Lesbrief door Elly Simoens Het mooiste boek van alle kleuren Tom Schamp Lannoo, 2018 Doelgroep: derde kleuterklas en eerste leerjaar / groep 2 en 3
Over deze lesbrief In Het mooiste boek van alle kleuren is ontzettend veel te zien en te ontdekken, zowel voor kinderen als voor volwassenen. Deze activiteiten focussen op aspecten van het boek die aansluiten bij de leefwereld van 4- tot 6-jarigen. De kinderen gaan eerst individueel en dan in groep goed kijken naar alle prenten en tekeningen. Ze denken ook na over de gevoelens die verschillende kleuren en afbeeldingen bij hen oproepen. Elke activiteit vertrekt vanuit of eindigt bij het boek zelf. Zo geeft deze lesbrief je concrete handvatten om met het boek aan de slag te gaan en het thema ‘kleuren’ aan de hand van het boek op een rijke manier te verkennen.
Instap Deel voorwerpen in één kleur uit aan de kinderen. Bekijk dan samen voor de eerste keer het boek. Als een kind zijn voorwerp terugziet (in de juiste kleur), mag het dit aanwijzen. Gebruik deze instap voor eerste gesprekken met de kinderen: heeft dit voorwerp altijd die kleur? Is de kleur in het boek exact hetzelfde als die van het voorwerp? Komt het voorwerp meerdere keren terug op de prent? Heeft het dan altijd exact dezelfde kleur? Probeer hier de term ‘tint’ te introduceren. Tips voor voorwerpen: » grijs, zwart en wit: sleutelhanger Eiffeltoren, boterham, stukje berkenschors, melk, schaakbord, tube tandpasta, speelgoeddieren (olifant, koe, zebra, zwaan, konijn, …) » geel: stickers smileys, kaas, ananas, banaan, limonade, zachtgekookt ei, speelgoedkuikentje, tulp, paardenbloem, narcis, vlinder, potlood … » oranje: sinaasappel, clementine, carré confituur, chaumes, pompoen, tabasco, bloempot, speelgoeddieren (vos, vis, tijger, …) » rood: watermeloen, aardbei, kers, tomaat, speelgoed-brandweerwagen en -auto, lippenstift, kerstmuts, zakmes, ketchup, speelgoeddieren (haan, kreeft, …) » roze: grapefruit(sap), garnaal, pleister, tutu, slagerijpapier, bloesem, roos, tulp, speelgoeddieren (varken, flamingo, …) » blauw: druif, pruim, blauwe bes, water, inktbuisje, postzegel, vergeetmijnietje, jeansbroek, Griekse vlag, blauw verkeersbord, speelgoeddieren (pauw, vinvis, walvis, …) » groen: appel, limoen, peer, kiwi, courgette, komkommer, olijf, avocado, blaadje, legerhelm, blik met erwten, speelgoeddieren (slang, kikker, dino, krokodil, schildpad, …) » bruin: cake, koekje, brood, chocolade, Mars, hoefijzer, blaadje, houten blok, koffer, speelgoeddieren (gordeldier, eekhoorn, beer, hond, …)
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Goed kijken Doelstellingen » De kinderen kunnen een gemeenschappelijk kenmerk bij voorwerpen benoemen (kleur). » De kinderen vergelijken en zoeken afbeeldingen. » De kinderen praten met elkaar over verschillende tinten van een kleur. Duik nu grondig in de twee pagina’s van één kleur. Verzamel voorwerpen (zie hierboven) in de kleur waar je rond wilt werken. Vul aan met de kaartjes van die kleur uit bijlage 1. Leg alle voorwerpen en kaartjes vooraan en laat de kinderen eerst formuleren over welke kleur het gaat. Laat ze daarna een voorwerp of kaartje kiezen. Kunnen ze dit nu terugvinden op de prent uit het boek? Laat opnieuw ruimte voor gesprek (zie hierboven). Herhaal dit voor alle kleuren waar je rond wilt werken.
