T I J D L I J N VA N DE GESCHIEDENIS
Jackets Design Development Manager Sophia MTT DTP Designer Ashok Kumar Art Director Karen Self Design Director Phil Ormerod Associate Publishing Director Liz Wheeler Publishing Director Jonathan Metcalf Designers Paul Tilby, Paul Reid Senior Editor Hugo Wilkinson Senior Art Editor Duncan Turner Managing Editor Angeles Gavira Guerrero Managing Art Editor Michael Duffy Production Editor Robert Dunn Production Controller Meskerem Berhane Senior Jackets Designer Surabhi Wadhwa-Gandhi
Oorspronkelijke titel Timelines of World History Oorspronkelijke uitgever Dorling Kindersley Limited Copyright © Dorling Kindersley Limited, 2022 A Penguin Random House Company, 2022 Copyright Nederlandse vertaling © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2023 Vertaling Sanders Buesink en Joost Zwart Boekverzorging Asterisk*, Amsterdam
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, of op welke andere wijze ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. ISBN 9789401495233 NUR 680 D/2023/45/358 www.lannoo.com Gedrukt in VAE
www.dk.com
SCHRIJVERS
ADVISEURS
Tony Allen Tony Allen is auteur van veel boeken over geschiedenis voor het grote publiek en was serieredacteur van de 24-delige Time-Life History of the World.
R.G. Grant Historicus R.G. Grant schrijft voor volwassenen en kinderen over een breed scala van onderwerpen binnen de culturele, technologische en militaire geschiedenis.
Philip Parker Historicus Philip Parker, gespecialiseerd in de middeleeuwen, heeft boeken geschreven over de Romeinen en de Vikingen, en enkele historische atlassen.
Dr. Kay Celtel Schrijfster en historica Kay Celtel heeft tal van populaire boeken geschreven over onderwerpen als geschiedenis, architectuur, cultuur en literatuur.
Ann Kramer Ann Kramer studeerde geschiedenis en schrijft over onderwerpen variërend van oorlogservaringen van vrouwen tot zwarte Amerikaanse geschiedenis.
Marcus Weeks Musicus en schrijver Marcus Weeks heeft bijdragen geleverd voor tal van boeken over filosofie, kunst en de geschiedenis van de antieke wereld.
Professor Michael Fisher Emeritus hoogleraar Geschiedenis, Oberlin College, VS Dr. Connor Judge Postdoctoraal medewerker Chinastudies, Somaiya Vidyavihar University, India Professor Tyesha Maddox Hoogleraar Geschiedenis van de Afrikaanse Diaspora, Fordham University, VS
Dr. Angélica Baena Ramírez Voormalig hoogleraar Geschiedenis, Acatlancampus van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico. Gastonderzoeker en -lector aan UNAM UK en UK Mexican Arts Society
INHOUD
4 mjg – 201 v.C.
200 v.C. – 599 n.C.
600 n.C. – 1199
1200 – 1599
1600 – 1699
10
40
74
104
140
1700 – 1799
1800 – 1879
1880 – 1934
1935 – 1979
1980 – 2023
170
202
232
258
288
12
10.000 v.C.–3000 v.C.
ca. 4100–2900 v.C.
Stadstaten IN MESOPOTAMIë
Een van de eerste beschavingen, Sumer, ontstond uit nederzettingen in het gebied tussen de Tigris en de Eufraat, twee rivieren in het huidige Irak. Veel van deze dorpen groeiden uit tot grotere stedelijke gebieden. De eerste echte stad was Uruk, het politieke en culturele centrum van de regio. Op het hoogtepunt woonden er 80.000 mensen in de stadstaat Uruk, waarvan de helft in de stad zelf.
▷ Witte tempel van Uruk, moderne interpretatie
10.000 v.C.
ca. 5500–2800 v.C. Neder zettingen in de Indusvallei vormen het begin van de vroege Harappabeschaving ca. 8040-7510 v.C. De 3 meter lange Kano van Pesse, het oudst bekende vaartuig ter wereld, wordt met verschillende kleine bijltjes uit een grove den gehakt
ca. 5000–3520 v.C. Tijdens de vroege Jomonperiode in Japan ontstaan kleine dorpen
Goud en koper waren de eerste metalen die bewerkt werden
ca. 9500 v.C.
