Issuu

Niki de Saint Phalle AAN ZEE / BY THE SEA

wa anders museum

uitgevers

beelden

a an

zee

zwolle

den

ha ag

Voorwoord

Biografie

Nana Power

Niki en Nederland

138

Bijschriften

143

Credits

Preface

Biography

Nana Power

Niki and Holland

Captions

139

Credits

143

voorwoord door

jan

‘Nana’ en zijn ze vrolijk op het eerste gezicht maar wie de gelijknamig roman uit 1880 van Émile Zola heeft gelezen, weet dat het onheil altijd nabij is. De biografie van Niki reikt de ingrediënten aan voor het bipolaire karakter van haar werk waarin de levenslust een bittere ondertoon verhult. De beeldhouwkunst van Niki is zo herkenbaar, zo uniek en zo geliefd dat de beelden bekender zijn dan de maker zelf. Een groter compliment kan een kunstenaar zich nauwelijks denken. Ook Theo en Lida Scholten, oprichters van museum Beelden aan Zee, lieten zich verleiden door de magie van Niki en kochten een werk aan, lang voordat hun museum werd uitgegraven. Dat beeld, getiteld Baigneurs ou Danseuse, vormt nu het uitgangspunt voor dit grootste overzicht van Niki de Saint Phalle in een Nederlands museum sinds haar show in Museum Boymans- van Beuningen in 1976.

teeuwisse

In het jaar dat wij in Nederland herdenken dat het 100 jaar geleden is dat vrouwen stemrecht kregen (in Zwitserland in 1971!), viert museum Beelden aan Zee haar 25ste verjaardag met een retrospectief gewijd aan de wereldberoemde kunstenaar Niki de Saint Phalle. Strijdbare vrouwen heeft de twintigste-eeuwse beeldhouwkunst duchtig opgeleverd want Niki weet zich in goed en bovendien internationaal gezelschap. Louise Bourgeois in de Verenigde Staten, Germaine Richier in Frankrijk, Elisabeth Frink in Engeland en Charlotte van Pallandt in Nederland om er maar een paar te noemen, stuk voor stuk artistiek uiterst begaafde vrouwen die hun mannetje stonden in een overwegend masculiene wereld van beeldhouwers, bronsgieters, steenhouwers, architecten, om nog maar te zwijgen van de regenten, directeuren en andere macho’s die de opdrachten verleenden. In het Nederland van de afgelopen eeuw is het aantal vrouwelijke beeldhouwers van formaat zelfs opmerkelijk groot – denk aan Louise Beijerman, Nel Klaassen, Pearl Perlmuter, Lotti van der Gaag, Theresia van der Pant, Fioen Blaisse, Nel van Lith, Maja van Hall, Eja Siepman van den Berg, Tony van de Vorst, enz., enz. (men vergeve mij hier de omissies) – en er is zelfs een publicatie gewijd aan de vrouwelijke leerlingen uit de legendarische beeldhouwklas van professor Jan Bronner. Niki de Saint Phalle neemt een geheel eigen plaats in binnen het mondiale feminiene sculptuurgezelschap want niet veel van haar vrouwelijke collega’s zullen een start als fotomodel hebben gemaakt, laat staan dat ze het omslag van Vogue hebben gesierd. En ook in haar onderwerpskeuze en beeldtaal was en is Niki’s sculptuur absoluut uniek. Zelf mager als een spriet richtte zij met haar vol-plastische beelden een monument op voor de moderne vrouw, voor de hedendaagse oermoeder Gaia, gehuld in kakelbont badpak en dus niet naakt zoals Maillol dat wilde. In een schijnbaar oneindige variatie in stijl, maat en materiaalkeuze vervaardigde Niki haar moderne variant op de Venus van Willendorf, gewichtsloos, kek de wereld in dansend. Vaak dragen ze de naam

