Meester Anton weet raad met drukke kinderen
Grip op stuiterballen Anton Horeweg schreef een boek over kinderen met adhd in de klas. Op een school in een Schiedamse afbraakwijk brengt hij zijn kennis dagelijks in praktijk. “De kunst is ingrijpen voordat de uitschieters ontstaan.� Tekst Michiel van Nieuwstadt Beeld Rob Niemantsverdriet
28
Onderwijsblad09
20 mei 2017
A
nton Horeweg spreekt zacht. Zo zacht dat zijn
Hoe krijgt hij het voor elkaar? Daarover
stem achterin de klas nauwelijks hoorbaar is als
schreef meester Anton al drie boeken. In
hij zegt: “Je moet je spullen gaan opruimen.”
zijn jongste boek Wat stuitert daar door je
Toch gaan de kinderen vlakbij hem direct aan de slag. En
klas? concentreert hij zich op de omgang
al gauw doet iedereen mee. Kinderen hebben de opdracht
met drukke kinderen; kinderen met adhd
misschien niet gehoord, maar sluiten zich aan bij hun
in het bijzonder. Onderwijsdeskundigen
klasgenoten. Meester Anton verheft zijn stem een hele
zijn vaak buitenstaander, maar deze leraar
woensdag niet één keer.
blijft voor de klas staan op de Peperklip,
De korte stekels van meester Anton (57) zijn hier en daar
een basisschool in een afbraakwijk op de
grijs. Hij heeft de mouwen opgestroopt en draagt rond
grens van Rotterdam en Schiedam.
zijn nek een zilveren kettinkje met een skate. In deze groep 6 is het zo rustig, dat Horeweg voortdurend onder-
De groep bespelen
onsjes kan hebben met zijn leerlingen: een korte extra
Goed kijken en snel inspelen op situaties
uitleg, een kleine bemoediging of een correctie. Horeweg
die ontstaan. Dat is de kern van de aanpak
zoemt van leerling naar leerling, almaar pratend, lachend
van Horeweg. Met zijn vinger tekent hij in
om kleine gebeurtenissen, en om de grapjes van hemzelf
de lucht een kabbelgolfje en daarna een
en zijn leerlingen.
grillige reeks pieken en dalen. “De kunst is ingrijpen voordat die uitschieters ontstaan. Als je de kleine verstoringen aan-
De tien uur durende werkdag van meester Anton begint om zeven uur
pakt, dan blijft het vlak. Het is het bespelen, dat vind ik echt, van de groep.” Wie druktemakers wil handelen, moet ze begrijpen. Het is belangrijk om niet te generaliseren en te zoeken naar de specifieke problemen van elk kind. Adhd is een containerbegrip voor een breed scala van gedrag. Sommige kinderen met adhd zijn hyperactief, letten niet op en zijn impulsief, maar niet bij elk kind komen al deze gedragingen samen. Soms is er alleen het gebrek aandacht, zonder de drukte (add) in andere gevallen zijn kinderen niet beweeglijk, maar zitten ze wel onophoudelijk te kletsen. Vier stuiterballen springen eruit in deze groep van maar negentien kinderen – Horeweg wil niet dat hun namen genoemd worden, omdat ouders daarvoor geen toestemming hebben gegeven. Eén van de druksten is een jochie van tien met een korte zwarte coupe en een afzakkende joggingbroek met spinnenwebprint. De twee meisjes in zijn groepje negeren hem grotendeels. Horeweg daarentegen houdt hem scherp in de gaten. Deze stuiterbal zit vandaag aardig stil, maar kletst wel door
Anton Horeweg houdt
de klas. Hij werkt, maar zit soms ook tien-
van uitdaging. “In een
tallen seconden lang voor zich uit te sta-
rustige groep zou ik me
ren met een pen in zijn mond.
echt vervelen.”