Tempels van GöBEKLI TEPE
In Anatolië, in het zuidoosten van Turkije, werd een complex met steencirkels ontdekt bij een locatie die Göbekli Tepe wordt genoemd. De zorgvuldig gesneden, T-vormige stenen zuilen stonden in gaten die in de stenen vloer waren uitgehakt. Waarschijnlijk had de ronde vorm een religieuze of rituele betekenis en is dit een van de oudste religieuze bouwwerken ter wereld.
◁ Ronde tempel van Göbekli Tepe
10.000 v.C.–3000 v.C.
13
3100 v.C.
verenigd egypte
De twee koninkrijken van Opper- en Neder-Egypte worden verenigd door Narmer (ook bekend als Menes), die de eerste dynastie stichtte en de eerste farao was van de vroegdynastieke periode. Zijn verhaal werd vastgelegd in beelden en hiëroglyfen op voorwerpen als het Narmerpalet, een versierd tablet dat werd gebruikt bij het verpulveren en mengen van cosmetica.
▷ Het Narmerpalet
ca. 4500 v.C. Het smelten van metaal ontstaat uit het verhitten van kopererts in een vuur
ca. 3500 v.C. Stichting van Huaricanga, de eerste stad van de Norte Chicobeschaving in Peru
ca. 3500 v.C. Aanleg van het oudste aardwerkcomplex in Noord-Amerika bij Watson Brake in Louisiana
3000 v.C.
ca. 3500 v.C.
VRoege wielen
In Mesopotamië werden steeds grotere dieren gedomesticeerd, zoals runderen en ezels, die door boeren werden ingezet om akkers te ploegen of karren te trekken. De Sumerïers bouwden karren met houten wielen, speciaal voor de landbouw. Niet lang daarna werden er ook militaire en ceremoniële wagens ontworpen, gemodelleerd naar de boerenkarren. △ Sumerische strijdwagen op de Standaard van Ur
ca. 9500–3500 v.C.
ONTSTAAN VAN LANDBOUW
De overstap van een nomadische naar een agrarische levensstijl was een voorwaarde voor de ontwikkeling van de eerste beschavingen met dorpen.
ca. 9500 v.C. In de ‘vruchtbare sikkel’, een gebied in Egypte en West-Azië, gaan mensen wilde grassen oogsten en daarna verbouwen.
ca. 8500 v.C. Geiten en schapen worden de eerste gedomesticeerde dieren, terwijl de landbouw het Midden-Oosten verovert.
ca. 5000–3000 v.C. De Chinese Yangshaocultuur strekt zich uit van de Gele Rivier tot aan delen van Gansu. Er wordt vooral gierst verbouwd.
3500 v.C. De eerste ploegen worden uitge vonden, op verschillende plekken; runderen en ezels worden als trekdieren gebruikt.
36
DE QINDYNASTIE
221–206 v.C.
DE QINDYNASTIE
In 221 v.C. stichtten de Qin een verenigd
uitgebreid wegennetwerk dat de handel
Chinees rijk. Daarmee kwam de Periode van
tussen de verschillende Chinese regio’s
de Strijdende Staten ten einde. Zheng,
bevorderde. Misschien wel het meest in het
koning van de staat Qin, onderwierp de
oog springend was het mausoleum dat voor
andere zes staten en stichtte als keizer Qin
hem werd gebouwd, met zijn graftombe.
