsplannen, ruimtelijke uitvoeringsplannen en de plannen van aanleg 287
3.5
Stedenbouwkundige verordeningen
288
De vergunningen
291
4.1
De stedenbouwkundige vergunning
291
4.1.1
Het principe: de vergunningsplicht
291
4.1.1.1
De eigenlijke bouwwerken, met uitzondering van onderhoudswerken
292
4.1.1.2
Ontbossen
293
4.1.1.3
Vellen van bomen
293
4.1.1.4
Aanmerkelijke reliëfwijziging
293
4.1.1.5
Gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten van grond
294
4.1.1.6
Geheel of gedeeltelijk wijzigen van hoofdfunctie
294
4.1.1.7
Wijzigen van aantal woongelegenheden
295
4.1.1.8
Recreatieve terreinen aanleggen of wijzigen
295
4.1.1.9
Publiciteitsinrichting plaatsen of aanbrengen
295
4.1.2
De uitzonderingen op de vergunningsplicht
295
4.1.2.1
296
Meldingsplichtige handelingen
4.1.2.2 Vrijgestelde handelingen
298
4.1.2.3 Onderhoudswerken
299
4.1.2.4 Overige van vergunning vrijgestelde werken
300
4.1.2.5 Het as-builtattest
300
4.1.2.6 Vermoeden van vergunning
301
4.2
De omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden
301
4.3
Criteria ter beoordeling van de bouwaanvraag
302
4.3.1
302
Algemeen
15
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 15
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.4
4.3.2 Dubbel toetsingscriterium
303
4.3.3 Andere beoordelingscriteria
305
4.3.4 Besluit
306
Afwijkingen van stedenbouwkundige voorschriften
306
4.4.1
Algemeen
306
4.4.1.1
Algemene afwijkingsmogelijkheden
307
4.4.1.2 Specifieke afwijkingsmogelijkheden
309
4.4.2 Zonevreemde basisrechten
4.5
4.6
5
4.4.2.1 Algemene toepassingsvoorwaarden
312
4.4.2.2 Bijzondere voorwaarden voor specifieke categorieën
313
4.4.2.3 Bouwmogelijkheden
313
4.4.3 Zonevreemde functiewijzigingen
314
4.4.4 Planologisch attest
315
Voorwaarden en lasten – fasering
315
4.5.1
315
Voorwaarden
4.5.2 Lasten
316
4.5.3 Fasering
316
Regularisatie
317
Aanvullende instrumenten en informatie
317
5.1
Aanvullende instrumenten
317
5.1.1
Recht van voorkoop en onteigening
317
5.1.1.1
Recht van voorkoop
317
5.1.1.2
Onteigening
319
5.1.1.3
Planschade en planbaten
320
5.1.1.4
Aankoopplicht
323
5.2
Informatie
323
5.2.1
323
Plannen- en vergunningenregister
5.2.2 Stedenbouwkundig attest, stedenbouwkundig uittreksel en planologisch attest
324
5.2.2.1 Stedenbouwkundig attest
324
5.2.2.2 Stedenbouwkundig uittreksel
324
5.2.2.3 Planologisch attest
324
5.2.3 Informatieverplichtingen van de notaris en de particulier
6
312
326
Handhaving
326
6.1
Algemeen
326
6.2
De stedenbouwkundige misdrijven en stedenbouwkundige inbreuken
327
6.3
Vaststellen van bouwmisdrijven en -inbreuken
329
6.4
Maatregelen inzake handhaving
330
6.4.1
330
Raadgeving en aanmaning
6.4.2 Staking van de in overtreding verrichte werken of handelingen
331
6.4.3 Strafsancties
331
6.4.4 De alternatieve of exclusieve bestuurlijke geldboete
331
16
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 16
7/07/2022 10:08
Inhoud
6.5
6.4.5 Herstelmaatregelen
332
6.4.6 Uitvoering van rechterlijke uitspraken
333
6.4.7 Bestuurlijke herstelmaatregelen
334
6.4.8 Minnelijke schikking
335
Hoge Raad voor de Handhavingsuitvoering
335
6.5.1
335
Adviesbevoegdheid
6.5.2 Bemiddelingsopdrachten
336
Hoofdstuk 2 Milieu
337
1
Inleiding
337
1.1
Inleidende beschouwingen
337
1.2
Wat is milieurecht?
