VOORWOORD Beste lezer, Zelden was de aanleiding voor een boek zo klaar en duidelijk gesteld als voor De Energiebijbel. De financiële klappen die veel gezinnen de afgelopen jaren te verwerken kregen in de vorm van dramatisch verhoogde energiefacturen, is klein bier in vergelijking met eerdere prijsverhogingen of inflatiegolven. We werden de afgelopen tijd overspoeld met goedbedoelde adviezen en tips, maar evenzeer door reclameboodschappen van al dan niet betrouwbare bedrijven die hun graantje wilden meepikken van de crisis. Daardoor zien velen het bos door de bomen niet meer. De Energiebijbel zet een en ander op een gestructureerde manier in het juiste perspectief, zodat jij als lezer je eigen prioriteiten kunt bepalen om je energiefactuur onder controle te brengen of te houden. Dit boek behandelt energie besparen op verschillende niveaus, gaande van de bouw van een (bijna-)energieneutraal huis tot veranderingen in je dagelijkse routine, die een verschil maken zonder dat je aan je comfort of spaargeld hoeft te raken. De hoofdmoot van De Energiebijbel ligt tussen die twee uitersten en toont aan hoe investeringen in de juiste energiebesparende maatregelen wel degelijk lonen. In tijden van inflatie is een upgrade van je eigen woning altijd een goed idee en dit boek helpt je op weg om daadwerkelijk aan de slag te gaan. In één moeite maak je je woning energiezuiniger, comfortabeler, gezonder en waardevoller.
De Energiebijbel beperkt zich niet tot adviezen, maar toont ook inspirerende voorbeelden uit de praktijk, als extra motivatie om te kiezen voor een zuinige en betere woonomgeving. Daar hebben jij en je gezin niet enkel op korte, maar ook op lange termijn alleen maar voordeel bij. We wensen je dan ook niet enkel veel lees-, maar ook veel kijkplezier!
De samenstellers, Grégory Mees Frank Berckmans
3
08
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
50
Comfortabel wonen met negatief E-peil
104
Verlicht je huis en je energiefactuur
170
10
De energietransitie
56
Nieuwbouw: massiefbouw
108
Spouwisolatie bij nieuwbouw
176
Gevelisolatie aan de binnenkant
12
Energieverliezen
60
Passiefwoning in beton
112
Isolerende binnenmuurstenen
178
Vloerisolatie - renovatie
14
Besparen door energiezuinig te leven en te wonen
66
Nieuwbouw: skeletbouw
116
Ruimtelijke rijwoning met gevel in kurk
180
Isolerende beglazing
16
Energiegebruik en het gezinsbudget
70
Zwarte industriële woning in staalskeletbouw
122
Gevelisolatie aan de buitenkant
184
Aluminium meerkamerprofielen
20
Energie en wetgeving
76
ISOLEREN
124
Gevelisolatie aan de buitenkant (pleister)
188
Duurzaam schrijnwerk
22
Energieaudit en energieprestatiecertificaat
78
Waarom isoleren?
128
Partner in gevelisolatie- en afwerking
192
Houten raamprofielen
24
Energie en duurzaamheid
80
Koudebruggen en bouwknopen
132
Lineair ontwerp voor een hellend perceel
196
Pionier in houtskelet
26
Ecologische renovatie
82
Isolatiematerialen
138
Gevelisolatie aan de buitenkant (baksteen)
202
Kunststof of pvc-raamprofielen
32
Klare taal: terminologie
84
Jouw ideale isolatiepartner
142
De slanke ecologische gevelsteen
204
Buitendeuren en garagepoorten
34
ENERGIEZUINIG BOUWEN EN RENOVEREN
88
Isolatie van een hellend dak
146
208
Zonwering
92
Genieten in soberheid en eenvoud
152
Gevelisolatie aan de buitenkant (platen)
212
Zonwering: rolluiken en vensterluiken
98
Isolatie van een plat dak
156
Dekton, een CO2 -neutraal product
216
Sculptuur van baksteen, staal en hout
100
Intensieve en extensieve groendaken
160
Koper op de helling
102
Dak(vlak)vensters en koepels
186
Gevelisolatie aan de buitenkant (hout)
36 38 42 48
Energiezuinig renoveren met een architect Energie besparen? Vaak een kwestie van ‘deur’denken! Ruimtelijke rijwoning Bijna-energieneutraal, passief of actief
Discreet uithangbord in keramische materialen
Compacte en energiezuinige betonnen woning
08
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
50
Comfortabel wonen met negatief E-peil
104
Verlicht je huis en je energiefactuur
170
10
De energietransitie
56
Nieuwbouw: massiefbouw
108
Spouwisolatie bij nieuwbouw
176
Gevelisolatie aan de binnenkant
12
Energieverliezen
60
Passiefwoning in beton
112
Isolerende binnenmuurstenen
178
Vloerisolatie - renovatie
14
Besparen door energiezuinig te leven en te wonen
66
Nieuwbouw: skeletbouw
116
Ruimtelijke rijwoning met gevel in kurk
180
Isolerende beglazing
16
Energiegebruik en het gezinsbudget
70
Zwarte industriële woning in staalskeletbouw
122
Gevelisolatie aan de buitenkant
184
Aluminium meerkamerprofielen
20
Energie en wetgeving
76
ISOLEREN
124
Gevelisolatie aan de buitenkant (pleister)
188
Duurzaam schrijnwerk
22
Energieaudit en energieprestatiecertificaat
78
Waarom isoleren?