Shi Huang de Qindynastie, de eerste
Het was zo groot als een stad en werd
Chinese keizerlijke dynastie.
bewaakt door een heel leger aan
Het succes van Qin Shi Huang wordt toegeschreven aan de strenge regeerstijl
terracottabeelden. De andere staten beschouwden de Qin
die hij in Qin had geïntroduceerd en daarna
als tirannen, en het regime drukte alle
doorvoerde in het hele rijk. Onder zijn
kritiek meteen de kop in. Desondanks
bewind werden munten, weeg- en
slaagden Qin Shi Huang en zijn adviseurs
meetsystemen en het schrift
erin om het land te verenigen, na een aantal
gestandaardiseerd. Hij liet veel
onrustige eeuwen. De dynastie was geen
infrastructuur aanleggen, waaronder een
lang leven beschoren. In 206 v.C. werd de
muur in het noorden die later de basis
tweede en laatste Qinkeizer afgezet.
vormde van de Chinese Muur, en een
SLEUTELMOMENTEN 221 v.C. Qin Shi Huang grijpt de macht De stichter van de Qindynastie, Qin Shi Huang (links), was koning van 247 tot 221 v.C. Nadat hij de andere staten had verslagen, riep hij zichzelf uit tot keizer van een verenigd China. Zijn hervormingen vormden het fundament waarop andere Chinese dynastieën de daaropvolgende tweeduizend jaar verder konden bouwen. Zijn opvolger, Qin Ershi, werd al snel verdreven door de Handynastie. 221–210 v.C. Invoering van het legalisme Keizer Qin Shi Huang wilde het bestuur centraliseren en maakte een einde aan de politieke en culturele diversiteit van de ‘Honderd Scholen’ van het denken uit de Periode van de Strijdende Staten. Met behulp van rijkskanselier Li Si voerde hij een strenge, autoritaire regeringsvorm in die legalisme wordt genoemd. De klassieke geleerden uit de Zhoudynastie werden uit de weg geruimd (vaak zelfs levend begraven, zie links) en hun boeken werden verbrand.
DE QINDYNASTIE
Het terracottaleger dat het mausoleum van de eerste keizer bewaakt, is een symbool van zijn macht. Meer dan 8000 beelden van individuele soldaten, en honderden paarden en strijdwagens, werden met hem begraven om hem te vergezellen in het hiernamaals.
37
76
700 n.C.–759 n.C.
711 n.C.
Arabisch-berbers leger verovert Spanje
Nadat de Omajjaden Noord-Afrika hadden veroverd, staken ze in 711 n.C. over naar Spanje, dat in handen was van de Visigoten. Het Arabisch- Berberse leger van Tariq ibn Ziyad versloeg de Visigotische koning Roderik bij Guadalete en veroverde binnen zes jaar het hele Iberisch schiereiland, op een paar christelijke enclaves in het noorden na.
700 n.C.
734 n.C. De Frankische hofmeier Karel Martel verslaat de Friese koning Poppo in de slag aan de Boorne. Daarmee komt een einde aan de onafhankelijkheid van Friesland 725 n.C. De Hohokam bouwen nederzettingen met complexe irrigatiekanalen in de Sonorawoestijn in het huidige Arizona
726 n.C.
beeldenstorm in het Byzantijnse rijk
De verering van iconen (portretten van Jezus en heiligen) was populair in het Byzantijnse Rijk, maar vanaf 726 n.C. voerde keizer Leo III een iconoclastisch beleid – alle iconen moesten worden vernield. Volgens Leo en zijn hoog geplaatste geestelijken waren de Byzantijnse verliezen tegen de Arabieren te wijten aan onvrede van God over de iconenverering. Het beleid was weinig populair, maar hield toch zestig jaar stand.
◁ Byzantijnse iconoclasten
700 n.C.–759 n.C.
77
751 n.C.
Pepijn de korte, koning der franken
△ De Slag bij Guadalete
De Merovingische dynastie in Francia was verzwakt. De echte macht was in handen van de hofmeiers, hooggeplaatste hofmedewerkers uit de Karolingen familie. In 751 werd de laatste Merovingenheerser, Childerik III, afgezet door de Karolinger Pepijn de Korte. Met goedkeuring van de paus liet Pepijn zich tot koning kronen en kwam de macht weer in koninklijke handen.
◁ Pepijn (III) de Korte, Karolingische koning
751 n.C. Een Arabisch leger van het Abbasidenka lifaat verslaat de Chinese Tang bij de Slag om Talas
752 n.C. De Longobarden nemen Ravenna in, de laatste Byzantijnse vesting in Noord-Italië
755 n.C. De Tangdynastie in China is verzwakt door de An Lushanopstand
759 n.C.