Het is dankzij de voortreffelijke medewerking van de Niki Charitable Art Foundation dat wij in staat zijn geweest dit bijzondere project te realiseren. Speciale dank gaat uit naar Bloum Cardenas, de kleindochter van de kunstenares. Grote dank gaat ook uit naar de andere bruikleengevers en naar de sponsors die elders in deze catalogus staan vermeld. Lof voor al mijn Beeldenaan-Zee-collega’s van wie Emma van Proosdij, Joost Bergman, Leon Perlot en Wim de Boer in het bijzonder genoemd dienen te worden. Architect Trude Hooykaas tekende voor een prachtig tentoonstellingsontwerp, Bart van den Tooren nam de lay-out van de catalogus voor zijn rekening die door Uitgeverij Waanders & de Kunst vol levenslust op de wereld is gezet. Beelden aan Zee is weleens ‘dat vrouwenmuseum’ genoemd, vanwege het grote aantal vrouwelijke vrijwilligers die er sinds 9 september 1994 de dienst uitmaken. Laat deze tentoonstelling over Niki ook een huldebetoon zijn aan hen allen, gender neutraal.

Preface by

jan

the sculptures are more renowned than the maker herself. An artist could hardly wish for a greater compliment. Theo and Lida Scholten, founders of Museum Beelden aan Zee,

teeuwisse

also let themselves be enticed by Niki’s magic and bought a work, long before their museum was built. That sculpture, titled Baigneurs ou Danseuse, now forms the starting point

In the year that we commemorate the centenary of women

for this, the largest retrospective of Niki de Saint Phalle in a

gaining the right to vote in the Netherlands (in Switzerland

Dutch museum since her show in Museum Boymans- van

not until 1971!), Museum Beelden aan Zee is celebrating its

Beuningen in 1976.

25th birthday with a retrospective dedicated to the worldfamous artist Niki de Saint Phalle. Twentieth-century sculpture

It is thanks to the outstanding support of the Niki Charitable

produced many assertive women, for Niki finds herself in

Art Foundation that we have been able to bring this special

good and international company. Louise Bourgeois in the

project into being. Special thanks go to Bloum Cardenas, the

United States, Germaine Richier in France, Elisabeth Frink

granddaughter of the artist. Many thanks also go to the other

in England and Charlotte van Pallandt in the Netherlands

lenders and to the sponsors, who are mentioned elsewhere

to name but a few, all of them highly skilled female artists

in this catalogue. Praise to all my colleagues at Beelden aan

who held their own in a predominantly masculine world of

Zee, of whom Emma van Proosdij, Joost Bergman, Leon

sculptors, bronze casters, stone masons and architects, not to

Perlot and Wim de Boer in particular need to be singled out.

even mention the trustees, directors and other machos who

Architect Trude Hooykaas provided the drawing for a superb

provided the commissions. In the Netherlands the number

exhibition design, Bart van den Tooren was responsible for

of notable female sculptors from the past century is in fact

the catalogue, which has been bought into the world by

remarkably large – think of Louise Beijerman, Nel Klaassen,

Uitgeverij Waanders & de Kunst with a great zest for life.

Pearl Perlmuter, Lotti van der Gaag, Theresia van der Pant,

Beelden aan Zee has sometimes been called ‘that women’s

Fioen Blaisse, Nel van Lith, Maja van Hall, Eja Siepman

museum’, due to the large number of women volunteers who

van den Berg, Tony van de Vorst, etc. (please forgive any

have run the show there since 9 September 1994. Let this

omissions here) – and there is even a publication devoted

exhibition about Niki also be a tribute to all of them, gender

to the female students from the legendary sculpture class of

neutral.

Professor Jan Bronner. Niki de Saint Phalle occupies a place all of her own within the worldwide company of feminine sculpture, because not many of her female colleagues would have started out as a photo model, let alone have graced the front cover of Vogue. And in her subject choices and imagery too, Niki’s sculpture was absolutely unique. While she was herself as skinny as a rake, with her fully plastic sculptures she raised a monument to modern woman, to the contemporary primeval mother Gaia, dressed in a garish swimsuit and thus not naked as Maillol wanted. In a seemingly endless variation in style, size and choice of material, Niki constructed her modern version of the Venus of Willendorf, weightless, dancing sprightly into the world. Often they bear the name ‘Nana’ and appear to be cheerful at first sight, but anyone who has read the novel of the same name by Émile Zola from 1880 will know that disaster is always just around the corner. The biography of Niki supplies the ingredients for the bipolar character of her work, in which the lust for life belies a bitter undercurrent. Niki’s sculpture is so recognisable, so unique and so beloved that 7

bergman

Biografie

joost

Niki de Saint Phalle

door

In het rijk der Nana’s is het altijd zomer – M. VERMEIJ D EN, NRC 17 JULI 1998

‘Most people don’t see the edginess in my work. They think it’s all fantasy and whimsy.’ –