128
Partner in gevelisolatie- en afwerking
192
Houten raamprofielen
24
Energie en duurzaamheid
80
Koudebruggen en bouwknopen
132
Lineair ontwerp voor een hellend perceel
196
Pionier in houtskelet
26
Ecologische renovatie
82
Isolatiematerialen
138
Gevelisolatie aan de buitenkant (baksteen)
202
Kunststof of pvc-raamprofielen
32
Klare taal: terminologie
84
Jouw ideale isolatiepartner
142
De slanke ecologische gevelsteen
204
Buitendeuren en garagepoorten
34
ENERGIEZUINIG BOUWEN EN RENOVEREN
88
Isolatie van een hellend dak
146
208
Zonwering
92
Genieten in soberheid en eenvoud
152
Gevelisolatie aan de buitenkant (platen)
212
Zonwering: rolluiken en vensterluiken
98
Isolatie van een plat dak
156
Dekton, een CO2 -neutraal product
216
Sculptuur van baksteen, staal en hout
100
Intensieve en extensieve groendaken
160
Koper op de helling
102
Dak(vlak)vensters en koepels
186
Gevelisolatie aan de buitenkant (hout)
36 38 42 48
Energiezuinig renoveren met een architect Energie besparen? Vaak een kwestie van ‘deur’denken! Ruimtelijke rijwoning Bijna-energieneutraal, passief of actief
Discreet uithangbord in keramische materialen
Compacte en energiezuinige betonnen woning
222 VENTILEREN
260
Duurzame compositie van hout, wit en zwart
300 ELEKTRICITEIT BESPAREN
332
Capaciteitstarief en leverancierscontracten
224
Natuurlijke ventilatie
266
Een hybride verwarmingssyteem
302
Waarom minder elektriciteit gebruiken?
334
Verlichting: leds
226
Mechanische ventilatie
270
Elektrisch bijverwarmen
304
Sluipgebruik en energievreters
338
Energiezuinig omgaan met grote huishoudtoestellen
230
Sculptuur in ingetogen brutalisme
272
Wkk of micro-warmtekrachtkoppeling
306
342
Intelligent energiebeheer
236 VERWARMEN
274
Centrale en decentrale warmtesturing
308
238
Energiebronnen: oud en nieuw
276
Stralingswarmte of convectiewarmte?
310
240
Condensatietechniek
278
Verwarmingslichamen
316
242
Warmwatercomfort
280
Vloer-, wand- en plafondverwarming
246
Cv en sanitair op vaste brandstof
282
248
Trio van zink
254 256
Zelf elektriciteit opwekken met fotovoltaïsche zonnepanelen Thuisbatterijen
346 WATER BESPAREN 348
Waterhuishouding
Slim energie besparen
350
Loos je geld niet in het afvoerputje
320
Comfort- en energiesturing
354
Haarden en kachels
322
Elektriciteitsrekening onder controle
358
Hoe zuinig is een kokendwaterkraan?
286
Wonen en werken met zicht op het park
326
Elektrisch rijden en thuislaadpalen
362
Regenwaterrecuperatie
Cv en sanitair: warmtepompen
292
Zonneboiler of warmtepompboiler
328
Hoogwaardige laadoplossingen
364 FOTOVERANTWOORDING
Hernieuwbare energie voor iedereen
294
Betonnen kader voor groene omgeving
330
Zelf elektriciteit opwekken met windenergie
Ingesneden balk van zwart beton en lichte gevelsteen
Water besparen met zuinige toestellen en kranen
222 VENTILEREN
260
Duurzame compositie van hout, wit en zwart
300 ELEKTRICITEIT BESPAREN
332
Capaciteitstarief en leverancierscontracten
224
Natuurlijke ventilatie
266
Een hybride verwarmingssyteem
302
Waarom minder elektriciteit gebruiken?
334
Verlichting: leds
226
Mechanische ventilatie
270
Elektrisch bijverwarmen
304
Sluipgebruik en energievreters
338
Energiezuinig omgaan met grote huishoudtoestellen
230
Sculptuur in ingetogen brutalisme
272
Wkk of micro-warmtekrachtkoppeling
306
342
Intelligent energiebeheer
236 VERWARMEN
274
Centrale en decentrale warmtesturing
308
238
Energiebronnen: oud en nieuw
276
Stralingswarmte of convectiewarmte?
310
240
Condensatietechniek
278
Verwarmingslichamen
316
242
Warmwatercomfort
280
Vloer-, wand- en plafondverwarming
246
Cv en sanitair op vaste brandstof
282
248
Trio van zink
254 256
Zelf elektriciteit opwekken met fotovoltaïsche zonnepanelen Thuisbatterijen
346 WATER BESPAREN 348
Waterhuishouding
Slim energie besparen
350
Loos je geld niet in het afvoerputje
320
Comfort- en energiesturing
354
Haarden en kachels
322
Elektriciteitsrekening onder controle
358
Hoe zuinig is een kokendwaterkraan?
286
Wonen en werken met zicht op het park
326
Elektrisch rijden en thuislaadpalen
362
Regenwaterrecuperatie
Cv en sanitair: warmtepompen
292
Zonneboiler of warmtepompboiler
328
Hoogwaardige laadoplossingen
364 FOTOVERANTWOORDING
Hernieuwbare energie voor iedereen
294
Betonnen kader voor groene omgeving
330
Zelf elektriciteit opwekken met windenergie
Ingesneden balk van zwart beton en lichte gevelsteen
Water besparen met zuinige toestellen en kranen
DE ENERGIE BIJBEL RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
DE ENERGIE BIJBEL RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
De energietransitie: het (langzame) afscheid van fossiele brandstoffen Traditioneel verwarmen we onze woningen vooral op fossiele brandstoffen, maar dat is op langere termijn een eindig verhaal. Het aandeel steenkool is al verwaarloosbaar en na aardolie wordt nu ook het gebruik van aardgas ontmoedigd en zelfs helemaal verboden bij nieuwbouw vanaf 2025.