Gerichte zoekvragen Doelstellingen » De kinderen zoeken gericht afbeeldingen in drukke prenten. » De kinderen (her)kennen verschillende categorieën van voorwerpen. » De kinderen praten over wat ze zien en denken na over betekenissen van woorden en beelden. Als je het boek meerdere keren volledig bekijkt en leest, kan je iedere keer een nieuwe zoekvraag meegeven. Kinderen zullen zo telkens nieuwe onderdelen of aspecten van het boek leren kennen. Mogelijke vragen: » Toon de panter en de vrouw van de eerste pagina. Wat is er raar aan hun lichaam? Kunnen de kinderen bij elke kleur nog zulke figuren terugvinden? Welke dieren zijn het, hoe zien ze eruit, wat zijn ze aan het doen? » Toon de rij Kalme Leons (kameleons) net voor het einde van het boek. Kunnen de kinderen die bij elke kleur terugvinden? » Kijk naar het voorwerp dat bij de Kalme Leons (kameoleons) staat afgebeeld. Vinden ze dat op een of andere manier bij elke kleur terug? » Kunnen ze bij elke kleur Otto terugvinden? Wat heeft hij aan? » Kunnen ze bij elke kleur het schilderspalet terugvinden? En het verkeerslicht of verkeersbord? » Kies een van de belangrijke thema’s van het boek en laat de kinderen tekeningen over dat thema zoeken bij elke kleur. Denk aan: dieren, soorten fruit, soorten groenten, eten, voertuigen, sport, gebouwen, letters, … » Kies op elke pagina een stukje tekst uit waar een doordenker of een grappige woordspeling in zit op niveau van jouw groep. Lees dit voor en vraag of de kinderen kunnen aanwijzen waar in de prent dit stukje tekst over gaat. Probeer samen met de kinderen na te denken over de tekst. Hierbij zijn er geen juiste of foute antwoorden, het is een fijne uitdaging om op deze manier met kinderen na te denken over woorden en beelden. Bijvoorbeeld: ‘Berken zijn de zebra’s van de bomen!’ (grijs/zwart-wit), Kippen zijn enkel geel wanneer ze klein zijn (geel), ‘Hallo, ween niet!’ (oranje), ‘De telefooncel is de grootvader van de smartphone’ (rood), suikerspin (roze), ‘Zou een pauwenveer mooier schrijven dan een ganzenveer?’ (blauw), …
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Ik zoek … Doelstellingen » De kinderen zoeken gericht afbeeldingen in drukke prenten. » De kinderen (her)kennen verschillende categorieën van voorwerpen. » De kinderen kunnen rijmwoorden herkennen en zoeken. Print een kaartje van bijlage 1 uit en geef het aan de kinderen. Laat de kinderen het eerst goed beschrijven. Toon dan de twee pagina’s van deze kleur duidelijk aan de kinderen. Geef verschillende zoekopdrachten op hun niveau: » Zoek de tekening die op je kaartje staat. » Zoek eenzelfde soort voorwerp. (Bijvoorbeeld een andere soort auto, een ander dier, …) » Zoek iets dat dezelfde vorm heeft. (Bijvoorbeeld rond, met hoeken, lang en smal, …) » Zoek iets dat rijmt. » Zoek iets dat begint met dezelfde letter. » … Herhaal dit met verschillende kaartjes en verschillende kleuren.