NIKI D E SA INT PH A LLE,

L.A . TIMES , 23 MEI 2002

Ondanks de huidige populariteit van haar vrolijke, kleurrijke sculpturen was de ontvangst van Niki de Saint Phalle’s werk niet van meet af aan positief. Zelfs nadat ze zich als enige vrouw aansloot bij de kunststroming Nouveaux Réalisme duurde het nog enige tijd voordat haar werk door het grote publiek werd omarmd. Inmiddels is ze een van de bekendste kunstenaars van de twintigste eeuw, met een zeer herkenbaar oeuvre dat nauw aansluit bij de jaren zestig hippiebeweging waarin ‘vrijheid, gelijkheid’ en ‘love, peace and understanding’ de boventoon voerden. De daarmee gepaard gaande vrije liefde, antioorlog retoriek en de gelijkheid voor vrouwen zijn thema’s die alle zijn terug te vinden in haar werk. Haar creaties leveren daarmee een prachtig tijdsbeeld van de jaren zestig en zeventig, doortrokken als die werden door speelsheid, ongedwongenheid en experimenteerlust. Haar belang voor de beeldhouwkunst en haar strijd voor vrouwenrechten worden wereldwijd erkend. Tot op de dag van vandaag vormt ze een inspiratiebron voor velen. Op 29 oktober 1930 werd ze als Catherine Marie-Agnès geboren in Neuilly-sur-Seine in Frankrijk, als tweede van vijf kinderen. Haar vader André Marie Fal de Saint Phalle stamde uit een oude, Franse aristocratische familie en haar moeder Jeanne Jacqueline Harper was van Amerikaanse afkomst. Als gevolg van de internationale beurskrach in 1929 verloor de familie een groot gedeelte van haar kapitaal waardoor Marie-Agnès tijdelijk bij haar grootouders van vaderszijde in het departement Nièvre in de Bourgogne werd ondergebracht. Pas in 1933 werd ze herenigd met haar ouders die tussentijds naar Greenwich, Connecticut in de Verenigde Staten waren verhuisd. Na zo lang verwijderd te zijn geweest van haar kinderen liet haar moeder een groot deel van de opvoeding over aan een gouvernante die de bijnaam ‘Nana’ had. Vanaf 1934 krijgt ze van haar moeder de roepnaam Niki die ze rest van haar leven zal blijven gebruiken. Het heersende beeld van het zo vrolijk ogende oeuvre van Niki de Saint Phalle komt grotendeels voort uit haar door 8

bergman

Biography

joost

Niki de Saint Phalle

It’s always summer in the realm of the Nanas. – M .

V E R ME I J

DEN, NRC 17 JULI 1998

‘Most people don’t see the edginess in my work. They think it’s all fantasy and whimsy.’ –

NIK I D E SA INT PH A LLE,

L.A . TIMES , 23 MEI 2002

Despite the current popularity of her cheerful, colourful sculptures, Niki de Saint Phalle’s work was not received positively right from the outset. Even after she became the only woman to join the Nouveaux Réalisme art movement, it still took a while before the general public embraced her work. Now she is one of the most renowned artists of the twentieth century, with a highly recognisable oeuvre that ties in closely with the hippie movement of the sixties in which ‘freedom, equality’ and ‘love, peace and understanding’ predominated. The corresponding themes of free love, antiwar rhetoric and equality for women can all be found in her work. Her creations thereby present a beautiful portrait of an era of the sixties and seventies, permeated as these years were by playfulness, informality and experimentalism. Her passion for sculpture and her fight for women’s rights are recognised around the world. Right up to the present day she is a source of inspiration for many. On 29 October 1930 she was born as Catherine Marie-Agnès in Neuilly-sur-Seine in France, as the second of five children. Her father André Marie Fal de Saint Phalle came from an old French aristocratic family and her mother Jeanne Jacqueline Harper was of American origin. As a result of the international stock market crash in 1929 the family lost a large portion of its fortune, which led to Marie-Agnès being lodged temporarily with her paternal grandparents in the Nièvre department in Burgundy. Not until 1933 was she reunited with her parents, who had in the meantime moved to Greenwich, Connecticut in the United States. After having been away from the children for so long her mother left a large part of their upbringing to a governess with the nickname ‘Nana’. From 1934 Marie-Agnès received the nickname Niki from her mother that she would continue to use for the rest of her life. The overriding image of Niki de Saint Phalle’s so cheerfulseeming oeuvre stems largely from a childhood traumatised by incest that she was silent about for many years. Her 9