Ook bij onze elektriciteitsproductie speelt aardgas nog altijd een belangrijke rol. In 2021 was een kwart van onze elektriciteit afkomstig uit aardgascentrales, een aandeel dat vergelijkbaar is met dat van alle hernieuwbare bronnen samen. Kernenergie was goed voor bijna de helft en wat vooral opvalt: het aandeel van kernenergie steeg fors ten opzichte van 2020.
wendbaar. Als consument kun je daar maar beter klaar voor zijn en ernaar handelen. Inzetten op minder verbruik door je hoeveelheid en manier van consumptie aan te passen is één weg, dat bewijst het feit dat we in 2022 met zijn allen aanzienlijk minder aardgas gebruikten dan voordien. Investeren in alternatieven is de andere weg, en ook die wordt druk bewandeld dezer dagen.
Met de kernuitstap vanaf 2025 voor ogen en het engagement van de Europese Unie om tegen 2050 CO2-neutraal te worden, ligt het voor de hand dat de energietransitie eerder de vorm van een revolutie zal aannemen. Zonder zelf een standpunt in te nemen, mogen we zeggen dat een belangrijk deel van onze bevolking daar niet meteen voor staat te springen.
Een aantal energieleveranciers geeft het goede voorbeeld en zet meer en meer in op de lokale productie van hernieuwbare en duurzame bronnen zoals zon en wind. Die aanpak betekent in de praktijk zelden een hogere factuur voor hun klanten, integendeel. Inmiddels hebben ook heel wat consumenten zonnepanelen laten installeren of beslist om het te doen. Helaas is dat vandaag ongeveer de enige manier om zelf op een efficiënte manier energie op te wekken.
Met een negende plaats op de wereldwijde ranglijst wat betreft het aandeel hernieuwbare energie voor onze elektriciteit doen we het verre van slecht. Dankzij de gestegen productie evolueerden we van importeur naar exporteur van elektriciteit in 2021. En er is nog marge, dat bewijst Denemarken met een aandeel van 61 procent. Dat lijken bemoedigende cijfers, maar die zijn onvoldoende als je op macro-economisch vlak onze bevoorradingszekerheid bekijkt. Tot nader order zal ons land een beroep moeten blijven doen op gas- en/of kerncentrales als we zelfvoorzienend willen blijven en tegelijkertijd lockdowns willen vermijden. Daarbij komt nog dat ons gezamenlijke elektriciteitsgebruik nog zal stijgen door het grotere aandeel van warmtepompen in onze huizen. Wat de toekomst ook brengt, de afbouw van fossiele brandstoffen is onaf-
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Je energiefactuur doen dalen doe je volgens het principe ‘wat je niet gebruikt, betaal je niet’: • Begin met je energiegebruik te beperken (verwarming en elektriciteit). • Plaats indien mogelijk thermische of fotovoltaïsche zonnepanelen. • Pak je buitenschil aan met in de eerste plaats dak- en gevelisolatie. • Vervang oude ramen en glas. • Zorg voor een nieuwe of tenminste goed onderhouden verwarmingsinstallatie.
11
De energietransitie: het (langzame) afscheid van fossiele brandstoffen Traditioneel verwarmen we onze woningen vooral op fossiele brandstoffen, maar dat is op langere termijn een eindig verhaal. Het aandeel steenkool is al verwaarloosbaar en na aardolie wordt nu ook het gebruik van aardgas ontmoedigd en zelfs helemaal verboden bij nieuwbouw vanaf 2025.
Ook bij onze elektriciteitsproductie speelt aardgas nog altijd een belangrijke rol. In 2021 was een kwart van onze elektriciteit afkomstig uit aardgascentrales, een aandeel dat vergelijkbaar is met dat van alle hernieuwbare bronnen samen. Kernenergie was goed voor bijna de helft en wat vooral opvalt: het aandeel van kernenergie steeg fors ten opzichte van 2020.
wendbaar. Als consument kun je daar maar beter klaar voor zijn en ernaar handelen. Inzetten op minder verbruik door je hoeveelheid en manier van consumptie aan te passen is één weg, dat bewijst het feit dat we in 2022 met zijn allen aanzienlijk minder aardgas gebruikten dan voordien. Investeren in alternatieven is de andere weg, en ook die wordt druk bewandeld dezer dagen.
Met de kernuitstap vanaf 2025 voor ogen en het engagement van de Europese Unie om tegen 2050 CO2-neutraal te worden, ligt het voor de hand dat de energietransitie eerder de vorm van een revolutie zal aannemen. Zonder zelf een standpunt in te nemen, mogen we zeggen dat een belangrijk deel van onze bevolking daar niet meteen voor staat te springen.
Een aantal energieleveranciers geeft het goede voorbeeld en zet meer en meer in op de lokale productie van hernieuwbare en duurzame bronnen zoals zon en wind. Die aanpak betekent in de praktijk zelden een hogere factuur voor hun klanten, integendeel. Inmiddels hebben ook heel wat consumenten zonnepanelen laten installeren of beslist om het te doen. Helaas is dat vandaag ongeveer de enige manier om zelf op een efficiënte manier energie op te wekken.
