Issuu

Betzy Akerslo

Betzy Akersloo oot-Berg One of a kind

Marguerite Tuijn met bijdragen van | with contributions from Jenny Reynaerts Sunny Jansen

Museum Panorama Mesdag, Den Haag Waanders Uitgevers, Zwolle

One of a kind

Minke Schat

Magnum opus en herontdekking Magnum opus and rediscovery 16

Peter Schalk

Betzy Akersloot-Berg en het activisme van kunstmusea Betzy Akersloot-Berg and art museum activism Charis Gullickson

Betzy Akersloot-Berg Museum Tromp’s Huys, Vlieland

Betzy Rezora Berg. Altijd in beweging, als de zee Betzy Rezora Berg. Always in motion, like the sea Marguerite Tuijn

De klop op de deur. Vrouwelijke kunstenaars in de 19de eeuw The knock on the door. Women artists in the 19th century Jenny Reynaerts

De zee leren schilderen. Haagse vriendschappen Learning how to paint the sea. Friendships in The Hague Sunny Jansen

Onverschrokken en vastberaden. Mijn rotsen en mijn zee Fearless and determined. My rocks and my sea Marguerite Tuijn

Leven voor de kunst: Arbeid er livets lyspunkt Living for art: Arbeid er livets lyspunkt Marguerite Tuijn

122

Gesetteld op Vlieland. Hier op ons groote fregat Settled on Vlieland. Here on our large frigate Marguerite Tuijn

152

Epiloog | Epilogue

158

Noten | Notes

170

Lijst van werken | List of Works

180

Lijst van tentoonstellingen | List of exhibitions

184

Personenregister | Index of Names

186

Bibliografie | Bibliography

190

Beeldverantwoording | Image credits

Als het voorwoord op 2 pagina’s past, dan win je 1 pagina; als dan, dan graag ipv het bootje de beelddrager als spread toevoegen

One of a kind

Voorwoord Minke Schat, directeur Museum Panorama Mesdag

Foreword Minke Schat, director Museum Panorama Mesdag

Een meesterlijk schilder, een vrije geest, reislustig en gedreven. Dat was Betzy Akersloot-Berg als mens en kunstenaar. Een vrouw die zich niet liet begrenzen door de verwachtingen van haar tijd. Zij koos niet voor het kleine of wat was voorgeschreven, maar voor het grootse gebaar: de zee, de rotsen, de storm, het licht en de eindeloze horizon. Haar levensmotto Arbeid er livets lyspunkt – Werken is het lichtpunt van het leven – verwoordt haar ontembare toewijding en haar diepe overtuiging dat kunst het leven zelf was.

A masterful painter, a free spirit, driven and with a passion for travel—that was Betzy Akersloot-Berg—as a person and as an artist. She was a woman who refused to be constrained by the expectations of her time. Not for her the small-scale or the conventional, but the grand gesture: the sea, the rocks, the storm, the light and the endless horizon. Her life’s motto—Arbeid er livets lyspunkt (Working is the bright spot of life)—encapsulates her indomitable dedication and her profound conviction that art was life itself.

Het is tijd om Betzy Akersloot-Berg opnieuw te zien, te onderzoeken en op waarde te schatten. Tijd om haar de plaats terug te geven die zij bij leven met zoveel overtuiging, werkkracht en talent innam. In Noorwegen én Nederland was zij een gewaardeerd kunstenaar. Zij exposeerde internationaal, werd geprezen door critici en bewoog zich in vooraanstaande artistieke kringen. Toch kreeg zij na haar dood niet de blijvende erkenning die haar kunstenaarschap verdient. Met dit overzicht van werk en leven van Betzy AkerslootBerg willen wij dat wezenlijk veranderen. Niet alleen door haar werk opnieuw onder de aandacht te brengen, maar door haar artistieke betekenis overtuigend voor het voetlicht te plaatsen. Als een eigenzinnig kunstenaar, met een eigen koers, een uitzonderlijke werklust en een oog voor de overweldigende kracht van de natuur. Voor Museum Panorama Mesdag is het een eer om in samenwerking met Museum Tromp’s Huys en de Noorse musea uit Tromsø dit overzicht te tonen. Het verhaal van Betzy Akersloot-Berg verbindt Noorwegen en Nederland, Tromsø, Den Haag, Scheveningen en Vlieland. Dat dit eerherstel plaatsvindt in Museum Panorama Mesdag is geen toeval. In 1885 kwam Akersloot-Berg naar Den Haag om zich verder te bekwamen in het schilderen van de zee en om