338
1.3
Historiek van de milieuwetgeving
339
1.4
Instrumenten van het milieubeleid
341
1.4.1
Juridische instrumenten
341
1.4.2 Financiële instrumenten
343
1.4.3 Economische instrumenten
344
1.4.4 Sociale instrumenten
345
2 3
De administratieve organisatie van het milieubeleid in Vlaanderen
345
2.1
345
Algemeen overzicht van het Vlaamse milieuapparaat
Het decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid (DABM)
347
3.1
De doelstellingen van het milieubeleid
348
3.2
De beginselen van het milieubeleid
348
3.3
De milieuplanning
350
3.3.1
350
Milieubeleidsplanning op gewestelijk niveau
3.3.2 Milieubeleidsplanning voor de lokale besturen
4
350
3.3.2.1 Provinciale milieubeleidsplanning
350
3.3.2.2 Gemeentelijke milieuplanning
351
3.3.3 Juridische binding van de milieubeleidsplannen
351
3.4
Milieukwaliteitsnormen
351
3.5
Andere titels DABM
352
Het milieuhygiënerecht
352
4.1
De omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting/activiteit
353
4.1.1
Inleiding
353
4.1.2
Toepassingsgebied en algemeen kader
354
4.1.3
Duur van de omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit 357
4.2
De meldingsplicht
358
4.3
VLAREM II
359
4.3.1
359
Algemeen
17
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 17
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.4
4.3.2 Structuur en werking van VLAREM II
359
VLAREM III
361
4.4.1
361
Aanleiding
4.4.2 Inhoud
5
361
Milieuhandhaving
362
5.1
Onderscheid milieu-inbreuk en milieumisdrijf
363
5.2
Beleid en organisatie
364
5.3
Toezicht en vaststelling
364
5.4
Handhaving
365
5.4.1
Bestuurlijke handhaving
365
5.4.1.1
366
Bestuurlijke maatregelen
5.4.1.2 Bestuurlijke geldboetes
366
5.4.2 Strafrechtelijke handhaving
367
5.4.3 Veiligheidsmaatregelen
367
5.5
Vlaamse Hoge Raad voor de Milieuhandhaving
367
5.6
Handhavingscollege
368
Hoofdstuk 3 De omgevingsvergunningsprocedure
371
1
Inleiding
371
2
De Vlaamse omgevingsvergunning in kort bestek
371
2.1
Doelstelling van de Vlaamse omgevingsvergunning
371
2.2
Toepassingsgebied
373
2.3
Inwerkingtreding
374
3
De omgevingsvergunningsprocedure
375
3.1
Voortraject
375
3.2
De vergunningsprocedure in eerste administratieve aanleg
375
3.2.1
375
De bevoegde overheden
3.2.2 De gewone en vereenvoudigde vergunningsprocedure
3.3
4
379
3.2.2.1 De gewone vergunningsprocedure
380
3.2.2.2 De vereenvoudigde procedure in eerste aanleg
387
Vergunningsprocedure in tweede administratieve aanleg
388
3.3.1
388
Het instellen van een administratief beroep
3.3.2 Volledigheids- en ontvankelijkheidsonderzoek
390
3.3.3 Adviesverlening
390
3.3.4 Administratieve lus
391
3.3.5 Vergunningsbeslissing
391
Raad voor Vergunningsbetwistingen
391
4.1
Algemeen
391
4.2
Organisatie
393
4.3
Rechtspleging
394
18
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 18
7/07/2022 10:08
Inhoud
5
Bijstellen van de omgevingsvergunning
400
6
Verval, schorsing en opheffing van de omgevingsvergunning
401
6.1
Schorsing en opheffing
401
6.2
Verval
402
7
Meldingsprocedure
404
Hoofdstuk 4 Oefeningen
405
1
Ruimtelijke plannen
405
1.1
Welke 3 onderdelen bevat een ruimtelijk structuurplan altijd?
