AVONTUURLIJK
WANDELEN in Vlaanderen
in Vlaanderen 20 TOCHTEN VOOR GROTE EN KLEINE AVONTURIERS DICHT BIJ HUIS
MICHAËL CASSAERT FOTOGRAFIE KOEN DE LANGHE
38
14
82
116
150
180
204
214
226
Inhoud
Avontuurlijk wandelen, hoe begin je eraan? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . LANGS, DOOR EN OVER WATER 1
GROTE GETEVALLEI
Drieslinter 8,05 km . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2
RIVIERPARK MAASVALLEI
Kessenich 6,44 km . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
3
DOMMELVALLEI
Peer 6,17 / 9,53 km . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
4
DE WIJERS
Zonhoven 6,5 km . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
OPGELET, MOERAS! 5
ZWARTE BEEKVALLEI
Koersel (Beringen) 6,5 km . . . . . . . . . . . 62
6
GRENSPARK~KEMPENBROEK
Bree 6,7 / 7,6 km . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
7
DE LIEREMAN
Oud-Turnhout 4,17 / 5,51 km . . . . . . . . . 82
8
DEMERBROEKEN
Testelt 5,05 / 10,93 km . . . . . . . . . . . . . . . 94
9
LOVENHOEK
Vorselaar 13,22 km . . . . . . . . . . . . . . . . 106
MOET ER NOG ZAND ZIJN? 10
De Panne 8,82 km . . . . . . . . . . . . . . . . 116
11
WESTHOEKRESERVAAT IN DEN BRAND
12
8
GRENSPARK ZOOM KALMTHOUTSE HEIDE
Heide-Kalmthout 25,92 km . . . . . . . . . 138
OVER STEILE BERGEN EN DOOR DIEPE DALEN 13
DE ZWARTEBERG
Heuvelland 11,06 km . . . . . . . . . . . . . . 150
14
ZWALMVALLEI
Michelbeke 85,39 km . . . . . . . . . . . . . . 162
15
HET BURREKEN
Schorisse 9,37 km . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
16
VOERSTREEK
Sint-Pieters-Voeren 13,22 km . . . . . . . 180
OP BOSAVONTUUR 17
NATIONAAL PARK HOGE KEMPEN
Opoeteren 7,63 km . . . . . . . . . . . . . . . 192
18
WALENBOS
Tielt-Winge 11 km . . . . . . . . . . . . . . . . 204
19
DE MERODEBOSSEN
Veerle-Laakdal 12,37 / 5,94 km . . . . . . . 214
WILD STADSNATUUR 20
OSBROEK-GERSTJENS
Aalst 7,83 km . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
Hechtel-Eksel 8,64 / 3,8 km . . . . . . . . . . 126
Een woord van dank . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
NOORDZEE
Knokke-Heist
Oostende
Sint-Niklaas
OOST-VLAANDEREN
E40
GENT
WEST-VLAANDEREN Tielt
er
Sche
Roeselare Le
Ieper
FRANKRIJK
13
E403
HEUVELLAND
14
Oudenaarde
Kortrijk
15
Sc
he
ld
e
lde
E429
Ath
Doornik 0 KM •
• 20 KM
Legenda wandelkaarten Bos
1
Referentiepunt
Grasland
Richting wandeling
Boomgaard
Route
Zandvlakte
Uitbreiding route
Duinen
Modderig pad
Moeras
Vlonderpaden
Duinen
Steile klim Behendigheid nodig
Spoorweg Onverharde weg, pad
Zoek zelf je weg (struingebied)
Elementair verharde weg Verharde weg N212
Zoek zelf je weg langs het water
Hoofdweg
Autosnelweg
48
Wandelknooppunt
Kabelbaan
164
Wandelwisselpaal
20
VLAAMS BRABAN
MICHELBEKE
SCHORISSE
HENEGOUWEN
Dendermonde
AALST
ie
DE PANNE
E34
Eeklo
Veurne
IJz
10
BRUGGE
De
nd
er
E19
N
12
9
VORSELAAR Alb
TESTELT 8
Mechelen
SNT
E34
18 Leuven
E314
ert
ka
19
E40
WAALSBRABANT
al
5
KOERSEL
4
BREE
PEER
2
17
KESSENICH
Maaseik
OPOETEREN
ZONHOVEN
Genk
1
LIMBURG
DRIESLINTER
E411
3
11
VEERLELAAKDAL
TIELT-WINGE
BRUSSEL
na
6
HECHTELEKSEL
as
OUDTURNHOUT
ANTWERPEN
ANTWERPEN
NEDERLAND
7
Turnhout
E19
Ma
HEIDEKALMTHOUT
E313
Tongeren
Waremme
Nijvel M
Huy
e
e us
DUITSLAND
16
LUIK
SINT-PIETERSVOEREN E40
Verviers
Eupen
LUIK Spa
NAMEN
Uitkijktoren
Kerk
Uitkijkplatform
Kapel
Vogelkijkhut
Abdij
Uitzichtpunt
Kerkhof
Zitbank
Parking
Hangbrug Eet- /drinkgelegenheid
Bloemrijke ruigtes
Picknickplaats
Watervogels
Café
Vogels
Molen
Vlinders
Watermolen
Sporen van wildlife / wildlife
Bivakplaats / camping
Grazers pony’s / paarden
Gebouw
Grazers schapen
Verlaten industrie
Grazers runderen
8 
Avontuurlijk wandelen, hoe begin je eraan?