father abused her when she eleven years old. She alluded

being discharged from the hospital she abandoned her

to this experience many years later in the film Daddy that

studies to throw herself entirely into her art. American artist

she made in 1972 with director Peter Whitehead. Only in her

friend Hugh Weiss encouraged her with advice to focus

autobiography, Mon Secret, released in 1994, did she talk

especially on her own style and spontaneity.

candidly for the first time about what happened to her when she was young and the impact that this had on her life and

In these years Niki regularly experienced health problems

work. It was written in the form of a letter to her daughter,

that sometimes meant she had to visit other climates on

Laura. Her Nanas, the sculptures that symbolise the self-

doctor’s advice. A trip to Spain in 1955 not only brought her

assured, free woman, in particular served from the mid-sixties

into contact with the great masters in the Prado, but also with

to disguise a great sadness with their colourful cheerfulness.

the work of architect Antoni Gaudí. Her visit in Barcelona to Gaudí’s ‘Park Guëll’, begun in 1900, with its many,

This experience developed in her a form of rebelliousness

multicoloured mosaic decorations, in particular made a big

and a large degree of independence that was coupled with a

impression. In 1958 a visit to the ‘Palais idéal’ in Hauterives,

profound interest in literature, poetry, theatre and visual arts.

a building project begun in 1879 by ‘outsider artist’ Joseph Ferdinand Cheval (1836–1924), had a similar effect on her.

According to her, her first creative act took place in 1944 when

Fellow locals viewed their postman Cheval as a village idiot,

she painted red the fig leaves covering the genitalia of the

but his fantastical building, composed of found rocks, cement,

classic sculptures that lined the halls of the Brearly School in

loam and wire mesh in which he incorporated elements from

New York where she was studying.

the Bible, Hinduism, gods, goddesses, poems, inscriptions

Following this rebellious act she was only allowed to

and animals, is now considered one of the most important

remain at Brearly if she allowed herself be counselled by a

examples of naive architecture and ‘outsider art’.

psychiatrist. Her parents, afraid of what she might say about them during the sessions, thereupon decided to send her to

In 1956 Niki held her first exhibition. At the Gotthard Gallery

another school.

in Sankt Gallen in Switzerland her somewhat naive paintings with mainly human and animal figures were displayed under

Like many girls in this time she married young, in 1949. Via

the name Niki Matthews. Later that year she met the originally

her older brother John she met Harry Matthews, a conscript

Swiss artist Jean Tinguely and his wife Eva Aeppli in Paris.

with musical and literary aspirations. They had two children, daughter Laura in 1951 and son Philip two years later.

The American painter Joan Mitchell (1926–1992), an important

Niki was a beauty. From 1948 she worked as a model for

exponent of abstract expressionism, spoke disparagingly of

magazines like Vogue and Harper’s Bazaar, an easy way to

her paintings:

earn money. She also produced her first oil paintings and gouaches.

‘So you’re one of those writer’s wives that paint,’… I felt it

Out of discontent with the policies of McCarthy, who was

disavowed a really worthwhile life, doing my work quietly

sowing division and fear in American society with his crusade

with passion. I considered myself an artist, putting in full

against communism, the young family moved to France in

days, working as much as I could on my art. I could not see

1952 with an inheritance from Harry’s grandmother. In Paris,

how the fact that I was married and not earning a living from

Harry concentrated on a career as a conductor and Niki began

my art reduced my work to a “housewife’s hobby”.

a theatre studies course, something that she had long been interested in.

