Inhoud Woord vooraf 9 Wat doe je met verandering? 9 1.2 Toekomstscenario’s ontwerpen in het onderwijs 12 2. Leren vanuit een veranderende toekomst 15 2.1 In het oog van de orkaan of erbuiten: waar sta jij? 17 ‘Nu’ is onze tijd 19 De tijd vertraagd 21 Rust roest niet 22 Verlangen naar gezag 24 Een gps-samenleving 24 De school als arena 26 2.2 De toekomst (leren) aanvoelen 27 De toekomst als kompas voor zelfsturing 28 Pre-sensing is de sleutel tot veranderingsbekwaamheid 28 2.3 Een collectief leerproces 32 Eerste intermezzo Thierry Lagrange - Matrix Methode i 38 3. De scenariomethode 45 3.1 De scenariomethodiek in vier fasen 45 1.
1.1
3.2 Motivatiefase 49 Visie op onderwijs 50 Toekomst kijken 51 Een intrigerend vraagstuk ontwerpen 52 Fiche 1.1 opwarming Out of the box denken 55 Fiche 1.2 motivatiefase Visie op onderwijs 57 Fiche 1.3 motivatiefase Toekomst kijken 57 Fiche 1.4 motivatiefase Een intrigerend vraagstuk 59 3.3 Analysefase 61 Breed kijken naar trends en tegentrends 62 Trends onderzoeken 63 Drijvende krachten kiezen 64 Fiche 2.1 analysefase Breed kijken naar trends en tegentrends 69 Fiche 2.2 analysefase Trends onderzoeken 72 Fiche 2.3 analysefase Drijvende krachten kiezen 74
toekomst-boek2.indd 7
8/05/13 17:57
8
leren uit de toekomst
3.4 ONTWERPFASE 76 Scenarioverhalen schrijven dwingt tot keuzes maken en visies expliciteren 76 It should be fun! 77 Backcasting 78 Tussentijdse feedbackmomenten 79 Scenario’s als wetenschap en kunst 80 Fiche 3.1 ontwerpfase Afbakenen van vier kwadranten en vormen van vier scenariowerkgroepen 83 Fiche 3.2 ontwerpfase Ontwerpen van de scenario’s 85 Fiche 3.3 ontwerpfase Schrijven en vormgeven van scenarioverhalen 88 3.5 REFLECTIEFASE 90
Scenario’s delen Scenario’s evalueren Beleidsadviezen formuleren Fiche 4.1 reflectiefase Scenario’s delen Fiche 4.2 reflectiefase Scenario’s evalueren Fiche 4.3 reflectiefase Beleidsadviezen formuleren
92 92 93 97 100 102
Tweede intermezzo Thierry Lagrange - Matrix Methode II 106
Wie? 107 Wat? - De toolbox 108 Hoe? 114 4. Tijd en ruimte om terug te blikken en vooruit te kijken 119 #durftegenieten 119 #durftebedenken 120 #durftedoen 121 #durftekijken 121 5. Dankwoord 123 6. Bibliografie 125
toekomst-boek2.indd 8
8/05/13 17:57