Met een negende plaats op de wereldwijde ranglijst wat betreft het aandeel hernieuwbare energie voor onze elektriciteit doen we het verre van slecht. Dankzij de gestegen productie evolueerden we van importeur naar exporteur van elektriciteit in 2021. En er is nog marge, dat bewijst Denemarken met een aandeel van 61 procent. Dat lijken bemoedigende cijfers, maar die zijn onvoldoende als je op macro-economisch vlak onze bevoorradingszekerheid bekijkt. Tot nader order zal ons land een beroep moeten blijven doen op gas- en/of kerncentrales als we zelfvoorzienend willen blijven en tegelijkertijd lockdowns willen vermijden. Daarbij komt nog dat ons gezamenlijke elektriciteitsgebruik nog zal stijgen door het grotere aandeel van warmtepompen in onze huizen. Wat de toekomst ook brengt, de afbouw van fossiele brandstoffen is onaf-
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Je energiefactuur doen dalen doe je volgens het principe ‘wat je niet gebruikt, betaal je niet’: • Begin met je energiegebruik te beperken (verwarming en elektriciteit). • Plaats indien mogelijk thermische of fotovoltaïsche zonnepanelen. • Pak je buitenschil aan met in de eerste plaats dak- en gevelisolatie. • Vervang oude ramen en glas. • Zorg voor een nieuwe of tenminste goed onderhouden verwarmingsinstallatie.
11
Energieverliezen: waarlangs stroomt je geld naar buiten? Weten waar je energie en dus ook je budget naartoe vloeit, helpt je om je prioriteiten te bepalen bij de maatregelen die je gaat nemen om energiezuiniger te wonen. Je gezond verstand helpt je daarbij al een heel eind op weg, maar met het motto ‘meten is weten’ in het achterhoofd geven we ook op dat vlak graag wat sprekende cijfers mee.
We beginnen bij je kosten voor verwarming. Een goed geïsoleerde buitenschil maakt een wereld van verschil. Wie in een niet-geïsoleerde woning woont, betaalt drie tot vier keer meer verwarmingskosten dan wie in een vergelijkbare woning woont die wel voldoet aan de hedendaagse normen.
stand. Op die manier leer je welke toestellen je bijvoorbeeld ’s nachts beter uitschakelt. Je diepvriezer, koelkast en modem komen daarvoor niet in aanmerking, natuurlijk, maar je tv, decoder, computer, gameconsole, wasmachine… kunnen alles bij elkaar opgeteld 5 tot 10 procent van je totale elektriciteitsgebruik betekenen – in stand-bymodus welteverstaan!
De energieverliezen zijn het grootst langs het dak, zo’n 30 procent. Aangezien dakisolatie vrij goedkoop is en niet zo moeilijk zelf te plaatsen, verdien je je investering op enkele jaren al terug. Ongeveer 20 procent van de warmte gaat verloren door de gevel. Die aanpakken ligt heel wat complexer en we verwijzen je daarvoor graag naar de hoofdstukken over gevelisolatie verder in dit boek. Heb je nog oude ramen, dan loont het zeker de moeite om die te vervangen door isolerend glas. Tegenover enkel glas en oude profielen verlies je driekwart minder energie. Om helemaal zeker te zijn van waar je prioriteiten liggen, kun je een thermografie laten uitvoeren. Daarbij worden oppervlakken gefotografeerd met een speciale camera, en de beelden tonen met kleuren hoe warm de oppervlakken aan de buitenkant zijn: hoe warmer (en roder), hoe meer energie erlangs naar buiten stroomt; hoe kouder (en blauwer), hoe beter de situatie is. Ook koudebruggen – plaatsen waar je energie verliest, bijvoorbeeld doordat de binnenschil aansluit op de buitenschil – kun je op die manier in kaart brengen. Wat elektriciteitsgebruik betreft, gaan we al te vaak voorbij aan sluipverbruik. Dat zien we niet, maar voelen we wel in ons budget. Het goede nieuws is dat je met een energiemeter – die nauwelijks 15 euro kost – perfect kunt nagaan welk toestel hoeveel verbruikt in slaap-
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
• Een thermografie laat je bij voorkeur uitvoeren als het buiten koud is, liefst met een minimaal verschil van 10 graden tussen binnen- en buitentemperatuur. • Met aan-uitstekkerdozen en standby-killers kun je je sluipverbruik drastisch reduceren.
13
Energieverliezen: waarlangs stroomt je geld naar buiten? Weten waar je energie en dus ook je budget naartoe vloeit, helpt je om je prioriteiten te bepalen bij de maatregelen die je gaat nemen om energiezuiniger te wonen. Je gezond verstand helpt je daarbij al een heel eind op weg, maar met het motto ‘meten is weten’ in het achterhoofd geven we ook op dat vlak graag wat sprekende cijfers mee.
We beginnen bij je kosten voor verwarming. Een goed geïsoleerde buitenschil maakt een wereld van verschil. Wie in een niet-geïsoleerde woning woont, betaalt drie tot vier keer meer verwarmingskosten dan wie in een vergelijkbare woning woont die wel voldoet aan de hedendaagse normen.
stand. Op die manier leer je welke toestellen je bijvoorbeeld ’s nachts beter uitschakelt. Je diepvriezer, koelkast en modem komen daarvoor niet in aanmerking, natuurlijk, maar je tv, decoder, computer, gameconsole, wasmachine… kunnen alles bij elkaar opgeteld 5 tot 10 procent van je totale elektriciteitsgebruik betekenen – in stand-bymodus welteverstaan!
