9789401498272

EERLIJK GEZEGD Op zoek naar authenticiteit in een opgejaagde wereld

ANNELIES VERLINDEN

Inhoud

Voorwoord 7

DAG 1

De onverwachte minister

9

DAG 2

De publieke figuur

25

DAG 3

De goede huisvader

47

DAG 4

De koorddanser

71

DAG 5

De zoveelste feministe

91

DAG 6

De langeafstandsloper

113

DAG 7

De toeschouwende betrokkene

129

Voorwoord

Nooit gedacht dat ik ooit een boek zou schrijven en al hele­ maal niet over mezelf. Maar nu er ruim drie jaar verstreken zijn sinds ik van de ene op de andere dag minister werd, wil ik mijn verhaal uitvoeri­ ger vertellen. Hoe vergaat het me, als politicus en als mens? Wat viel me het zwaarst? Welke verwezenlijkingen gaven me het meeste voldoening? Ik deel het graag in alle eerlijkheid, onverbloemd, met de twijfels, nuances en emoties die daar­ bij kwamen kijken. Dit boek is opgebouwd uit verschillende momenten die voor mij memorabel of tekenend zijn geweest. Ik geef een blik achter de coulissen van belangrijke beslissingen. Uit­spraken in de media krijgen hier de nodige context. Politiek beleid moet volgens mij aandacht blijven hebben voor de com­ plexiteit van de werkelijkheid en voor de lange termijn, an­ ders kan het niet duurzaam zijn. Dat punt zal ik een paar keer maken in de hoofdstukken die volgen, en dat is meteen ook de kern van mijn ambitie als minister.

7

Ook wil ik meer menselijkheid brengen in de interne keuken van de politieke wereld. Als je, zoals ik, geen tafelspringer bent en niet van zelfpromotie houdt, ligt de huidige cultuur behoorlijk ver buiten je comfortzone. Daar komt nog bij dat ik als vrouw vaak op een andere manier wordt bejegend dan mannelijke collega’s, en dat blijft verbazen. Dit alles is een analyse waard, en de uitkomst daarvan staat in dit boek. Binnen de hectiek van de federale regering en de politiek in België mag ik een prachtige opdracht vervullen. Daarin wil ik zoveel als mogelijk mezelf zijn en blijven. Die zoektocht – soms ook een worsteling – is richtinggevend voor mij. Het is namelijk mijn overtuiging dat we vandaag binnen en buiten de politiek onnoemelijk veel te winnen hebben bij meer au­ thenticiteit. De laatantieke filosoof Augustinus zei het 1600 jaar geleden ook: ‘Wij zijn de tijden. Zoals wij zijn, zo zijn de tijden’.

8

DE ON V ERWACHTE MINISTER

DAG 1

H

et is woensdag 30 september 2020, halftwaalf. Ik ben thuis aan het werk. Vijf uur eerder is er na 493 dagen onderhandelen overeenstemming be­ reikt over het federaal regeerakkoord: ons land krijgt een nieuwe regering. Eindelijk. Coformateurs Alexander De Croo en Paul Magnette zijn op weg naar de koning om verslag uit te brengen. De partijvoorzitters rest nu de taak om de minis­ terportefeuilles en bevoegdheden te verdelen. Zoals veel Belgen volg ik de regeringsvorming via nieuws­ berichten op mijn smartphone. Toch voelen de laatste dagen van deze editie voor mij anders dan anders. Die woensdag­ ochtend zou ik namelijk het vliegtuig nemen voor een fiets­ vakantie op Sicilië, maar ik heb mijn vertrek dinsdagavond uitgesteld op vraag van toenmalig cd&v-voorzitter Joachim Coens. Waar hij precies naartoe wilde, was me niet duidelijk. Ik leerde Joachim kennen toen ik hem als rechtenstudent interviewde voor een paper over het nieuwe decreet ruimte­ lijke ordening. Hij zat toen in het Vlaams parlement. Later ontmoetten we elkaar weleens op een werkgerelateerde re­ ceptie: DLA Piper, het advocatenkantoor waar ik werkte, be­