Wat gaat er om in zijn hoofd? De beste manier om daarachter te komen is het hem te vragen. “Snap je het niet of zit je diep na te denken”, vraagt Horeweg. Een leerkracht moet altijd checken wat er aan de hand is, want schijn kan bedriegen. Zo leren leerkrachten op de pabo of lerarenopleiding dat kinderen tijdens de uitleg h 20 mei 2017
Onderwijsblad09
29
Het verloop op basis-
de gang. Onze meester maakt grapjes en
school de Peperklip is
vindt ons ook lief.”
groot. Kinderen moeten verhuizen, omdat de gemeente Schiedam bouwvallige huizen in de omgeving laat afbre-
In plaats van een time-out kiest hij voor een time-in
Op zijn vorige school werd deze jongen gepest. Nu helpt Horeweg hem zijn ruzietjes op te lossen. Waar nodig schakelt hij daarbij de hulp in van andere leerlingen. Horeweg grijpt eerst zelf in als de jongen
ken. In de omgeving van
mot krijgt met een klasgenoot die wel een
de school liggen drugs-
woordenboek meeneemt voor haar vrien-
panden.
dinnetje, maar niet voor hem: “Dat is toch niet aardig?” Daarna verzoekt hij een
30
naar hen moeten kijken. Maar een kind dat voor zich uit-
ander meisje een oogje in het zeil te hou-
staart kan soms toch aandachtig luisteren.
den: “Zij is heel vriendelijk. Je kunt haar
Horeweg wil collega’s ervan doordringen dat kinderen
uitleggen: Je weet dat ‘ie heel druk is, help
met gedragsproblemen handelen uit onmacht, niet uit
hem nu een beetje in plaats van boos te
onwil. “Zo verloopt bij deze leerling de informatieverwer-
worden. Zeg het nog een keer tegen hem,
king wat trager, hij loopt altijd achter de feiten aan.”
want hij snapt het niet altijd. Zo gebruik
De jongen staat op, loopt naar de spiegel en checkt of
je de kracht van de groep om stuiterballen
zijn haar goed zit. Hij snuit zijn neus en gaat weer zitten.
rustiger en geconcentreerder te krijgen.”
En dan opeens, middenin de rekenles, ziet hij een fout
Later op de dag kletst de drukke tienjari-
in de bordjes met roostertijden, één van de vele schema’s
ge zo lang door dat hij bijna naar de gang
die voorin de kas hangen. Meester Anton laat hem naar
moet, maar zo ver komt het net niet. Een
voren komen om de zaak te corrigeren. “Dank je wel.”
kind wegsturen is voor Horeweg de laatste
Eenmaal terug op zijn plaats legt deze stuiterbal op fluis-
optie. In plaats van een time-out kiest hij
tertoon uit, waarom hij meester Anton waardeert: “Hij
voor een time-in: een kind dat zijn mond
schreeuwt niet naar ons en blijft rustig. Op mijn oude
niet kan houden belandt aan de instructie-
school schreeuwde de juf wel en ik moest steeds naar
tafel, vlak voor de neus van de leerkracht.
Onderwijsblad09
20 mei 2017
Levenslang LA Als jochie van twaalf wist Anton Horeweg dat hij onderwijzer wilde worden, net als zijn grote broer. Na tien jaar in het onderwijs maakte hij even een uitstapje naar de horeca, maar hij keerde al snel terug. “Het nutteloze ging me tegenstaan. Je verkoopt hamburgers, terwijl je in die tijd kinderen kunt helpen.” Horeweg schrijft boeken, verplichte kost op veel pabo’s, en heeft een masteropleiding voltooid, maar ondanks zijn vakmanschap en expertise zit hij al zijn leven lang in de laagste salarisschaal-LA. Hij runt zijn klas Meester Anton zoemt
de kinderen berekenen hun antwoorden op
als geen ander, maar dat is blijkbaar niet
van leerling naar
wisbordjes. Voor het oefenen van leestekens
genoeg. “LB krijg je als je gedeeltelijk bui-
leerling, almaar
en hoofdletters heeft de meester in aanvul-
ten de klas gaat werken. Jammer, maar mijn
pratend, lachend om
ling op de methode een stripverhaal gete-
kracht ligt hier, in de klas.”
kleine gebeurtenissen,
kend dat de kinderen zelf mogen afmaken.
en om de grapjes
Om dat alles voor te bereiden begint de tien
van hemzelf en zijn
uur durende werkdag van meester Anton om
leerlingen.
zeven uur. “Alles staat van te voren klaar”, legt hij uit. “Alles is geregisseerd, achter alles zit een bedoeling. Die maak ik duidelijk. Misschien twee keer als het nodig is of drie
Knutsels
keer, maar de structuur staat.”