Deze wandelgids wil de aanzet vormen voor tal van wandelavonturen in eigen land. Donkere bossen, ruige weides met wilde grazers, onstuimige beken, verraderlijke vennen, wandelende duinen, wiebelende hangbruggen‌ het komt allemaal aan bod in Avontuurlijk wandelen in Vlaanderen. De 20 belevenisroutes in dit boek, weg van de platgetreden paden, werden minutieus uitgezet en herhaaldelijk getest. Ze loodsen je naar de mooiste natuurplekken van Vlaanderen. Deze gids zal beslist de avonturier (opnieuw) in je wakker maken, want volgende niet-alledaagse activiteiten staan binnenkort op je wandelprogramma: zelf je weg banen door ruigtes of wilgenstruweel,
de beek volgen als wegwijzer, een drassig gebied doorkruisen, langs een zelf gekozen track die steile helling bedwingen, tussen vennen of plassen de mooiste vogels spotten, met de nodige voorzichtigheid en respect het graasgebied van Schotse hooglanders, galloways, konikpaarden of wilde schapen doorkruisen, in deze prachtige natuur overnachten. Of wat gedacht van
AVONTUURLIJK WANDELEN 9
de sporen te volgen van bevers, dassen, wolven, reeën of evers… onder het toeziend oog van de oehoe, de zeldzame nachtzwaluw of de grote zilverreiger. De meeste wandellussen zijn beperkt in kilometers, opdat ook de jongste ontdekkers met een hart voor avontuur mee op pad kunnen. Slechts één wandeling is beduidend langer (25 km) en die voert door de Kalmthoutse Heide. In elk geval staat elke tocht uit deze gids garant voor onvergetelijke familiebelevenissen en onverwachte ontmoetingen met bijzondere dieren.
Een wandeling kiezen
Een route kiezen doe je met behulp van de overzichtskaart (blz. 6-7) waar je in een oogopslag afleest waar de 20 avonturenroutes van deze gids zich situeren. Via de inhoudsopgave verneem je welk natuurgebied iedere wandeling doorkruist én zie je meteen ook hoe lang de tocht is. Je kunt je ook laten leiden door de ‘ingrediënten voor avontuur’. Die werden vertaald naar handige icoontjes die aan het begin van elk hoofdstuk opgesomd staan. Ben je bijvoorbeeld specifiek op zoek naar een tocht waarbij je zelf je weg moet zoeken of een wandeling waar je veel kans maakt om wilde dieren te ontmoeten, dan blader je naar de openingspagina van ieder hoofdstuk speurend naar en .