11

handelde een aantal dossiers die zich afspeelden in de haven van Zeebrugge, waar Joachim inmiddels gedelegeerd be­ stuurder was. Politiek interesseerde me altijd al. Ik was pas vijftien toen ik met een vriendin regelmatig Knack doorploegde om te dis­ cussiëren over de politiek. Opmerkelijke passages uit poli­ tieke interviews en uit Kwaad Bloed op de laatste pagina, markeerden we ijverig in fluostift. Ik was twintig, en groeps­ leidster bij VKSJ in Schoten, toen via een buurvrouw de vraag kwam of ik wilde meedoen aan de lokale verkiezingen van 2000 in Schoten. Zo rolde ik in de politiek, eerst op gemeen­ telijk niveau, daarna ook bij JONGCD&V Nationaal. In 2011 gaf ik het stokje van gemeenteraadslid door. Het politiek en­ gagement met de vele avondvergaderingen in Schoten viel niet langer te combineren met mijn intense professionele activiteiten bij DLA Piper in Brussel, waar ik in 2011 ook ven­ noot was geworden. Maar de betrokkenheid bleef. Als je zelf veel kansen hebt gekregen in het leven, wil je ook iets teruggeven aan anderen. Daarover wilde ik mee blijven nadenken, want het is mijn vaste overtuiging dat je niet enkel voor jezelf leeft, maar vooral ook om iets te mogen be­ tekenen voor anderen. Dus gaf ik Joachim via korte bericht­ jes af en toe mijn mening over de politiek, ook nadat hij in december 2019 partijvoorzitter en enkele dagen later infor­ mateur werd. ‘Waarom lukt het maar niet om een regering te vormen? Dat moet toch anders kunnen?’, stuurde ik hem,

12

ietwat verontwaardigd. Ook toen hij geen informateur meer was, hadden we nu en dan contact. Ik was ervan overtuigd dat het toch mogelijk moest zijn om midden in een buiten­ gewone gezondheidscrisis een regering te vormen. Vanaf het voorjaar van 2020 spraken we elkaar vaker, over de gang van zaken in de politiek, het partijlandschap, mogelijke coalities en pertinente dossiers voor de toekomst. Dat gebeurde in­ formeel, via WhatsApp, aan de telefoon of bij een koffie. ― •― Op vrijdag 25 september 2020 wordt duidelijk dat de rege­ ringsonderhandelingen naar een ontknoping gaan. Ik krijg een berichtje van Joachim: ‘We moeten nog eens een koffie gaan drinken.’ We treffen elkaar op de Zavel in Brussel: de onderhandelingen vinden plaats in het Egmontpaleis, aan de overkant van de straat. Joachim geeft me de stand van zaken over de regeringsonderhandelingen en we praten over de regeringspuzzel. Ik krijg het gevoel dat hij iets van mij verwacht, maar er komt geen concrete vraag. In de dagen die volgen, maalt dat gesprek verder in mijn hoofd. Daarom breng ik hem de dinsdag daarna op de hoogte van mijn reis­ plannen voor de volgende dag. ‘Ik zou dat niet doen. Je kan altijd donderdag nog vertrekken.’ In de veronderstelling dat ik ’s anderendaags de fietsgroep achterna zal reizen, ben ik die woensdag dus thuis aan het werk.

13

En dan is daar dat telefoontje. Woensdag 30 september, rond halftwaalf. Joachim valt met de deur in huis. Wat ik vind van Defensie? ‘Goh, ik heb niet het gevoel dat dat echt vertrouwd terrein is voor mij.’ Wanneer ik ophang, durf ik de gedachte toe te laten dat hij mij misschien aan boord wil halen in de nieuwe regering, maar de communicatie van Joachim is niet helemaal duidelijk en om mezelf te bescher­ men tegen een potentiële anti-climax, dwing ik mezelf om vooral niet op de feiten vooruit te lopen. Ik ben graag advo­ caat en ik heb altijd gedacht dat ik bij DLA Piper met pensi­ oen zou gaan. Wat komt, dat komt. Ik probeer me te concen­ treren op het ontwerp van overeenkomst dat ik voor een cliënt aan het schrijven ben in het kader van een belangwek­ kend publiek-privaat ontwikkelingsproject. Een halfuur later belt hij terug: ‘Wat denk je van Binnen­ landse Zaken?’ Nu is de vraag wél heel concreet. Een man­ daat als minister. En wat voor één. Binnenlandse zaken en veiligheid liggen me wel, en mijn ervaring in publiek en ad­ ministratief recht sluit aan bij de context van deze bevoegd­ heid. Boven­­dien komt bij het mandaat ook de opdracht van Institutionele Her­vormingen. Door de constitutionele voor­ uitgang die ons land volgens mij nodig heeft, ben ik echt ge­ triggerd. Het brengt me ook terug naar de gesprekken die ik als vijftien­jarige had, toen tijdens de speeltijd vurige com­ munautaire discussies werden gevoerd. Ik herinner me dat in het schoolreglement stond dat er tijdens de speeltijd geen

