INHOUD
Ten geleide
13
Hoofdstuk 1 Inleiding
15
1.1 Beleid en ondernemerschap
15
1.2 Duurzame ontwikkeling en duurzaam ondernemen
17
1.3 Maatschappelijke context en finaliteit van de onderneming
18
1.4 Organisatie en beheer
20
1.5 Innovatie en onderneming
22
1.6 Bibliografie
23
Hoofdstuk 2 Productlevenscyclus
25
2.1 Begrip ‘productlevenscyclus’
25
2.2 Bedenkingen – Voorbeelden 2.2.1 Productcategorie-productsubcategorie-merk-model 2.2.2 Industrietak – Innovator 2.2.3 Verlenging van de PLC 2.2.4 ‘Foothill’-verschijnsel 2.2.5 Rageproducten 2.2.6 Grondstoffen en energieën
30 30 31 32 33 34 34
2.3 Nut van het concept PLC
35
2.4 PLC en kostprijs
35
2.5 Bibliografie
36
Hoofdstuk 3 Algemene boekhouding
37
3.1 Inleiding
37
3.2 Principes van de algemene boekhouding 3.2.1 Begrip
39 39
6
bedrijfskunde
3.2.2 De zaaktheorie 3.2.3 De dubbele boekhouding
39 40
3.3 De balans 3.3.1 Begrip 3.3.2 Inhoud 3.3.3 Belang 3.3.4 Wettelijke voorschriften betreffende de verslaggeving 3.3.5 De sociale balans 3.3.6 Boekhouden met opeenvolgende balansen
41 41 42 43 46 51 52
3.4 De rekening en het journaal 3.4.1 De rekening 3.4.2 De jaarrekening 3.4.3 Voorbeeld
53 53 56 56
3.5 De resultatenrekening 3.5.1 Begrip 3.5.2 Inhoud 3.5.3 Belang 3.5.4 Wettelijke voorschriften betreffende de verslaggeving
62 62 62 63 66
3.6 Bibliografie
70
Bijlage: Model van een volledige balans
71
Hoofdstuk 4 FinanciĂŤle analyse en financiering
75
4.1 Inleiding
75
4.2 Vermogensstroomanalyse 4.2.1 Vermogensstroomcyclus en vermogensstroomanalyse 4.2.2 Voorbeeld
76 76 78
4.3 Ratio-analyse 4.3.1 Belangrijkste kengetallen in verband met de financiĂŤle structuur en financiering 4.3.2 Belangrijkste kengetallen in verband met het rendement en de rentabiliteit 4.3.3 Voorbeeld
80
4.4 Financiering 4.4.1 Financieringsmiddelen op lange en middellange termijn 4.4.2 Financieringsmiddelen op korte termijn
93 93 96
4.5 Bibliografie
97
80 84 90
inhoud
7
Hoofdstuk 5 Kostprijssystemen
99
5.1 Inleiding
99
5.2 Kostprijselementen
100
5.3 Vaste en variabele kosten 5.3.1 Vaste kosten 5.3.2 Variabele kosten
101 101 102
5.4 Directe en indirecte kosten 5.4.1 Directe kosten 5.4.2 Directe materiaalkosten 5.4.2.1 FIFO (first in – first out) 5.4.2.2 LIFO (last in – first out) 5.4.2.3 Gemiddelde aankoopprijs 5.4.2.4 Vervangingswaarde 5.4.2.5 Standaardprijs 5.4.3 Directe loonkosten 5.4.4 Indirecte kosten 5.4.5 Primitieve toeslagmethode 5.4.5.1 Toewijzing op basis van directe loonkosten 5.4.5.2 Toeslag per eenheid eindproduct 5.4.5.3 Toeslag op basis van directe materiaalkosten 5.4.5.4 Toeslag op basis van directe kosten 5.4.6 Verfijnde toeslagmethode 5.4.7 Kostenplaatsmethode (methode der homogene centra) 5.4.8 Voorbeeld 5.4.8.1 Gegevens 5.4.8.2 Gevraagd 5.4.8.3 Uitwerking
103 103 103 103 103 104 104 104 105 105 105 106 106 106 106 106 107 109 109 109 110
5.5 Afschrijvingen 5.5.1 Definities 5.5.2 Belangrijke aspecten 5.5.3 Investeringskost en residuwaarde 5.5.4 Afschrijvingsperiode 5.5.5 Afschrijvingsmethode 5.5.5.1 Lineaire afschrijving (vast bedrag per jaar) 5.5.5.2 Degressieve afschrijving (dalend bedrag per jaar) 5.5.5.3 Vertraagde afschrijving (stijgend bedrag per jaar) 5.5.5.4 Afschrijving in verhouding tot prestatie
112 112 113 114 114 115 115 116 117 117
5.6 Kostprijsberekeningsmethoden
117
8
bedrijfskunde