Bloemrijke ruigtes
Water als routeaanwijzing
Zelf je weg kiezen
Houten paden, vlonderpaden
Wilde grazers
Behendigheid nodig
Fauna-uitkijkplaatsen
Wildlife (zoogdieren)
Wildlife (vogels)
Uitkijkplatform
Modderige passages
Steile passages
Zeer smalle paden
Door militair domein
Uitrusten in een hangmat
Hangbrug
Bivakplaats
Lange afstand
Door het zeewater wandelen
‘Tropische’ hitte in open terrein
Verlaten gebouw/industrie
Over de grens
Met behulp van een touwen parcours berg beklimmen
Deze gids gebruiken
Elk hoofdstuk in deze wandelgids is volgens eenzelfde stramien opgebouwd. In de intro lees je wat je mag verwachten van de wandeling. Handige icoontjes geven aan welke ‘avontuurlijke ingrediënten’ de tocht in petto heeft. Een greep uit het aanbod: hangbruggen, modderige passages, steile klim, vlonderpaden, wilde grazers…
10 AVONTUURLIJK WANDELEN
De blok praktische informatie omvat volgende lemma’s: • AFSTAND VAN DE ROUTE • MOEILIJKHEIDSGRAAD Die wordt bepaald door de combinatie van afstand en hoogtemeters. Maar ook de aanwezigheid van moeilijke passages zoals modderige trajecten beïnvloeden de moeilijkheidsgraad. • VERTREKPLAATS De gemeente waar je van start gaat • AVONTUURGEHALTE Aangeduid met 1 tot 5 wandelschoenen , in functie van het aanbod van ‘avontuurlijke ingrediënten’ en de totaalbeleving. • HOE KOM JE ER? Beknopte wegbeschrijving naar de plaats van vertrek • AARD VAN DE WEG EN HET TERREIN Neem deze paragraaf goed door alvorens je op pad gaat. We geven daar soms tips mee van zaken die je het beste kunt meenemen of aantrekken. Met speciale aandacht voor
•
•
• •
‘aandachtspunten’ : waar moet je extra aandacht aan besteden, extra alert voor zijn. BEWEGWIJZERING Waar mogelijk werd de wandelroute uitgezet via wandelknooppunten, maar vaak is er helemaal geen signalisatie voorhanden, en dan is het heel belangrijk om de routebeschrijving erg aandachtig door te lezen. Dit staat dan aangegeven in de tekst. IDEALE PERIODE Het is altijd goed te weten wanneer je welke wandeling het beste maakt. Bepaalde periodes kunnen een boeiender en mooiere tocht opleveren, of de kans vergroten om bepaalde fauna te spotten. VERGEET NIET Wat neem je het beste mee op deze wandeling? ETEN EN DRINKEN Waar kun je drank en/of proviand inslaan? Of bij welke tocht moet je op voorhand alles in je rugzak hebben steken?
AVONTUURLIJK WANDELEN 11
De routebeschrijving van de wandeling volgt de referentiepunten (rode cijferbollen) die je ook op de overzichtelijk wandelkaart terugvindt. Voor elk traject – tussen twee referentiepunten – wordt de afstand aangeduid. In de cursieftekstjes lees je leuke weetjes en achtergrondinformatie. Het donkergroene kader schetst heel bondig het natuurgebied waar de wandeling doorheen loopt. In de lichtgroene kadertekst krijg je extra tips voor meer avontuur.
De oranje tekstblokken ten slotte verschaffen je handige informatie en/of weetjes die tijdens het avontuurlijk wandelen van pas kan komen: van wildsporen herkennen tot veilig met wilde grazers omgaan, van vuur maken in de natuur tot tips voor de aankoop van een kwalitatieve verrekijker.
DE UITRUSTING VAN DE AVONTUURLIJKE WANDELAAR
Voor een avontuurlijke wandeling in Vlaanderen heb je geen duur, gespecialiseerd top-outdoormateriaal nodig. Hoe langer de tocht en hoe extremer de weersomstandigheden (zeer warm of koud, veel regen …), hoe meer aandacht je aan je kledij moet besteden. In wat volgt, sommen we graag de essentials voor elke avontuurlijke wandelaar op. Daarna belichten we enkele items voor de meer gevorderde avonturiers. REGENJAS Een regenjas heeft een dubbele taak: de regen (water) buitenhouden en het zweet (waterdamp) afvoeren naar buiten. De eerste generatie outdoor-regenjassen waren potdicht: geen druppel regen kwam er in, maar je kreeg het snel veel te warm door het gesloten karakter van de stof. Op den duur werd je in die regenjassen toch nat (en kreeg je koud) door je eigen transpiratie. Moderne regenjassen zijn gemaakt van een selectief doorlaatbare vliesstof met erg kleine poriën: regen (grote moleculen) kan er niet doorheen, maar transpiratievocht en waterdamp (kleine moleculen) kunnen wel ontsnappen. Tegenwoordig is het patent op dit vlies vervallen, waardoor je al voor een klein prijsje een goede regenjas kunt kopen. Ben je van plan om je regenjas ook op droge momenten aan te houden, dan is het aangewezen om wat meer te betalen voor een jas met voldoende goed ademend vermogen. Het is zeker ook een goed idee om voor aanvang van een nieuw wandelseizoen je regenjas opnieuw te impregneren. Je strijkt je jas dan in met een speciaal product, waardoor waterdruppels van je jas afrollen en niet in de stof intrekken.
