HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud 001
001
ONMISBARE UITRUSTING
Spullen die je min of meer moet hebben
. . 002 . . 003 . . 004 . . 005 . . 006 . . 007 . . 008 . . 009 . . 010 . . . 011 . . 012 . . 013 . . 014 . . 015 . . 016 . . 017 . . 018 . . 019 . . 020 . . 021 . . 022 . . 023
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Hoofdstuk 1
025
Je hebt een stevig statief nodig ........................................................................................... 002 Vermijd het gebruik van de middenkolom .......................................................................... 003 De poten van je statief uitschuiven ...................................................................................... 004 Hangend gewicht voor stevigheid ........................................................................................ 005 Hoe spreid je de poten? ........................................................................................................ 006 Heel erg laag kunnen gaan met behulp van een Platypod ................................................ 007 Neem een balhoofd ............................................................................................................... 008 Je hebt een draadontspanner nodig .................................................................................... 009 Zorgen dat je horizon recht staat, methode 1 ..................................................................... 010 Zorgen dat de horizon recht staat, methode 2 ..................................................................... 011 Het geweldige van een snelkoppelingsplaat en een L-plaat .............................................. 012 In de tas van iedere landschapsfotograaf: een circulair polarisatiefilter .......................... 013 Je hebt een grijsverloopfilter nodig ..................................................................................... 014 En waarschijnlijk wil je ook een grijsfilter ............................................................................ 015 Je lcd-scherm bij helder daglicht bekijken ........................................................................... 016 Je hebt een kleine, krachtige zaklamp nodig ....................................................................... 017 Het beste spul ter wereld: gaffertape ................................................................................... 018 Een goed, goedkoop lensdoekje .......................................................................................... 019 Welk type geheugenkaart moet je gebruiken? .................................................................... 020 Een harde schijf om op locatie een back-up te maken ....................................................... 021 Extra accu’s (vooral bij koud weer) ...................................................................................... 022 Een goede rugzak (maar geen grote) ................................................................................... 023
Hoofdstuk 2
025
CAMERA-INSTELLINGEN EN LENZEN Voor elke taak de juiste instellingen 026 027 028 029 030 031 032 033 034 035 036 037
Stel je camera in op de laagst mogelijke ISO-waarde ........................................................ Fotografeer in de modus diafragmavoorkeuze ................................................................... Welk diafragma te gebruiken ................................................................................................ Welke sluitertijd te gebruiken ............................................................................................... Fotografeer in RAW (groter dynamisch bereik) ................................................................... Schakel nu meteen de waarschuwing voor hooglichten in ................................................ Is de waarschuwing voor uitgebleekte hooglichten echt nauwkeurig? Nou, nee ............ Omgaan met uitgebleekte hooglichten ................................................................................ Welke lichtmeting te gebruiken ............................................................................................ Wanneer naar spotmeting overschakelen? ......................................................................... Stel de witbalans in op bewolkt ........................................................................................... Je moet tijdens het fotograferen de scherpte controleren .................................................
026 027 028 029 030 031 032 033 034 035 036 037
viii
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 8
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud Superscherpe Live View scherpsteltruc ............................................................................... Welke scherpstelmodus te gebruiken .................................................................................. Vergrendel de spiegel ............................................................................................................ Alternatief voor de draadontspanner ................................................................................... Groothoeklens (waarom en welke) ...................................................................................... Wanneer een extreme groothoeklens te gebruiken? ..........................................................
038 039 040 041 042 043
Hoofdstuk 3
045
VOORDAT JE BEGINT TE FOTOGRAFEREN De kunst van een succesvolle voorbereiding
Doe onderzoek ....................................................................................................................... Begin met Pinterest ............................................................................................................... Kijk vervolgens op 500px.com ............................................................................................. Google Afbeeldingen & Google Maps ................................................................................. De locatie verkennen ............................................................................................................. Geweldige landschappen leveren geweldige landschapsfoto’s op ................................... Wanneer maak je de foto: zonsopgang ................................................................................ Wanneer maak je de foto: zonsondergang .......................................................................... Wat te fotograferen op andere tijden? ................................................................................. Fotograferen tijdens het blauwe uur .................................................................................... Hoe laat moet je aanwezig zijn om een zonsopgang te fotograferen? ............................. Wat te doen de avond vóór het fotograferen van een zonsopgang? ................................
046 047 048 049 050 051 052 053 054 055 056 057
Hoofdstuk 4
059
COMPOSITIE
De uitsnede bepaalt alles De positie van waaruit je fotografeert bepalen ................................................................... Liggende of staande foto’s maken ....................................................................................... Waarop stel je scherp? .......................................................................................................... Of stel scherp op oneindig, zodat alles scherp is ................................................................ Waar plaats je de horizonlijn? ............................................................................................... Hoe leid je het oog van de kijker? ........................................................................................ De aandacht van de kijker trekken met behulp van negatieve ruimte .............................. De aandacht trekken met behulp van licht .......................................................................... Waarom heb je een voorwerp in de voorgrond nodig? ..................................................... Je hebt een duidelijk onderwerp nodig ............................................................................... Vereenvoudig de scène ......................................................................................................... Vermijd rommel langs de rand die de foto verpest ............................................................ Waarom we wolken nodig hebben in onze foto ................................................................. Reflecties in stilstaand water ................................................................................................ Prachtige foto’s van bergen maken ......................................................................................