756 n.C. Abd al-Rahman I sticht het Omajjadenkalifaat Córdoba
750 n.C.
de Abbasiden verdrijven de omajjaden
Abu al-Abbas al-Saffah, een afstammeling van de oom van Mohammed, leidde een opstand tegen de Omajjaden uit Syrië. Hij versloeg de Omajjadische kalief en vestigde een Abbasidenkalifaat in Irak, waar zijn opvolger al-Mansur de stad Bagdad stichtte. ◁ Bagdad ten tijde van al-Mansur
715–1450 MIDDELEEUWSE BOEKVERLUCHTING Vanaf 500 n.C. werden er duizend jaar lang rijkversierde, vaak religieuze of historische manuscripten gemaakt – eerst alleen in kloosters, maar later ook voor rijke heren die geletterd waren.
ca. 715 n.C. Het Lindis farne-evangeliarium, genoemd naar het kloos ter waar het lag, wordt versierd met sieraden.
781 n.C. Het Godescalc-evangelistarium wordt gemaakt in op dracht van Karel de Grote.
ca. 1113 De Nestorkroniek is een verslag van de Russische geschiedenis, van het begin tot aan de kroning van Vladimir III.
1405–1408 Het getijdenboek van Jean, hertog van Berry, en vergelijkbare gebedsboeken zijn een hype onder de rijken.
114
DE ZWARTE DOOD
1346–1351
DE ZWARTE DOOD
De pandemie die we kennen onder de
1350 het Baltisch gebied. Het sterfte
naam Zwarte Dood begon in 1346, toen de
percentage lag schrikbarend hoog, tot
builenpest uitbrak onder de troepen van
mogelijk tachtig procent. Hele dorpen
een Mongoolse prins tijdens de belegering
werden uitgeroeid en in sommige gebieden
van Kaffa, een Genuese kolonie op de Krim.
stierf driekwart van de bevolking. Tegen de
Toen de Mongolen het noodgedwongen
tijd dat de pest in 1351 op zijn retour was,
voor gezien hielden, bleef het virus
had de ziekte 25 miljoen slachtoffers geëist,
rondwaren. Genuese kooplieden
ongeveer een derde van de bevolking.
verspreidden het verder per schip en al snel
De Zwarte Dood hield huis in heel Eurazië;
was het hele Middellandse Zeegebied
ook in China, in 1353, stierven miljoenen
besmet, van Syrië en Egypte tot Italië en
mensen. In de jaren 1360 en 1370 waren er
Zuid-Frankrijk.
oplevingen van het virus, vooral in gebieden
Vooral de dichtbevolkte, drukke steden in
die eerder gespaard waren gebleven.
Europa waren een rijke voedingsbodem
Mogelijk was de bevolking van Engeland
voor de pest, die door vlooien, zwarte ratten
tegen 1400 ongeveer gehalveerd, en pas
en van mens op mens werd doorgegeven.
aan het eind van de 15de eeuw was de
In 1348 was Engeland aan de beurt en in
Europese bevolking weer op peil.
SLEUTELMOMENTEN jaren 1300 Zijderoute De builenpest ontstond in Centraal-Azië en verspreidde zich over de zijderoute (links), een handelsnetwerk tussen China en Europa. Toen de handel in de 15de eeuw afnam, ebde ook het virus weg. 1349–51 Massamoord op Joden Christenen in Duitsland en andere delen van Europa beschuldigen de Joden ervan dat ze de epidemie hadden veroorzaakt door waterbronnen te besmetten. In steden als Straatsburg, Keulen, Mainz en Frankfurt werden duizenden Joden vermoord en hele gemeenschappen weggevaagd (links). 1358 De Jacquerie De Zwarte Dood veroorzaakte wijdverspreide sociale onrust; in Europa was het jarenlang chaos. In Frankrijk zaaiden boeren dood en verderf bij een opstand, maar deze zogenaamde Jacquerie (links) werd met evenveel bloedvergieten de kop ingedrukt.