It is time to rediscover Betzy Akersloot-Berg, to take a fresh look at her life and work, and to appreciate her value. Time to restore her to the place she occupied during her life with so much conviction, energy and talent. She was a revered artist In Norway and in the Netherlands. She exhibited internationally, was praised by critics and moved in prominent artistic circles. Yet, after her death she did not receive the lasting recognition that her artistry merits. We aim to fundamentally change that with this overview of the life and work of Betzy Akersloot-Berg. Not merely by devoting renewed attention to her work, but by showcasing her artistic significance. As a head-strong artist, with her own agenda, an exceptional enthusiasm for work and an eye for the overwhelming power of nature. It is an honour for Museum Panorama Mesdag to present this retrospective in collaboration with Museum Tromp’s Huys and the Norwegian museums in Tromsø. The story of Betzy Akersloot-Berg links Norway and the Netherlands, Tromsø, The Hague, Scheveningen and Vlieland. It is not by chance that this long-overdue recognition is taking place in Museum Panorama Mesdag; in 1885, Akersloot-Berg came to The Hague to further hone her skills in painting the sea and to meet Hendrik Willem Mesdag. His seascapes made such a deep impression on her in Vienna that she travelled to the Netherlands. Here, near Scheveningen, she not only

Hendrik Willem Mesdag te ontmoeten. Zijn zeegezichten hadden in Wenen zo’n diepe indruk op haar gemaakt dat zij naar Nederland afreisde. Hier, in de nabijheid van Scheveningen, vond zij niet alleen artistieke inspiratie, maar ook vriendschap, aanmoediging en erkenning. Hendrik Willem Mesdag adviseerde haar, introduceerde haar in zijn netwerk en opende deuren naar kunsthandelaren, tentoonstellingen en collega-kunstenaars. Zij kreeg toegang tot een artistieke wereld waarin haar talent werd gezien en serieus werd genomen. Ook Sientje Mesdag-van Houten speelde een belangrijke rol in haar leven. De band met het kunstenaarsechtpaar Mesdag werd innig voor het leven. Een groot podium voor Akersloot-Berg in Museum Panorama Mesdag en dit boek is daarom als een natuurlijke voortzetting van iets wat hier bijna anderhalve eeuw geleden begon. Het kunstenaarsechtpaar Mesdag gaf talenten een podium. Zij verzamelden, ondersteunden, stimuleerden en omringden zich met mensen wier kunstenaarschap zij bewonderden. In diezelfde geest handelen wij vandaag opnieuw. Het oeuvre van Akersloot-Berg raakte na haar dood verspreid over landen, musea, particuliere verzamelingen en herinneringen. Met vereende krachten brengen wij deze opnieuw samen. Het was een prachtige queeste om haar oeuvre zo volledig mogelijk in beeld te brengen, haar levensloop verder te onderzoeken, haar artistieke ontwikkeling zichtbaar te maken en haar de plaats te geven die zij verdient in zowel de Noorse als de Nederlandse kunstgeschiedenis. Betzy Akersloot-Berg maakt met haar werk zichtbaar hoe klein de mens kan zijn tegenover zee, wind en rotsen, maar tegelijkertijd hoe groots de menselijke verbeeldingskracht is. Die kracht ervaar je in Tromsø. Daar, in het hoge noorden, stap je haar schilderijen binnen. Het scherpe licht, de kou, de rotsachtige kusten, het water dat voortdurend van kleur verandert en de horizon die altijd nabij lijkt: je kunt je levendig voorstellen waarom deze omgeving AkerslootBerg zo diep inspireerde. Het landschap daar dwingt te kijken. Te blijven kijken. Diezelfde herkenning is te ervaren op Vlieland, waar Betzy Akersloot-Berg zich uiteindelijk met haar echtgenoot Gooswinus Akersloot vestigde. Ook hier is de geschilderde wereld nog steeds voelbaar. Wie op Vlieland naar de horizon kijkt, ervaart wat Betzy AkerslootBerg moet hebben gezien: een wereld die nooit stilstaat en die steeds opnieuw uitnodigt tot kijken en verwondering. Het waddeneiland, het unieke licht, de eindeloze luchten, de onstuimige Noordzee, de wind en stilte. Deze ode aan Betzy Akersloot-Berg kon worden gerealiseerd dankzij een bijzondere internationale samenwerking

