wetenschap van het
orgasme
Barry R. Komisaruk is neuroloog en professor aan het Department Psychologie van Rutgers University (VS) en aan het Department Radiologie van de University of Medicine and Dentistry of New Jersey (VS). Carlos Beyer-Flores is endocrinoloog en staat aan het hoofd van het Laboratorio Tlaxcala van CINVESTAV, een onderzoekscentrum van de Mexicaanse overheid, en van het Laboratorio CIRA van de Universidad Autónoma de Tlaxcala (Mexico). Beverly Whipple is seksuologe en professor emerita aan Rutgers University (VS). Zij is onder andere co-auteur van de in 1982 voor het eerst verschenen bestseller The G Spot and Other Discoveries About Human Sexuality. Recent werd haar de Gold Medal of the World Association for Sexual Health (WAS) toegekend voor haar volledige loopbaan. De New Scientist noemde haar een van de 50 meest invloedrijke wetenschappers. Komisaruk, Beyer-Flores en Whipple schreven samen ook The Orgasm Answer Guide (2009). Sam Geuens is seksuoloog en ethicus, en is lid van de Vlaamse Vereniging voor Seksuologie (VVS). Hij is werkzaam als seksuoloog in de multidisciplinaire Therapeutenpraktijk te Mol en verzorgt trainingen over diverse seksuele thema’s voor o.a. Sensoa en het secundair onderwijs. Daarnaast doet hij wetenschappelijk onderzoek voor het Center for Ethics & Value Inquiry (CEVI) van de Universiteit Gent, binnen hun onderzoekslijn ‘Sexualities’.
9
789033 485961
De wetenschap van het orgasme
In dit boek wordt de complexe biologie achter het orgasme ontsluierd. Seksuologe Beverly Whipple, co-auteur van de internationale bestseller The G Spot and Other Discoveries about Human Sexuality, werpt samen met neuroloog Barry Komisaruk en endocrinoloog Carlos Beyer-Flores een blik op het orgasme vanuit een inter-disciplinair standpunt dat inzichten uit de gedragswetenschappen, de medische wetenschappen en de biologie combineert. Het boek verklaart hoe en waarom het orgasme plaatsgrijpt (en waarom soms niet), en hoe ons lichaam en onze hersenen dit proces sturen. Geen enkel aspect in de link tussen seks en onze hersenen blijft onbelicht. Zo vernemen we hoe onze hersenen orgasmen produceren en hoe veroudering enerzijds en geneesmiddelen, drugs, hormonen, psychische en fysieke stoornissen anderzijds, dat proces kunnen beïnvloeden. Dit informatief en bijwijlen vermakelijk boek behandelt elke unieke – van intens tot fake – seksuele ervaring van vrouwen en mannen, en zorgt zo voor onverwachte hoogtepunten in het verhelderen van het hoe, wat en waarom van het orgasme!
B. R. Komisaruk • C. Beyer-Flores • B. Whipple S. Geuens (vert.)
De
Barry R. Komisaruk • Carlos Beyer-Flores • Beverly Whipple Sam Geuens (vert.)
De
wetenschap van het
orgasme
x 4 Is een orgasme gezond?
V
an Hippocrates tot Freud hebben artsen met ‘medische massages’ orgasmes opgewekt bij vrouwen en meisjes. Deze klinische ingreep werd zogenaamd ter behandeling van ‘hysterie’ uitgevoerd en had als doel om een ‘hysterische uitbarsting’ uit te lokken. Zo’n uitbarsting manifesteert zich in een versnelde ademhaling en hartslag, een rode huid, een vochtige vagina en spiercontracties in de onderbuik. In het oude Egypte en het oude Griekenland geloofde men dat hysterie een opstand was van de baarmoeder tegen een gebrek aan seksuele activiteit (‘hyster’ is Grieks voor ‘baarmoeder’). Rachel Maines (1989) beschrijft hoe hysterie in de late negentiende eeuw met elektrische vibrators behandeld werd. Ze vertelt hoe de elektromagnetische vibrator, rond 1880 geïntroduceerd als medisch toestel, een echte innovatie was, specifiek ontworpen om de efficiëntie van medische massages te verhogen.
84
De wetenschap van het orgasme
Gedetailleerd seksueel onderzoek
Aanhoudend gebrek aan seksuele interesse, onvermogen om verlangen te voelen op elk moment tijdens de seksuele activiteit? Ja
Aanhoudend onvermogen om opgewonden te raken? Ja
Nee Ja
Nee
Seksuele opwindingsstoornis
Stoornis van het seksueel verlangen
Terugkerende pijn bij poging tot of uitgevoerde penetratie?
