Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 5
5
INHOUD
VOORWOORD
13
DEEL I. Filosofische en methodologische afspraken
17
HOOFDSTUK 1. Antropologie en wetenschap 1. Wetenschapsvisie algemeen Vergelijkend Open onderzoekshouding Zelfkritisch 2.Wetenschapsvisies in de antropologie Reflexiviteit Context Vergelijking
19 19 19 20 20 21 21 22 23
Uit het leven: Curly Mustache (Rik Pinxten) HOOFDSTUK 2. Methodologie: reflexieve etnografie en comparatief bewustzijn 1. Veldwerk Etnografisch veldwerk Veldwerkmethode 2. Reflexieve veldwerkmethode Blindheid Opvoeding Gendergevoeligheid 3. Comparatief bewustzijn 4. Enkele concrete methodes Ongestructureerde veld-ervaring Culturele intu誰tie Systematisch veldwerk Bijkomende methodes Levensverhaal Afval onderzoeken Artefacten bestuderen Visuele antropologie
25
29 29 29 31 33 33 34 34 35 36 37 37 38 40 40 41 41 41
Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 6
6
mensen
Uit het leven: Antropologie ‘thuis’: onderzoek van ‘adoptieculturen’ in Vlaanderen (Katrien De Graeve)
44
HOOFDSTUK 3. Antropologie en haar deeldisciplines 1. Amerikaanse traditie Fysische en biologische antropologie Archeologie Linguïstiek Sociale en culturele antropologie Deeldisciplines 2. Naar een nieuwe synthese?
49 49 50 53 53 54 59 59
DEEL II. Van biologisch tot sociaal-cultureel wezen
65
HOOFDSTUK 1. Mensen leven en leren 1. Biologische en sociaal-wetenschappelijke aspecten van menszijn Kinderziekte van monocausaal denken Weggroeien van een racistisch uitgangspunt Naar een pluriperspectivisch denken 2. Biologie en leren Complexiteit Leren Evolutie en ecologie Ecologie Gedragsstudie of ethologie 3. Culturele leervormen Ritueel als sociaal leren Leren als overdracht van informatie Leren als overdracht van kennis
67 67 67 69 70 71 71 72 72 73 74 76 77 78 81
Uit het leven: Wanitaonderwijs (Irma Van Hoorik) HOOFDSTUK 2. Mensen leven samen: familie, clan, afstamming, gezin 1. Basisbegrippen 2. Afstamming en verwantschap Verwantschap (Kern)gezin Clan 3. Huishouden 4. Huwelijksvormen 5. Gevolgen voor de vrouw 6. Appendix: Verwantschappen
84 91 91 93 93 94 95 97 98 99 101
Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 7
7
inhoud
Elementaire verwantschapssystemen Asymmetrische verwantschapssystemen Complexere systemen Uit het leven: Ik ben absoluut een Marokkaanse, maar ik voel me een echte Amsterdamse (Damir Urem)
101 102 103
105
HOOFDSTUK 3. Mensen overleven: economische systemen 1. Economische antropologie 2. Overleving in de natuur Verzamelaars-jagers Herders en andere nomaden 3. Landbouw 4. Industrie en handel 5. Economische theorieën Formalistische school Marxistische theorie Substantivistische theorie
111 111 112 112 114 115 117 120 120 120 121
Deel III. Van bepaald tot scheppend wezen
127
HOOFDSTUK 1. Mensen creëren individuen, groepen en samenlevingen 1. Actie en interactie 2. Identiteit Leerprocessen Culturaliseren of socialiseren Netwerkmaatschappijen Religieuze identiteiten De moderne/stadscultuur 3. Stadscontext en interculturele vaardigheid
129 129 131 133 134 134 135 136 138
Uit het leven: De eerste stappen in het huis voor documentloze vrouwen in Antwerpen (Tine Brouckaert) HOOFDSTUK 2. Mensen creëren maatschappijen en tradities 1. Politieke antropologie 2. Demografisch criterium Bende Stam Chefferie 3. Staten 4. Types van leiderschap
141 145 145 146 146 147 147 148 149
Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 8
8
mensen
De ziener De stam De hoofdman 5. Oorlog
150 150 151 151
Uit het leven: Japanse verbeelding van Vlaanderen (An van Dienderen & Didier Volckaert)
154
