Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 1
Zeg NEE tegen pesten
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 2
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 3
Herberd Prinsen
Zeg NEE tegen pesten Praktische gids voor leraren, hulpverleners, begeleiders en ouders
LANNOO CAMPUS
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 4
D/2012/45/434 – ISBN 978 94 014 0429 7 – NUR 840 Vormgeving omslag: Nanja Toebak, ’s-Hertogenbosch Vormgeving binnenwerk: Mat-Zet bv, Soest Foto omslag: © Driscoll Imaging/Shutterstock © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2013 Dit boek is een uitgave van Uitgeverij LannooCampus (Houten). LannooCampus maakt deel uit van Uitgeverij Lannoo nv. Alle rechten voorbehouden. Behoudens de uitdrukkelijk bij de wet bepaalde uitzonderingen mag niets van deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgeverij LannooCampus p/a Papiermolen 14-24 3994 DK Houten (Nederland) Postbus 97 3990 DB Houten (Nederland) www.lannoocampus.nl
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 5
I N H O U D S O P G AV E
VOORWOORD
11
DEEL A: DE THEORIE
15
Ervaringsverhaal Miranda
17
1 Algemene inleiding 1.1 Opzet en verantwoording van dit boek 1.2 De begrippen plagen, treiteren en pesten 1.2.1 Welke rollen? 1.2.2 Hoe kan pesten ontstaan? 1.2.3 Hoe word je pester en hoe word je slachtoffer van pesten? 1.3 Diverse vormen van pesten 1.4 Verschillen tussen jongens en meisjes 1.5 Gevolgen
19 20 22 23 23 24 25 27 29
Ervaringsverhaal Alfred
31
2 Signaleren en diagnosticeren 2.1 Ik zie wat jij ook ziet 2.2 En soms is het bijna onzichtbaar 2.3 Enkele signaleringsinstrumenten
33 33 34 37
Ervaringsverhaal Fatima
41
3 Ouders ‌ 3.1 Het kind van ouders 3.1.1 De jongeren thuis, op school, in de sport- of hobbyclub 3.1.2 Het begrip loyaliteit 3.1.3 Meerzijdige partijdigheid 3.2 De dynamische driehoek 3.3 Balans tussen geven en ontvangen, groei en ontwikkeling 3.4 Boodschappen uit het nest 3.5 Mogelijkheden om te begeleiden
43 43 44 45 46 47 48 53 56
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 6
6
zeg nee tegen pesten
Ervaringsverhaal Jill 4 Aanpak, preventie en creĂŤren van veiligheid 4.1 Algemeen 4.2 De rol van ouders 4.3 De rol van de school, (sport)vereniging, instelling 4.4 Aanpak, preventie en methodieken 4.4.1 De barkruk van het zelfvertrouwen 4.4.2 Bewustwording is de eerste stap naar verandering 4.4.3 Hoe met jongeren in gesprek over onder andere pesten? 4.4.4 Aandacht in de mentorles en/of thematische lessen 4.4.5 BeĂŻnvloeden van het groepsproces 4.4.6 Pestprotocol en peermediation 4.4.7 Herstelrecht en non-pestcontracten 4.4.8 Pestschrift 4.4.9 Leefstijl 4.4.10 No blame-methode 4.4.11 Vijfsporenaanpak 4.4.12 Over de streep
61 63 63 64 66 67 68 73 74 79 83 95 98 102 102 103 107 109
Ervaringsverhaal Maarten-Floris
115
5 Begeleiden van pesters en slachtoffers 5.1 Beiden hebben hulp nodig 5.2 Aan de slag! 5.3 De dramadriehoek 5.3.1 Van dramadriehoek naar groeidriehoek 5.4 Omgaan met weerstand en conflicten 5.5 Jongeren met een andere culturele achtergrond 5.6 Het schema van onrecht 5.6.1 Het destructieve en constructieve 5.6.2 Werken met het schema van onrecht 5.7 Verwijzen is doorgeven van vertrouwen
117 117 117 119 121 122 132 136 137 137 142
DEEL B: DE PRAKTIJK
147
6 Diverse oefeningen om de veiligheid, het zelfvertrouwen en sociale vaardigheden te vergroten 6.1 Algemene inleiding 6.2 Oefeningen
149 149 149
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 7
7
inhoud
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