Samen kijken en zoeken Doelstellingen » De kinderen bedenken vragen, raadsels en zoekopdrachten voor elkaar. » De kinderen werken samen. » De kinderen herkennen de eerste en laatste letter van een woord. In de vorige activiteiten gingen kinderen vooral individueel op zoek in het boek. Met de volgende impulsen kan je hen meer laten samenwerken: » Toon een pagina duidelijk aan alle kinderen. Een kind mag een tekening kiezen. De andere kinderen proberen nu te raden welke tekening het is. Ze mogen hiervoor enkele ja-neevragen stellen. Lukt het de kinderen om de tekening te vinden? » Ik zie, ik zie: Ga met de kinderen in een kring zitten. Toon één pagina uit het boek, duidelijk zichtbaar voor iedereen. Een kind kiest een tekeningetje uit en bedenkt er een raadsel bij: ‘Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet, en het is …’. De andere kinderen proberen zo snel mogelijk het voorwerp te vinden. Natuurlijk kunnen de kinderen de kleur niet als tip gebruiken: kunnen ze andere inspiratie vinden? Help hen eventueel op weg door het spel in rondes te spelen. De eerste ronde moeten ze verwijzen naar de vorm, de tweede ronde naar hoe het aanvoelt, de derde ronde naar het soort voorwerp (dier, voertuig, …) » Kijkslang: Ga met de kinderen in een kring zitten. Toon één pagina in het boek, duidelijk zichtbaar voor iedereen. Een eerste kind noemt een tekening die het ziet. Benoem de laatste letter van dat woord. Het volgende kind zoekt nu een voorwerp dat met die letter begint. Ga zo de hele kring langs tot je ‘kijkslang’ af is. » Puzzel: Print de afbeeldingen van bijlage 2 uit en verknip ze tot puzzelstukken. Verdeel de klas in groepjes en laat elk groepje een puzzel maken. Kunnen ze vervolgens hun samengepuzzelde tekening terugvinden in het boek?
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Kleuren en gevoelens Doelstellingen » De kinderen denken na over gevoelens die kleuren kunnen oproepen. » De kinderen ontdekken dat andere kinderen andere gevoelens kunnen hebben bij hetzelfde voorwerp. Bekijk de eerste pagina, waarop Otto door het raam kijkt. Wat ziet hij? Hoe voelt hij zich? En hoe komt dat? Ga hier verder op door met de kinderen: kan een kleur je een bepaald gevoel geven? Welke kleur maakt je vrolijk? Welke boos, bang of verdrietig? Toon een prent zichtbaar voor alle kinderen. Benoem een bepaald gevoel, bijvoorbeeld blij, boos, bang, verdrietig. Vraag de kinderen om een tekening aan te wijzen die hen dat gevoel geeft. Praat met de kinderen over wat werd aangewezen: wie koos hetzelfde, wie koos iets anders? Waarom geeft deze tekening je dit gevoel? Zijn sommige kleuren in het boek ‘vrolijker’, ‘bozer’, ‘enger’, ‘verdrietiger’, … dan andere?
Alle kleuren door elkaar Doelstellingen » De kinderen leggen verbanden tussen kleuren en seizoenen. » De kinderen gaan gericht op zoek naar één afbeelding in het hele boek. » De kinderen kunnen voorwerpen aan elkaar koppelen op basis van één gemeenschappelijk kenmerk: kleur. Bekijk de veelkleurige pagina’s per seizoen. Vraag welk seizoen het nu is en kijk eerst naar dat stuk van de plaat. Welke kleuren zien de kinderen vooral terug? Zijn dat ook de kleuren die ze buiten zien? Of in andere boeken over dat seizoen? Bekijk dan ook de andere seizoenen en de belangrijkste kleuren daar. Laat de kinderen een tekening met maar één kleur kiezen. Kunnen ze dezelfde tekening nu terugvinden in de pagina van die kleur? Speel ten slotte een kleurenmemory. Print en knip de afbeeldingen van bijlage 1 uit. Laat kleine groepjes er memory mee spelen. In de eenvoudige variant print je elke afbeelding dubbel uit: de kinderen moeten dan op zoek naar exact dezelfde afbeelding. Laat hen daarna de afbeelding ook zoeken in het boek. Maak het moeilijker door van elke kleur twee verschillende afbeeldingen te printen: kunnen de kinderen de twee afbeeldingen van dezelfde kleur aan elkaar koppelen? En kunnen ze vervolgens beide afbeeldingen in het boek vinden?