De energieverliezen zijn het grootst langs het dak, zo’n 30 procent. Aangezien dakisolatie vrij goedkoop is en niet zo moeilijk zelf te plaatsen, verdien je je investering op enkele jaren al terug. Ongeveer 20 procent van de warmte gaat verloren door de gevel. Die aanpakken ligt heel wat complexer en we verwijzen je daarvoor graag naar de hoofdstukken over gevelisolatie verder in dit boek. Heb je nog oude ramen, dan loont het zeker de moeite om die te vervangen door isolerend glas. Tegenover enkel glas en oude profielen verlies je driekwart minder energie. Om helemaal zeker te zijn van waar je prioriteiten liggen, kun je een thermografie laten uitvoeren. Daarbij worden oppervlakken gefotografeerd met een speciale camera, en de beelden tonen met kleuren hoe warm de oppervlakken aan de buitenkant zijn: hoe warmer (en roder), hoe meer energie erlangs naar buiten stroomt; hoe kouder (en blauwer), hoe beter de situatie is. Ook koudebruggen – plaatsen waar je energie verliest, bijvoorbeeld doordat de binnenschil aansluit op de buitenschil – kun je op die manier in kaart brengen. Wat elektriciteitsgebruik betreft, gaan we al te vaak voorbij aan sluipverbruik. Dat zien we niet, maar voelen we wel in ons budget. Het goede nieuws is dat je met een energiemeter – die nauwelijks 15 euro kost – perfect kunt nagaan welk toestel hoeveel verbruikt in slaap-
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
• Een thermografie laat je bij voorkeur uitvoeren als het buiten koud is, liefst met een minimaal verschil van 10 graden tussen binnen- en buitentemperatuur. • Met aan-uitstekkerdozen en standby-killers kun je je sluipverbruik drastisch reduceren.
13
Besparen door energiezuinig te leven en te wonen Dat verstandig omgaan met energie je geld doet besparen, is een open deur intrappen. Hoe komt het dan toch dat we er pas wakker van liggen als de tarieven de hoogte in schieten, terwijl we in de supermarkt vaak kiezen voor een product dat slechts enkele euro’s goedkoper is dan een ander en dat we massaal gaan shoppen tijdens de koopjesperiodes? De menselijke natuur is vaak ondoorgrondelijk, maar het heeft wellicht te maken met het feit dat energie niet zichtbaar of erg ‘sexy’ is. We zijn er zonder premies en tegemoetkomingen moeilijk van te overtuigen om te investeren in energiebesparende maatregelen of technieken. Enkel een graai in onze portemonnee lijkt iets los te maken. Het beste bewijs is de evolutie van onze houding tegenover zonnepanelen. Eerst werden hoge premies en groenestroomcertificaten verleend voor een oversubsidiëring, die vervolgens weer overhaast teruggeschroefd werd.
1 Ken je energie- en waterfactuur. 2 Weet dat alles duurder wordt. 3 Verspil niet, want je betaalt. 4 Bereken eer je begint. 5 Ga voor het hoogste rendement van je geld. 6 Behoud wat goed is, verbeter wat kan. 7 Overdrijf niet: goed is beter dan perfect. 8 Laat anderen betalen waar mogelijk. 9 Lever niet in op wooncomfort. 10 Leef gezond in je eigen woning.
Er volgde een nieuwe stimulans, die dan weer strandde bij het Grondwettelijk Hof. En vandaag zijn er weer wachtlijsten door de torenhoge energiefacturen. Een installateur van zonnepanelen zat de afgelopen jaar even vaak met de handen in het haar als met de handen vol werk… Laten we dus maar eerlijk zijn: de meesten onder ons worden niet bewogen door nobele doelstellingen met het oog op onze planeet en nakomelingen, hoezeer de wetenschap ook haar best doet om die te onderschrijven. In wat ons na aan het hart ligt, onze baksteen en onze heilige koe (de auto), laten we ons de les niet spellen. Het uiterlijk, de afmetingen en het ermee gepaard gaande imago zijn ons liever dan de toekomst. Daarom de onderstaande tien geboden, waar iedereen zich wel in zal kunnen vinden. Zij leveren je de eerste drie jaar een jaarlijkse citytrip op, de volgende zeven jaar een weekje strandvakantie, en daarna een all-in van anderhalve week in een exotisch resort. Doet je spaarboek beter?
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Heb je een digitale meter? Volg dan je energiegebruik op mijn.fluvius.be (let op: niet mijnfluvius.be!!!). Energie besparen begint bij het inperken van je energiebehoefte en onnodig gebruik te voorkomen. Zet de verwarming (overdag) een graadje minder, doe de deur naar de hal toe, zet je tv en computer helemaal uit in plaats van in slaapstand, was op 40° in plaats van op 60°, hang overal ledlampen en koop toestellen met een A(+++)-label als je oude aan vervanging toe zijn.
15
Besparen door energiezuinig te leven en te wonen Dat verstandig omgaan met energie je geld doet besparen, is een open deur intrappen. Hoe komt het dan toch dat we er pas wakker van liggen als de tarieven de hoogte in schieten, terwijl we in de supermarkt vaak kiezen voor een product dat slechts enkele euro’s goedkoper is dan een ander en dat we massaal gaan shoppen tijdens de koopjesperiodes? De menselijke natuur is vaak ondoorgrondelijk, maar het heeft wellicht te maken met het feit dat energie niet zichtbaar of erg ‘sexy’ is. We zijn er zonder premies en tegemoetkomingen moeilijk van te overtuigen om te investeren in energiebesparende maatregelen of technieken. Enkel een graai in onze portemonnee lijkt iets los te maken. Het beste bewijs is de evolutie van onze houding tegenover zonnepanelen. Eerst werden hoge premies en groenestroomcertificaten verleend voor een oversubsidiëring, die vervolgens weer overhaast teruggeschroefd werd.
1 Ken je energie- en waterfactuur. 2 Weet dat alles duurder wordt. 3 Verspil niet, want je betaalt. 4 Bereken eer je begint. 5 Ga voor het hoogste rendement van je geld. 6 Behoud wat goed is, verbeter wat kan. 7 Overdrijf niet: goed is beter dan perfect. 8 Laat anderen betalen waar mogelijk. 9 Lever niet in op wooncomfort. 10 Leef gezond in je eigen woning.