found artistic inspiration, but friendship, encouragement and recognition as well. Hendrik Willem Mesdag advised her, introduced her to his network, and opened doors to art dealers, exhibitions and fellow artists. She gained access to an artistic world where her talent was recognized and taken seriously. Sientje Mesdag-van Houten also played a significant role in her life. The bond with the artistic couple became an intimate, lifelong connection. This is why this major showcase for Akersloot-Berg in Museum Panorama Mesdag and the accompanying publication form a natural continuation of something that began here nearly a century and a half ago. The Mesdags championed talented artists. They collected, supported, encouraged and surrounded themselves with people whose artistry they admired. We are acting in that same spirit again today. Following her death, AkerslootBerg’s body of work became scattered across various countries, museums, private collections and recollections. By joining forces, we are bringing it all together once more. It has been a magnificent quest to portray her oeuvre as comprehensively as possible, to further investigate her life story, to reveal her artistic development and to give her the place she deserves in both Norwegian and Dutch art history. Through her work, Betzy Akersloot-Berg reveals how small mankind can be compared to the sea, wind and rocks, yet simultaneously how vast human imagination is. You experience that power in Tromsø. There, in the far north, you step right into her paintings. The strong light, the cold, the rocky coasts, the water which constantly changes colour and the horizon that always seems close by: you can vividly imagine why this environment inspired Akersloot-Berg so deeply. The landscape there compels you to look. To keep looking. That same sense of recognition can be experienced on Vlieland, where Betzy Akersloot-Berg eventually settled with her husband, Gooswinus Akersloot. Here, too, the painted world remains palpable. Anyone looking at the horizon on Vlieland experiences what Betzy Akersloot-Berg must have seen: a world that never stands still, always inviting us to look and marvel again. The Wadden island, the unique light, the endless skies, the turbulent North Sea, the wind and the silence. This tribute to Betzy Akersloot-Berg was made possible through a unique international collaboration and the dedication of many. Museum Panorama Mesdag, the Nordnorsk Kunstmuseum and Perspektivet Museum in Tromsø, and Museum Tromp’s Huys on Vlieland proudly combined their knowledge, collections, stories and networks. We extend

en inzet van velen. Met trots hebben Museum Panorama Mesdag, het Nordnorsk Kunstmuseum en het Perspektivet Museum in Tromsø en Museum Tromp’s Huys op Vlieland hun kennis, collecties, verhalen en netwerken samengebracht. Grote dank gaat uit naar de directies en medewerkers van de Noorse partnermusea, die zich met overtuiging en generositeit aan dit project hebben verbonden. De gemeente Vlieland, Peter Schalk en zijn team van Museum Tromp’s Huys dank ik voor hun vertrouwen, gulle samenwerking en voor het bewaren en uitdragen van het werken levensverhaal van Betzy Akersloot-Berg op Vlieland. Bijzondere waardering gaat uit naar kunsthistorici Marguerite Tuijn en Jenny Reynaerts en historicus Sunny Jansen voor hun onderzoek en nieuwe inzichten en perspectieven op Betzy’s leven, werk en tijd. Aan ontwerper Petra Warrink, redacteur Aukje Vergeest en Marloes Waanders en Stefanie Klerks van uitgever Waanders voor hun creativiteit en scherpe blik. Daarnaast danken we particulieren, collega musea, voorgaande onderzoekers en auteurs, vertalers en anderen die dit onderzoek mogelijk maakten, voor en achter de schermen. Met dit overzicht zetten wij Betzy Akersloot-Berg terug in het volle licht: als een krachtige, eigenzinnige, en internationaal georiënteerde kunstenaar, diep verbonden met de natuur en onvoorwaardelijk toegewijd aan haar vak. Je zou haar gekend willen hebben. Je zou met haar langs de kust hebben willen lopen, terwijl zij keek naar de veranderende lucht, de brekende golven en het licht op het water. Een meesterlijk schilder. Een daring dame. One of a kind. Het is een voorrecht haar verhaal opnieuw te mogen vertellen.