DE ZWARTE DOOD
Massagraven waren eerder regel dan uitzondering tijdens de pandemie in Europa, zoals hier in Doornik in 1349. De bekendste symptomen van de pest waren de builen, zwellingen in de nek, liezen en oksels. Mensen wisten niet wat de pest veroorzaakte of wat ze ertegen moesten doen.
115
188
1760–1769
1762
Catharina de Grote neemt de macht in handen in Rusland
Catharina (1729–1796) was een Duitse prinses die in 1745 met tsaar Peter III van Rusland trouwde. Ze voelde een diepe liefde voor het land en leidde op 28 juni 1762 een coup om Rusland te bevrijden van de grillige en reactionaire tsaar, waarna ze de trooon besteeg. Catharina regeerde als verlicht monarch. Ze hervormde het bestuur, verhoogde het Russische prestige in Europa en breidde het rijk uit.
▷ Tsarina Catharina II van Rusland
e, titelpagina
1763 John Harrisons chronometer vergemakkelijkt navigatie op zee omdat die het bepalen van de lengte graad mogelijk maakte
▽ Eerste editi
△ Derde Slag bij Panipat in Noord-India
1760
1760 Tacky’s Oorlog was een grote slavenopstand op Jamaica die met veel geweld werd neergeslagen
1761
slag bij Panipat
Ahmad Shah Durrani behaalde een zege in een bloedige slag tegen de Maratha’s, de belangrijkste macht in India. Met deze slag eindigde de oorlog tussen de Afghanen en Maratha’s (begonnen in 1757), die hun streven om de Mogolheersers van India op te volgen moesten opgeven. Er ontstond een gevaarlijk machts vacuüm in Noord-India, waar de Britten gebruik van maakten.
1762
Jean-Jacques Rousseau publiceert zijn Sociaal Contract
‘De mens wordt vrij geboren, maar is overal in ketenen’, stelde Rousseau. Volgens hem kunnen mensen alleen echt vrij zijn als ze in een maatschappij leven waarin de rechten en het welzijn van alle burgers zijn gegarandeerd – een revolutionair idee in die tijd.
1760–1769
189
1769
James Cook bereikt Nieuw-Zeeland
‘Ambitie leidt me (…) zo ver als mijns inziens mogelijk is voor een mens.’ JAMES COOK, 1774
1765 China begint de eerste van vier vruchteloze invasies van Birma
Op 25 augustus 1768 vertrok James Cook met 96 man op de Endeavour, op zoek naar het mythische continent Terra Australis. Cook bereikte Nieuw-Zeeland op 6 oktober 1769, waar zijn eerste ontmoeting met Maori’s, bij Poverty Bay op het Noordereiland, eindigde met de dood van vier of vijf van hen. Nadat hij beide eilanden in kaart had gebracht, voer Cook verder naar het westen.
1766–1769 De Eerste Oorlog tussen Mysore en de Britten gaat tussen de Britten en Hyder Ali, sultan van Mysore in Zuid-India 1766 Botanist Jeanne Baret is de eerste vrouw die rond de wereld vaart, ze gaat vermomd als man
◁ Standbeeld van James Cook bij Tūranganui-a-Kiwa (Poverty Bay), Nieuw-Zeeland
1769
1765
De Stamp Act leidt tot protest in Noord-Amerika
In 1764–1765 voerde de Britse regering een reeks belastingen in de Amerikaanse kolonies in. Een daarvan was de Stamp Act, een belasting op elk stuk papier dat de kolonisten gebruikten. De Amerikaanse kolonis ten waren boos omdat ze geen zeggenschap over de belastingen hadden; ze kwamen met petities en protesten. De belasting werd ingetrokken, maar de anti-Britse gevoelens bleven smeulen.
△ Amerikanen smeren een belastinginner in met pek en veren
1728–1779
james cook was een bekwame navigator en cartograaf. Tussen 1768 en 1779 leidde hij drie expedities over de Grote Oceaan. Hij stierf bij een ruzie op Hawaï en liet een omstreden erfenis na.