060 061 062 063 064 065 066 067 068 069 070 071 072 073 074
ix
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 9
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud Bergen als achtergrond ......................................................................................................... Bergen fotograferen vanuit een zeer lage positie ............................................................... Fotograferen met de zon in beeld ........................................................................................ Fotografeer net voor of net na het slechte weer ................................................................. Bestudeer het werk van andere landschapsfotografen ......................................................
075 076 077 078 079
Hoofdstuk 5
081
HDR & PANORAMA’S
Eh, het gaat over het maken van HDR- en panoramafoto’s De voordelen van panorama’s versus groothoek ............................................................... Camera-instellingen voor het maken van panorama’s ....................................................... Kies voor panorama’s een lens met weinig randvervorming ............................................ Zorg ervoor dat je camera waterpas staat ........................................................................... Houd je camera gecentreerd ................................................................................................ Drie voordelen van staande foto’s maken ........................................................................... Plaats de inkeping van je balhoofd voor staande panorama-opnamen links .................. De sleutel tot panoramafoto’s die perfect op elkaar aansluiten ........................................ Je hulp bij panoramafoto’s: de truc met twee vingers ....................................................... Panoramatruc om meer te behouden met minder wegsnijden ......................................... Wees snel ............................................................................................................................... Een verticale panoramafoto maken ..................................................................................... Panoramafoto’s maken die uit meerdere rijen bestaan ...................................................... Hoe maak je van alle opnamen een panoramafoto? .......................................................... Wat is het beste: Automatisch uitsnijden of Grens verdraaien? ....................................... Stapel je panorama’s voor meer overzicht .......................................................................... Panorama’s afdrukken ........................................................................................................... Hoe maak je HDR-foto’s? ....................................................................................................... Hoe voeg je ze samen tot een enkele HDR-foto? ................................................................ HDR-panorama’s maken .......................................................................................................
082 083 084 085 086 087 088 089 090 091 092 093 094 095 096 097 098 099 100 101
Hoofdstuk 6
103
LANGE BELICHTINGSTIJDEN De kunst van het tonen van beweging
Het begint met een statief en een draadontspanner .......................................................... 104 Begin met autofocus en schakel dan over op handmatig .................................................. 105 Schakel beeldstabilisatie of vibratiereductie uit .................................................................. 106 Welke ISO-waarde stel je in? ................................................................................................ 107 Hoe lang moet je de sluiter openhouden? .......................................................................... 108 Hoe fotografeer je langer dan 30 seconden? ...................................................................... 109 Bedek je zoeker om ongewenst binnenvallend licht te voorkomen ................................... 110 Waarom je de ontspanknop wilt vergrendelen .................................................................... 111
x
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 10
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud Je hebt een grijsfilter nodig .................................................................................................. 112 Grijsfilters stapelen voor nog langere belichtingstijden .................................................... 113 Probeer Live View te gebruiken om scherp te stellen ......................................................... 114 Maak voor scherpe details een tweede opname in de modus diafragmavoorkeuze ....... 115 Ruisonderdrukking voor lange sluitertijden ........................................................................ 116 Watervallen en beekjes er zijdezacht uit laten zien ............................................................. 117 Je wilt dat de wolken bewegen ............................................................................................ 118 Schilderen met licht ................................................................................................................ 119
Hoofdstuk 7
121
STERRENHEMELS EN DE MELKWEG Hemels fotograferen
Je doel: een landschapsfoto met een sterrenhemel ........................................................... Voorkom lichtvervuiling ........................................................................................................ Controleer het weer, want je hebt ook een wolkenloze, heldere hemel nodig! ............... De maan is je vijand .............................................................................................................. De Melkweg is slechts een paar maanden per jaar zichtbaar ............................................ Waar zal de Melkweg precies zijn? Daar is een app voor ................................................... Een hoofdlamp met rood licht voor nachtopnamen ........................................................... Houd je camera stil ................................................................................................................ Je moet in de handmatige modus fotograferen ................................................................. Dit is het diafragma dat je gebruikt ...................................................................................... En de sluitertijd stel je hier op in .......................................................................................... Wanneer moet je de ISO-waarde verhogen? ...................................................................... Je moet in RAW fotograferen ............................................................................................... Gebruik een extreme groothoeklens .................................................................................... Schakel beeldstabilisatie uit .................................................................................................. Hoe stel je scherp op de sterren, methode 1 ....................................................................... Hoe stel je scherp op de sterren, methode 2 ....................................................................... Live View gebruiken om scherp te stellen ........................................................................... Gebruik voor superscherpe sterren focus peaking ............................................................. Het landschap op de voorgrond verlichten,methode 1 ...................................................... Het landschap op de voorgrond verlichten,methode 2 ...................................................... Foto’s van de Melkweg nabewerken ....................................................................................