405
1.2
Zoek een ruimtelijk structuurplan op van je gemeente (indien niet beschikbaar: van je provincie) en geef voor elk gedeelte een voorbeeld van een bepaling. 405
2
Omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen
405
3
Handhaving stedenbouwkundige misdrijven
406
4
Omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit
407
Deel 5 Rechtsbescherming tegen het bestuur
409
Hoofdstuk 1 Rechtsbeschermingstechnieken
411
1
Inleiding
411
1.1
Probleemstelling en begrip rechtsbescherming
411
1.2
Situering en afbakening van het onderwerp
413
1.3
Rechtsbescherming tegen de wetgevende macht
413
1.3.1
Grondwettelijk Hof
413
1.3.2
Gewone en administratieve rechter
413
1.3.3
Gewone rechter
414
1.3.4
Afdeling wetgeving van de Raad van State
414
1.3.5
Behoorlijkheidsvereisten
415
1.4
1.5
Rechtsbescherming tegen de rechterlijke macht
415
1.4.1
415
Hoge Raad voor de Justitie
1.4.2 Gewone rechter
415
1.4.3 Rechtsmiddelen
416
1.4.4 Grondbeginselen
417
Rechtsbescherming tegen het bestuur
417
1.5.1
Inleiding
417
1.5.2
Preventieve rechtsbescherming
418
1.5.2.1 Procedurele algemene beginselen van behoorlijk bestuur (ABBB)
419
1.5.2.2 Advies van de afdeling wetgeving van de raad van state
419
1.5.2.3 Openbaar onderzoek
419
1.5.2.4 Maatregelen tegen de traagheid van het bestuur
419
19
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 19
7/07/2022 10:08
Inhoud
1.5.3
1.5.4
2
1.5.2.5 Voorafgaande adviezen van adviesinstanties
420
1.5.2.6 Bijzonder administratief toezicht
420
1.5.2.7 Formele motiveringsplicht, openbaarheid van bestuur en ombudsfunctie
420
Curatieve rechtsbescherming
421
1.5.3.1
Administratief beroep
421
1.5.3.2 Jurisdictioneel beroep
421
Schematische samenvatting van de rechtsbescherming tegen het bestuur
423
Formele motiveringsplicht
423
2.1
Situering en begrip
423
2.2
Motiveringswet
424
2.2.1
Kader en doel van de wet
424
2.2.1.1
425
Betere informatie van en gemakkelijkere controle door de bestuurde en overheid
2.2.1.2 Beter bestuur
3
2.2.2 Toepassingsgebied
425
2.2.3 Uitdrukkelijke en afdoende motivering
425
2.2.4 Uitzonderingen op de formele motiveringsplicht
426
Openbaarheid van bestuur
426
3.1
Situering en begrip
426
3.2
Regelgeving
427
3.2.1
427
Grondwettelijke regeling
3.2.2 Wettelijke regeling
4
425
427
3.2.2.1 Toepassingsgebied
427
3.2.2.2 Gemeenschappelijke kenmerken
429
Ombudsfunctie
432
4.1
Algemeen
432
4.1.1
Ontstaan
432
4.1.2
Begrip en kenmerken ombudsfunctie
433
4.1.3
Samenwerking en werkingsprincipes
434
4.2
Federale ombudsfunctie
435
4.2.1
435
Onafhankelijkheid
4.2.2 Opdracht
4.3
435
4.2.2.1 Klachtenonderzoek
435
4.2.2.2 Onderzoek naar de werking van bepaalde federale administratieve diensten
438
4.2.2.3 Onderzoek van meldingen
438
4.2.2.4 Aanbevelingen en werkingsverslag
439
Vlaamse ombudsfunctie
439
4.3.1
439
Onafhankelijkheid
4.3.2 Opdracht
440
4.3.2.1 Klachtenonderzoek en eventueel bemiddeling
440
4.3.2.2 Doorverwijzen
442
20
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 20