1880–1884
▽ Britse troepen in gevecht met Boeren
232
1880
1882
eerste boerenoorlog
Duitsland, oostenrijk-Hongarije en Italië vormen een geheime alliantie
Na de annexatie in 1877 van de Transvaal door de Britten, groeiden de spanningen. De Boeren van de Transvaal, afstam melingen van vooral Nederlandse kolonisten, riepen de onafhankelijk heid uit en wisten met guerrilla tactieken de Britten meerdere malen te verslaan. In de Conventie van Pretoria van 1881 werd de republiek Transvaal erkend.
De drie landen maakten afspraken in wat de Drievoudige Alliantie ging heten. Duitsland en Oostenrijk-Hongarije (sinds 1879 nauwe bondgenoten) beloofden Italië te steunen als het door Frankrijk zou worden aangevallen. Italië op zijn beurt zou Duitsland steunen als Frankrijk dat land aanviel. En in het geval van oorlog tussen OostenrijkHongarije en Rusland zou Italië neutraal blijven.
▷ Schildje met de staatshoofden van de Drievoudige Alliantie
1880
1881 Het parlement van de staat Tennessee stemt voor segregatie van treinwagons. Het is een van de eerste ‘Jim Crow’-wetten
1881 De baanbrekende verpleegster Clara Barton richt het Ameri kaanse Rode Kruis op
1881
▽ Booker T. Washington
Hoger onderwijs voor AfroAmerikanen in Tuskegee, Alabama
De voormalige slaafgemaakte Booker T. Washington streed voor het recht op onderwijs en kwam in 1872 op het Hampton Institute, Virginia. Hij vond onderwijs van groot belang voor de bevrijding van de Afro- Amerikanen en opende in een schuurtje de Tuskegee Normal School, die zou uitgroeien tot het Tuskegee Institute, waar Afro-Amerikanen tot leraar werden opgeleid.
▽ De Krakatau voor de eruptie, houtsnede
1881 Frankrijk valt Tunesië binnen en bezet het land
Bij de uitbarsting van de Krakatau werden gassen en as 24 km hoog in de lucht geblazen
1880–1884
▽ Jibbeh (tuniek) van de madhisten, ca. 1880
△ Het leger van de mahdisten vecht tegen de Britten
233
1883
Mahdisten strijden in Soedan tegen een Brits-Egyptisch leger In 1881 roept de islamitische geestelijke Mohammad Ahmad zichzelf uit tot Mahdi (verlosser) en leidt een opstand tegen Egypte, dat sinds 1819 over Soedan heerst. In 1883 verslaan de mahdisten Egyptische en Britse troepen bij El Obeid. Khartoem valt in 1885 in handen van de mahdisten.
1884 △ Afgevaardigden op de Conferentie van Berlijn
1882 Pogroms op Joden in Rusland na de moordaanslag op tsaar Alexander, waarvan de Joden de schuld krijgen
1884
de europese machten verdelen Afrika 1883
uitbarsting van de Krakatau in Indonesië
Op 20 mei 1883 barstte de Krakatau, tussen Java en Sumatra, voor het eerst in twee eeuwen uit. In augustus volgde een reeks van vier explosies die het vulkanische eiland vrijwel verwoestte. Bij de erupties kwamen enorme hoeveelheden as vrij en er volgde een tsunami. 36.000 mensen kwamen om.
Er breekt een nieuwe fase in het Europese imperialisme aan als de Europese machten in november 1884 bijeenkomen in Berlijn om Afrika op te delen in kolonies. De Duitse kanselier Otto von Bismarck organiseerde de conferentie, die tot februari 1885 duurde. Er waren veertien landen vertegenwoordigd, waaronder Frankrijk, België, Portugal en Groot-Brittannië. Er werden geen Afrikaanse leiders uitgenodigd of geraadpleegd, en er werd geen rekening gehouden met culturele, sociale, etnische en linguïstische grenzen. In een paar jaar tijd kreeg Europa ruim 80 procent van Afrika in handen.