Afronding Doelstellingen » De kinderen denken na over wat een boek is en wie een boek maakt. » De kinderen maken zelf een schilderij geïnspireerd op het boek. » De kinderen scheppen plezier in zichzelf uitdrukken in kunst. Vertel dat het boek gemaakt is door een schilder die Tom Schamp heet. Hij verstopt graag de letters van zijn naam in het boek. Ga met de kinderen op enkele pagina’s op zoek naar de verstopte letters T-O-M en S. Ga hier met hen over in gesprek: vinden ze dit mooi, leuk, grappig, …? Wat zou de schilder hiermee bedoelen of willen doen? De kinderen maken nu zelf een schilderij waarin de letters van hun voor- of achternaam verstopt zit. Verwijs expliciet naar voorbeelden die ze net gevonden hebben om hen inspiratie te geven: gebruik de wielen van de auto, de vorm van de staart van een dier, …
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Laat de kinderen stap voor stap te werk gaan: 1. Kies een kleur die je mooi vindt. 2. Kies een voorwerp of een dier. Schilder dat in je kleur. Je mag je kleur mengen met andere kleuren om het lichter of donkerder te maken. 3. Verstop een of meer letters van je naam in je tekening. Hang daarna alle tekeningen op in de klas. Kunnen de klasgenoten raden van wie welke tekening was? En de ouders nadien ook?
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Bijlage 1
© Tom Schamp
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
© Tom Schamp
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
© Tom Schamp
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
© Tom Schamp
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Bijlage 2
ee ?
rooksignalen
z rd
Witte rook betekent toestemmen.
een itjes wonen in Deze witte ge rijs huisje. gezellig, g
Zwarte rook betekent wachten. ‘Eerbied voor mijn grijze haren!’
je Dit geit al r o o v telt s. je p a a h sc
Berkenlaan 20
7 tellen? t o t l a r e Wie kan ‘Ik bevind me in de grijze zone.’
Een babyolifantje is niet roze!
voetpad is grijs. bloem
witte poot
Zi
ft!
Worden we wijzer met het tikken van de wijzers van de klok?
ijs. apier is gr Krantenp
zilverberk
is nooit ‘De waarheid t of wit.’ ar zw l aa helem
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
9
© Tom Schamp
ren brui lo lve
‘UV!’
en vlieg . de zon
lkamee geel
‘Lijd jij o ok a geelzuch an t?’
strogeel
zand geel
‘Nee, ik b e geelonth n een ouder.’
In Brazilië speelt de nationale ploe g in het geel. ‘Nee, maar Junior!’
‘Pas maar op voor een gele kaart!’
! Geen plaats voor kaka-pipi grappen Deze mieren hebben een en heel jaar hard gewerkt zijn toe aan vakantie!
‘Aan de andere kant van het strand is ook nog zand!’
Ook de scheidsrechter draagt soms een geel truitje.
Opgelet: toeristen!
© Tom Schamp
‘Eendje is geentje!’
Judo komt uit Japan.
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
En gebak! ‘Ik wil graag naar mijn familie.’
maal en.
tomaat en soep
stkoets? e met deze pompeuze po Moet deze bagage nog me
‘Voor middernacht zullen wij niet thuis zijn!’
Een klein beetje culturele bagage kan zeker geen kwaad.
Dat zijn geen Nederlandse kaassoorten.
‘Allemaal spek voor de raaf zijn bek!’
‘
ijn voor midd uis z ern l th ac e ht tw e !’ o m k I
Kunnen we hie bij stilstaa
Poetst de ko met po
In de herfst ordt een nebloem haast oranje.
Glaasje Spritz? Laat je rijden!
‘Is goud-vissen ook een werkwoord?’
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
© Tom Schamp
‘Als die vos een prins is, dan ben ik Napoleon.’
‘Ik moet dat hier no
of mijl?’
let! Opge la G d ek! wegd
het Rode Kruis
rood rijden. Enkel hulpdiensten mogen door het
‘Brand!’ ‘Brand!’
Mag hier wel iets?
Niet wachten!