Er volgde een nieuwe stimulans, die dan weer strandde bij het Grondwettelijk Hof. En vandaag zijn er weer wachtlijsten door de torenhoge energiefacturen. Een installateur van zonnepanelen zat de afgelopen jaar even vaak met de handen in het haar als met de handen vol werk… Laten we dus maar eerlijk zijn: de meesten onder ons worden niet bewogen door nobele doelstellingen met het oog op onze planeet en nakomelingen, hoezeer de wetenschap ook haar best doet om die te onderschrijven. In wat ons na aan het hart ligt, onze baksteen en onze heilige koe (de auto), laten we ons de les niet spellen. Het uiterlijk, de afmetingen en het ermee gepaard gaande imago zijn ons liever dan de toekomst. Daarom de onderstaande tien geboden, waar iedereen zich wel in zal kunnen vinden. Zij leveren je de eerste drie jaar een jaarlijkse citytrip op, de volgende zeven jaar een weekje strandvakantie, en daarna een all-in van anderhalve week in een exotisch resort. Doet je spaarboek beter?
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Heb je een digitale meter? Volg dan je energiegebruik op mijn.fluvius.be (let op: niet mijnfluvius.be!!!). Energie besparen begint bij het inperken van je energiebehoefte en onnodig gebruik te voorkomen. Zet de verwarming (overdag) een graadje minder, doe de deur naar de hal toe, zet je tv en computer helemaal uit in plaats van in slaapstand, was op 40° in plaats van op 60°, hang overal ledlampen en koop toestellen met een A(+++)-label als je oude aan vervanging toe zijn.
15
Energiegebruik en het gezinsbudget In de vorige editie van dit boek begon dit item met de opmerking: ‘We wedden erom dat je er niet in slaagt om er binnen de vijf minuten achter te komen hoeveel brandstof, elektriciteit en water je per jaar gebruikt met je gezin, en hoeveel je dat kost.’ Toen wisten nauwelijks drie op de tien Belgen het ongeveer, terwijl vandaag de bedragen voer voor toogdiscussies zijn, met akelig precieze bedragen. Het aantal kWh en wellicht ook het waterverbruik liggen wellicht nog niet op onze tong, onze elektriciteits- en gasfactuur des te meer.
We geven je graag enkele indicaties over het gemiddelde gezin in België. Dat bestaat gemakshalve en afgerond uit twee ouders en anderhalf kind. De grootte van je gezin is niet de enige bepalende factor in de eindafrekening, ook het tarief dat je aan je leverancier betaalt en allerlei heffingen zijn mee doorslaggevend in de omrekening naar euro’s. In deze tijden is het te gevaarlijk om met bedragen te werken, maar we geven een benaderende indicatie van de situatie half november 2022. Toen betaalde je afgerond 0,5 euro per kWh aan elektriciteit en 0,25 euro per kWh aan aardgas. 75 procent van ons energiegebruik gaat naar verwarming en sanitair warm water. Daarvoor gebruiken we ongeveer 20.000 kWh gas per jaar, of zowat 5000 euro, tot 35.000 kWh per jaar voor grootgebruikers, of 8750 euro. Dat is vier keer meer dan pakweg tien jaar geleden. Daarvan is ongeveer 10 tot 20 procent bestemd voor de productie van sanitair warm water, afhankelijk van de frequentie en de gewoontes rond baden en douchen in je gezin.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
17
Energiegebruik en het gezinsbudget In de vorige editie van dit boek begon dit item met de opmerking: ‘We wedden erom dat je er niet in slaagt om er binnen de vijf minuten achter te komen hoeveel brandstof, elektriciteit en water je per jaar gebruikt met je gezin, en hoeveel je dat kost.’ Toen wisten nauwelijks drie op de tien Belgen het ongeveer, terwijl vandaag de bedragen voer voor toogdiscussies zijn, met akelig precieze bedragen. Het aantal kWh en wellicht ook het waterverbruik liggen wellicht nog niet op onze tong, onze elektriciteits- en gasfactuur des te meer.
We geven je graag enkele indicaties over het gemiddelde gezin in België. Dat bestaat gemakshalve en afgerond uit twee ouders en anderhalf kind. De grootte van je gezin is niet de enige bepalende factor in de eindafrekening, ook het tarief dat je aan je leverancier betaalt en allerlei heffingen zijn mee doorslaggevend in de omrekening naar euro’s. In deze tijden is het te gevaarlijk om met bedragen te werken, maar we geven een benaderende indicatie van de situatie half november 2022. Toen betaalde je afgerond 0,5 euro per kWh aan elektriciteit en 0,25 euro per kWh aan aardgas. 75 procent van ons energiegebruik gaat naar verwarming en sanitair warm water. Daarvoor gebruiken we ongeveer 20.000 kWh gas per jaar, of zowat 5000 euro, tot 35.000 kWh per jaar voor grootgebruikers, of 8750 euro. Dat is vier keer meer dan pakweg tien jaar geleden. Daarvan is ongeveer 10 tot 20 procent bestemd voor de productie van sanitair warm water, afhankelijk van de frequentie en de gewoontes rond baden en douchen in je gezin.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
17
Een gemiddeld gezin gebruikt ongeveer 3500 kWh elektriciteit per jaar, of ongeveer 1750 euro, tot 5000 kWh per jaar voor grootgebruikers, dat is dan 2500 euro of meer dan het dubbele van tien jaar geleden. Koken, wassen, drogen, verlichting en andere maken samen zo’n 25 procent uit van ons jaarlijkse energiegebruik. Water: 110 liter per dag per persoon, voor drie personen betekent dat 330 liter per dag of 120.000 liter per jaar. Hoeveel je hiervoor betaalt, is een complexe berekening met allerlei vaste rechten, (boven)gemeentelijke bijdrages en regionale verschillen, kortom, een kluwen dat ons hier te ver zou leiden. Een indicatieve benadering geven we je wel mee: de gebruikskost is ongeveer 2 euro per m3, dus in dit geval 240 euro, te verdubbelen door het kluwen tot ongeveer 500 euro per jaar. De kans dat je gezin gemiddeld is, is natuurlijk klein. Er zijn veel persoonlijke omstandigheden die een invloed uitoefenen op je energiegebruik (type woning, aantal personen in je gezin, flexibele werktijden, verlofperiodes…). Neem dus even de tijd om de afrekeningen van je brandstof-, elektriciteits- en watergebruik te bekijken om te zien waar je nu staat.