The desire to be able to devote herself fully to her artistic

A nervous breakdown in 1953 led to six weeks of intensive

calling kept growing, leading to her decision in 1960 to

treatment with electric shocks. During the period of recovery

leave her husband and children. Harry took on the task of

she applied herself to making paintings and collages. After

raising the children. Niki stayed in their apartment, which she converted to a studio and in which she could continue her creative experiments. Her first assemblages and ‘Target paintings’ came into being here. In that same year she moved into a studio space at Jean Tinguely’s place, with whom she

< NIK I D E S A IN T P H A LLE

incest getraumatiseerde jeugd waarover ze jarenlang zweeg.

en Niki begint aan een studie theaterwetenschappen, iets

Haar vader misbruikte haar toen ze elf jaar oud was. Een

waar ze zich al lange tijd voor interesseerde.

ervaring waarop ze vele jaren later zinspeelt in de film Daddy

Na een zenuwinzinking in 1953 waarvoor ze zes weken

die ze in 1972 maakte met regisseur Peter Whitehead. Pas in

intensief wordt behandeld met elektroschokken wijdt ze

haar autobiografie, het in 1994 verschenen Mon Secret, vertelt

zich tijdens haar herstel aan het maken van schilderijen en

ze voor het eerst openhartig over wat haar op jonge leeftijd is

collages. Na ontslag uit het hospitaal geeft ze haar studie

overkomen en de impact die het had op haar leven en werk.

op om zich volledig op het kunstenaarschap te storten. De

Het is geschreven in de vorm van een brief aan haar dochter

bevriende Amerikaanse schilder Hugh Weiss moedigt haar

Laura. Met name haar Nana’s, de beelden die symbool staan

met raadgevingen aan om toch vooral haar eigen stijl en

voor de zelfbewuste, vrije vrouw, wisten vanaf halverwege de

spontaniteit te volgen.

jaren zestig met hun kleurrijke vrolijkheid een groot verdriet te verbloemen.

Niki ondervindt in deze jaren geregeld gezondheidsproblemen waardoor ze soms op doktersadvies een ander klimaat moet

Die ervaring ontwikkelt in haar een

opzoeken. Een reis naar Spanje

vorm van rebellie en een grote mate

in 1955 brengt haar, behalve met

van onafhankelijkheid die gepaard

de grote meesters in het Prado,

ging met diepgaande interesse

ook in contact met het werk van

voor literatuur, poëzie, theater en

architect Antoni Gaudí. Met name

beeldende kunst.

het bezoek in Barcelona aan het door hem vanaf 1900 ontworpen

Haar eerste creatieve daad

‘Park Guëll’ met zijn talrijke,

bestond, naar eigen zeggen, uit

veelkleurige mozaïekversieringen

het in 1944 rood schilderen van de

maakt veel indruk op haar. Het

vijgenbladeren voor de genitaliën

bezoek in 1958 aan het ‘Palais

van de klassieke sculpturen,

idéal’ in Hauterives, een door

opgesteld in de gangen van Brearly

‘outsider artist’ Joseph Ferdinand

School in New York waar ze op zat.

Cheval (1836-1924) in 1879

Na deze rebelse handeling mocht

begonnen bouwproject, heeft

ze slechts op Brearly blijven mits ze

eenzelfde uitwerking op haar.

zich door een psychiater zou laten

Plaatsgenoten beschouwden hun

begeleiden. Haar ouders, bang voor wat ze over hen zou

postbode Cheval als een dorpsgek, maar zijn fantasiebouwsel,

vertellen tijdens de sessies, besloten haar daarop naar een

samengesteld uit gevonden stenen, cement, leem en gaas

andere school te sturen.

waarin hij elementen verwerkte uit de Bijbel, het hindoeïsme, goden, godinnen, gedichten, inscripties en dieren, geldt nu als

Ze trouwt, zoals veel meisjes in die tijd, jong, in 1949. Via

een van de belangrijkste voorbeelden van naïeve architectuur

haar oudere broer John ontmoet ze Harry Matthews, een

en ‘outsider art’.

dienstplichtige met muzikale- en literaire aspiraties. Ze krijgen twee kinderen, in 1951 dochter Laura en twee jaar later volgt

In 1956 heeft Niki haar eerste expositie. Bij Galerie Gotthard

zoon Philip. Niki is een knappe verschijning. Vanaf 1948 werkt

in Sankt Gallen in Zwitserland worden haar wat naïeve

ze als fotomodel voor bladen als Vogue en Harper’s Bazaar,

schilderijen met voornamelijk mens- en dierfiguren getoond

een makkelijke manier om geld te verdienen. Daarnaast maakt

onder de naam Niki Matthews. Later dat jaar ontmoet ze in

ze haar eerste olieverfschilderijen en gouaches.