122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143
Hoofdstuk 8
145
NABEWERKING
Maak je vlakke plaatjes fantastisch! Een JPEG of TIFF openen in Camera Raw ............................................................................ 146 Een beter uitgangspunt kiezen ............................................................................................. 147 Stel als eerste de witbalans in .............................................................................................. 148
xi
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 11
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud Een creatievere witbalans kiezen ......................................................................................... Stel nu de Witte en Zwarte tinten in ..................................................................................... De schuifregelaar Belichting instellen .................................................................................. Uitgebleekte hooglichten repareren ..................................................................................... Donkere schaduwgebieden openen ..................................................................................... Details en textuur verbeteren ............................................................................................... Laat de kleuren er levendiger uitzien ................................................................................... In de nabewerking een grijsverloop toevoegen .................................................................. Uitsnijden en rechttrekken .................................................................................................... Omzetten naar zwart-wit ....................................................................................................... Twee methoden om het contrast te verhogen .................................................................... Nevel uit je opnamen verwijderen ....................................................................................... Lensproblemen corrigeren ................................................................................................... Afrekenen met paarse of groene randen (chromatische aberraties) ................................. Je landschapsfoto’s verscherpen .......................................................................................... Reflecties maken .................................................................................................................... Afrekenen met gloed ............................................................................................................. Foto’s met verschillende scherpte stapelen ......................................................................... Truc voor een blauwe lucht ................................................................................................... De knop Automatisch als uitgangspunt gebruiken ............................................................. Een ‘dromerige’ uitstraling toevoegen ................................................................................ Wolken vervangen, techniek #1 ............................................................................................ Wolken vervangen, techniek #2 ............................................................................................ Afleidende dingen verwijderen ............................................................................................ Ruis alleen verwijderen op plekken waar het nodig is ....................................................... Foto’s gemaakt met lange belichtingstijden combineren ................................................... Breng details in de maan aan door foto’s te combineren ..................................................
149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175
Hoofdstuk 9
177
NOG MEER TIPS
Echt, is er nog meer? Ja, veel meer! Regenuitrusting (en waarom je die nodig hebt) ................................................................. Hoe droog je je natte spullen? .............................................................................................. Gebruik kleine vijvers of plassen voor reflecties ................................................................ Bewolkte dagen, genieten van een natuurlijke softbox ..................................................... Maak geen zwart-witfoto’s in de camera ............................................................................. Plaats mensen in het landschap ........................................................................................... Een mysterieuze sfeer creëren met mist en atmosferische effecten ................................. Je beslagen lens ontwasemen ............................................................................................. Het geheim voor een geweldige lucht ................................................................................. Hoe krijg je details in de maan? ...........................................................................................
178 179 180 181 182 183 184 185 186 187
xii
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 12
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Inhoud Batterijen die bij koud weer langer meegaan ...................................................................... Lichtstralen in een bos creëren ............................................................................................. Zonnestralen maken .............................................................................................................. De scherptediepte verhogen door het stapelen van foto’s met verschillende scherpte .. Stof op de sensor voorkomen .............................................................................................. Lenzen verwisselen op locatie .............................................................................................. Je landschapsassistent-telefoonapp ................................................................................... Time-lapsefoto’s maken ........................................................................................................
188 189 190 191 192 193 194 195
Hoofdstuk 10
197
LANDSCHAPSRECEPTEN
Hoe je smakelijke uitstralingen bereidt Voor de meeste recepten heb je deze twee nodig .............................................................. Compositie met leidende lijnen ............................................................................................ Spiegelachtige reflecties ....................................................................................................... Sterke voorgrondelementen ................................................................................................. Dramatische luchten .............................................................................................................. Bergtoppen ............................................................................................................................. Watervallen ............................................................................................................................ Beken met zijdeachtig water ................................................................................................. Zonsopkomst aan zee ............................................................................................................ Een landschap overdag ......................................................................................................... Water met een lange belichtingstijd ..................................................................................... HDR-landschap ....................................................................................................................... Berglandschap met verschillende lagen .............................................................................. Eenvoud .................................................................................................................................. Panoramische foto’s ............................................................................................................... Weids vanuit een lage hoek .................................................................................................. Atmosferische effecten .......................................................................................................... Canyons ..................................................................................................................................
198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215
INDEX ..................................................................................................................................... 216
xiii
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 13
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
Als je deze twee bladzijden overslaat… HOOFDSTUK 5
■
H D R & PA N O R A M A’ S
Hoe voeg je ze samen tot een enkele HDR-foto?