18
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Bespaar 1500 euro per jaar van vandaag op morgen: • De thermostaat gemiddeld een graadje lager zetten: 200 euro. • Zet de verwarming consequent op 17° als je weggaat en om 20 uur ’s avonds (in plaats van om 22 uur): 400 euro. • Kleef radiatorfolie achter je radiatoren, zeker tegen buitenmuren: 75 euro. • Plak met tochtstrips naden en kieren af, vooral aan deuren en ramen: 150 euro. • Douchen in plaats van een bad nemen, dat is bovendien hygiënischer: 200 euro. • Twee minuutjes minder lang douchen: 120 euro extra. • Een spaardouchekop scheelt 80 euro per gezinslid aan water en aardgas en is even aangenaam als een gewone. • Was enkel met een volle trommel en laat je wasmachine op lage temperaturen draaien (30° of 40° volstaat meestal). • Droog je wasgoed zoveel mogelijk aan een lijn, niet in de droger. • Enkel ledlampen levert 100 euro per jaar op. • Schakel alle elektrische apparaten volledig uit als je ze niet nodig hebt, dat bespaart je 100 euro ten opzichte van de stand-bystand. • Ontdooi regelmatig je diepvries. • Doe die tweede oude koelkast de deur uit, een groot model volstaat voor een gezin, het bespaart je tot 100 euro.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
19
Een gemiddeld gezin gebruikt ongeveer 3500 kWh elektriciteit per jaar, of ongeveer 1750 euro, tot 5000 kWh per jaar voor grootgebruikers, dat is dan 2500 euro of meer dan het dubbele van tien jaar geleden. Koken, wassen, drogen, verlichting en andere maken samen zo’n 25 procent uit van ons jaarlijkse energiegebruik. Water: 110 liter per dag per persoon, voor drie personen betekent dat 330 liter per dag of 120.000 liter per jaar. Hoeveel je hiervoor betaalt, is een complexe berekening met allerlei vaste rechten, (boven)gemeentelijke bijdrages en regionale verschillen, kortom, een kluwen dat ons hier te ver zou leiden. Een indicatieve benadering geven we je wel mee: de gebruikskost is ongeveer 2 euro per m3, dus in dit geval 240 euro, te verdubbelen door het kluwen tot ongeveer 500 euro per jaar. De kans dat je gezin gemiddeld is, is natuurlijk klein. Er zijn veel persoonlijke omstandigheden die een invloed uitoefenen op je energiegebruik (type woning, aantal personen in je gezin, flexibele werktijden, verlofperiodes…). Neem dus even de tijd om de afrekeningen van je brandstof-, elektriciteits- en watergebruik te bekijken om te zien waar je nu staat.
18
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
Bespaar 1500 euro per jaar van vandaag op morgen: • De thermostaat gemiddeld een graadje lager zetten: 200 euro. • Zet de verwarming consequent op 17° als je weggaat en om 20 uur ’s avonds (in plaats van om 22 uur): 400 euro. • Kleef radiatorfolie achter je radiatoren, zeker tegen buitenmuren: 75 euro. • Plak met tochtstrips naden en kieren af, vooral aan deuren en ramen: 150 euro. • Douchen in plaats van een bad nemen, dat is bovendien hygiënischer: 200 euro. • Twee minuutjes minder lang douchen: 120 euro extra. • Een spaardouchekop scheelt 80 euro per gezinslid aan water en aardgas en is even aangenaam als een gewone. • Was enkel met een volle trommel en laat je wasmachine op lage temperaturen draaien (30° of 40° volstaat meestal). • Droog je wasgoed zoveel mogelijk aan een lijn, niet in de droger. • Enkel ledlampen levert 100 euro per jaar op. • Schakel alle elektrische apparaten volledig uit als je ze niet nodig hebt, dat bespaart je 100 euro ten opzichte van de stand-bystand. • Ontdooi regelmatig je diepvries. • Doe die tweede oude koelkast de deur uit, een groot model volstaat voor een gezin, het bespaart je tot 100 euro.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
19
Energie en wetgeving Sinds 2006 gelden in Vlaanderen EPB-normen. Dit zijn regels en voorschriften waaraan een nieuwbouwwoning moet voldoen op het vlak van energieprestaties en binnenklimaat. Zij moeten garanderen dat nieuwgebouwde woningen energieverliezen beperken, efficiënt verwarmd worden en dat de bewoners van een gezonde lucht in huis kunnen genieten.