Dit ben ik! Achterkant van mijn tong Smartphone Speeddaten Meer van mij De eerste letter is … Wat ik graag hoor is … Pak een foto Voorstellen doen wij zo Ander beroep Ikzelf in de etalage Altijd prijs Maden en wormen Emotiekwartet Anders denken geeft een beter gevoel Afstandelijk of betrokken? Je laat je zomaar vallen Foto-expositie Mijn held … Eigengrond door kwaliteiten De mensen om me heen doen me wat Kom uit de dramadriehoek Draaimolen Situatiekaartje trekken Het masker om te (over)leven Ontvangen is een kunst en geven een geschenk Laat het verwijt waar hij hoort Mislukrecept Maaiveld Kaartjes met positieve en negatieve gevoelens Belgisch paardrijden Rupsje-nooit-genoeg De ontknoping Meer stevigheid met een symbool Ik ben de moeite waard, omdat … Schouderklopschrift Ik hoor iets terug over mijn zijn Boks Je kunt m’n rug op
149 150 150 150 151 151 152 152 152 153 153 154 154 155 155 155 156 158 158 159 160 160 161 162 163 163 164 164 165 166 167 167 167 168 168 169 169 169 170
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 8
8
zeg nee tegen pesten
NAWOORD
173
BIJLAGEN 1. Tips en adviezen voor de school, (sport)vereniging, instelling en ouders 2. Verbindende en socratische vragen 3. Signaleringslijstje 4. Tien tips om het zelfvertrouwen van jongeren te vergroten 5. Lijst met te gebruiken materialen 6. Werkblad voor de oefening ‘Wat ik graag hoor is …’ 7. Werkblad voor de oefening ‘Laat het verwijt waar hij hoort’ 8. Werkblad voor de oefening ‘Mijn held …’ 9. Werkblad ‘De kracht van de valkuil’ 10. Voorbeeld van een non-contract 11. Voorbeeldbrief van een uitnodiging voor een informatie (thema)bijeenkomst 12. Kernbegrippen
175 175 177 179 181 182 184 185 186 187 191
BRONVERMELDING GERAADPLEEGDE WEBSITES ANDERE AANBEVOLEN LITERATUUR BOEKEN SPECIAAL VOOR OUDERS BOEKEN SPECIAAL VOOR JONGEREN FILMS EN VIDEO’S VOOR JONGEREN ANDERE AANBEVOLEN WEBSITES OVER DE AUTEUR OVERIGE UITGAVEN VAN LANNOOCAMPUS
203 204 205 206 207 211 215 218 221
192 194
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 9
Als je hoofd met je hart is verbonden, kunnen je handen en voeten de meest wonderlijke dingen doen. (Desiree Rรถven)
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 10
Via Facebook kreeg ik het verzoek om een berichtje te posten wanneer je tegen pesten en stereotypering bent. Dat heb ik natuurlijk gedaan. Ik hoop dat door het posten op Facebook en door dit boek steeds meer mensen stoppen met pesten en niet alleen afgaan op het uiterlijk. Als je je werkelijk verbindt met de ander en geïnteresseerd bent in wie iemand is, dan zullen steeds meer mensen ‘NEE tegen pesten zeggen’. • Een vijftienjarig meisje houdt de hand van haar één jaar oude zoontje vast. Mensen noemen haar een slet. Niemand weet dat ze is verkracht. • Collega’s noemen hun chef dik. Niemand weet dat hij lijdt aan een ernstige ziekte waardoor hij zo zwaarlijvig is geworden. • Mensen noemen een oude man lelijk en kinderen roepen ‘monster’ naar hem. Niemand weet dat hij in de oorlog ernstige verwondingen heeft opgelopen tijdens het vechten voor ons land.
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 11
VOORWOORD
Nieuwe inzichten in theorie en praktijk, mijn ervaring in meer dan vijftien jaar hulpverlening en trainingen en de recentste ontwikkelingen in het onderwijs en de maatschappij, waren voor mij aanleiding om deze praktische gids over pesten te schrijven. Dit boek kan scholen, instellingen en (sport)verenigingen helpen om de titel van dit boek waar te maken.