14

Frans mocht worden gesproken, een merkwaardig regle­ mentair kleinood voor francofone bestemmelingen. Enkele korte vragen verder, over de mogelijke collega-mi­ nisters en de volgende stappen, is het telefoongesprek ten einde. Het moet snel gaan. No time to waste. Ik bedenk na de vraag van Joachim onmiddellijk dat ik op die manier de mogelijkheid zou krijgen om me écht in te zet­ ten voor het algemeen belang. Ik voel meteen dat ik finaal geen ‘neen’ zal zeggen: dit is een van die uitnodigingen in het leven die je in mijn ogen eenvoudigweg niet kan weigeren. Ook Joachim kent me voldoende om te weten dat ik niet zal weigeren. In afwachting van mijn definitieve antwoord be­ zorgt hij me daarom het regeerakkoord, zodat ik weet wat daarin staat en wat de ambities zijn. Ik stuur een berichtje in de familiechat en onmiddellijk belt mijn mama me op. Zij is altijd mijn eerste aanspreekpunt, zeker op cruciale momen­ ten. Zij is terughoudend bij de gedachte dat haar dochter misschien plotsklaps minister zal worden: ‘Zou je dat wel doen? Weet je waaraan je begint?’ Ik informeer ook enkele goeie vrienden, allicht hopend op niet al te veel ontradende boodschappen. Ze zeggen weleens dat je de belangrijkste beslissingen in je leven in vijf minuten neemt. Dit is voor mij zo’n moment. Deze kans is uniek. Ik laat Joachim weten dat ik het doe.

15

Meteen slaan ook wel de zenuwen toe. Ik, lid van de rege­ ring? Wat moet er met mijn dossiers en cliënten? Moet deze vraag van Joachim nog worden bevestigd door de partij op het congres? Hoe kan ik het mandaat zo goed mogelijk star­ ten? Wat is het eerste dat ik moet en kan doen als minister? De rest van die woensdag verloopt razendsnel. Eerst en vooral doe ik nog enkele telefoons en stuur ik berichtjes naar mijn beste vrienden, die ik ook wel mijn lifecoaches mag noemen, en mijn naaste collega’s. Ik vind het belangrijk dat mijn vertrek overnight op kantoor zo goed mogelijk en in de best mogelijke verstandhouding wordt geregeld. Vertrekken naar het partijcongres in de Antwerpse Elisa­ beth­­zaal is heel erg spannend. Veel duidelijke instructies heb ik daar van Joachim immers niet over gekregen. Ge­ lukkig gaat mijn goede vriendin Caroline met me mee. We zijn aan de late kant en gaan dus op het balkon zitten, hele­ maal bovenaan in de zaal. De avond verloopt zoals dat van partijcongressen over regeringsdeelname kan worden ver­ wacht. Voor- en enkele tegenstanders van onze regerings­ deelname brengen, doorgaans zeer eloquent, hun standpun­ ten naar voren. Ik ga er nog steeds van uit dat er later op de avond ook nog gedebatteerd en gestemd zal worden over de ministerkeuze. Maar terwijl het congres nog volop loopt, krijg ik al de eerste berichten met felicitaties van vrienden en kennissen die gelezen hebben dat ik minister zou worden. ‘Wat lezen we in de krant? Jij wordt minister!’ Overdonderd door de snelheid waarmee dit nieuws wereldkundig wordt –

16

het zal niet de laatste keer zijn dat ik verrast ben door het tempo van news alerts, met groot en klein nieuws, al dan niet correct –, dringt het tot me door dat het verhaal nu echt gestart is, minder dan acht uur na de vraag van Joachim. Ook komen vanuit de zaal enkele blikken mijn richting uit. Velen zijn verrast mijn naam te horen. Bij sommige oude be­ kenden – uit mijn JONGcd&v-periode – zie ik een veelbete­ kenende glimlach. Anderen lijken teleurgesteld, en zijn ont­ wijkend. Ik begrijp hun frustratie, maar het geeft me wel even een ongemakkelijk gevoel. Het congres eindigt met een applausgoedkeuring van de regeringsdeelname, en wat mij betreft abrupt, wanneer blijkt dat statutair geen stemming meer nodig is over mijn aanduiding. Het is gebeurd. Ik begon de dag als advocaat, zoals elke dag van de voorbije achttien jaar, en een dag later zal ik de eed afleggen als mi­ nister van Binnenlandse Zaken. Op minder dan 24 uur van betrokken toeschouwer naar toeschouwende betrokkene. ― •― Veel mensen noemen mijn keuze gedurfd. Ik bedenk me dan dat een gedurfde keuze maken op zich niet zo moeilijk is. De hoge verwachtingen als gevolg van die keuze inlossen is heel wat anders. Hoe maak je, binnen een per definitie beperkt tijdsbestek, een zo groot mogelijk verschil? Die vraag stel ik mezelf nog elke dag. En eigenlijk was dat ook al zo toen ik leidster en later groepsleidster was, maar ook als managing partner bij DLA Piper. Ook die verantwoordelijkheden nam

17

www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Redactie: Frederique Vanneuville Vormgeving omslag en binnenwerk: Studio Lannoo (Mieke Verloigne) Omslagfoto: Christophe De Muynck © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2024 en Annelies Verlinden ISBN 978 94 014 9827 2 D/2024/45/131 NUR 740 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.