our sincere thanks to the management and staff of the Norwegian partner museums, who committed themselves to this project with conviction and generosity. I would like to thank the municipality of Vlieland, Peter Schalk and his team from Museum Tromp’s Huys for their trust, friendly collaboration and for preserving and sharing the work and life story of Betzy Akersloot-Berg on Vlieland. Special appreciation goes to art historians Marguerite Tuijn and Jenny Reynaerts and historian Sunny Jansen for their research and for the new insights and perspectives they have provided regarding Betzy’s life, work and time. We also extend our thanks to designer Petra Warrink, editors Aukje Vergeest and Marloes Waanders and Stefanie Klerks from Waanders publishers for their creativity and keen eye. In addition, we would like to thank the private individuals, fellow museums, previous researchers and authors, translators and all others—both behind the scenes and on the front lines—who made this research possible. With this retrospective, we bring Betzy Akersloot-Berg back into the glare of the spotlight: as a powerful, headstrong and internationally oriented artist, deeply connected to nature and totally dedicated to her craft. You would have wanted to know her, to have walked along the coast with her while she gazed at the changing sky, the breaking waves and the light on the water. A masterful painter. A daring lady. One of a kind. It is a privilege to be allowed to tell her story again.

Magnum opus en herontdekking

Magnum opus and rediscovery

Woord vooraf Peter Schalk, directeur Museum Tromp’s Huys

Foreword Peter Schalk, director Museum Tromp’s Huys

Als medewerker van een museum sta je vaak onbewust op de schouders van een kunstenaar. Eén expositie lang ben je als het goed is in de ban van leven en werken van iemand die je goed denkt te kennen, die je doorgrondt. Je begrijpt de beweegredenen van de kunstenaar en motieven van de werken die je tentoonstelt. Je profiteert van het succes van de kunstenaar, je groeit bij de aandacht en uiteindelijk ook van het succes dat ‘jouw’ tentoonstelling boekt. De kunstenaar speelt – hoe fantastisch ook – wel altijd een tijdelijke rol. Na een expositie verdwijnt de aandacht en eist een nieuwe kunstenaar de aandacht op: ander werk, nieuwe verwondering.

As a museum employee, you often unknowingly stand on the shoulders of an artist. For the duration of one exhibition, you are, ideally, captivated by the life and work of someone you think you know well, someone you can comprehend. You understand the artist's motivations and the motives behind the works you exhibit. You benefit from the artist's success; you grow from the attention and, ultimately, from the success that ‘your’ exhibition achieves. However fantastic the artist may be, they really always play a temporary role. After an exhibition, the attention fades, and a new artist claims the spotlight: different work, new amazement.

Tenzij je, net als wij, dag in dag uit werken in het huis van de kunstenaar. In ons geval het Tromp’s Huys, de woning van Betzy Akersloot-Berg. Op Vlieland hebben wij het privilege om elke dag in een tijdmachine te stappen die je terugbrengt naar de epoque waarin Betzy Akersloot-Berg en haar eega Gooswinus Akersloot leefden en werkten. Als je wat langer in het museum werkzaam bent, beginnen de hoofdrolspelers tot leven te komen. Je begrijpt veel, overigens zeker niet alles, van hun levens en daarmee groeit de achting voor de eigenzinnige Betzy – zoals de eilanders haar liefkozend noemen –, haar kwaliteit en veelzijdigheid als zeeschilderes. Ook de ogenschijnlijk submissieve rol van Gooswinus wordt duidelijk. Aan de zijde van de destijds best befaamde schilderes stond een sterke man. Deze groeiende kennis en waardering voor het echtpaar zet ons museumteam aan om hun verhaal te delen, vooral ook als memorabel onderdeel van de Vlielandse geschiedenis.