HOOFDSTUK 5
■
H D R & PA N O R A M A’ S
HDR-panorama’s maken
HOOFDSTUK 2
■
CAMERA-INSTELLINGEN EN LENZEN
Groothoeklens (waarom en welke)
Als je Photoshop of Lightroom gebruikt om je HDR-foto te maken, heb je eigenlijk alleen de 2 stops donkerdere en lichtere opnamen nodig om de foto te maken, alleen die twee foto’s. Je hoeft de normale belichting niet eens te gebruiken. (Opmerking: Voor de meeste andere HDR-toepassingen is die normaal belichte foto wel nodig.) Hoe dan ook, selecteer in Lightroom je twee bracketing-opnamen, ga vervolgens naar het menu Foto en kies onder Foto samenvoegen de optie HDR om het dialoogvenster Voorvertoning HDR samenvoegen te openen. Als je in Photoshop Camera Raw gebruikt, selecteer je in plaats daarvan de twee foto’s in de filmstrip aan de linkerkant en druk je vervolgens op Option-M (pc: Alt-M) om het dialoogvenster Samenvoegen tot HDR te openen. Als je je HDR-opnamen uit de hand maakt (het werkt veel beter als je vanaf een statief fotografeert, dus ik hoop dat je dit niet hebt gedaan), schakel je Automatisch uitlijnen (Afbeeldingen uitlijnen) in. Anders klik je gewoon op de knop Samenvoegen. De beste delen van beide opnamen worden nu tot één foto met een enorm uitgebreid toonbereik gecombineerd (en, bonus, je kunt de schaduwgebieden veel verder openen zonder dat er een hoop ruis verschijnt. Een verborgen voordeel van de ingebouwde HDR-functie van Lightroom en Camera Raw). Nog één ding (en dit is echt cool): de resulterende HDR-foto die Lightroom of Camera Raw maakt, is een DNG-bestand (op voorwaarde dat je bent uitgegaan van RAW-foto’s). De eigenschappen van een RAW-foto blijven dus behouden. Je staat versteld.
100
Nu gaan we de dingen op de spits drijven: geen HDR-foto, geen panorama, maar beide, in één foto en het is verrassend eenvoudig om te doen (vooral omdat Lightroom en Photoshop ingebouwde functies hebben voor het verwerken en aan elkaar plakken van HDR-panorama’s). Je doet het volgende: je maakt een panoramafoto zoals je normaal zou doen (door van links naar rechts een reeks foto’s van een scène te maken). Maar in plaats van een gewone reeks opnamen voor je panorama te maken, schakel je op je camera bracketing in en maak je telkens drie opnamen per opname voor de reeks panoramafoto’s. Vervolgens draai je de camera naar het volgende deel van de scène, maak je weer drie opnamen enzovoort, totdat je aan het einde bent. Importeer vervolgens alle bijbehorende panoramafoto’s in Lightroom of open ze in Camera Raw van Photoshop. Selecteer ze in Lightroom allemaal, ga vervolgens in het menu Foto naar Foto samenvoegen en kies HDR-panorama. Selecteer in Camera Raw alle foto’s in de filmstrip aan de linkerkant en klik vervolgens op het pictogram met de vier lijntjes rechtsboven in de filmstrip en kies Samenvoegen tot HDR-panorama. Het opent een dialoogvenster dat lijkt op het dialoogvenster Voorvertoning samenvoegen, maar als je in de rechterbovenhoek kijkt, ziewaarbij je zeer duidelijk dat hetlens voor HDR-panorama’s Verder geen speciale trucs Hoewel er gevallen zijn je een langere wilt gebruiken, is deis.groothoekhier,van we landschapsfotografie. doen net alsof het een Het gewoon panorama is, ‘te maar als wilt je op Samenvoegen lens de steunpilaar rare is dat je niet wijd’ worden achter de schermen eerst deduwt, HDR-opnamen samengevoegd en vergaan omdat eenklikt, extreme groothoeklens dingen van je af zodat bergen op volgens wordt panoramafoto elkaardie geplakt. Hetgroothoeduurt beslist langer dan de achtergrond nog verder wegdelijken. Bovendienaan hebben extreme een panorama maken, dit is een goed een klenzen vaak eenalleen bolvormige, afgeronde lens dus die ervoor zorgt datmoment je geen om grijsof vers kopje koffie zetten (of even naar de snackbar te rijden). houder te plaatsen. polarisatiefilters te kunt gebruiken zonder een grote, ingewikkelde Dit is een van die onderwerpen waarover mensen online eindeloos discussiëren, dus zal ik het zo stellen: als ik een ideale groothoek voor landschappen zou moeten kiezen, zou deze rond de 24 mm voor fullframecamera’s liggen of rond de 18 mm voor camera’s met een cropfactor. Natuurlijk krijg je wat101 meer flexibiliteit met een groothoekzoomlens, dus werkt een 24-105 mm op fullframecamera’s en ook een lichtere 16-35 mm (je hebt geen zwaardere, duurdere f/2.8 nodig voor landschapswerk. Ik gebruik de f/4. Deze is lichter en de helft van de prijs. Tenzij je regelmatig sterrenhemels fotografeert, zul je nooit die f/2.8 van de duurdere versie gebruiken). Voor camera’s met cropfactor heeftTamron een mooie 10-24mm f/3.5-5.6. Dat is een koopje en landschapsfotografen zijn gek op die lens. Kortom, ga niet te wijd (op een fullframecamera niet wijder dan 16 mm, op een camera met cropfactor, niet wijder dan 18 mm) en ga niet te smal (niet meer dan 35 mm op een fullframecamera of 24 mm op een camera met cropfactor).
042
HOOFDSTUK 2
■
CAMERA-INSTELLINGEN EN LENZEN
Wanneer een extreme groothoeklens te gebruiken?