12 AVONTUURLIJK WANDELEN
STEVIGE STAPSCHOENEN EN WANDELSOKKEN Wie graag (en vaak) wandelt, doet er goed aan te investeren in een paar wandelschoenen met A/B-zool en hoge schacht (die stevig rond de enkels zit). Maar even belangrijk – om niet geplaagd te worden door voetkwalen – is de aanschaf van echte stapsokken. Elk merk van wandelschoen heeft een bepaalde pasvorm (bijvoorbeeld een smalle of brede leest) die minder of beter bij je voet past. Belangrijk is dat je je wandelschoen uitvoerig past en uitprobeert in de winkel (wandel dus een paar keer rond!). Voor avontuurlijke wandelingen in Vlaanderen en de Ardennen kies je het beste een A/B-zool. Deze letter drukt de stijfheid van de zool uit. B-zolen zijn geschikt voor harde, stenige ondergronden. Kies voor een hoge of halfhoge wandelschoen. Wie graag wandelt op avontuurlijker terrein, moet zijn enkels beschermen. Aan de buitenkant zijn wandelschoen doorgaans gemaakt van leder, nubuck (licht geschuurd leer) of cordura (kunststof). De binnenkant is maar zelden van leder. De meeste wandelschoenen hebben een kunststofbinnenkant en zijn gevoerd met een waterdicht membraan. Wie niet van plan is om veel door sneeuw of zeer nat gebied te stappen, koopt bij voorkeur wandelschoenen met leren buiten- en binnenkant. Het waterafstotend vermogen van een lederen wandelschoen kun je verhogen door een behandeling met een speciale wax/vet. Last but not least: bij een goede wandelschoen hoort een echte wandelsok! Want wist je dat je wandelschoenen maar half zo doeltreffend zijn als je er gewone katoenen sokken in draagt? Een goed paar wandelsokken vangt schokken op, voorkomt blaren, voert zweet af en houdt je voeten droog en warm. Kortom, wandelsokken zijn een zegen voor je wandelcomfort. De meeste wandelsokken zijn synthetisch: gemaakt van CoolMax of tencel, maar je kunt ze ook kopen in een mix van synthetisch garen met merinowol.
AVONTUURLIJK WANDELEN 13
T-SHIRT VAN MERINOWOL Wie graag nog enkele meer gespecialiseerde wandelkleding aanschaft, kan opteren voor een wollen t-shirt. Misschien doet deze tip de wenkbrauwen fronsen, maar de wolvezels van merinoschapen zijn fijner en dunner dan die van gewone wol. Hierdoor prikt een merinowollen shirt amper. En een van de fijne eigenschappen is dat deze wol ervoor zorgt dat de lichaamswarmte gemakkelijker wordt bijgehouden. Zelfs een vochtig t-shirt blijft warm aanvoelen. Een andere, handige eigenschap is dat merinowol veel minder snel dan bijvoorbeeld een katoenen t-shirt naar zweet ruikt. Zo kun je, na een hele dag dragen, je merinoshirt zonder wassen te luchten hangen om het na een paar uur opnieuw aan te trekken. Ideaal dus om mee te nemen op meerdaagse wandeltochten. Merinoshirts kun je in verschillende diktes kopen. Een dikte 200 is het ideale compromis tussen te warm en te koud. Goed om in gedachten te houden: in de dunnere t-shirts komen er gemakkelijker gaatjes. WATERAFSTOTENDE, SNELDROGENDE LICHTE BROEK Zolang je als wandelaar in beweging bent, krijgen je benen niet snel koud. Kies daarom liever niet voor een te dikke, waterafstotende broek. Ben je van plan om je wandelbroek vaak te dragen overweeg dan om een broek met verstevigde stukken op zitvlak en knieën aan te kopen. Op die plaatsen verschijnen immers de eerste gaatjes. Hou ook volgende regel in gedachten bij de aankoop van een wandelbroek: een goede stapbroek heeft geen hinderlijke naden op cruciale plaatsen. Loop in de winkel dus een paar keer over en weer zodat je kunt voelen of de broek nergens schuurt. SOFTSHELL Het wonder onder de trekkingkledij! Een softshell combineert de eigenschappen van een (regen)jas, een fleece en een windstopper. Lees, voor je een keuze maakt, goed de technische eigenschappen van de softshell van jouw keus door. Het compacte karakter van deze ‘jas’ garandeert in elk geval een ‘lichte’ wandeling. FLEECE OF BODYWARMER Ook een fleece is een onmisbaar kledingstuk voor een doorgewinterde wandelaar. Dit dunne laagje kun je gemakkelijk opbergen of opnieuw bovenhalen naargelang van de weersomstandigheden waarin je op pad gaat. Wil je het nog compacter, dan kun je opteren voor een bodywarmer (een iets steviger fleece zonder mouwen).