Bij Jurgen begon het pesten al in groep 5 van de basisschool; hij mocht nooit met andere kinderen spelen. Op een gegeven moment kregen zijn klasgenoten in de gaten dat hij nogal gevoelig was en dat ze hem makkelijk aan het huilen konden krijgen. Dit was voor hen en later anderen, het startschot om hem zo te treiteren dat hij huilend wegrende. Dit zette zich nog heftiger door in het voortgezet onderwijs en daarna op de universiteit. Ook in zijn huidige baan steken pesterijen soms de kop op.
Jurgen vertelde mij dit tijdens het eerste begeleidingsgesprek. Ook vertelde hij dat hij meerdere malen eraan dacht om een einde aan zijn waardeloze leven te maken. De P&O functionaris van het bedrijf waar Jurgen werkt, had hem de tip gegeven om eens met een professional te praten, omdat hij met tegenzin en angst naar zijn werk ging. Hij vertelde me dat hij tijdens zijn laatste functioneringsgesprek had aangegeven dat zijn collega’s hem regelmatig treiterden. • Welke verantwoordelijkheid hebben ouders, de school, een werkgever als het er om gaat dat iemand bijna elke dag met plezier begint? • Wanneer grijp je in het leven van iemand in? • Hoe pak je dit voor alle partijen professioneel en passend aan? Draag je een bril, beugel, heb je rood, bruin of blond haar of draag je geen merkkleding of juist wel? Tegenwoordig kan alles aanleiding geven om gepest te worden. En je kunt met dezelfde kenmerken ook tot de populairste kinderen behoren. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 20-25% van de jongeren regelmatig gepest wordt. Ruim 65% procent vertelt dit niet tegen hun mentor, korfbalbegeleider, vriend(in) of ouders. Nog erger is dat 80% van
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 12
12
zeg nee tegen pesten
de volwassenen niet ingrijpt als ze het signaleren. Uit mijn gesprekken met jongeren blijkt vaak dat pesten heel veel te maken heeft met de wijze waarop een school, instelling, (sport)vereniging en dergelijke hiermee omgaat. Hoe sneller en adequater erop gereageerd wordt, hoe sneller het afneemt. Het is een illusie dat je pesten kunt stoppen, maar je kunt het wel tot een minimum reduceren. Een actieve en alerte houding van scholen, (sport)verenigingen, instellingen en ouders helpt de openheid en de sfeer van veiligheid te vergroten. Scholen en instellingen moeten zich meer en meer bewust worden van de sleutelrol die zij spelen bij het voorkomen en bestrijden van pesten. Veiligheid voor jongeren mag voor een school geen loos begrip zijn. Het vraagt om een alerte houding van alle betrokken professionals op de eigen organisatie en een bekommernis om het welzijn van jongeren. Daarnaast is het heel belangrijk dat het zelfvertrouwen van alle jongeren groter wordt zodat ze hun grenzen kunnen aangeven, nee kunnen zeggen en beter voor zichzelf kunnen opkomen. Het zelfvertrouwen van jongeren zal toenemen als ze het gevoel hebben dat ze er toe doen, dat ze iets kunnen en dat ze verantwoordelijkheid en autonomie hebben. In dit boek staan veel verhalen van jongeren die zijn gepest of zelfs op latere leeftijd nog steeds worden gepest en welke gevolgen dit voor ze heeft. Verder staan er in dit boek vele tips voor scholen, instellingen, (sport)verenigingen hoe je het kunt signaleren, hoe te handelen (plan van aanpak) en natuurlijk nog veel belangrijker hoe je het zoveel mogelijk kunt voorkomen. Duizend kilo begeleiding, coaching of therapie kan niet op tegen ĂŠĂŠn gram preventie. Dat legt het fundament voor een veilige school, instelling of (sport)vereniging. Dit fundament moet natuurlijk verder uitgebouwd en regelmatig onderhouden worden. Leren en werken worden leuker en zinvoller in een veilige omgeving. Ik heb dit boek geschreven als ervaringsdeskundige op het gebied van gepest zijn en verder als docent/mentor, leerlingbegeleider en hulpverlener, die met diverse materialen, theorieĂŤn en methodieken heeft gewerkt. Jos Derksen heb ik gevraagd om als ervaringsdeskundige de methodiek Over de streep te beschrijven. Jos, dank voor je vele praktische en direct bruikbare tips en handvatten en de vele ervaringen en praktijkvoorbeelden. Ten slotte hoop ik dat dit boek er aan mag bijdragen dat de leef- en werkomgeving van kinderen zo veilig wordt dat hun zelfvertrouwen kan groeien, waardoor pesten zal verminderen. Als iedereen in een veilige omgeving de erkenning krijgt die hem toekomt en ieder mens mag en kan zijn wie hij is, dan is pesten niet meer nodig. Pesten zal dan verdwijnen als een