Hoewel je nu weet dat mijn persoonlijke voorkeur voor fullframe landschapslenzen rond de 24 mm zou liggen (of 18 mm voor een camera met cropfactor), zijn er dan ook situaties waar je misschien wijder dan normaal wilt gaan? Welnu, als je iets heel dichtbij als je voorgrond hebt, zoals een grote rots of een stuk drijfhout, dan kunnen extreme groothoeklenzen er geweldig uitzien. Ook als je een waterval, in een bos of kloof of de Melkweg fotografeert (zie hoofdstuk 7) of... nou... je ziet dat een extreme groothoek soms handig kan zijn. Voor landschappen zal het niet je steun en toeverlaat zijn, omdat het dingen van de camera weg duwt (zodat grote bergen in de verte veel kleiner worden), maar als je fotografeert met een fullframecamera, kun je bijvoorbeeld de 15- 30 mm van Tamron, de 14-24 mm van Nikon, de 12-24 mm van Sony of de 11-24 mm van Canon nemen en dan heb je veel opties (maar houd er rekening mee dat deze lenzen allemaal vrij groot en zwaar zijn). Veel kleiner, lichter en veel goedkoper zijn de lenzen voor camera’s met cropfactor met het bereik van 10 mm en 12 mm (Canon, Nikon, Sony, Tamron en Sigma maken voor camera’s met cropfactor allemaal extreme groothoekzoomlenzen met een bereik van 10-24 mm of 10-22 mm) en ja, op camera’s met cropfactor moet je zo wijd gaan om dat te krijgen wat je een ultrawijd gezichtsveld kunt noemen.
043
(1) Oké, die kop slaat nergens op, maar het is zo belangrijk dat je deze vijf dingen leest voordat je aan dit boek begint dat ik er zeker van moest zijn dat je dat zou doen, ze lezen. Daarom heb ik een kop geschreven waarvan ik wist dat die je aandacht zou trekken en aangezien je dit leest, moet het gewerkt hebben, dus het begin is goed. Wat voor soort dingen zouden zo belangrijk zijn dat als je het zou missen, het slecht zou zijn? Nou, als je dit overslaat, weet je niet dat er een speciale webpagina is met een aantal video’s die ik voor je heb gemaakt en waar je veel plezier van zult hebben. Dit is de link naar die webpagina: kelbyone.com/books/ landscape. Nu volgen de vier andere belangrijke dingen (stop met gniffelen): (2) Hoe dit boek werkt: in feite zijn jij en ik samen bezig met een fotoshoot en geef ik je dezelfde tips, hetzelfde advies en leer ik je dezelfde technieken die ik in de loop der jaren heb geleerd van enkele van de beste professionals. Als ik met een vriend ben, sla ik alle technische dingen over. Als je bijvoorbeeld aan mij zou vragen: ‘Hé Scott, waar moet ik in deze scène op scherpstellen?’ Ik zou je dan geen lezing geven over hyperfocale afstand of scherptediepte-zones voor acceptabele scherpte. Ik zou zeggen: ‘Stel scherp op een plek die zich op ongeveer 1/3 van de rand van het kader bevindt.’ Ik zou het je kort en bondig en recht door zee vertellen en dat is ook ongeveer wat ik in dit boek doe. (3) Je hoeft dit boek niet van begin tot einde te lezen. Dit is een boek waar je overal in kunt springen, dus als er een bepaald onderdeel van landschapsfotografie is dat je als eerste wilt lezen, kun je gewoon naar dat hoofdstuk gaan en er meteen induiken, geen probleem. Als je helemaal nieuw bent, is het waarschijnlijk handig om vooraan te beginnen, omdat latere hoofdstukken voortbouwen op eerdere hoofdstukken, maar je hoeft het niet op volgorde te lezen.
xiv
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 14
27-05-19 11:52
HET GROTE LANDSCHAPSFOTOGRAFIEBOEK
… zou je je camera kunnen beschadigen of erger Hoofdstuk 1
ONMISBARE UITRUSTING
Spullen die je min of meer moet hebben Lees voordat je de inleiding van dit hoofdstuk leest nog even punt 5 op bladzijde xiii terug. Ik wacht wel even tot je terug bent. (Ik wacht…) Als je na het lezen weer hier terug bent gekomen, weet je vrij goed wat je te wachten staat: veel willekeurige gedachten die samen in een blender worden gegooid. Nou, maar omdat je punt 5 bent gaan lezen en bent teruggekomen, ga ik om je op mijn manier te bedanken, breken met de traditie en eigenlijk iets delen wat redelijk nuttig is. Gebruik dat niet tegen me en verwacht het ook niet in een inleiding van een ander hoofdstuk. Het heeft iets met uitrusting te maken en het is een geweldige triviantvraag die je kunt stellen op landschapsfotografiefeesten. Er zijn maar weinig mensen die dit weten, maar de term ‘tripod’ is geen bijnaam voor dat driepotige statief dat we gebruiken om onze camera’s stabiel op te plaatsen (vooral omdat de meeste eerdere versies vier poten hadden). Het is eigenlijk een militair acroniem dat werd gebruikt door de Amerikaanse Expeditionary Forces tijdens de Eerste Wereldoorlog in mei 1917, onder leiding van generaal John J. Pershing (1860-1948). TRIPOD staat voor ‘Terrain Relational Instrument for Photographing Objects at a Distance’ en werd vrij veel gebruikt tijdens bewakingsoperaties in de slag om het bos van Belleau bij de rivier de Marne. Het grootste probleem voor deze militaire fotografen was de snelheid waarmee de batterijen van hun spiegelreflexcamera’s tijdens de strenge Duitse winter leeg liepen. Vaak moesten ze een Uber of Lyft naar de regio Lorraine in Frankrijk nemen, waar ze reservebatterijen konden kopen in de lokale supermarkt, als deze open was. Zo niet, dan moesten ze deze bij Amazon bestellen. Gelukkig had generaal Pershing een Amazon Prime-account voor zijn troepen geopend, zodat levering op de volgende dag voor de jonge infanteristen gratis was. Ik wed dat je nu gaat nadenken over je beslissing om terug te keren naar de inleiding van dit hoofdstuk, is het niet?