Parijs de van oorsprong Zwitserse kunstenaar Jean Tinguely

Uit onvrede met de McCarthy-politiek, die met zijn

en zijn vrouw Eva Aeppli.

kruistocht tegen het communisme verdeeldheid en angst zaaide in de Amerikaanse samenleving, vertrok het jonge gezin met een erfenis van Harry’s grootmoeder in 1952 naar

AUTOPORTRAIT, (SELF - PORTRAIT), CIRCA 1958 - 1959, ASSEMBLAGE, VERSCHIL

Frankrijk. In Parijs richt Harry zich op een carrière als dirigent

LENDE MATERIALEN / ASSEMBLY, DIFFERENT MATERIALS, 141 X 141 X 10 CM.

began a long and stormy relationship during which both of

Pierre Restany, the founder of Nouveau Réalisme, invited her

them had affairs.

to join the movement. She thereby became the only female member among artists such as Yves Klein, César, Mimmo

In the end this situation did not last, but their love and mutual

Rotella, Daniel Spoerri, Jean Tinguely and Martial Raysse. In

respect remained intact. They continued to stimulate and

their manifestos the movement argued among other things to

support one another. Their marriage in 1971, when they

abandon the ‘classic’ painting. People wondered openly whether

already no longer lived together, served in particular to secure

art should elevate, politicise or idealise. Art and life, and with

their separate estates.

that the artist and their audience, ought to come closer together. The viewer was therefore frequently invited to participate.

In early 1961 Niki participated in the exhibition Comparaison: Peinture Sculpture in the Musée d’Art Moderne de la Ville de

In the spring of 1961 she participated in the experimental,

Paris, where she displayed her first ‘Target’ work: Portrait Of My

avant-garde exhibition Bewogen Beweging in the Stedelijk

Lover, in which the head of the figure was replaced with a target

Museum Amsterdam, a much discussed exhibition that was

at which the audience was allowed

organised by Pontus Hultén among

to throw darts. Shortly after this she

others. It was the first of a large number

organised the first of many domestic and international performances

of exhibitions, such as The Art of

called ‘Tirs’, in which she dressed

Assemblage in MOMA in New York

in a close-fitting white suit and

in 1961 and DYLABY (Dynamisch

used a gun to shoot at paintings

Labyrinth) in 1962, again in the

that had plastic bags of coloured

Stedelijk Museum Amsterdam.

paint attached, hidden under a thick

An active role was asked of the

layer of plaster. With a direct hit the

audience here in setting into

paint would spatter and drip over

motion all types of objects. She

the pristine white surface. On her

also had various exhibitions in

request artist friends such as Jasper

galleries in Europe and America. In

Johns and Robert Rauschenberg

this way she became increasingly

also fired upon paintings like this.

involved in the international art

These were spectacular, well-

scene. Tinguely introduced her to

attended gatherings that received

prominent gallery owners, museum directors and famous colleagues,

extensive positive attention in the

such as Marcel Duchamp, Salvador Dalí and Max Ernst. These

press.

would often turn out to be useful contacts for the rest of her ‘Performance art did not yet exist, but this was a performance.

career.

Here I was, an attractive girl (if I had been ugly they would have said I had a complex and not paid any attention),

She evolved into an activist artist and rebelled against men,

screaming against men in my interviews and shooting.’

power and during this time of the Cold War also against the Cuban missile crisis in 1962. Thus the work Kennedy-

Aside from being innovative and sensational, the

Khruschchev, with masks of both world leaders, was rejected

performances were also critical of society and had a healing

for the 3rd Paris Biennale because it was deemed too political.

effect for the artist personally.

She also dealt with religion, society and ‘the family’ as an institution by almost literally firing on them in her sculptures. ‘I could not identify with Mother, our grandmothers,

I was shooting at myself, society with its INJUSTICES. I was

our aunts, or Mother’s friends. Their territory seemed too

shooting at my own violence and the VIOLENCE of the times. During the two years shooting I was not sick one day. It was a great therapy for me.’1

FILM-STILL OF ‘DADDY’, 1972.