Unless, like us, you work day in and day out in the artist’s house. In our case, Tromp’s Huys, the home of Betzy Akersloot-Berg. On Vlieland, every day we have the privilege of stepping into a time machine that takes you back to the era in which Betzy Akersloot-Berg and her husband Gooswinus Akersloot lived and worked. When you have been working at the museum for a while, the main characters start to come to life. You understand a lot, but not everything, of their lives, and with that grows the respect for the single-minded Betzy – as the islanders fondly call her – her quality, and her versatility as a marine painter. Gooswinus’s seemingly submissive role also becomes clear. A strong man was at the side of the painter, who was quite famous at the time. This growing knowledge and appreciation for the couple prompts our museum team to share their story, above all as a memorable part of Vlieland’s history.

Fotograaf onbekend | Photographer unknown, Berg en Akersloot in de ontvangstkamer van hun woning | Berg and Akersloot in the reception room of their house, ongedateerd | undated. Museum Tromp’s Huys, Vlieland

Magnum opus en herontdekking

Magnum opus and rediscovery

Betzy Akersloot-Berg was toen zij in 1896 op Vlieland kwam wonen een ‘badgast’. Iemand die komt, het eiland leuk vindt. Maar van wie de Vlielanders en eilanders verwachtten dat het verblijf niet lang zou duren. Het echtpaar waardeerde al snel het eiland op zijn juiste merites. Rust en ruimte. Zee en andere natuur in overvloed om te schilderen. Het is niet voor niets dat ze bleven. Een plek op de plaatselijke begraafplaats bevestigt hun eeuwige rustplaats op het geliefde eiland.

When Betzy Akersloot-Berg and her husband came to live on Vlieland in 1896, they were regarded as a ‘seaside visitors’. The kind of people who arrive and just like the island for a few days. The Vlielanders and islanders didn’t expect that their stay would last long, but the couple quickly started to appreciate the island for its true merits. Peace and space. Sea and other forms of nature in abundance to paint. It is not without reason that they stayed. Their eternal resting place in the local cemetery is evidence of their great love of the island.

Het heeft even geduurd voordat de rol van het echtpaar duidelijk was in het dorp. Een voormalig burgemeester en consul en zijn vrouw, de schilderes met missionaire motieven, werden niet heel gemakkelijk opgenomen in de samenleving. Betzy bleef een wat vreemde eend in de bijt, maar nestelde zich toch in de rangen der notabelen in het dorp. Bij Gooswinus – sociaal gezien handiger dan zijn vrouw – verliep de acceptatie wat beter. Dat leidde tot een verblijf van tientallen jaren op het eiland. De waardering voor Betzy groeide na verloop van tijd, vooral ook door haar levenshouding. Hard werken was haar levensmotto en dat werd op waarde geschat op Vlieland. Ook haar vrome inslag kon op instemming rekenen, hoewel haar keuze om zich niet te verbinden aan de kerkgemeenschap op Vlieland vragen opriep. Betzy Akersloot-Berg liet Vlieland en heel Nederland een geweldig oeuvre na. Hoewel internationale erkenning er ook tijdens haar leven al was, ebde de aandacht na haar dood in 1922 weg. Pas in de 21ste eeuw werd de waardering voor Akersloot-Bergs werk gestaag groter. Het is niet erg dat zij nu herontdekt wordt. Fijnproevers, onder wie de gedreven directeur van Museum Panorama Mesdag, Minke Schat, wisten het al lang. En het is prettig om dit soort ontdekkingen te kunnen laten zien in de context van grote schilders zoals Hendrik Willem Mesdag en zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten en de andere penseelkunstenaars van Museum Panorama Mesdag. Naast de artistieke waarde heeft veel werk ook documentaire betekenis. Betzy heeft talloze tekeningen en schilderijen gemaakt van noemenswaardige gebeurtenissen. Dat leverde naast fantastische landschappen en zeestukken ook bijzondere en bevreemdende taferelen op: ontploffende zeemijnen, een drenkeling op het strand, Duitse zeppelins aan de Vlielandse hemel, gestrande schepen in een woeste storm. Van de roerige jaren na de eeuwwisseling en de prelude van de Eerste Wereldoorlog zijn deze werken belangrijke historische beelden. Museum Tromp’s Huys beheert en exposeert het werk van Betzy Akersloot-Berg; een kostbare schat die eigendom is