294
1990–1994
‘Onze strijd heeft een beslissend stadium bereikt. Onze mars naar vrijheid is onomkeerbaar.’ NELSON MANDELA BIJ ZIJN VRIJLATING UIT DE GEVANGENIS, 1990
2 februari 1990
de zuid-afrikaanse regering kondigt het einde van de APARTHEID aan
Na jaren van internationale druk kondigt de nieuwe Zuid-Afrikaanse president F. W. de Klerk de afschaffing aan van discriminerende wetten, en het opheffen van het verbod op het African National Congress (ANC) en andere antiapartheidsorganisaties. Negen dagen later wordt de belangrijkste antiapartheidsstrijder en ANC-leider Nelson Mandela, die toen al 27 jaar in de gevangenis zat, vrijgelaten. Er volgen onderhandelingen tussen de regering en het ANC, die tot de eerste algemene verkiezingen van het land vier jaar later zullen leiden. ◁ Nelson Mandela
1990
1 oktober 1990 Het menselijkgenoomproject om de volledige DNA-code te ontrafelen gaat van start
4 oktober 1991 Het Antarctisch Milieuprotocol wordt in Madrid ondertekend
3 oktober 1990 Duitsland wordt herenigd na een scheiding van 45 jaar
3 november 1992 Bill Clinton wordt gekozen tot 42ste president van de VS
2 augustus 1990
De Iraakse invasie van koeWeIT leidt tot de GoLFoorlog
△ Iraakse soldaten in een overwinningsroes
Na onenigheid over olieproductie geeft de Iraakse leider Saddam Hussein zijn leger bevel buurland Koeweit binnen te vallen. De Amerikaanse president George H. W. Bush organiseert daarop een multinationale troepenmacht om het land te bevrijden. Uiteindelijk doen 35 landen mee aan deze ‘coalititie van bereidwilligen’. De meeste militairen zijn afkomsig uit de VS, Saoedi-Arabië, het VK en Egypte. Na zes weken vechten begin 1991 is de Koeweitse onafhankelijkheid hersteld.
1990–1994
295
1 november 1993
de Europese gemeenschap wordt de Europese Unie
De Europese Economische Gemeenschap (EEG) verandert in de Europese Unie (EU) met het Verdrag van Maastricht, dat door de twaalf leden in februari 1992 wordt getekend. Het verdrag regelt een nauwere samenwerking op het gebied van veiligheid en economie, en geeft EU-burgers het recht in alle EU-landen te wonen en werken. In een later stadium komt een deel van de leden de afschaffing van grenscontroles overeen, en er komt een gemeenschappelijke munt, de euro, voor de leden die dat willen en zich daarvoor kwalificeren. ◁ Vlaggen van de EU en lidstaten
1 januari 1994 De NAFTA gaat in, het is een vrijhandels verdrag tussen de VS, Canada en Mexico 13 september 1993 Israël en de Palestijnse Bevrijdingsbeweging PLO ondertekenen het eerste Oslo-akkoord
11 december 1994 Russische troepen vallen Tsjetsjenië binnen als dat zich afscheidt, de Eerste Tsjetsjeense Oorlog begint
1994
1994
genocide in rwanda
De ergste genocide sinds de Holocaust vindt plaats als milities van Hutu’s, de grootste bevolkingsgroep van Rwanda, aanvallen uitvoeren op Tutsi’s, die het land lang hebben gedomineerd. De slachtingen beginnen na de moordaanslag op de president, een Hutu, die een wapenstilstand met Tutsirebellen was overeengekomen. Mogelijk kwamen er een miljoen mensen om.
▷ Gedenkteken voor de Rwandese genocide
1991–1998 DE BALKANOORLOGEN Het socialistische Joegoslavië was een federatie van zes republieken. Spanningen tussen bevolkingsgroepen leidden tot oorlog.
25 juni 1991 Kroatië roept de onafhankelijk heid uit, het leidt tot vier jaar oorlog met Servië . Er vallen 20.000 doden.
2 april 1992 Sarajevo komt onder vuur en er volgt een bijna vier jaar durend beleg in een burgeroorlog tussen etnische groepen in Bosnië.
14 december 1995 Met de Akkoorden van Dayton wordt Bosnië en Herzogovina verdeeld in een Servisch en een Bosnisch-Kroatisch deel.
28 februari 1998 Begin van de oorlog in Kosovo tussen Albanese separatisten en de door Serviërs gedomineerde Republiek Joegoslavië.