De Amerikaanse schilderes Joan Mitchell (1926-1992), een

bijeenkomsten die uitgebreid positieve aandacht in de pers

belangrijk representant van het abstract expressionisme, laat

krijgen.

zich geringschattend uit over haar schilderijen: ‘So you’re one of those writer’s wives that paint,’… I felt it

‘Performance art did not yet exist, but this was a performance.

disavowed a really worthwile life, doing my work quietly with

Here I was, an attractive girl (if I had been ugly they would have said I had a complex and not paid any attention),

passion. I considered myself an artist, putting in full days,

screaming against men in my interviews and shooting.’

working as much as I could on my art. I could not see how the fact that I was married and not earning a living from

Behalve vernieuwend en opzienbarend waren de

my art reduced my work to a “housewife’s hobby”.

performances ook maatschappijkritisch en hadden Het verlangen om zich volledig aan het

ze, voor de kunstenares persoonlijk, een helende

kunstenaarschap te kunnen wijden wordt steeds

werking.

groter, waardoor ze in 1960 besluit om haar man en I was shooting at myself, society with its

kinderen te verlaten. Harry neemt de zorg voor de

INJUSTICES. I was shooting at my own

kinderen op zich. Niki blijft in hun appartement

violence and the VIOLENCE of the times.

dat ze ombouwt tot atelier en waarin ze haar

During the two years shooting I was not

creatieve experimenten kan voortzetten. De eerste assemblages en ‘Target paintings’

sick one day. It was a great therapy for

ontstaan hier. Nog datzelfde jaar betrekt ze

me.’1

een atelierruimte bij Jean Tinguely met wie ze een lange en stormachtige relatie begint

Pierre Restany, de grondlegger van

waarin beiden er affaires op nahouden.

het Nouveau Réalisme nodigt haar uit om zich bij de groep aan te sluiten. Ze

Uiteindelijk hield deze situatie geen stand,

wordt daarmee het enige vrouwelijke

maar de liefde en het wederzijdse respect

lid tussen kunstenaars als Yves Klein,

bleven in tact. Ze bleven elkaar stimuleren

César, Mimmo Rotella, Daniel Spoerri,

en steunen. Hun huwelijk in 1971, ze wonen

Jean Tinguely en Martial Raysse. In

dan al niet meer samen, dient met name om

hun manifesten bepleit de groep onder

hun afzonderlijke nalatenschappen veilig te

andere de afschaffing van het ‘klassieke’

stellen.

schilderij. Men vroeg zich openlijk af of kunst wel moest verheffen, politiseren

Begin 1961 doet Niki mee aan de

of idealiseren. Kunst en leven, en

tentoonstelling Comparaison: Peinture

daarmee de kunstenaar en zijn publiek,

Sculpture in het Musée d’Art Moderne

hoorden dichter bij elkaar te liggen.

de la Ville de Paris waar ze haar eerste

Geregeld werd de beschouwer dan ook

‘Target’ werk exposeert: Portrait Of My

uitgenodigd om te participeren.

Lover, waarbij het hoofd van de figuur is vervangen door een schietschijf, het publiek mag er dartpijltjes naar gooien.

Voorjaar 1961 neemt ze deel aan de experimentele, avant-

Kort daarna organiseert ze de eerste van vele performances

gardistische tentoonstelling Bewogen Beweging in het

in binnen- en buitenland, ‘Tir’ genaamd waarbij ze gehuld

Stedelijk Museum Amsterdam, een spraakmakende expositie

in een nauwsluitend wit pak met een geweer schiet op

die mede werd georganiseerd door Pontus Hultén.

schilderijen waarop, verscholen onder een dikke laag gips,

Het vormt het begin van een groot aantal exposities, zoals

plastic zakjes met gekleurde verf zijn aangebracht. Bij een voltreffer spat en druipt de verf over het maagdelijk witte

ASSEMBLAGE (FIGURE WITH DARTBOARD HEAD), 1962, MIXED MEDIA, OBJECTS,

oppervlak. Dergelijke schilderijen worden op haar verzoek ook

TARGET AND WHITE PAINT ON PANEL, 190 X 80 X 15 CM.

door bevriende kunstenaars beschoten, zoals Jasper Johns en Robert Rauschenberg. Het zijn spectaculaire, goed bezochte

> NIKI DE SAINT PHALLE, 1972.

32 33