Hoofdstuk 5
HDR & PANORAMA’S
Eh, het gaat over het maken van HDR- en panoramafoto’s Ik hoop dat je inmiddels hebt geleerd dat dingen in de wereld van de fotografie niet altijd zijn wat ze lijken. Woorden in kapitalen die een acroniem lijken te zijn, zijn vaak woorden en termen die beginnen met een ‘P’ en eindigen met een kleine letter ‘s’ lijken op woorden, terwijl het in feite acroniemen zijn. Het gaat om het leren van dit soort dingen, hoe je als een prof op feestjes moet praten, daar draait het om. Al die dingen zoals camerauitrusting en instellingen, dat is bijzaak. Kers op de taart. Het is het spreken van de juiste taal, die indruk maakt. Het opent deuren en laat de kassa rinkelen. Ja, man! Nu praat je als een professional! Laten we er een paar ‘woorddingen’ uitpakken. Eerst, HDR. Geen afkorting. Nooit geweest. Iemand heeft het getagd als ‘High Dynamic Range’, maar dat komt omdat ze niet wisten dat het een woord was. En wanneer mensen het antwoord niet weten, gaan ze dingen verzinnen, zoals de mensen die dachten dat de term HDR was uitgevonden door zeevarende piraten uit de 18e eeuw. Dat is waarom het wordt uitgesproken als ‘Haa-dee-errrrrrr!’ Je wilt niet geloven hoeveel professionals daar ingetrapt zijn. Het wordt eigenlijk uitgesproken als ‘Harder’, maar je zou het meerdere keren achter elkaar moeten zeggen, zoals ‘Harder, harder, harder!’ Aan de andere kant, wat panorama’s betreft, dat is eigenlijk een acroniem en het staat voor ‘Probeer als notoire opportunist rechte afrasteringen maar als statief’. Hoe dan ook, die echte naam moet wel waar zijn, want ik lees het op internet en de dingen die men op internet zegt, die zijn waar (dat lees ik tenminste op internet).
001
081
(4) Als je fotografeert met een digitale camera van Sony, Olympus of Fuji, laat je dan niet van de wijs brengen omdat er vaak een Canon- of Nikon-camera wordt afgebeeld. De meeste technieken in dit boek zijn van toepassing op elke digitale spiegelreflex- of spiegelloze camera en zelfs op veel digitale compactcamera’s. Sterker nog: een aantal is zelfs van toepassing als je alleen met de camera van je smartphone fotografeert. Laat merken of modellen je dus niet van de wijs brengen, dit gaat over het grotere geheel van landschapsfotografie. (5) Moet je de inleiding van elk hoofdstuk lezen? Ik heb een traditie in al mijn boeken die mijn lezers of verrukt of ze in woede laat uitbarsten. Dat is de manier waarop ik de inleiding van elk hoofdstuk schrijf. In een normaal boek geven deze korte inleidingen je een korte blik op de inhoud van het komende hoofdstuk. Maar de mijne... eh... nou... doen dat niet. Deze eigenzinnige, onsamenhangende inleidingen hebben weinig of niets te maken met wat er in het hoofdstuk staat. Ze zijn gemaakt om als een mentale pauze tussen de hoofdstukken te dienen en veel mensen vinden ze echt leuk. (Zelfs zo leuk dat we een heel boek met niets anders dan hoofdstukinleidingen uit mijn verschillende boeken hebben uitgegeven. Ik verzin dit niet.) Sommige ‘serieuze typen’ haten ze echter met de passie van duizend brandende zonnen. Gelukkig heb ik die gekkigheid beperkt tot die paar inleidingsbladzijden, in de rest van het boek kom ik gewoon meteen ter zake. Maar ik moest je waarschuwen voor het geval je een mopperkont bent en als je denkt dat dat op jou slaat, smeek ik je, om alsjeblieft de inleidingen van het hoofdstuk helemaal over te slaan. Oké, bedankt dat je de tijd hebt genomen om deze twee bladzijden te lezen. Nu ben je klaar om erin te duiken en er het beste van te maken. Sla de bladzijde om, we gaan aan de slag!