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 13
voorwoord
13
sneeuwpop waar je twee emmers heet water overheen gooit. Ik dank alle lezers van dit boek dat ik op deze wijze van betekenis kan en mag zijn in de groei en ontwikkeling van kinderen naar betekenisvolle en betrouwbare volwassenen. In wat volgt kies ik voor het gebruik van de mannelijke vormen van het persoonlijk voornaamwoord om het lezen te vergemakkelijken. Uiteraard kun je steeds zowel vrouwelijke als mannelijke personen invullen wanneer ik spreek van leerling, kind, jongeren, jongere, mentor, begeleider, leraar, leerlingbegeleider, coach, hulpverlener en dergelijke. Een woord van dank gaat uit naar de jongeren, volwassenen en mijn beide dochters Maud en Kim met wie ik van gedachten mocht wisselen, het vertrouwen heb gekregen in de verhalen die ze met mij hebben gedeeld en op wie ik de oefeningen mocht uitproberen. Verder een woord van dank aan mijn familie, vrienden en collega’s die mij elke keer weer bemoedigden en tot nieuwe inzichten brachten. Tot slot dank aan mijn vrouw Petra voor haar geduld, inspiratie en meelezen. Herberd Prinsen Houten, september 2012
In het laatste gesprek vertelde Jurgen mij dat hij na een goed gesprek met zijn ouders meer eigengrond is gaan voelen en dat hij er aan gaat werken dat deze groter en steviger wordt. Het gesprek met de teamleider en de collega’s die hem nu nog af en toe pesten heeft er toe geleid dat het thema veilige werkomgeving/sfeer op de agenda staat en iedereen weet welke schadelijke invloed pesten heeft op de kwaliteit van leven.
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 14
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 15
DEEL A DE THEORIE
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 16
Beter komt niet van meer, maar van een dieper ervaren en beleven van wat er al is. (Lynne Twist)
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 17
Ervaringsverhaal Miranda De ouders van Miranda hebben een boerderij en verbouwen graan en maïs. Miranda werd al vanaf het begin op school gepest en uitgescholden dat ze stinkt en een domme boerin is. Haar juffen en meesters hebben dit nooit opgemerkt en Miranda heeft het nooit verteld, ook niet aan haar ouders. Ze schaamde zich dat zij niet sterk genoeg was om er wat tegen te doen. Niemand zag haar stille verdriet. Miranda hoopte dat het zou stoppen als ze naar het voortgezet onderwijs zou gaan, omdat de meeste van haar pestende klasgenoten naar een andere school gingen. Om te voorkomen dat kinderen haar op haar nieuwe school weer zouden pesten, had ze zich voorgenomen om vanaf eerste dag de zwakste in de groep slachtoffer te maken door hem te pesten. Dat lukte haar goed. Ze was al snel de grootste pestkop van de klas en wist veel medestanders om zich heen te verzamelen. In de bovenbouw was ze uitgegroeid tot een echte leider. De groep – of misschien moet ik ze wel bende noemen – beperkte zich niet alleen meer tot het pesten, treiteren en jennen van leerlingen en docenten. Ze vertoonden inmiddels ook ander crimineel gedrag en stalen regelmatig drank, sigaretten en dergelijke uit de supermarkt in de buurt. De opdrachten werden door Miranda gegeven en door de onderste in de rangorde uitgevoerd. Ook nadat ze geslaagd waren, bleef de groep met Miranda als leider doorgaan met crimineel gedrag. Het gedrag werd steeds extremer. De groep begaf zich op het boevenpad en er werden regelmatig groepsleden gearresteerd en veroordeeld. Miranda was inmiddels zevenentwintig en al drie keer veroordeeld tot een gevangenisstraf van een paar maanden. Op de momenten dat ze weer vrij was, stopte ze niet met haar criminele gedrag. Sterker nog, ze was een geduchte leider in de drugswereld geworden. Op haar tweeëndertigste werden zij en haar vriend tijdens een grote drugsdeal door een andere bende doodgeschoten. Haar dochtertje van twee wordt nu door de ouders van Miranda opgevoed.