Wars-shirt en een kereltje van negen op
De Peperklip is een basisschool met 320
Waar mogelijk krijgen kinderen de ruimte.
gympen met loshangende neonveters. Hun
leerlingen. Het gebouw is oud, maar oogt
Een meisje van tien dat graag juf wil wor-
tafeltjes zijn een kwart slag gedraaid, weg uit
vrolijk en fris dankzij knutsels en felle
den, mag tijdens het lezen op de stoel van
hun groepjes. “Zo heb je tenminste geen last
verfkleuren. Het verloop op de school is
de meester zitten. Andere kinderen liggen
van het gegiechel van je overbuurvrouw”,
groot, want de gemeente Schiedam ver-
tegen de verwarming of onder de boeken-
heeft de meester gezegd tegen één van hen.
vangt de bouwvallige huizen in de omge-
kast. Broodzakken opblazen en laten klap-
“Het is fijn zo met mijn tafeltje”, vindt hij
ving door eengezinswoningen. Daarom
pen? Dat is niet bij voorbaat een probleem.
zelf, “omdat ik steeds praat met iedereen.”
moesten veel kinderen in de afgelopen
Een jongen achterin zit te wippen en zet zijn
Voor het tafeltje draaien kiezen kinderen
jaren verhuizen. Rondom de school zijn er
stoel ver achterover. “Het mag”, grijnst hij,
zelf, maar als het nodig is maakt meester
invallen in wietplantages en drugspanden.
“als de meester het niet ziet.”
Anton die keuze voor hen.
Kinderen van Nederlandse afkomst zijn er
De stuiterbal met de losse veters zit vaak te
nauwelijks op deze school en in de groep
Verveling
van Horeweg zit er maar één. De mees-
Tegen het eind van de ochtend legt Horeweg
afleiding mag hij de stiften uitdelen, zo heeft
te blondines zijn van Poolse afkomst. “U
zittend op één knie minsommen uit aan een
hij zijn loopje door de klas. Nu hij sinds kort
bent de enige Nederlander in de klas”,
meisje met het haar in een krullerige knot.
een pilletje gebruikt is deze jongen sowieso
grapten de kinderen in andere jaren.
De stuiterbal achterin de klas blijft maar vra-
rustiger. Meester Anton ontdekte dat hij tot
Veel van wat er gebeurt in deze klas is
gen stellen en zijn overbuurvrouw klopt op
rust komt als hij schrijft. Middenin de klas
voorspelbaar en verloopt volgens vaste
de schouder van de meester. Hectisch? Niet
staat zijn boekje uitgestald, De meester is een
patronen, een standaardrecept voor goed
voor Horeweg, hij zegt: “Als je een minsom
monster is de titel, maar dat meent hij niet:
klassenmanagement. Op het digibord
lastig vindt, kom dan even bij me, ik verveel
“De meester is gewoon lief.” H
staat een stoplicht en kinderen worden er
me.” Later legt Horeweg uit dat hij van natu-
op zachte toon aan herinnerd dat overleg
re de uitdaging zoekt. “Aan het begin van
Anton Horeweg, Wat stuitert daar door je
bij rood niet gewenst is. Een plattegrond
het jaar was deze groep veel drukker. In een
klas?, Uitgever Lannoo Campus, € 19,99,
verduidelijkt de groepsindeling op niveau,
rustige groep zou ik me echt vervelen.”
ISBN 9789401441513
voorafgaand aan de taalles. De meester
Tot de stuiterballen behoren ook een jon-
heeft minsommen op niveau voorbereid,
gen van negen met een brilletje en een Star
20 mei 2017
wriemelen en dingen kapot te maken. Als
Onderwijsblad09
31