xv
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 15
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
■
ONMISBARE UITRUSTING
Je hebt een stevig statief nodig
Je gaat veel fotograferen bij weinig licht en je sluiter zal vaak secondenlang openstaan. Je hebt dus een stevig statief nodig om je camera de hele tijd dat de sluiter geopend is helemaal stil te houden, hij mag zelfs niet een klein beetje bewegen. Het sleutelwoord is hier ‘stevig’. Als je reis- of architectuurfoto’s maakt, of foto’s van mensen of vrijwel alles behalve landschappen, kun je zonder problemen wegkomen met een lichter, compact statief. Maar met landschapsfotografie sta je soms te fotograferen in winderige, regenachtige of onvoorspelbare weersomstandigheden (sommige van de beste landschapsfoto’s worden gemaakt in rottige omstandigheden) en je wilt niet het risico nemen dat je uitrusting letterlijk wegwaait. Ik zag het gebeuren tijdens een workshop die ik gaf: niet alleen werden de camera en het statief van een cursist omvergeblazen, ze tuimelden ook nog eens langs de zijkant van een rotsige heuvel naar beneden. Het geluid dat een statief en camera maken, die langs de zijkant van een rotsige heuvel naar beneden vallen zul je nooit meer vergeten. Het verdrietige is, dat je nooit zou hebben bedacht dat het zo hard kon waaien, dat zoiets kon gebeuren. En dat zou ook niet gebeurd zijn als die cursist gewoon een mooi, stevig statief had gehad. Een vriend van mij zei ooit: ‘Er zijn twee soorten statieven: (1) een lichtgewicht, dat gemakkelijk mee te nemen is en (2) een goede.’ Leer deze les niet op de harde manier, koop een goed statief. Je zult het vele jaren gebruiken en het zal je goed van pas komen (spreek die laatste regel met een Game of Thrones-accent uit, het zal je helpen om je edelmoediger te voelen wanneer je het extra geld uitgeeft).
002
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 2
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
■
ONMISBARE UITRUSTING
Vermijd het gebruik van de middenkolom
Veel statieven, vooral de compacte, hebben tegenwoordig een middenkolom die je naar boven kunt uitschuiven om je camera op een voor je oog comfortabele hoogte te krijgen (zie links). Het is prima om een statief met een dergelijke middenkolom te kopen, maar gebruik deze nooit. De bijnaam voor die middenkolom is in bepaalde camerakringen ‘de vervager’. Dat komt omdat deze de stabiliteit van je camera enorm vermindert (als je de camera op die uitgeschoven middenkolom bevestigt en het gaat zelfs maar een beetje waaien, kun je de camera zien bewegen terwijl je erbij staat). Koop, om ervoor te zorgen dat je niet in de verleiding komt, het juiste statief, een dat groot genoeg is om de poten tot op ooghoogte uit te spreiden. Op die manier heb je die dunne middenkolom helemaal niet nodig.
003
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 3
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
â–
ONMISBARE UITRUSTING
De poten van je statief uitschuiven
Wanneer we een statief gebruiken (wat vaak het geval zal zijn), is ons doel altijd maximale stabiliteit. En als het zelfs maar een beetje waait, willen we zeker weten dat we de dikste, stevigste poten gebruiken die ons statief heeft. Dat kan betekenen dat we in winderige situaties die kleine, dunne poten onder aan ons statief helemaal niet uitschuiven. We gebruiken dus alleen de dikkere, stevigere poten. Dit betekent dat je statief niet zo hoog zal komen en afhankelijk van het merk en model dat je hebt, moet je misschien een beetje voorover buigen om je foto te maken. Maar je statief zal in elk geval steviger zijn en minder snel verschuiven of kantelen. Daarom schuiven we de statiefpoten altijd eerst aan de bovenkant uit en werken dan naar beneden. De hele dunne poten schuiven we alleen uit als het helemaal niet waait. Nu we het er toch over hebben, nog een tip: de basisregel bij het opstellen van je statief is om de enkele poot voor je lens te plaatsen (want daar zit het meeste gewicht en je wilt niet dat je statief omvalt). Als je je statief echter geheel op een helling plaatst, moet je het zo plaatsen dat de kans op kantelen zo klein mogelijk is. Plaats in dat geval de ene poot aan de kant waar de kans op kantelen het grootst is. Als je bijvoorbeeld een foto vanuit een hoek naar boven maakt, helt de uitrusting naar je toe. Zet dan die ene poot naar je toe om als steun te fungeren.
004
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 4
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
■
ONMISBARE UITRUSTING
Hangend gewicht voor stevigheid
Als je buiten aan het fotograferen bent en het wordt echt winderig, heb je misschien behoefte aan wat extra stabiliteit. Daarom hebben veel statieven een haak aan de onderkant van de middenkolom. Die haak is bedoeld om extra gewicht aan te hangen, wat niet alleen helpt om je statief stabiel te houden, het zorgt er ook voor dat het niet omverwaait (als je eenmaal een paar statieven met camera’s erop hebt zien crashen, neem je dit ‘gewichtige’ idee wel serieus). In plaats van een zandzak mee te nemen (trouwens, als je een zandzak koopt, zit daar over het algemeen geen zand in). Het is gemakkelijker om een zandzak mee te nemen dan je zou denken. Je vouwt ze gewoon op en stopt ze in het buitenste vak van je cameratas. Je voegt het zand ter plaatse toe, omdat zand vrij algemeen aanwezig is. Maar veel fotografen hangen gewoon hun cameratas(sen) aan die middenkolom. Tot nu toe heb ik nog nooit een statief met een cameratas eraan om zien vallen, maar bedenk wel het volgende: als het statief omvalt en er hangt een zandzak aan, dan is de zandzak wel het laatste waar je je zorgen over hoeft te maken.