GROTE GETEVALLEI Drieslinter
1
Door de bloemrijke vallei van de Getedraak
De Grote Getevallei is een natuurgebied in ontwikkeling. Natuurpunt zet zich samen met de Provincie Vlaams-Brabant en het Regionaal Landschap ZuidHageland in om dit gebied geschikt te maken voor de kamsalamander (de Getedraak), weidebeekjuffer en grauwe klauwier. Populierenplantages maken bijgevolg plaats voor ruige natuur en struweel. De hierna beschreven rondwandeling doorkruist het avonturenbos en neemt je mee langs bloemrijke ruigtes.
16 DRIESLINTER
1
Uitkijktoren in Het Vinne
1 » 2
AFSTAND 8,05 km
MOEILIJKHEIDSGRAAD Gemakkelijk HOE AVONTUURLIJK?
VERTREKPLAATS Drieslinter 3 » 4
1
DRIESLINTER 17
HOE KOM JE ER? Neem op de E314 afrit 25 (Diest/Halen). Vervolgens neem de N2 richting Hasselt. In Halen rijd je via Geetbets en Budingen naar Drieslinter. Aan het Stationsplein kun je je auto achterlaten. AARD VAN DE WEG EN HET TERREIN Deze route loopt door de vallei van de Gete, over gemaaide (vochtige) graspaden. Zeker wanneer het geregend heeft, zijn zelfs goede wandelschoenen moeilijk lang droog te houden. In de zomer is een lange broek geen overbodige luxe als bescherming tegen brandnetels. BEWEGWIJZERING De route maakt gebruik van de knooppunten van het wandelnetwerk Getevallei.
IDEALE PERIODE De paden kun je het hele jaar door bewandelen, maar augustus is toch de meest aangewezen maand om deze tocht af te leggen; de ruigtes staan dan mooi in bloei. In de winter wordt de vallei gemaaid, waardoor het gebied wat monotoner en minder spannend wordt. ’s Ochtends, net voor zonsopgang, kunnen mistflarden extra cachet geven aan je wandeling. VERGEET NIET Mocht je deze Getewandeling toch in de winter of periode van neerslag maken, trek dan zeker gummilaarzen aan. Gezien de afstand kies je dan het beste voor zogenaamde staplaarzen; deze zijn wat duurder dan gewone rubberlaarzen, maar ze zijn voorzien van een stevige wandelzool. Beslist geen overbodige luxe tijdens deze 8 km lange wandeling. ETEN EN DRINKEN Op het Stationsplein kun je terecht in Robby’s Muziekcafé, in fietscafé Chalet en in café-frituur De Smid.
Grote Gete
DRIESLINTER 19
2 » 3
De wandeling
1 » 2 0,98 km Van het Stationsplein aan wandelknooppunt 1 naar de met grote stenen verharde weg aan wandelknooppunt 140 Wandel naar de informatieborden over de Getevallei schuin tegenover Robby’s Muziekcafé. Van hieruit kun je Fietscafé Chalet al zien waar de oude treinbedding van de spoorlijn Tienen-Diest-Mol voorbijloopt. Op deze oude IJzerenweg bemerk je paaltje van wandelknooppunt 1 1 . Volg het fietspad over een afstand van 15 m en duik vervolgens bij een houten totempaal links de Getevallei in. Je komt voorbij een avontuurlijke speeltuin. De route gaat rechtdoor onder de boog ‘avonturenpad’ door.
Om te starten gaat deze wandeling over een slingerend, gemaaid pad dat –
’s zomers althans – door een bloemrijke ruigte voert. Via een hangbrug ga je de Grote Gete over. Volg daarvoorbij de rivier stroomopwaarts (naar rechts) naar wandelknooppunt 140. Houd de Grote Gete aan je rechterkant; je wandelt dus de brug over de Gete niet over. Blijf voorbij het klappoortje rechtdoor wandelen. Let op: waar het gemaaide pad een zachte bocht naar links maakt, volg je de Grote Gete niet langer. Blijf op het gemaaide pad tot je een volgend klappoortje bereikt. Voorbij dit tweede klappoortje kom je op een met grote stenen verharde weg en aan wandelknooppunt 140 2 . Tijdens dit laatste stuk hoor je, vanaf het voorjaar tot de zomer, in het struweel links van het pad de contactroep van zwartkoppen; deze vogels zijn een beetje kleiner dan merels en hebben eigenlijk helemaal