Aanhoudend ontbreken, uitblijven of verminderde intensiteit van het orgasme?
Nee
Nee
Ja
Nee
Moeite met vaginale penetratie, wisselende angst, vermijding, spierspanning? Ja
Is er een sterke opwinding? Ja
Dyspareunie
Nee
Vaginisme
Orgasmestoornis
Is niet-genitale stimulatie opwindend... films, boeken, borststimulatie, zoenen? Ja Stoornis van de genitale seksuele opwinding
Nee
Is men zich bewust van enige genitale zwelling, seksuele sensaties door genitale aanraking, of vaginale lubricatie – ondanks afwezigheid van opwinding? Ja
Stoornis van de subjectieve seksuele opwinding
Nee Stoornis van de gecombineerde seksuele opwinding
Figuur 6. Diagnostisch diagram voor seksuele stoornissen (aangepast met toestemming van R. Basson, W.C.M. Weijmar Schultz et al., 2004).
De link tussen hersenen en genitaliën
277
teelballen. Beschadiging van de pudendale zenuwen of de zenuwen van het corpus cavernosum veroorzaakt ongevoeligheid van de penis of hypesthesie (verminderde gevoeligheid). Erectieproblemen werden vastgesteld bij 13% tot 22% van een groep mannen die deelnamen aan een wielerwedstrijd van 540 kilometer. Bij sommigen bleven de symptomen aanwezig tot acht maanden na de wedstrijd (Andersen & Bovim, 1997).
Sensorisch veld Clitoris
Zenuw Pudendaal
Perigenitale huid Pelvien Vagina Hypogastrisch Cervix Nervus vagus Uterus
Figuur 7. Eenvoudige voorstelling van de sensorische bezenuwing van de vrouwelijke genitaliën. Het sensorische veld is dat deel van de vrouwelijke genitaliën dat bezenuwd wordt door de zenuwen die er in het schema mee verbonden zijn. Zo worden gewaarwordingen vanuit de cervix of baarmoederhals overgebracht door de pelviene zenuwen, de hypogastrische zenuwen en de nervus vagus. De pelviene zenuwen geven gewaarwordingen door afkomstig van de perigenitale huid, de vagina en de cervix.
Testiculaire pijn – het pijnlijke en misselijkmakende gevoel dat wordt uitgelokt door te knijpen in gezonde teelballen – wordt doorgegeven via de hypogastrische zenuwen. Een bewijs daarvoor is dat er geen vermindering is van testiculaire pijn bij een volledig ruggenmergletsel ter hoogte van de sacrale wervels, in de conus medullaris (het uiterste gedeelte van het ruggenmerg) (Hyndman & Wolkin, 1943). Een dergelijk letsel maakt immers het doorgeven van sensorische informatie aan het ruggenmerg via de pelviene
310
De wetenschap van het orgasme
Cingulate cortex Septum
Nucleus accumbens
Insula PVN
Amygdala
Amygdala
Figuur 10. Twee fMRI-beelden van verschillende hersenregio’s ter hoogte van de voorhersenen bij de vrouw, tijdens een orgasme door zelfstimulatie van de vagina en de baarmoederhals. Enkele stippen werden benoemd. In de tekst worden de cognitieve taken van deze hersenstructuren beschreven, evenals hun bijdrage aan het orgasme. (Bewerkte overname uit Komisaruk, Whipple, Crawford et al., 2004, met toestemming van Brain Research.)
Cingulate cortex Nucleus accumbens Amygdala Basale ganglia Insula Hippocampus PVN
Orgasme Zelfstimulatie van de baarmoederhals
Figuur 11. Opeenvolgende fMRI-beelden van een doorsnede van de voorhersenen van de vrouw tijdens de ontwikkeling van een orgasme via constante zelfstimulatie van de vagina en de baarmoederhals. Elke doorsnede toont de hersenactiviteit gedurende een minuut. De vrouw kreeg een orgasme tijdens de laatste twee ‘één-minuut’-periodes. De zeven structuren in de voorhersenen worden links vermeld. Een minteken betekent dat die regio niet actief was tijdens die periode; een plusteken betekent dat die regio wel geactiveerd werd tijdens die periode. Een vetgedrukt plus- of minteken duidt erop dat meerdere stippen in die regio geactiveerd werden. (Bewerkte overname uit Komisaruk, Whipple, Crawford et al., 2004, met toestemming van Brain Research.)
De activatie van de regio rond de paraventriculaire nucleus (Komisaruk, Whipple, Crawford et al., 2004) hangt samen met het vrijkomen van oxytocine tijdens het orgasme. Met andere woor-