005
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 5
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
■
ONMISBARE UITRUSTING
Hoe spreid je de poten?
Er komt een moment dat je je camera op een heel laag standpunt moet plaatsen, zoals wanneer je op rotsen in een beek komt te staan of omdat je een groot element op de voorgrond wilt hebben (als je bijvoorbeeld met een extreme groothoeklens fotografeert). In die situaties moet je om heel laag te kunnen komen de poten van je statief wijd uit kunnen spreiden. Elk statief werkt een beetje anders, maar de basisgedachte is dat wanneer je normaal de poten van je statief verlengt en ze er horizontaal uit trekt, ze ongeveer onder een hoek van 45° op hun plaats klikken. Door de poten te spreiden, kun je veel verder gaan dan die standaardpositie. Als je aan de bovenkant van elke poot kijkt, in de buurt van waar de poot aan de middenplaat is bevestigd (waar je balhoofd is bevestigd), zie je een kleine hendel (zie de inzet hierboven). Trek aan die hendel (of gebruik de ontgrendeling, afhankelijk van het merk en model van je statief). Nu kun je de poten voorbij die standaardpositie uitklappen en de poten bijna helemaat plat horizontaal uitspreiden. Als je op de ontgrendeling zelf kijkt, tref je meestal twee of drie inkepingen aan, zodat je de poten tamelijk laag of heel erg laag kunt uitspreiden (zie afbeelding, waar mijn statief op het ijs is geplaatst). Voor landschapsfotografie is het belangrijk om zo’n laag perspectief als dit te kunnen gebruiken en daarom hebben veel statieven tegenwoordig deze spreidfunctie ingebouwd.
006
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 6
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
â–
ONMISBARE UITRUSTING
Heel erg laag kunnen gaan met behulp van een Platypod
Dit is een dun, superstevig, lichtgewicht (90 gram) plaatje waarop je je balhoofd en camera bevestigt in plaats van op een statief. Dit is, zonder twijfel, een van mijn favoriete allround camera-accessoires van de afgelopen paar jaar geweest en ik ben er een beetje toevallig een evangelist van geworden. Ik vertel het tegen iedereen omdat ik het zo geweldig vind. Ik gebruik een Platypod (in plaats van een statief) wanneer ik ofwel: (a) heel laag bij de grond wil komen zonder te moeten stoeien met het uittrekken van mijn statiefpoten, (b) op een plaats moet fotograferen waar statieven onpraktisch zijn of niet zijn toegestaan of (c) mijn camera ergens wil plaatsen waar een statief niet past of waar het misschien gevaarlijk is (omdat hij zou kunnen omvallen). Ik bewaar hem letterlijk in mijn overhemd of jaszak. Hij is gemaakt van aluminium van vliegtuigkwaliteit en je gelooft niet hoe sterk die is: ik bevestig er mijn camera met zowel mijn grootste groothoeklens als mijn 70-200 mm op (met de voetplaat bevestigd aan de statiefvatting op de lens) en het werkt als een tierelier! Hij wordt geleverd met vier metalen pootjes met schroefdraad, zodat je ‘m op rotsen of op hout kunt plaatsen en hij heeft een riem waarmee je hem direct op relingen en dergelijke kunt bevestigen (geweldig bij watervallen of bruggen over beekjes). Je gaat zodanig van dit accessoire houden dat jij ook een evangelist wordt. De Platypod Ultra kost rond de 50 euro en zijn veel grotere en zwaardere broer, de Platypod Max, voor mensen die echt lange lenzen gebruiken of die bang zijn dat ze omvallen, kost ongeveer 90 euro.
007
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 7
27-05-19 11:52
HOOFDSTUK 1
■
ONMISBARE UITRUSTING
Neem een balhoofd
In de loop der jaren heb ik elk ding dat je maar kunt bedenken gebruikt om mijn camera op een statief te bevestigen: van een pistoolgreep tot een 3-weg- en een videokop. Maar voor landschapsfotografie (en voor al het andere ook) is er niets nauwkeuriger en gemakkelijker in gebruik dan een balhoofd. Ze zijn er in alle soorten, maten en prijzen. Ik heb een aantal verschillende balhoofden die ik in de loop der jaren heb verzameld. Ze variëren van een balhoofd van het merk Neewer (ongeveer € 20) tot mijn geliefde Really Right Stuff BH-40, een prachtig vervaardigd stuk gereedschap (door velen, waaronder ondergetekende, gezien als het beste balhoofd dat ooit is gemaakt). Het is niet goedkoop (ongeveer € 400), maar ik heb deze al meer dan 10 jaar en voor € 40 per jaar het allerbeste gebruiken is een koopje. Een andere die ik echt leuk vind, is de Oben BE-117 en kost ongeveer € 75. Er is heel veel keuze en als je er eenmaal een hebt gebruikt, wil je nooit meer iets anders. Zo eenvoudig in gebruik en zo nauwkeurig, gewoon heerlijk.
008
00_LandschapsfotografieKelby_BOEK.indb 8
27-05-19 11:52