It took some time before the couple's role in the village became clear. A former mayor and consul and his wife, the painter with missionary motives, were not easily accepted in the community. Betzy remained something of an oddball, but nevertheless established herself within the ranks of the village notables. Acceptance went somewhat better for Gooswinus—socially more adept than his wife. This led to a stay of decades on the island. Appreciation for Betzy grew over time, above all due to her attitude towards life. Hard work was her motto, and this was valued on Vlieland. Her pious disposition may also have met with approval, although her choice not to become part of the church community on Vlieland raised questions. Betzy Akersloot-Berg bequeathed a magnificent oeuvre to Vlieland and to the entire Netherlands. Although there was already international recognition during her lifetime, attention waned after her death in 1922. It was not until the 21st century that appreciation for Akersloot-Berg’s work steadily increased. It is fantastic that she is being rediscovered now. Connoisseurs, including Minke Schat, the enthusiastic director of Museum Panorama Mesdag, have known this for a long time. And it is a pleasure to be able to showcase these kinds of discoveries in the context of great painters such as Hendrik Willem Mesdag and his wife Sientje Mesdag-van Houten, and the other artists represented in Museum Panorama Mesdag. In addition to their artistic value, much of the work also has documentary significance. Betzy made countless drawings and paintings of noteworthy events. Alongside fantastic landscapes and seascapes, this gave rise to remarkable and unsettling scenes: exploding sea mines, a drowned person on the beach, German zeppelins in the Vlieland sky and stranded ships in a fierce storm. These works are important historical images of the turbulent years following the turn of the century and the prelude to the First World War. Museum Tromp’s Huys manages and exhibits the work of Betzy Akersloot-Berg; a treasure trove owned by the municipality of Vlieland. The museum also tells the history

Magnum opus en herontdekking

Magnum opus and rediscovery

van de gemeente Vlieland. Daarnaast vertelt het museum de geschiedenis van Vlieland. De kwaliteit van de kunst van Betzy straalt af op Vlieland. Het museum trekt met de collectie en het bijzondere levensverhaal van het echtpaar steeds meer publiek. Wij zijn ervan overtuigd dat veel meer mensen geroerd zullen raken als zij kennismaken met de verhalen van deze markante kunstenaar.

of the island. The quality of Betzy’s art is reflected on Vlieland. The museum is attracting an ever-increasing number of visitors with the collection and the extraordinary life story of the couple. We are convinced that many more people will be moved when they become acquainted with the stories of this remarkable artist.

Ruim 100 jaar na de sterfdag van Betzy Akersloot-Berg zijn wij schatplichtig aan haar. De tentoonstelling in Museum Panorama Mesdag, waar wij immens dankbaar voor en trots op zijn, betekent voor het enthousiaste team van Museum Tromp’s Huys een magnum opus, voor u hoogstwaarschijnlijk een (her)ontdekking van een groot talent en een bijzondere kunstenaar.

More than 100 years after Betzy Akersloot-Berg’s death, we are indebted to her. The exhibition in Museum Panorama Mesdag, for which we are immensely grateful and proud, represents a magnum opus for the enthusiastic team at Museum Tromp’s Huys, and for you, most probably a discovery, or perhaps a rediscovery, of a great talent and an extraordinary artist.