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 18
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 19
HOOFDSTUK 1 ALGEMENE INLEIDING
Op veel scholen en (sport)verenigingen wordt vaak gepraat over pesten. In het kader van preventie stellen zij dikwijls samen met de groep/team/klas een pestcontract op. Dat betekent in de praktijk echter niet dat pesten zeldzaam is geworden. Bovendien heeft de laatste jaren het pesten een digitale vorm gekregen op internet. Via de sociale media, via sites en via de smartphones met hun uitgebreide mogelijkheden is het pesten enorm toegenomen. Probleem hierbij is dat de meeste kinderen veel beter op de hoogte zijn van de gebruiksmogelijkheden van deze moderne media dan de meeste van hun docenten, ouders, sportbegeleider en dergelijke. Daardoor worden veel vormen van pesten door de school, (sport)vereniging of instelling niet gesignaleerd. Zij zullen er echter niet aan ontkomen zich grondig in het gebruik van deze media te verdiepen. Ook moet digitaal pesten in de protocollen opgenomen worden met totaal andere spelregels. Uit veel onderzoek blijkt dat pesten zeer schadelijke effecten voor kinderen kunnen hebben die tot ver in hun volwassenheid door kunnen werken. In paragraaf 1.4 worden deze negatieve effecten uitgebreid beschreven. Ook onder volwassenen, zoals bij Jurgen, komt pesten voor met alle persoonlijke schade van dien. Om pesten zoveel mogelijk te voorkomen is het voor iedere school, (sport)vereniging of instelling noodzakelijk een visie en daarop gestoeld beleid te ontwikkelen. In deze visie zou duidelijk moeten staan, wat de school verwacht van leerlingen, docenten, mentoren en mensen die de school bezoeken, als het gaat om de wijze waarop met elkaar wordt omgegaan. Een expliciete uitspraak dat er in en rond de omgeving waar kinderen vertoeven, geen ruimte is voor pesten en dat degenen die zich daar wel schuldig aan maken daarop worden aangesproken, is daarvan onderdeel. Door vele veranderingen in de maatschappij en het onderwijs wordt er meer dan eens een beroep gedaan op het hebben van voldoende zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en een veilige leer- en werkomgeving. Dit is voor mij aanleiding geweest om voor scholen, ouders, (sport)verenigingen en instellingen scholing, informatiebijeenkomsten en trainingen te ontwikkelen. Mede daardoor is er meer kennis over wat pesten is, welke invloed dit op het leven heeft en wat je als ouders, school, (sport)vereniging en instellingen kunt doen om de omgeving zo te maken dat zelfvertrouwen
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 20
20
zeg nee tegen pesten
en veiligheid kunnen groeien en pesten niet nodig is. Zo zal iedereen het gevoel krijgen: ‘Ik mag er zijn, ik doe er toe, ik ben de moeite waard, ik heb een plaats in en een invloed op het gezin, de klas, de (sport)vereniging en daardoor in de maatschappij.’ Een jongere die dat uitstraalt en ervan overtuigd is dat hij er toe doet, zal dan ook veel minder slachtoffer worden van pesterijen. Voor ouders, scholen en instellingen is dat dé opgave en eigenlijk de belangrijkste bijdrage aan preventie. Met deze informatiebijeenkomsten, trainingen en scholingen streef ik ernaar dat iedereen zich bewust wordt: • Wat pesten is en wat dit met iemand doet. • Wie pest en wie wordt gepest. • Van het feit dat je niet de enige bent die hiermee worstelt en je geen uitzondering bent. • Dat je het zelfvertrouwen en de zelfredzaamheid kunt vergroten en gaat beseffen dat je hier zelf invloed op hebt.