HOOFDSTUK 3. Mensen creëren beelden: taal, kennis 1. Overlevingswaarde van immateriële cultuur 2. Taal 3. Cultuurrelativisme Relativisme Het Hopi-wereldbeeld Universalisme Een derde alternatief 4. De invloed van taal op sociale kansen Basil Bernstein: De deficiëntiehypothese William Labov: Verschilhypothese 5. Het onderzoek naar taal door antropologen 6. Kennis De 19de eeuw: primitivisme-idee De doorbraak De Franse school Cognitief antropologisch onderzoek naar kennis Autochtoon wetenschappelijk onderzoek Uit het leven: Kennismaking. Observaties en ervaringen en soms een mogelijkheid tot communicatie (Ine Pisters) HOOFDSTUK 4. Mensen creëren beelden: religie 1. Religie Syncretisme Religie 2. De mens als agent: taal en religie 3. Religieuze actie Lichaamsverminking Types van religieuze actie Ceremonie, plechtigheid Ritueel en sacraal drama De overgangsriten Structuur van overgangsriten 4. Religieuze taal Het gebed
163 163 164 165 165 166 167 167 167 168 168 169 171 171 172 172 174 177
179 185 185 186 187 188 189 190 190 191 191 192 192 193 193
Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 9
9
inhoud
De mythe 5. Andere religieuze aspecten
194 196
Uit het leven: Carrièrevrouwen met pruiken: Chabad-vrouwen van Londen tot Brooklyn, New York (Chia Longman) 199 HOOFDSTUK 5. Mensen creëren beelden: kunst 1. Kunst als probleem 2. Navajo kunstvoorwerpen De huwelijksmand De Hooghan De zandtekeningen 3. Etnische kunst Wat valt eronder? Wat is vandaag kunst? 4. Navajokunst interpreteren Functionalistische interpretatie van de Navajokunst De socio-economische functionaliteit (marxisme) Een ecologische interpretatie Structuralistische interpretatie van het Navajomateriaal Navajo etnokennis De huwelijksmand De Hooghan De zandtekeningen Verantwoording en uitbreiding Uit het leven: Veldwerk en terrorisme (Sandra Trienekens) HOOFDSTUK 6. Mensen creëren voorwerpen: architectuur, urbanisatie 1. De mens als bouwer 2. ‘Traditionele’ bouwkunst 3. Grote concentraties: steden 4. De organische versus de geplande ruimte 5. Instituties Uit het leven: Tussen droom en werkelijkheid. Dove jongeren als filmmakers (Goedele A.M. De Clerck)
205 205 206 206 206 207 207 208 208 209 209 209 210 211 212 213 213 213 217 220 225 225 226 228 230 231
234
Deel IV. Van scheppend wezen tot intermediair wezen
241
HOOFDSTUK 1. Mensen evolueren in de tijd: geschiedenissen en wereldbeschouwingen
243
Mensen DEF 22/11/09:Opmaak 1
22-11-2009
15:16
Pagina 10
10
mensen
1. Agentschap en zingeving 2. Geschiedenis en geschiedenissen OriĂŤntalisme Geschiedenisbegrippen Eric Wolf Johannes Fabian 3. Wereldbeschouwingen Wereldbeschouwing Lifestyle Wereldbeschouwing tegenover lifestyle
243 244 244 246 246 247 250 251 252 253
Uit het leven: Onder ĂŠĂŠn dak: Grieks- en Turks-Cypriotische vluchtelingen op hun verdeelde eiland (Lisa Dikomitis)
255
HOOFDSTUK 2. Mensen evolueren en ontwikkelen in de ruimte: etnie, staat, transnationale netwerken, globalisering 1. Expansie en zelfbepaling Identiteit 2. Etniciteit Ras en etniciteit Racisme 3. Staat Natiestaat 4. Supranationale verbanden Internationale grotere eenheden 5. Globalisering en kosmopolitiek Cultuurtheorie en populaire cultuur Kosmopolitisme en kosmopolitiek Drie problemen Uit het leven: Uit het veld treden. Over antropologie en peterschappen (Koen De Munter) HOOFDSTUK 3. Multiculturaliteit, interculturaliteit 1. Het debat Multiculturalisme Monoculturalisme Culturalisme en essentialisme 2. Intercultureel vaardig worden Uit het leven: Een onwetende meester tussen de havenarbeiders (Ghislain Verstraete) Personalia
261 261 261 262 263 264 264 264 266 267 268 269 270 271
275 281 281 282 283 283 284
289 294