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.3.2.3 Onderzoek van meldingen
442
4.3.2.4 Klachten en meldingen over discriminatie op basis van geslacht, genderidentiteit en genderexpressie 443 4.3.2.5 Aanbevelingen en werkingsverslag 4.4
5
Andere
444
Administratief beroep
444
5.1
Begrip
445
5.2
Voor- en nadelen
446
5.2.1
446
5.3
Voordelen
5.2.2 Nadelen
446
Kenmerken administratief beroep
446
5.3.1
447
Uitspraak is administratieve beslissing en verbindt
5.3.2 Uitspraak mist gezag van gewijsde
5.4
447
5.3.2.1 Intrekking
447
5.3.2.2 Opheffing
449
5.3.2.3 Vernietiging
449
5.3.2.4 Vergelijking van intrekking, opheffing en vernietiging
450
5.3.3 Uitspraak in functie van rechtmatigheid en opportuniteit
451
5.3.4 Minder procedurewaarborgen dan jurisdictioneel beroep
451
Indeling
452
5.4.1
Indeling naargelang het beroepsorgaan
452
5.4.1.1
452
Willig of oneigenlijk beroep
5.4.1.2 Hiërarchisch beroep
453
5.4.1.3 Beroep bij de toezichthoudende overheid
453
5.4.1.4 Beroep bij een andere administratieve overheid
454
5.4.1.5 Schematisch overzicht
455
5.4.2 Indeling naargelang niet of wel georganiseerd
6
443
455
5.4.2.1 Begrippen
455
5.4.2.2 Kenmerken
456
5.4.2.3 Schematisch overzicht
457
Jurisdictioneel beroep
457
6.1
Begrip
458
6.2
Criteria van onderscheid tussen jurisdictioneel en administratief beroep
460
6.2.1
460
6.3
6.4
Wil van de regelgever
6.2.2 Geheel van andere criteria
461
Kenmerken
461
6.3.1
461
Uitspraak is jurisdictionele beslissing en verbindt
6.3.2 Uitspraak heeft gezag van gewijsde
461
6.3.3 Uitspraak in functie van rechtmatigheid
462
6.3.4 Meer procedurewaarborgen dan administratief beroep
462
Twee categorieën rechtscolleges: jurisdictioneel dualisme
463
21
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 21
7/07/2022 10:08
Inhoud
6.4.1
Voorafgaande begrippen
463
6.4.1.1
463
Objectief en subjectief recht
6.4.1.2 Burgerlijke en politieke rechten
464
6.4.1.3 Soorten geschillen en soorten beroepen
465
6.4.2 Bevoegdheidsverdeling
7
466
6.4.2.1 Geschillenbeslechting (contentieux)
466
6.4.2.2 De Raad van State en de administratieve rechtscolleges
467
6.4.2.3 Attributieconflicten
469
6.4.2.4 Schematisch overzicht van de bevoegdheidsverdeling
470
Maatregelen door de gewone rechter
470
7.1
Niet toepassen van onwettige bestuursbeslissing: exceptie van onwettigheid
471
7.1.1
Begrip
471
7.1.2
Toelichting
471
7.1.2.1
‘Hoven en rechtbanken’
471
7.1.2.2
‘Algemene, provinciale en plaatselijke besluiten en verordeningen’
472
7.1.2.3
‘In zoverre zij met de wetten overeenstemmen’
472
7.1.2.4
‘Toepassen in zoverre …’
472
7.2
Rechtstreekse vordering tegen onwettige bestuursbeslissing
473
7.3
Schadevergoeding op grond van foutaansprakelijkheid van het bestuur
474
7.3.1
Situering
474
7.3.2
Gemeenrechtelijke regeling
474
7.3.2.1
474
7.4
Inleiding
7.3.2.2 Toepassing op het bestuur
475
7.3.3
Bijzondere wetgeving
478
7.3.4
Aansprakelijkheid van en voor ambtenaren (in ruime zin)