1.1. OPZET EN VERANTWOORDING VAN DIT BOEK Dit boek is een praktische gids voor en uit de praktijk. Het is vooral geschreven voor ouders, het onderwijs, (sport)verenigingen en de hulpverlening. In dit boek vind je geen uitgebreide theoretische beschouwingen. Voor mij als auteur is het belangrijk dat je direct aan de slag kunt met wat ik in dit boek beschrijf. Ik wil graag dat mensen inzicht krijgen in zichzelf, hun gedrag en hun context. Dit proces verloopt maar zelden makkelijk en zonder pijn. Ik geef al vele jaren (als docent, mentor en begeleider in het onderwijs) richting aan met name jongeren, zodat zij zich tot betekenisvolle volwassenen kunnen ontwikkelen. Hierdoor ben ik er steeds meer van overtuigd geraakt dat ik door deze begeleiding zelf minstens zoveel rijker en wijzer ben geworden als de jongeren die ik heb mogen begeleiden. Zij waren één van de belangrijkste bronnen waaruit ik heb mogen putten voor dit boek. Met dit boek wil ik vooral laten zien hoe je als begeleider of ouder op een zinvolle manier kinderen kunt begeleiden, door ze namelijk werkelijk te ontmoeten en echt contact met ze te maken. Hierbij heb ik gekozen processen te beschrijven die dit contact sterk beïnvloeden, zoals de manier waarop je als ouder of begeleider met kinderen communiceert, de manier waarop je met een groep omgaat en de manier waarop je je als mens in het contact met kinderen en hun ouders positioneert. Tijdens veel van mijn gesprekken delen mensen hun ervaringen en stellen ze vragen als: ‘Wat kun je doen
Zeg NEE tegen pesten_170x240 15-11-12 16:01 Pagina 21
algemene inleiding
21
als … gebeurt?’ en ‘Hoe ga je om met een kind, dat …?’ Mensen vragen dan om kennis en vaardigheden die direct in de praktijk kunnen worden gebracht. Meestal zijn het vragen waarop geen eenduidig antwoord te geven is. Dat gegeven maakt dit boek tot een gids, waar je geen kant-en-klare oplossingen vindt, maar die – als je ze op de juiste wijze uitvoert – vanzelf tot het gewenste resultaat leiden. Er bestaat namelijk niet één goede manier. Wel zijn er goede en inspirerende mensen, die onderling allemaal van elkaar verschillen in de manier waarop ze kinderen begeleiden. Tijdens ontmoetingen met deze inspirerende mensen ben ik steeds meer gaan begrijpen wat zij gemeen hebben in de manier waarop zij kinderen begeleiden en wat ik hiervan herken in mijn eigen praktijk, namelijk dat wij ons elk op onze eigen manier werkelijk verbinden met mensen en hen echt ont-moeten. Dit boek biedt mogelijkheden om je perspectief als begeleider te verbreden en kan helpen verschillende mogelijkheden te onderzoeken, die je vervolgens in je eigen praktijk kunt uitproberen. De zoektocht ‘Wat werkt voor mij en voor kinderen?’ vergroot je bewustzijn als begeleider, waardoor je steeds meer inzicht krijgt in de manier waarop je als begeleider en ook als mens functioneert. Op basis van die inzichten, kun je steeds meer vaardigheden en kwaliteiten ontwikkelen. Dat proces maakt je tot een authentieke en steeds betere begeleider en mens. Ga dit boek niet lezen door op pagina één te beginnen en te eindigen op de laatste pagina. Het is bedoeld om te lezen wat je nog niet weet, wat je nieuwsgierig maakt en doet verlangen om op pad te gaan. Als je bijvoorbeeld al veel weet van groepsprocessen en hieraan ook veel aandacht besteedt in je begeleiding, sla dit hoofdstuk dan over of lees het later nog eens als bevestiging van wat je al goed doet. Vind je het echter lastig om ouders bij dit proces te betrekken, lees dan in ieder geval de paragraaf hierover. In dit boek heb ik gedeelten overgenomen uit Docent van nu (K.J. Terpstra, 2011), Mentor van nu (K.J. Terpstra en H. Prinsen, 2011) en Trainersboek faalangst, examenvrees en sociale vaardigheden (H. Prinsen, 2011). Wie deze boeken al heeft gelezen, zal sommige delen van dit boek dus bekend voorkomen. Het Trainersboek is vooral gericht op het begeleiden van kinderen met faalangst en/of sociaal onhandig gedrag. Mentor van nu gaat vooral over het contact tussen mentor en leerlingen en je rol als mentor bij de begeleiding van je mentorleerlingen. Dit nieuwe boek is erop gericht de context van kinderen zo te veranderen dat pesten niet meer nodig is en daarnaast op het begeleiden van kinderen die gepest worden. Het gaat om oefeningen die hen sterker maken, hen doen geloven in de eigen competenties en hen suggesties te geven om beter te reageren op dreigend pestgedrag.