5.7 Historische totale kostprijs 5.7.1 Principe 5.7.2 Moeilijkheden 5.7.3 Nadelen 5.7.4 Voorbeeld
118 118 118 119 120
5.8 Industriële standaardkostprijs 5.8.1 Principe 5.8.2 Voordelen 5.8.3 Nadelen 5.8.4 Voorbeeld
121 121 122 122 123
5.9 Evenredige standaardkostprijs (marginale kostprijs) 5.9.1 Principe 5.9.2 Voordelen 5.9.3 Nadelen 5.9.4 Voorbeeld 5.9.5 Dodepuntdiagramma (break even chart) 5.9.6 Resultaatmaximalisatie
123 123 124 125 125 125 129
5.10 Afwijkingsanalyse 5.10.1 Principe 5.10.2 Voorbeeld
129 129 131
5.11 Activity Based Costing 5.11.1 Inleiding 5.11.2 Activity based costing 5.11.3 Voorbeeld 5.11.3.1 Kostprijsberekening op basis van directe arbeid 5.11.3.2 Kostprijsberekening op basis van een ‘Activity Based Costing’-systeem 5.11.4 Conclusie
131 131 132 133 134 134 136
5.12 Target costing 5.12.1 Inleiding 5.12.2 Hoe werkt target costing? 5.12.3 Hulpmiddelen bij Target-Costing 5.12.4 Besluit
138 138 139 141 141
5.13 Bibliografie
142
inhoud
9
Hoofdstuk 6 Economisch model
143
6.1 Inleiding
143
6.2 Economisch model 6.2.1 Principe 6.2.2 Betekenis 6.2.3 Voordelen 6.2.4 Nadelen 6.2.5 Voorbeeld
143 143 145 145 145 145
6.3 Schaduwkost (shadow cost) 6.3.1 Principe 6.3.2 Betekenis 6.3.3 Voorbeeld
147 147 148 148
6.4 Transferprijs 6.4.1 Principe 6.4.2 Voorbeeld 6.4.3 Betekenis 6.4.4 Formulering als LP
149 149 149 152 152
6.5 Knelpuntcalculatie 6.5.1 Principe 6.5.2 Voorbeeld 6.5.3 Besluit
153 153 155 157
6.6 Bibliografie
158
Hoofdstuk 7 Butgettering en Kasplanning
159
7.1 Inleiding
159
7.2 Budgettering als beheersproces
160
7.3 Soorten budgetten
161
7.4 Functionele indeling van de budgetten 7.4.1 Deelbudgetten 7.4.1.1 Verkoopbudget 7.4.1.2 Productiebudget 7.4.1.3 Investeringsbudget 7.4.1.4 Kostenbudgetten 7.4.1.5 Kasbudget 7.4.1.6 Previsionele resultatenrekening en balans 7.4.2 Samenhang van de diverse deelbudgetten
162 163 163 163 164 164 164 165 166
10
bedrijfskunde
7.4.3 Voorbeeld
166
7.5 Budgetcontrole 7.5.1 Afwijkingsanalyse 7.5.1.1 Directe kosten 7.5.1.2 Indirecte kosten 7.5.2 Voorbeelden 7.5.2.1 Afwijkingsanalyse bij direct materiaalverbruik 7.5.2.2 Afwijkingsanalyse bij indirecte kosten
175 175 175 175 176 176 177
7.6 Kasplanning 7.6.1 Basisvoorwaarden voor een evenwichtig financieel beheer 7.6.1.1 Efficiënte aanwending van de beschikbare middelen 7.6.1.2 Evenwichtige financiële structuur 7.6.2 Plannen van de toekomstige uitgaven en inkomsten 7.6.3 Het evenwicht herstellen
180 180 180 181 181 183
7.7 Besluit
184
7.8 Bibliografie
184
Hoofdstuk 8 Investeringsanalyse
185
8.1 Probleemstelling
185
8.2 De kern van het probleem
186
8.3 De basisgegevens 8.3.1 De horizon 8.3.2 Het uitgavenpatroon 8.3.3 Het inkomstenpatroon 8.3.4 Kasstroom
187 187 187 188 188
8.4 Financiële evaluatie
188
8.5 Samengestelde interesten, actualisatie en annuïteiten 8.5.1 Samengestelde interesten 8.5.2 Actualisatie 8.5.3 Annuïteit 8.5.4 Enkele voorbeelden en oefeningen
190 190 191 193 194
8.6 Enkele beoordelingscriteria van investeringen 8.6.1 Pay-back periode P (terugbetalingstermijn) 8.6.2 Discounted cashflow (netto huidige waarde of net present value) 8.6.3 Profitability index 8.6.4 Internal rate of return (inwendige rendementsgraad)
196 196 197 198 198
inhoud
8.6.5 Besluit
11
200
8.7 Oefeningen op beslissingscriteria
201
8.8 De factor ‘risico’
204
8.9 Besluit
205
8.10 Bibliografie
205