478
7.3.4.1
479
Inleiding
7.3.4.2 Personeel en organen
479
7.3.4.3 Aansprakelijkheid van ambtenaren (ruim)
480
7.3.4.4 Aansprakelijkheid voor ambtenaren (ruim)
482
7.3.4.5 Schematisch overzicht
483
Compensatie op grond van foutloze aansprakelijkheid van het bestuur
483
7.4.1
Situering
483
7.4.2
Gemeenrechtelijke regeling
484
7.4.2.1
484
7.4.3
7.4.4
Inleiding
7.4.2.2 Rechtsgrond en principe
484
7.4.2.3 Regeling privaatrecht
484
7.4.2.4 Regeling openbare besturen
485
Bijzondere wetgeving
485
7.4.3.1
485
Achtergrond
7.4.3.2 Oplossing?
486
Besluit
486
22
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 22
7/07/2022 10:08
Inhoud
8
Maatregelen door de administratieve rechter
487
8.1
Niet-toepassen van onwettige bestuursbeslissing
487
8.2
Subjectief contentieux
488
8.3
Objectief contentieux
490
8.3.1
490
Raad van State
8.3.2 Andere administratieve rechtbanken
9
490
Oefeningen
493
9.1
Begrippen en preventieve rechtsbescherming
493
9.2
Curatieve rechtsbescherming: administratief beroep
495
9.3
Curatieve rechtsbescherming: jurisdictioneel beroep
496
Hoofdstuk 2 Rechtsbescherming doorde Raad van State
499
1
Inleiding
499
2
Samenstelling
500
2.1
Zetel
500
2.2
Assessoren of bijzitters
501
2.3
Auditoraat
501
2.4
Coördinatiebureau
502
2.5
Griffie
502
2.6
Administratieve diensten
503
2.7
Schema van de samenstelling van de Raad van State
503
3
4
Afdeling wetgeving
503
3.1
Adviesbevoegdheid
503
3.2
Advies over ontwerpteksten van wetten en reglementaire besluiten
505
3.2.1
505
Gemotiveerd niet-bindend advies
3.2.2 Bekendgemaakt?
506
3.2.3 Voorwerp van advies
506
3.2.4 Verplichte adviesaanvraag
506
3.2.5 Facultatieve adviesaanvraag
507
3.2.6 Sanctie op het niet-nakomen van de adviesaanvraagplicht
507
3.2.6.1 Het betreft een wet of decreet
508
3.2.6.2 Het betreft een reglementair besluit
508
3.2.7 Behandeltermijn
508
3.2.8 Schema adviesaanvraagplicht afdeling wetgeving
509
Afdeling bestuursrechtspraak
510
4.1
Arrestbevoegdheid
510
4.2
Annulatierechter
512
4.2.1
512
Algemene begrippen
4.2.2 Ontvankelijkheidsvoorwaarden 4.2.2.1 De persoon van de verzoeker
513 513
23
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 23
7/07/2022 10:08
Inhoud
4.2.2.2 De bestreden beslissing
517
4.2.2.3 De termijn waarbinnen het verzoek moet worden ingesteld
518
4.2.2.4 De vorm van het verzoek
519
4.2.3 Grondvoorwaarden 4.2.3.1 Externe onwettigheid
520
4.2.3.2 Interne onwettigheid
521
4.2.3.3 Schematisch overzicht van de grondvoorwaarden voor annulatie
523
4.2.4 Procedure
523
4.2.4.2 Procedureverloop (vereenvoudigd)
524 525
4.2.5.1 Vernietigingsarrest
525
4.2.5.2 Afwijzingsarrest
527
4.2.6 Uitvoering van het arrest
527
4.2.6.1 Verduidelijken van de gevolgen van de vernietiging (art. 35/1 RvS-Wet)
528
4.2.6.2 Injunctiebevoegdheid (art. 36, § 1, eerste en derde lid RvS-Wet)
528
4.2.6.3 Substitutiebevoegdheid (art. 36, § 1, tweede lid RvS-Wet)
528
4.2.6.4 Dwangsom (art. 36, § 2, 3 en 5 RvS-Wet)
528
4.2.7 Alternatieve geschillenbeslechting 4.2.7.1
Bestuurlijke lus (art. 38 RvS-Wet)
4.2.7.2 Bemiddeling (art. 19, derde lid RvS-Wet en art. 13, § 2 ombudswet)
529 529 529
Kortgedingrechter
530
4.3.1
Algemene begrippen
530
4.3.1.1
530
Probleemstelling en regelgeving
4.3.1.2 Bevoegdheid van de raad van State
531
4.3.1.3 Accessorium van het annulatieberoep
531
4.3.2 Bevoegdheid en procedure
4.4
523
4.2.4.1 Procedurekenmerken 4.2.5 Rechtsgevolgen van het arrest
4.3
520
532
4.3.2.1 Bevoegdheid
532
4.3.2.2 Procedure
533
4.3.3 Grondvoorwaarden
534
4.3.3.1 Spoedeisendheid of uiterst dringende noodzakelijkheid
534
4.3.3.2 Minstens één ernstig middel
535
Cassatierechter
535
4.4.1
535
Algemene begrippen
4.4.2 Ontvankelijkheidsvoorwaarden
537
4.4.2.1 De persoon van de verzoeker
537
4.4.2.2 De bestreden beslissing
538
4.4.2.3 De termijn waarbinnen het verzoek moet worden ingesteld
538
4.4.2.4 De vorm van het verzoek
538
4.4.3 Grondvoorwaarden
538
4.4.4 Procedure
539
24
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 24
7/07/2022 10:08
Inhoud
539
4.4.4.2 Is het ingediende cassatieberoep ‘toelaatbaar’?
539
4.4.4.3 Procedureverloop (vereenvoudigd)
541
4.4.5 Rechtsgevolgen van het vernietigingsarrest
542
4.5
Hogere beroepsrechter
543
4.6
Herstelvergoeding
544
4.7
Schadevergoeding tot herstel
545
4.7.1
Situering
545
4.7.2
Art. 11bis RvS-Wet
546
4.8
Andere 4.8.1
5
4.4.4.1 Procedurekenmerken
547 Bevoegdheidsconflicten tussen administratieve rechtscolleges
548
4.8.2 Bevoegdheidsgeschillen tussen gedecentraliseerde besturen
548
Oefeningen
548
5.1
Samenstelling van de Raad van State & afdeling wetgeving
548
5.2
Afdeling bestuursrechtspraak
549
Basisliteratuur
551
Deeloverschrijdende oefening
555
Trefwoordenlijst
557
25
599998_Praktisch_administratief_recht_2022.indb 25
7/07/2022 10:08