Is deze kerstboomventer ook een
‘Een aang rood elo katje pen !’ Daar komt een rood katje aangelopen!
‘Julli e de f gaan kantoute uit!’
rijdt ‘Hier n aan ee r e t d ie te kan de fou e weg!’ van d
Het gaat hier allemaal de foute kant op .
spa rood
‘En daar is geen water…’
agen! één brandweerw an d r ee m er is Gelukkig
‘En da geen w
20
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
‘Vanwaar die holle blikken?’
© Tom Schamp
t vuur! Soms bestrijdt men vuur me
In de lente staan de Japanse kerselaars in bloei.
‘Hier waait een frisse lentebries
ze wolf Een grij eleens w k o o t lus tje. e bigge een roz
Stro!
Hout!
Steen! roze krant
en ggetjes bouw eze 3 roze bi ggen le be en st an de toekom toffen! in gronds
. orgesteld o v ig r u le osk wat te ro s m o s n e word De zaken ijn ‘Waar is m ’ chauffeur?
oze loper
. an een rode estelijker d
and ‘Zag iem ?’ py mijn pup
‘Auw!’
Wie plukt hier al de bloemetjes af?
Veel rozen zijn roze! Die kunnen doornen hebben.
3 ballerina’s!
Maar hoeveel is 2+2? uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com En 4+4?
feestneus
SUPER ROZE BRIL
© Tom Schamp
‘Wauw!’
‘Wat is er rozer dan een varkentje in een roze tutu?’
nd ‘Zag iema a?’ m a m mijn
Wanneer iemand triest is in het Engels, dan heeft hij de blues.
‘Ik h ook z
Is blauw ook de kleur van de ma
Blauw is natuurlijk ook de kleur v
‘Opgelet vo or smeltend ij s!’
‘Tussen ons is het ijs toch al lang gesmolten?’
‘Blauw en oranje zijn complementair.’ ‘Niet alle baby’s hebben blauwe ogen, maar wel heel veel.’
jeans?
‘Als je m et
‘Tot we
je jeans in bad gaat,
el t hier w ‘Dat lijk istocht in u een kr rbroek!’ spijke
albums
zit hij daarna als gegoten.
Die spijkerbroeke n werden goed gete st in het Wilde Wes ten.
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
& plaatjes
© Tom Schamp
Nog meer
Blauw is populair.
‘Ik heb me nog niet helemaal ontpopt.’
is ook de naam van een politieke partij.
Terw de pla ijl het buite nten i n een n koud is, k u warm e serre nnen groeie n.
Wa is ee bro ka gas
gr oe nd ak
ene gro ers ving
ee
Kan je bananen in een serre kweken?
‘Zouden marsvrouwtjes ook groen zijn?’ De vrouwtjes komen vaak van Venus. ge de zond oo en rl d Ma ogsg oor rs! od
‘Dit lijkt een oorlog van ou de krokodillen.’
Er zijn ook veel gro Rood en groen zijn c
s!’ ‘Groentje
Nessie e komt elk r e m o z boven water.
© Tom Schamp
‘Het leger sta als één ma at n achter dit … struikgew as!’
‘Zijn dat echt rupsbanden?’
Zie jij alle vogels in d e bomen?
proper gewassen
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
Willy’s jeep !
‘Ons zwart geld ligt al lang te zonnen in Panama!’
Modderve
tte bruine
brij!
Roesten gebeurt wanneer water, lucht en ijzer te lang samen zijn.
arvan ‘Brownstones’ zijn oude huizen wa st. de zandsteen bruin wordt door roe
De tijd bepaalt t. het pale
De hele wordt uit buurt gekamd.
Alle honden aan de leiband!
uitgeverij lannoo nv : : Kasteelstraat 97 : : b-8700 Tielt : : t +32 (0)51 42 42 11 : : f +32 (0)51 40 11 52 : : www.lannoo.com
© Tom Schamp
Mevrouw De Vos heeft haast een hele harem hondjes!