Die normen werden in de loop van de jaren verstrengd tot het huidige niveau van een BEN of bijna-energieneutrale woning met een E-peil van maximum E30. Bovendien gelden er nog aparte eisen voor constructiedelen (daken, ramen), risico op oververhitting, ventilatie en een minimum aan hernieuwbare energie van 25 kWh/m2 . Dat laatste haal je met (een combinatie van) een zonneboiler, fotovoltaïsche panelen, biomassa, warmtepomp, aansluiten op stadverwarming of participatie in een collectief project. Ook grote renovatiewerken ontsnappen niet langer aan regels. Die kaderen in het Vlaamse Renovatiepact, dat voorschrijft dat tegen 2050 alle woningen – ook appartementen – een E-peil moeten hebben van 60 of lager. Zo moet wie een ‘ingrijpende energetische renovatie’ doet, nu al werken aan 20 kWh/m2 aan hernieuwbare energie en een E-peil van 60. Ook ventilatie en aparte constructieonderdelen moeten aan bepaalde eisen voldoen. Onder een ‘ingrijpende energetische renovatie’ verstaan we gemakshalve een renovatie waarbij de buitenschil volledig wordt geïsoleerd en de verwarmingsinstallatie vervangen. Bij zo’n project ben je verplicht om een EPB-verslaggever aan te stellen en bij dergelijke werken kun je het best ook een beroep doen op een architect.
‘Verbouwpremie’ aan, waarmee je tegemoetkomingen kunt krijgen voor dak-, muur- en vloerisolatie, de plaatsing van hoogrendementsglas en een condensatieketel, warmtepomp (al dan niet met boiler) en een zonneboiler. Fluvius biedt premies voor zonnepanelen, thuisbatterij, sturing van elektrische warmte en een EPC-label. Ook wie zelf dakisolatie plaatst, is hier aan het juiste adres.
Wacht niet tot het te laat is. Premies en fiscale voordelen worden vroeg of laat verlaagd of zelfs afgeschaft. Kijk vandaag al op mijnverbouwpremie.be, de nieuwe digitale verzamelplaats van de Vlaamse overheid.
Voor een ‘gewone’ renovatie waarvoor een melding of vergunning nodig is, zijn er (minimale) eisen op het vlak van isolatie voor nieuwe constructieonderdelen en na-isolatie, ventilatie en technische installaties.
Als je een keuze moet maken, kijk dan vooral naar je eigen uitgangssituatie. Hoe groter je gezin en hoe beter de oriëntatie van je dak, hoe interessanter een investering in een zonneboiler, bijvoorbeeld.
Naast die verplichtingen zijn er ook stimulerende maatregelen in de vorm van tegemoetkomingen en premies, maar ook boetes bij niet-naleving. De Vlaame overheid biedt de
Klop aan bij zoveel mogelijk instanties. Naast de overheid spelen ook lokale overheden en netwerkbeheerders hun rol.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
21
Energie en wetgeving Sinds 2006 gelden in Vlaanderen EPB-normen. Dit zijn regels en voorschriften waaraan een nieuwbouwwoning moet voldoen op het vlak van energieprestaties en binnenklimaat. Zij moeten garanderen dat nieuwgebouwde woningen energieverliezen beperken, efficiënt verwarmd worden en dat de bewoners van een gezonde lucht in huis kunnen genieten.
Die normen werden in de loop van de jaren verstrengd tot het huidige niveau van een BEN of bijna-energieneutrale woning met een E-peil van maximum E30. Bovendien gelden er nog aparte eisen voor constructiedelen (daken, ramen), risico op oververhitting, ventilatie en een minimum aan hernieuwbare energie van 25 kWh/m2 . Dat laatste haal je met (een combinatie van) een zonneboiler, fotovoltaïsche panelen, biomassa, warmtepomp, aansluiten op stadverwarming of participatie in een collectief project. Ook grote renovatiewerken ontsnappen niet langer aan regels. Die kaderen in het Vlaamse Renovatiepact, dat voorschrijft dat tegen 2050 alle woningen – ook appartementen – een E-peil moeten hebben van 60 of lager. Zo moet wie een ‘ingrijpende energetische renovatie’ doet, nu al werken aan 20 kWh/m2 aan hernieuwbare energie en een E-peil van 60. Ook ventilatie en aparte constructieonderdelen moeten aan bepaalde eisen voldoen. Onder een ‘ingrijpende energetische renovatie’ verstaan we gemakshalve een renovatie waarbij de buitenschil volledig wordt geïsoleerd en de verwarmingsinstallatie vervangen. Bij zo’n project ben je verplicht om een EPB-verslaggever aan te stellen en bij dergelijke werken kun je het best ook een beroep doen op een architect.
‘Verbouwpremie’ aan, waarmee je tegemoetkomingen kunt krijgen voor dak-, muur- en vloerisolatie, de plaatsing van hoogrendementsglas en een condensatieketel, warmtepomp (al dan niet met boiler) en een zonneboiler. Fluvius biedt premies voor zonnepanelen, thuisbatterij, sturing van elektrische warmte en een EPC-label. Ook wie zelf dakisolatie plaatst, is hier aan het juiste adres.
Wacht niet tot het te laat is. Premies en fiscale voordelen worden vroeg of laat verlaagd of zelfs afgeschaft. Kijk vandaag al op mijnverbouwpremie.be, de nieuwe digitale verzamelplaats van de Vlaamse overheid.
Voor een ‘gewone’ renovatie waarvoor een melding of vergunning nodig is, zijn er (minimale) eisen op het vlak van isolatie voor nieuwe constructieonderdelen en na-isolatie, ventilatie en technische installaties.
Als je een keuze moet maken, kijk dan vooral naar je eigen uitgangssituatie. Hoe groter je gezin en hoe beter de oriëntatie van je dak, hoe interessanter een investering in een zonneboiler, bijvoorbeeld.
Naast die verplichtingen zijn er ook stimulerende maatregelen in de vorm van tegemoetkomingen en premies, maar ook boetes bij niet-naleving. De Vlaame overheid biedt de
Klop aan bij zoveel mogelijk instanties. Naast de overheid spelen ook lokale overheden en netwerkbeheerders hun rol.
RATIONEEL ENERGIE GEBRUIKEN
21